Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii
Lista 424 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 186 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Bar Convent, St Pancras and Islington Cemetery, Hampstead Cemetery.
-
Cheriton Road Cemetery
Folkestone and Hythe
Cheriton Road Cemetery w Folkestone w hrabstwie Kent to wiktoriański cmentarz, lokalnie znany jako Folkestone Old Cemetery (Stary Cmentarz w Folkestone). Założono go pod koniec lat 50. XIX wieku na skraju miasta. Znajduje się na nim blisko 15 tysięcy grobów, a dziś jest spokojną zieloną przestrzenią z ciekawą historią. Dlaczego powstał cmentarz przy Cheriton Road? W połowie XIX wieku cmentarz przykościelny przy parafialnym kościele w Folkestone zaczął się przepełniać. Miasto odwiedził rządowy inspektor, w 1855 roku zaproponowano nowe miejsce, a od września 1857 roku zakazano pochówków na miejskich cmentarzach przykościelnych. Pierwszy pochówek na nowym cmentarzu przy Cheriton Road odbył się około 1856–1857 roku, jeszcze przed formalnym zamknięciem starego cmentarza, dlatego źródła nieco różnią się co do dokładnej daty. Podobnie jak wiele wiktoriańskich nekropolii, był to krok podyktowany zdrowiem publicznym, nie tylko potrzebą pamięci. Jak wyglądał pierwotnie? Cmentarz zaplanowano z kaplicą przy głównym wejściu i kostnicą z tyłu terenu. W 1891 roku powiększono go w kierunku wschodnim, co zwiększyło jego pojemność mniej więcej o połowę. Pochówki zapisano w ośmiu bardzo dużych rejestrach, co jest cennym źródłem dla osób badających historię rodzin w Folkestone. Co stało się w XX wieku? Od około 1935 roku liczba pochówków spadała. W kolejnych dekadach teren i budynki popadły w ruinę, cmentarz padał ofiarą wandalizmu, a w latach 60. rozebrano kaplicę. Przez długi czas miejsce było zarośnięte i zaniedbane. Kto się nim opiekuje? W 2016 roku powstało stowarzyszenie Friends of Old Folkestone Cemetery (FOFC), które chroni i promuje to miejsce. Wolontariusze usunęli zarośla, odnowili nagrobki i zidentyfikowali groby wojenne. Grupa bada też historie pochowanych osób i opowiada o nich w wykładach, artykułach i spacerach z przewodnikiem, także we współpracy z Folkestone Museum. Kto jest tu pochowany? Cmentarz odzwierciedla zwykłe życie wiktoriańskiego nadmorskiego miasta, ale spoczywają tu także znane osoby: artyści Jessie Landseer i John James Wilson; projektant witraży William Warrington, którego grób nie ma nagrobka; poeta Charles Calverley; Mary Pechey-Phipson, jedna z pierwszych kobiet lekarek i członkini grupy „Edinburgh Seven". Są tu również groby wojenne, a pomnik Korpusu Karabinów Maszynowych (Machine Gun Corps) jest miejscem corocznej uroczystości w rocznicę zawieszenia broni. Dlaczego warto odwiedzić? Przychodzą tu miłośnicy klimatu starych cmentarzy, symboliki nagrobków i wiktoriańskiego rzemiosła oraz ludzkich historii kryjących się za nazwiskami. To miejsce na spokojny spacer, fotografię i zainteresowanie historią lokalną, a nie na szybki przystanek. Przed wizytą sprawdź strony stowarzyszenia, by poznać terminy wydarzeń i spacerów z przewodnikiem. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto cmentarz przy Cheriton Road? Pod koniec lat 50. XIX wieku; pierwszy pochówek odbył się około 1856–1857 roku, a od września 1857 roku zamknięto miejskie cmentarze przykościelne. Czy to to samo co Folkestone Old Cemetery? Tak, tak nazywa go lokalne stowarzyszenie opiekunów. Ile jest tu grobów? Blisko 15 tysięcy. Czy mogę dowiedzieć się czegoś o pochowanym krewnym? Zapisy pochówków znajdują się w ośmiu dużych rejestrach, a stowarzyszenie FOFC bada i publikuje lokalne historie. Czy jest tu kaplica? Dawniej stała przy wejściu, ale rozebrano ją w latach 60. XX wieku.
-
Rose Hill cemetery
Oksford
Rose Hill Cemetery w Oksfordzie to wiktoriański cmentarz komunalny, który dziś nie przyjmuje już nowych pochówków. Zajmuje około 11 akrów i skrywa ponad 20 tysięcy grobów. To spokojne miejsce dla osób, które chcą poznać mniej oczywistą stronę miasta znanego przede wszystkim z uczelni. Jak powstał cmentarz Rose Hill? Historia zaczyna się od problemu, z którym zmagały się wiktoriańskie miasta: przepełnionych cmentarzy przykościelnych. Obawy o ich stan zgłaszano w Oksfordzie już w 1843 roku. Miejskie cmentarze Osney i St Sepulchre zapełniły się szybko i zamknięto je w 1855 roku. Komitet cmentarny ówczesnej rady lokalnej zaczął negocjować zakup terenu pod Rose Hill w 1883 roku, a transakcję sfinalizowano w 1889 roku. Mniej więcej w tym samym okresie, pod koniec lat 80. XIX wieku, miasto otworzyło także cmentarze w Botley i Wolvercote. Co można tu zobaczyć? Na terenie cmentarza stoi wiktoriańska kaplica, wpisana na listę miejsc udostępnianych przez miejską radę Oksfordu. Całość ma układ typowy dla dziewiętnastowiecznych cmentarzy komunalnych: aleje, rzędy nagrobków i zielone przestrzenie, które z biegiem lat porosły starymi drzewami i krzewami. Ważną część zespołu stanowią groby wojenne. Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) odnotowuje tu 28 grobów z czasów I wojny światowej i 58 z czasów II wojny światowej. Pochowany jest tu między innymi Edward Brooks, brytyjski żołnierz odznaczony Krzyżem Wiktorii w czasie I wojny światowej, który zmarł w 1944 roku. Czy można odwiedzić Rose Hill Cemetery? Tak. Cmentarz jest nadal miejscem spacerów i odwiedzin grobów bliskich. Zarządza nim rada miasta Oksford, która udostępnia mapę sekcji. Jeśli szukasz konkretnego grobu, na prośbę mailową pracownicy przesyłają mapę cmentarza z dokładniejszymi informacjami o lokalizacji. Najczęstsze pytania Czy na Rose Hill Cemetery nadal odbywają się pogrzeby? Nie, cmentarz jest zamknięty dla nowych pochówków. Kiedy otwarto cmentarz? Zakup gruntu sfinalizowano w 1889 roku, a cmentarz powstał jako element wiktoriańskiej reformy miejskich miejsc pochówku. Ile osób jest tu pochowanych? Według dostępnych danych ponad 20 tysięcy. Czy są tu groby wojenne? Tak, CWGC odnotowuje 28 grobów z I wojny światowej i 58 z II wojny światowej. Jak znaleźć konkretny grób? Skorzystaj z mapy sekcji udostępnianej przez radę miasta lub poproś pracowników o przesłanie mapy cmentarza e-mailem. Rose Hill to dobry przystanek dla miłośników historii lokalnej, genealogii i wiktoriańskiej architektury funeralnej. Warto zachować tu ciszę i szacunek, bo jest to nadal miejsce pamięci wielu rodzin z Oksfordu.
-
Ramshorn Cemetery
Glasgow
Ramshorn Cemetery to jeden z najstarszych cmentarzy Glasgow, ukryty w samym środku dzielnicy Merchant City. Dziś przypomina raczej cichy, zielony skwer otoczony starymi nagrobkami, ale pod trawnikiem kryje się prawie dwieście lat miejskiej historii. Jak powstał cmentarz Ramshorn? Chowano tu od 1719 do 1915 roku. W źródłach miejsce funkcjonuje pod kilkoma nazwami: North West Parish Kirkyard, St David's Kirkyard oraz Ramshorn and Blackfriars. Ostatnia nawiązuje do średniowiecznego klasztoru dominikanów (Blackfriars), który według tradycji stał w tej okolicy. Tereny należały do władz miejskich, a rada narzucała ograniczenia dotyczące wysokości i wyglądu nagrobków. Kto tu spoczywa? W XVIII i XIX wieku wykupienie miejsca na Ramshorn było oznaką pozycji społecznej wśród kupców. Pochowano tu między innymi: Davida Dale'a (1739–1806), przemysłowca, Johna Glassforda (1715–1783), kupca tytoniowego, Andrew Buchanana, również kupca tytoniowego, Johna Andersona, założyciela Anderson's Institute, Pierre'a Emile'a L'Angeliera, ofiarę głośnej sprawy morderstwa Madeleine Smith z 1857 roku. Groby zamożnych kupców, takich jak Glassford czy Dale, oznaczono skromnymi tablicami na murze, a nie rozbudowanymi pomnikami. Ciemna strona historii Wielu pochowanych tu kupców handlowało towarami pochodzącymi z pracy niewolniczej, a część z nich sama była właścicielami niewolników. Ten wątek jest dziś coraz częściej poruszany w opowieściach o miejscu i w projektach artystycznych. Cmentarz miał też swój złowieszczy epizod: w 1813 roku skradziono ciało Janet McAlister. Odnaleziono je wraz z czterema innymi w szkole medycznej przy College Street. Strach przed rabusiami grobów dotyczył wszystkich glasgowskich cmentarzy, dopóki ustawa Anatomy Act z 1832 roku nie uregulowała dostępu do ciał do celów anatomicznych. Co zobaczysz na miejscu? W XX wieku teren przekształcono w park. Większość nagrobków przeniesiono pod mury, więc zwykle nie stoją już nad rzeczywistym miejscem pochówku. Na ziemi zostały tylko niektóre płaskie płyty. Obok znajduje się dawny kościół, w którym działa The Ramshorn, a całością zarządza Uniwersytet Strathclyde. Glasgow Life organizowało tu w przeszłości spacery z przewodnikiem, więc warto sprawdzić aktualny program. Najczęstsze pytania Gdzie leży Ramshorn Cemetery? W centrum Glasgow, w dzielnicy Merchant City, w pobliżu uniwersyteckich budynków i Ingram Street. Do kiedy chowano tu zmarłych? Do 1915 roku; pierwsze pochówki pochodzą z 1719 roku. Czy nagrobki stoją na oryginalnych grobach? W większości nie. Zostały przesunięte na obrzeża podczas przebudowy na park. Dlaczego to miejsce bywa kontrowersyjne? Wielu pochowanych kupców zawdzięczało majątek handlowi towarami wytwarzanymi przez niewolników, co dziś jest przedmiotem krytycznej refleksji. Czy warto tu zajrzeć? Tak, jeśli interesuje Cię historia handlu, dawnego Glasgow i mniej oczywiste zakątki miasta. Krótka wizyta wystarczy, a okolica Merchant City oferuje wiele kawiarni i galerii.
-
Jesmond Old Cemetery
Newcastle upon Tyne
Jesmond Old Cemetery to wiktoriański cmentarz w Newcastle upon Tyne, w północno-wschodniej Anglii. Jego historia sięga 1834 roku, a dziś jest jednym z najciekawszych zabytkowych miejsc w dzielnicy Jesmond, spokojnym zakątkiem miasta, w którym spacer łączy się z lekcją historii Tyneside. Skąd się wziął ten cmentarz? W 1834 roku powstało Newcastle General Cemetery Company, które chciało założyć nowoczesny cmentarz dla rosnącego miasta. Do projektu zaproszono Johna Dobsona, jednego z najważniejszych architektów północnej Anglii. Prace ruszyły w 1835 roku, a pierwsze pochówki odbyły się pod koniec 1836 roku. Dobson zaprojektował zarówno układ terenu, jak i budynki, a po latach sam spoczął na tym cmentarzu. Co warto zobaczyć? Przy wejściu od strony Jesmond Road stoją bliźniacze budynki wejściowe z łukową bramą. Pełniły funkcję kaplic: po zachodniej stronie anglikańskiej, po wschodniej dla wyznań nonkonformistycznych. Pod każdą z nich znajdowały się piwnice, w których na noc przechowywano trumny. Łącznie na terenie cmentarza znajdują się dwa budynki i siedem pomników wpisanych na listę zabytków klasy II (Grade II). Wśród nich jest nagrobek samego Dobsona, z marmurową stelą i żelaznym ogrodzeniem. Cmentarz uznano też za zabytkowy park wpisany do rejestru. Kto tu spoczywa? Cmentarz skrywa groby dziesiątek osób zasłużonych dla historii Tyneside. Jedną z nich jest Emerson Muschamp Bainbridge, założyciel słynnego domu towarowego Bainbridge, uznawanego za jeden z najstarszych w świecie. Pochowano tu także naturalistę z rodziny Hancocków, związanego z lokalnym światem przyrodniczym. Na cmentarzu znajduje się również dziesięć grobów wojennych Wspólnoty Narodów: osiem z I wojny światowej i dwa z II wojny światowej. Jak zwiedzać? To miejsce dla osób, które lubią architekturę, historię lokalną i ciszę. Najlepiej przejść się alejkami bez pośpiechu, szukając zdobionych nagrobków i spoglądając na kaplice. Od 2008 roku o teren dbają Friends of Jesmond Old Cemetery, grupa miłośników, która pomaga chronić to miejsce i opowiadać o nim odwiedzającym. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował Jesmond Old Cemetery? John Dobson, wybitny architekt z Newcastle, który został pochowany na tym samym cmentarzu. Kiedy powstał cmentarz? Spółka założycielska powstała w 1834 roku, a pierwsze pochówki rozpoczęły się w 1836 roku. Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak. Dwa budynki i siedem pomników mają status Grade II, a sam teren jest wpisany jako zabytkowy park. Czy są tu groby wojenne? Tak, dziesięć grobów żołnierzy Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych. Dlaczego warto tu przyjść? Dla architektury Dobsona, historii miasta i spokojnej, wiktoriańskiej atmosfery w środku Newcastle.
-
Roselawn Cemetery
Lisburn and Castlereagh District
Roselawn Cemetery to główny komunalny cmentarz Belfastu: rozległy, starannie zagospodarowany teren z krematorium, położony na wschodnich obrzeżach miasta przy Ballygowan Road, w pobliżu Crossnacreevy. Należy do rady miasta Belfast i działa od połowy lat 50. XX wieku. Czym jest Roselawn Cemetery? To cmentarz typu „lawn", czyli z grobami wkomponowanymi w otwarty, koszony trawnik, a nie ściśnięty między wysokimi pomnikami. Teren zaplanowano na początku lat 50., a grunt formalnie poświęcono w 1954 roku, kiedy cmentarz zaczął działać. Nazwę przypisuje się różom posadzonym wzdłuż głównej alei. Jaka jest historia miejsca? Od otwarcia cmentarz mocno się rozrósł. Z biegiem dekad dołączano kolejne grunty, a teren urozmaicono jeziorkami i nasadzeniami, dzięki czemu spacer po nim jest spokojniejszy i przyjemniejszy. Roselawn należy do największych cmentarzy komunalnych w Wielkiej Brytanii, choć dokładna powierzchnia różni się zależnie od źródła. Na terenie stoi City of Belfast Crematorium. Otwarto je w 1961 roku; określa się je jako pierwsze tego rodzaju w Irlandii Północnej. Według rady miasta obsługuje kremacje dla Irlandii Północnej i Republiki Irlandii, więc rodziny przyjeżdżają tu z daleka. Co ciekawego można tu znaleźć? Na terenie cmentarza zachowały się pozostałości dawnego ráthu, czyli okrągłego grodu ziemnego, datowanego na epokę żelaza lub wczesne średniowiecze chrześcijańskie. Przypomina to, że ziemię zamieszkiwano na długo przed powstaniem cmentarza. W Roselawn znajdują się też groby związane z okresem konfliktu w Irlandii Północnej (Troubles). Spoczywają tu policjanci i funkcjonariusze służby więziennej, żołnierze oraz ofiary zamachów, m.in. w restauracji Abercorn, przy Oxford Street i w hotelu La Mon House. Dla wielu odwiedzających nadaje to miejscu szczególny wymiar pamięci. Czy turysta może tu zajrzeć? Roselawn to przede wszystkim czynny cmentarz, a nie typowy punkt zwiedzania. Osoby zainteresowane lokalną historią, genealogią lub chcące oddać hołd mogą spacerować po terenie, zachowując ciszę i szacunek oraz nie przeszkadzając w pogrzebach i ceremoniach. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto Roselawn Cemetery? W 1954 roku, po zaplanowaniu terenu na początku lat 50. Kto zarządza cmentarzem? Rada miasta Belfast, razem z krematorium. Gdzie jest położony? Przy Ballygowan Road, na obrzeżach Belfastu w Irlandii Północnej, w rejonie Lisburn and Castlereagh District. Czy jest tu krematorium? Tak. City of Belfast Crematorium otwarto na terenie cmentarza w 1961 roku. Jaki starożytny obiekt znajduje się na miejscu? Pozostałości ráthu, czyli grodu kolistego, z epoki żelaza lub wczesnego okresu chrześcijańskiego. Skąd nazwa Roselawn? Przypisuje się ją różom posadzonym wzdłuż głównej alei. Czy są tu groby związane z Troubles? Tak, m.in. policjantów, funkcjonariuszy więziennych, żołnierzy i ofiar znanych zamachów w Belfaście.
-
Dutch memorial cemetery Mill Hill
Londyn
Holenderski cmentarz wojenny Mill Hill to niewielka, spokojna kwatera na północy Londynu, w której spoczywają holenderscy żołnierze i marynarze polegli w czasie II wojny światowej. Znajduje się na terenie cmentarza Mill Hill w dzielnicy Barnet i pełni funkcję Holenderskiego Narodowego Pomnika Wojennego w Wielkiej Brytanii. Czym jest to miejsce? Nie jest to osobny cmentarz, lecz wydzielona część większej nekropolii. Cmentarz Mill Hill powstał jako komunalny cmentarz dzielnicy Paddington: miasto kupiło tu grunt w 1933 roku, a w 1936 roku otwarto go jako „Paddington New Cemetery". Po wojnie niewielki fragment ziemi w północnej części cmentarza, około pół akra, Paddington przekazał holenderskiej komisji grobów wojennych. Tak powstało miejsce pamięci Holendrów, którzy zginęli w latach 1940–1945. Kto tu spoczywa? Według większości źródeł pochowano tu 254 holenderskie ofiary wojny. Zdecydowaną część stanowią marynarze floty handlowej, a groby przeniesiono z różnych miejsc w Wielkiej Brytanii. Na większych kamiennych tablicach pamięci wypisano dodatkowo nazwiska około 180–185 osób, które spoczywają w innych częściach kraju. Źródła podają tu różne liczby, więc warto traktować je orientacyjnie. Pomnik i otwarcie Centralnym elementem kwatery jest brązowa rzeźba umierającego mężczyzny, autorstwa Cora van Kralingena. Na pomniku widnieje napis „In Memory of the Netherlands War Victims 1940-45". Kwaterę uroczyście otwarto 12 maja 1965 roku. Dokonał tego książę Bernhard, a obecny był książę Gloucester. W kwietniu 1972 roku miejsce odwiedziła królowa Juliana. Czy to jedyne groby wojenne na Mill Hill? Nie. Na tym samym cmentarzu znajduje się też kwatera Wspólnoty Narodów prowadzona przez CWGC, z 53 grobami z II wojny światowej, w większości w sekcji C. Wizyta pozwala więc zobaczyć dwa różne miejsca pamięci w jednym spacerze. Czy warto odwiedzić? To nie jest atrakcja w typowym sensie, lecz miejsce zadumy. Jeśli interesuje Cię historia II wojny światowej, losy marynarzy handlowych albo relacje holendersko-brytyjskie, będzie to ciekawy, mało znany przystanek poza turystycznym centrum Londynu. Zachowaj ciszę, szacunek i zwykłe zasady zachowania na cmentarzu. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Jest to część czynnego cmentarza komunalnego, więc nie ma biletów. Godziny otwarcia bramy warto sprawdzić na stronie zarządcy cmentarza. Kiedy powstał holenderski pomnik? Kwaterę otwarto w 1965 roku, a sam cmentarz Mill Hill istnieje od 1936 roku. Kto jest autorem rzeźby? Brązową figurę umierającego mężczyzny wykonał Cor van Kralingen. Ilu Holendrów tu pochowano? Najczęściej podawana liczba to 254 osoby, głównie marynarze floty handlowej. Jak się tam dostać? Mill Hill leży w północnych dzielnicach Londynu, w gminie Barnet. Dojazd najwygodniejszy jest komunikacją miejską, a dokładną trasę najlepiej sprawdzić w aplikacji z mapą w dniu wizyty.
-
Ilford (Buckingham Road) Cemetery
Londyn
Ilford (Buckingham Road) Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny we wschodnim Londynie, w dzielnicy Redbridge. Dawniej nazywano go także Great Ilford Cemetery. Dziś to spokojne miejsce o znaczeniu historycznym i lokalnym, szczególnie ważne dla osób interesujących się historią Ilford i wojennymi grobami Wspólnoty Narodów. Skąd się wziął cmentarz w Ilford? Cmentarz założyła Rada Pogrzebowa Ilford (Ilford Burial Board), powołana w 1880 roku. Powstał jako rozszerzenie dawnego cmentarza przy kościele św. Marii Panny (St Mary the Virgin) w Great Ilford, który nie wystarczał już rosnącej miejscowości. Pierwszy pochówek odbył się 4 września 1881 roku. Ilford rozwijało się wówczas dynamicznie jako podlondyńskie miasto, a cmentarz stał się miejscem spoczynku wielu jego mieszkańców. Od 1965 roku Ilford należy do londyńskiej gminy Redbridge i to ona zarządza dziś terenem cmentarza. Obiekt jest objęty ochroną konserwatorską jako obszar o wartości historycznej, a jego funkcję określa się jako obiekt religijno-funeralny. Co warto zobaczyć na miejscu? Groby wojenne. Według Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) na cmentarzu znajduje się 53 groby z okresu I wojny światowej i 29 z okresu II wojny światowej. Przy wejściu stoi Krzyż Ofiar (Cross of Sacrifice), typowy dla cmentarzy wojennych CWGC. Ściana-ekran z nazwiskami upamiętnia żołnierzy, których groby nie mają nagrobków. Pomnik Sir Petera Griggsa. Przy wejściu od strony Buckingham Road stoi nagrobek Sir Petera Griggsa, pierwszego posła z okręgu Ilford, który zmarł w 1920 roku. Pomnik zwieńcza figura anioła i jest jednym z bardziej rozpoznawalnych elementów cmentarza. Wiktoriańska architektura. Cmentarz miał własną kaplicę z epoki wiktoriańskiej. Z powodu zaniedbania i aktów wandalizmu została ona jednak rozebrana. Dziś o epoce założenia przypominają głównie układ alejek, stare nagrobki i otaczająca zieleń. Dla kogo jest to miejsce? Miłośnicy historii lokalnej, którzy chcą poznać dzieje Ilford i jego mieszkańców. Osoby poszukujące grobów rodzinnych lub genealogiczne tropy w londyńskich archiwach. Odwiedzający groby wojenne, którzy chcą oddać hołd poległym. Fotografowie i spacerowicze szukający cichych, mało turystycznych zakątków Londynu. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Cmentarz jest dostępny dla publiczności, a informacji o ewentualnych opłatach i godzinach otwarcia warto szukać w komunikatach rady Redbridge. Gdzie dokładnie leży cmentarz? W Ilford, we wschodnim Londynie, przy Buckingham Road, obok kościoła św. Marii. Współrzędne to około 51,561 N, 0,089 E. Czy to ten sam cmentarz co Great Ilford Cemetery? Tak, Great Ilford Cemetery to dawna nazwa tego miejsca. Czy można znaleźć tu groby żołnierzy? Tak. CWGC odnotowuje 53 groby z lat 1914–1918 oraz 29 z lat 1939–1945. Czy zachowała się kaplica? Nie. Wiktoriańska kaplica została rozebrana po latach zaniedbania i dewastacji. Jak się zachować na cmentarzu? To czynne miejsce pamięci. Zachowaj ciszę, szanuj groby i unikaj fotografowania osób odwiedzających bliskich. Wskazówki praktyczne Najlepiej przeznaczyć na wizytę około godziny. Warto zacząć od wejścia przy Buckingham Road, gdzie stoją Krzyż Ofiar i pomnik Griggsa, a następnie przejść wzdłuż ściany z nazwiskami poległych. Dojazd z centrum Londynu jest możliwy transportem publicznym do Ilford, skąd na miejsce idzie się pieszo. Zabierz wygodne buty, a w dni deszczowe pamiętaj, że alejki mogą być śliskie. Całość dobrze łączy się ze spacerem po sąsiednim kościele św. Marii i okolicy centrum Ilford, co pozwala poznać szerszy kontekst historyczny tej części Londynu.
-
Rippleside Cemetery
Londyn
Rippleside Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny w Barking, we wschodnim Londynie, przy Ripple Road. Rozciąga się na około 31 akrach i od ponad stu trzydziestu lat służy mieszkańcom dzielnicy. Dla zwiedzających jest przede wszystkim cichym kawałkiem lokalnej historii: z architekturą z 1886 roku, pomnikami wojennymi i grobami ludzi, którzy współtworzyli miasto. Skąd wziął się cmentarz w Barking? W drugiej połowie XIX wieku Barking szybko się zaludniało, a przykościelny cmentarz przy St Margaret's przestał wystarczać. Lokalna rada cmentarna, czyli Barking Parish Burial Board, wytyczyła więc nowe miejsce pochówku. Cmentarz otwarto w 1886 roku, a pierwszy pogrzeb odbył się w październiku tego samego roku. W 1897 roku zarząd nad nim przejęła miejska rada dystryktu (Urban District Council). Wielką rolę w powstaniu cmentarza odegrali dr Hugh Herbert Mason i jego żona Susanna, oboje zasiadający w radzie cmentarnej. Susanna Mason przeszła do historii także jako pierwsza kobieta wybrana do rady miejskiej Barking, w 1894 roku. Co warto zobaczyć na Rippleside Cemetery? Kaplica z 1886 roku — zaprojektowana przez architekta Charlesa J. Dawsona, wpisana na listę zabytków jako obiekt Grade II. Wokół niej skupiają się najokazalsze nagrobki. Zabytkowa loża i bramy — oryginalna XIX-wieczna loża, część bram i ogrodzenia przetrwały do dziś. Krzyż Ofiar (Cross of Sacrifice) — pomnik wojenny z portlandzkiego kamienia, również chroniony jako zabytek Grade II. Witraż w kaplicy — upamiętnia córkę Masonów, zmarłą w 1896 roku w wieku siedmiu lat. Witraże ufundowała Susanna Mason, a ich projekt przygotował Dawson. Jego własny grób znajduje się naprzeciw kaplicy. Pomniki rodzinne — wśród nich marmurowy tryptyk poświęcony Margaret Gow (zm. 1929) oraz grób rodziny Kelly. Ślady lokalnych tragedii Na cmentarzu pochowano sześć osób zabitych w wybuchu w zakładach Hewetta w Barking 12 stycznia 1899 roku. To przykład tego, jak nagrobki opowiadają o życiu przemysłowej dzielnicy: o pracy, wypadkach i zwykłych rodzinach. Jak cmentarz wygląda dziś? Około 1950 roku teren rozszerzono na wschód. Obecnie są tu sekcje z pomnikami i z grobami trawnikowymi, osobna strefa dziecięca oraz ogród pamięci. Księgi pochówków obejmują lata 1886–2019 i liczą około 62,6 tys. wpisów, co czyni je cennym źródłem dla genealogów. Obszar jest też oznaczony jako strefa archeologicznego znaczenia. Najczęstsze pytania Gdzie leży Rippleside Cemetery? W Barking, w londyńskiej dzielnicy Barking and Dagenham, przy Ripple Road. Kiedy został otwarty? W 1886 roku; pierwszy pochówek odbył się w październiku. Czy kaplica jest zabytkiem? Tak, kaplica oraz pomnik wojenny mają status Grade II. Czy można szukać przodków? Tak, istnieją dane o pochówkach z lat 1886–2019, a ich liczba sięga ponad 62 tysięcy. Jak się zachować podczas wizyty? To czynny cmentarz, więc obowiązuje cisza i szacunek wobec żałobników; fotografować najlepiej dyskretnie, z dala od trwających ceremonii.
-
Hornchurch (St. Andrew) Churchyard
Londyn
Cmentarz przykościelny St Andrew w Hornchurch to zabytkowy teren wokół kościoła św. Andrzeja w Hornchurch, dzielnicy wschodniego Londynu. To spokojne miejsce dla osób, które lubią lokalną historię, stare nagrobki i wojenne wspomnienia ukryte poza głównymi trasami turystycznymi stolicy. Gdzie leży i czym jest to miejsce? Cmentarz otacza kościół parafialny św. Andrzeja w Hornchurch, w londyńskiej gminie Havering. Nie jest to atrakcja z biletami i przewodnikiem, lecz czynny od wieków teren pamięci, który dobrze oglądać razem z samym kościołem. Spacer między grobami pozwala poczuć, jak wyglądało życie lokalnej wspólnoty na przestrzeni stuleci. Jak długa jest historia tego miejsca? Kościół stoi tu co najmniej od 1163 roku. Według dostępnych źródeł król Henryk II przekazał wówczas świątynię klasztorowi w Hornchurch (Hornchurch Priory). Od tego czasu teren wokół kościoła pozostaje związany z życiem parafii. Miejsce ma też ciekawą przeszłość geologiczną: podczas zlodowacenia anglijskiego lądolód dotarł do rejonu zwanego The Dell, położonego zaledwie kilka metrów na południe od dzisiejszego kościoła. Co warto zobaczyć? W kościele znajdują się pomniki i epitafia poświęcone miejscowym rodzinom oraz osobistościom. Jednym z nich jest upamiętnienie Thomasa Clutterbucka, skarbnika floty (Treasurer of the Navy), zmarłego w 1742 roku. Na samym cmentarzu najwięcej uwagi zwracają groby wojenne. Groby wojenne Wspólnoty Narodów Na cmentarzu pochowani są żołnierze i inni członkowie sił zbrojnych Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych. Rejestr dziedzictwa Kościoła Anglii, powołując się na dane CWGC, podaje łącznie 38 grobów wojennych. Szczególne miejsce zajmują tu cztery groby żołnierzy Nowozelandzkich Sił Ekspedycyjnych z I wojny światowej. Wszyscy służyli w Batalionie Pionierów Nowej Zelandii i zmarli w czerwcu 1916 roku. Dla odwiedzających z Nowej Zelandii i miłośników historii wojskowości to wyjątkowo wzruszający punkt wizyty. Sąsiedztwo cmentarza komunalnego Od północy i wschodu do cmentarza przykościelnego przylega Hornchurch Cemetery, otwarty przez radę miejską w 1932 roku. Ponieważ nie miał własnej kaplicy, większość ceremonii pogrzebowych odbywała się w kościele św. Andrzeja. Dzięki temu oba miejsca tworzą w praktyce jedną przestrzeń pamięci. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie jest to atrakcja biletowana. Teren jest zwykle dostępny w godzinach dziennych, ale zasady warto sprawdzić w parafii. Czy nadal odbywają się tu pochówki? Nie ma pewnych informacji, czy cmentarz jest nadal używany do pochówków. Aktualny stan najlepiej potwierdzić w parafii. Jak się zachować? Pamiętaj, że to miejsce spoczynku i pamięci. Zachowaj ciszę, nie wchodź na groby i fotografuj z szacunkiem. Ile czasu potrzeba? Na spokojny spacer, obejrzenie grobów wojennych i otoczenia kościoła wystarczy zwykle około godziny. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Warto połączyć wizytę z oglądaniem samego kościoła św. Andrzeja i centrum Hornchurch, a także przyległego cmentarza komunalnego.
-
Beckenham Crematorium and Cemetery
Londyn
Beckenham Crematorium and Cemetery to cmentarz z krematorium w londyńskiej dzielnicy Bromley, otwarty w 1876 roku. Miejsce łączy historię wiktoriańskiego cmentarza komunalnego z pamięcią o ludziach, którzy współtworzyli brytyjską kulturę, sport i przemysł. Dla odwiedzających, którzy interesują się historią Londynu, to spokojna alternatywa dla największych cmentarzy stolicy. Co to za miejsce? Cmentarz powstał w XIX wieku, w okresie gwałtownego rozrostu Londynu i jego przedmieść, gdy dawne przykościelne cmentarze nie wystarczały już rosnącej liczbie mieszkańców. Początkowo funkcjonował pod nazwą Crystal Palace District Cemetery, a dziś bywa też nazywany cmentarzem w Elmers End, od nazwy okolicy, w której leży. Opisy często podają rok 1880, jednak właściwą datą otwarcia jest 1876. Pierwotnie na terenie stały dwie neogotyckie kaplice, zaprojektowane przez architekta Alexandra Hennella. Większa z nich została zniszczona podczas nalotów w czasie II wojny światowej i nie została odbudowana. Kaplica, która przetrwała bombardowania, została przebudowana i w 1956 roku zaczęła pełnić także funkcję krematorium. Dlatego miejsce nosi dziś podwójną nazwę. Co można tu zobaczyć? Przy głównym wejściu zachowały się kamienne słupy bramne, kute żelazne bramy oraz żelazne ogrodzenie, które nadają wejściu charakter typowy dla epoki wiktoriańskiej. Najstarsza część cmentarza znajduje się właśnie w pobliżu wejścia, obok dużego edwardiańskiego domku odźwiernego. To tutaj najłatwiej poczuć dawną atmosferę miejsca: stare nagrobki, alejki i dojrzałe drzewa tworzą spokojny, zielony krajobraz. Kto tu spoczywa? Cmentarz jest znany z grobów kilku osób, które zapisały się w historii: W.G. Grace – legendarny angielski krykiecista, jedna z największych postaci dziewiętnastowiecznego sportu. Thomas Crapper – kojarzony z rozwojem sanitariatów i wodnych toalet w Wielkiej Brytanii. George Evans – żołnierz odznaczony w 1916 roku Krzyżem Wiktorii, najwyższym brytyjskim odznaczeniem za męstwo. Josiah Stamp, pierwszy baron Stamp – ekonomista i finansista, który zginął wraz z żoną 16 kwietnia 1941 roku w wyniku niemieckiego bombardowania. Rodzinę upamiętnia duży pomnik. Frederick Wolseley – wynalazca, który wraz z Herbertem Austinem współtworzył markę samochodową Wolseley. W części pochówków znajdziemy też nazwiska związane z historią Polski, m.in. Jerzego Wołkowickiego. Informacje praktyczne Miejsce nadal działa jako czynny cmentarz i krematorium, dlatego obowiązują tu zasady szacunku dla żałobników: cisza, stosowny ubiór i ostrożność przy fotografowaniu. Cmentarz leży przy Elmers End Road, w południowo-wschodniej części Londynu, i jest wpisany do inwentarza historycznych terenów zieleni prowadzonego przez London Gardens Trust. Najlepiej zaplanować spacer w ciągu dnia i zostawić na niego około godziny. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto cmentarz? W 1876 roku, choć część opracowań błędnie podaje 1880. Czy to nadal czynne krematorium? Tak, kaplica przebudowana na krematorium działa od 1956 roku, a miejsce jest używane do pochówków i ceremonii. Kto jest tu pochowany? Między innymi krykiecista W.G. Grace, Thomas Crapper oraz George Evans, laureat Krzyża Wiktorii. Dlaczego cmentarz ma kilka nazw? Pierwotnie nazywał się Crystal Palace District Cemetery, a potocznie mówi się o nim także cmentarz Elmers End. Czy warto tu przyjechać jako turysta? Tak, jeśli lubisz wiktoriańską architekturę, historię Londynu i spokojne miejsca poza głównymi szlakami.
-
Brady Street Cemetery
Londyn
Cmentarz żydowski przy Brady Street w Londynie to zamknięta od połowy XIX wieku nekropolia w Whitechapel, w sercu londyńskiego East Endu. Należy do najstarszych zachowanych żydowskich miejsc pochówku w tej części miasta i jest cichym świadectwem historii społeczności aszkenazyjskiej w Anglii. Gdzie leży i jak go rozpoznać? Cmentarz znajduje się przy Brady Street w dzielnicy Whitechapel, na wschód od City. Okolica przez stulecia była domem kolejnych fal imigrantów, a wśród nich licznych rodzin żydowskich. Dziś jest to miejsce otoczone zabudową miejską, ukryte za murem, więc łatwo je minąć, nie zdając sobie sprawy z jego znaczenia. Jak powstał cmentarz? Teren był pierwotnie cegielnią przy ulicy Ducking Pond Lane. W 1761 roku wydzierżawiła go gmina New Synagogue i założyła tu miejsce pochówku. Z czasem z cmentarza korzystała także Great Synagogue, a w 1795 roku wykupiła grunt na własność. Sama ulica nosiła dawniej nazwę North Street. Dlaczego nagrobki stoją „plecami do siebie”? Pod koniec XVIII wieku miejsce w ziemi zaczęło się kończyć. Rozwiązaniem było nasypanie na istniejące groby dodatkowej warstwy ziemi, na której chowano kolejnych zmarłych. Nagrobki na tym wyższym poziomie ustawiano tyłem do siebie, co jest rzadko spotykanym układem. Górną część wykorzystywano też dla osób niezwiązanych z konkretną gminą, a nazywano ją Strangers Ground. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano m.in. naczelnego rabina Solomona Hirschela, bankiera Nathana Meyera Rothschilda oraz filantropa Abrahama Goldsmida. Spoczywa tu również Miriam Levy, która otworzyła w Whitechapel kuchnię dla ubogich. Te nazwiska pokazują, że obok zamożnych finansistów chowano tu ludzi zaangażowanych w pomoc biednym sąsiadom. Czy można wejść do środka? Cmentarz nie przyjmuje już pochówków, bo ostatnie odbyły się w latach 50. XIX wieku. Obecnie należy do United Synagogue i jest zwykle zamknięty dla zwiedzających, a wejście bywa możliwe po wcześniejszym umówieniu. Przed wizytą warto więc skontaktować się z zarządcą. Jeśli się nie uda, nadal można obejrzeć mur i bramę z ulicy. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest czynny? Nie. Pochówki zakończono około 1857 roku; źródła podają różne daty graniczne, jedna z nich to 1858. Czy wejście jest wolne? Nie, miejsce jest dostępne wyłącznie po umówieniu. Dlaczego warto o nim wiedzieć? Bo łączy w jednym miejscu historię żydowskiego East Endu, londyńskich fortun bankierskich i codziennej działalności charytatywnej, a przy tym ma wyjątkowy układ nagrobków. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Whitechapel i sąsiedni Spitalfields oferują ulice z wieloma śladami imigranckiej przeszłości, galerie, targi i dawne synagogi, więc spacer wokół cmentarza łatwo rozbudować w całodniową trasę po East Endzie.
-
Queen's Road Cemetery
Londyn
Queen's Road Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny w Croydon, dzielnicy południowego Londynu. Działa od 1861 roku i należy do najstarszych miejsc pochówku w tej części miasta. Dla odwiedzających jest przede wszystkim spokojnym, zielonym zakątkiem z zachowanym XIX-wiecznym układem alei, kaplic i bramy. Jak powstał cmentarz przy Queen's Road? W marcu 1859 roku lokalna rada zdrowia w Croydon stała się komitetem cmentarnym (Burial Board). Powodem była rosnąca liczba zmarłych i pomysł zamknięcia przykościelnego cmentarza św. Jana Chrzciciela. Minister spraw wewnętrznych zatwierdził zakup około 22 akrów ziemi pod nową nekropolię. Cmentarz otwarto w 1861 roku, a jego układ powstał w 1863 roku. Pierwszym pochowanym był Thomas Garniss, członek miejscowej rady opiekunów ubogich (Board of Guardians). W 1897 roku uruchomiono większy Croydon Cemetery przy Mitcham Road. Oba cmentarze zarządzane są dziś przez gminę London Borough of Croydon. Co można zobaczyć na miejscu? Znaczna część pierwotnego planu z 1863 roku przetrwała do dziś. Główną osią cmentarza jest centralna aleja, obsadzona cedrami, ostrokrzewem i cisami. Wśród zabudowy warto zwrócić uwagę na: parę połączonych kaplic cmentarnych, dawny domek stróża (lodge), kamienne słupy bramne i ogrodzenie od strony Queen's Road. Cmentarz liczy około 50 tysięcy grobów, a od otwarcia odbyło się tu mniej więcej 97 tysięcy pochówków, ponieważ w wielu grobach spoczywa więcej niż jedna osoba. Kto tu spoczywa? Najbardziej znaną postacią jest admirał sir Stephen Lushington, weteran wojny krymskiej i gubernator szpitala marynarki w Greenwich. Na cmentarzu znajdują się też groby zakonów katolickich oraz część nazywana „Surrey Street”, w której chowano lokalnych handlarzy ulicznych. To ciekawy ślad codziennego życia dawnego Croydon, miasta targowego. Groby wojenne Na cmentarzu jest 181 grobów wojennych Wspólnoty Narodów: 143 z I wojny światowej i 38 z II wojny światowej. Dla osób odwiedzających miejsca pamięci to ważny punkt w południowym Londynie. Najczęstsze pytania Gdzie leży Queen's Road Cemetery? W Croydon, w południowej części Wielkiego Londynu, przy ulicy Queen's Road. Kiedy został otwarty? W 1861 roku, a obecny układ alei pochodzi z 1863 roku. Czy to jedyny duży cmentarz w Croydon? Nie. W 1897 roku otwarto większy Croydon Cemetery przy Mitcham Road. Oba podlegają tej samej gminie. Czy można tu zobaczyć groby żołnierzy? Tak, jest tu 181 grobów wojennych z obu wojen światowych. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii lokalnej, architektury wiktoriańskiej i spokojnych spacerów wśród starych drzew. Obowiązuje cmentarna etykieta: ciche zachowanie i szacunek wobec grobów.
-
Plashet Jewish Cemetery
Londyn
Plashet Jewish Cemetery to żydowski cmentarz w londyńskiej dzielnicy Newham, w okolicach Manor Park i East Ham, na wschodzie stolicy Wielkiej Brytanii. To spokojne, historyczne miejsce pamięci, które przypomina o dawnej, licznej społeczności żydowskiej wschodniego Londynu. Jak powstał cmentarz Plashet? Teren pod nekropolię kupiło w 1888 roku United Synagogue, główna organizacja gmin ortodoksyjnych w Wielkiej Brytanii. Pierwsze pochówki odbyły się jednak dopiero osiem lat później, bo cmentarz otwarto w 1896 roku. W tamtym czasie wschodni Londyn szybko się rozrastał, a mieszkało w nim wielu żydowskich imigrantów i robotników. Cmentarz miał zaspokoić potrzeby tej rosnącej wspólnoty. Jak wygląda to miejsce? Groby rozmieszczono na planie siatki, w uporządkowanych rzędach. Pierwotnie w centrum stała hala modlitewna, ale została zniszczona w wyniku bombardowania i rozebrana. Dziś tuż za główną bramą stoi niewielki ceglany budynek. Adres cmentarza to High Street North w Manor Park, przy ruchliwej ulicy, która kontrastuje z ciszą wewnątrz murów. Kto tu spoczywa? Cmentarz bywał nazywany cmentarzem związkowców, ponieważ pochowano tu działaczy ruchu robotniczego, między innymi dawnych sekretarzy związków zawodowych wytwórców cygar i ulicznych sprzedawców. Spoczywa tu także Sir John De Villiers, bibliotekarz Muzeum Brytyjskiego. Na cmentarzu znajdują się ponadto groby żołnierzy, którzy zmarli w czasie I wojny światowej. Są one objęte opieką Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC), a źródła podają różne liczby, rzędu kilkudziesięciu pochówków. Czy można zwiedzać cmentarz? To czynne miejsce pochówku i przestrzeń o charakterze religijnym, a nie typowa atrakcja turystyczna. Według London Gardens Trust wstęp jest możliwy po wcześniejszym umówieniu się z towarzystwem pogrzebowym (Burial Society). Inne źródła opisują teren jako zamknięty, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje i nie planować spontanicznego wejścia. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Plashet Jewish Cemetery? W londyńskiej dzielnicy Newham, w Manor Park, przy High Street North. Kiedy otwarto cmentarz? Ziemię kupiono w 1888 roku, a cmentarz zaczął działać w 1896 roku. Czy to miejsce jest otwarte dla turystów? Nie ma stałych godzin zwiedzania. Wejście jest zwykle możliwe po wcześniejszym umówieniu, a informacje w źródłach się różnią, więc najlepiej wcześniej zasięgnąć informacji. Kto jest tu pochowany? Między innymi działacze związkowi, bibliotekarz Sir John De Villiers oraz żołnierze z I wojny światowej. Jak zachować się na cmentarzu? Należy pamiętać, że to miejsce czci pamięć zmarłych. Obowiązuje ubiór stonowany, cisza i szacunek wobec tradycji żydowskich. Mężczyźni zwykle zakrywają głowę. Nie wolno hałasować ani niszczyć nagrobków, a zdjęcia najlepiej robić z umiarem. Cmentarz w przeszłości był celem aktów wandalizmu, dlatego opiekunowie dbają o ograniczony dostęp. Dlaczego warto o nim wiedzieć? Plashet pokazuje inną stronę Londynu niż Big Ben czy Tower Bridge. Opowiada o codziennym życiu dawnych mieszkańców East Endu, o ich pracy, wierze i działalności społecznej. Dla osób zainteresowanych historią Londynu, dziedzictwem żydowskim lub genealogią to cenny punkt na mapie wschodniej części miasta. Okolica jest dobrze skomunikowana z centrum, a w pobliżu znajdują się inne cmentarze i zielone tereny Newham, które można połączyć w jedną, spokojną trasę pieszą.
-
East London Cemetery
Londyn
East London Cemetery to cmentarz z krematorium w dzielnicy Plaistow, w londyńskim Newham, we wschodniej części miasta. Założony na początku lat 70. XIX wieku, działa do dziś i łączy w sobie funkcję czynnej nekropolii oraz miejsca, w którym zachowały się ślady wiktoriańskiej historii Londynu. Dla turysty zainteresowanego mniej oczywistymi zakątkami stolicy Wielkiej Brytanii to spokojny, nieturystyczny punkt na mapie. Jaka jest historia East London Cemetery? Cmentarz założono w 1871 roku, a urządzono w 1872 roku, by odpowiedzieć na rosnące zapotrzebowanie wschodnich przedmieść Londynu na miejsca pochówku. Pierwszego pochówku dokonano w sierpniu 1872 roku. Teren zajmuje około 33 akrów. Po 1888 roku w centralnej części wzniesiono parę neogotyckich kaplic. Kaplica nonkonformistyczna została później przekształcona w krematorium, które działa od 1954 roku. Dawniej cmentarzem zarządzała spółka East London Cemetery Company. Obecnie należy do grupy Dignity Funeral Group, która nim administruje. Kto jest tu pochowany? Wśród osób spoczywających na cmentarzu wymienia się kilka postaci znanych z historii i kultury: Lilian Baylis – producentka i reżyserka teatralna, związana z londyńskim życiem teatralnym, Elizabeth Stride – trzecia ofiara Kuby Rozpruwacza, Queenie Watts – aktorka, znana z wielu filmów z serii „Carry On", Karl Hans Lody – niemiecki szpieg z czasów I wojny światowej, ostatnia osoba rozstrzelana w Tower of London; pierwotnie pochowany na terenie twierdzy, później przeniesiony na ten cmentarz. Nazwisko Lodyego bywa zapisywane w źródłach także jako „Carl". Jakie pomniki i groby wojenne można zobaczyć? Na cmentarzu znajduje się pomnik upamiętniający około 550 ofiar katastrofy parowca „Princess Alice", który zatonął w 1878 roku na Tamizie w okolicy Beckton. Upamiętniono tu również ofiary eksplozji w Silvertown z 1917 roku. Cmentarz obejmuje także groby wojenne: 244 pochówki z lat 1914–1918 oraz 132 pochówki żołnierzy Wspólnoty Narodów z okresu 1939–1945. Opiekuje się nimi Commonwealth War Graves Commission, więc część kwater jest łatwa do rozpoznania po jednolitych nagrobkach. Jak zwiedzać cmentarz? To czynny cmentarz, więc obowiązuje zachowanie pełne szacunku: cisza, brak głośnych rozmów, ostrożność przy robieniu zdjęć i unikanie fotografowania uczestników pogrzebów. Warto zaplanować wizytę poza godzinami, w których odbywają się ceremonie. Spacer pozwala obejrzeć wiktoriańskie nagrobki, neogotyckie kaplice i pomniki zbiorowe. Aktualne godziny otwarcia najlepiej sprawdzić u administratora, czyli na stronie Dignity. Najczęstsze pytania Gdzie leży East London Cemetery? W Plaistow, w londyńskiej dzielnicy Newham, we wschodnim Londynie. Czy cmentarz nadal działa? Tak. Wciąż odbywają się tu pochówki, a na terenie działa krematorium. Kto jest właścicielem? Obecnie Dignity Funeral Group; wcześniejszym właścicielem była spółka East London Cemetery Company. Czy jest tu pochowana ofiara Kuby Rozpruwacza? Tak, spoczywa tu Elizabeth Stride, uznawana za trzecią ofiarę. Czy to to samo co Plaistow Cemetery? Nie. Plaistow Cemetery w dzielnicy Bromley to zupełnie inne miejsce, otwarte w 1893 roku. Czy są tu groby wojenne? Tak, są pochówki z obu wojen światowych, w tym żołnierzy Wspólnoty Narodów.
-
Toxteth Park Cemetery
Liverpool
Cmentarz Toxteth Park (Toxteth Park Cemetery) to duża wiktoriańska nekropolia przy Smithdown Road w Liverpoolu w Anglii. Otwarto ją w czerwcu 1856 roku. To jeden z lepiej zachowanych przykładów dziewiętnastowiecznego cmentarza komunalnego w mieście, a dziś jest zarazem cichym zielonym zakątkiem i plenerową lekcją historii. Kiedy i dlaczego powstał cmentarz Toxteth Park? Cmentarz otwarto w poniedziałek 9 czerwca 1856 roku. Zarządzała nim Toxteth Park Burial Board, czyli komitet pogrzebowy istniejący już w 1855 roku. Takie instytucje powoływano w wiktoriańskiej Anglii, gdy miasta szybko rosły, a stare cmentarze przykościelne się zapełniały. Pierwszy pochówek, Elizabeth Watling, odbył się jeszcze w tym samym miesiącu. W 1905 roku zarząd przejęła Liverpool Corporation, czyli ówczesne władze miejskie. Co warto zobaczyć na cmentarzu? Na terenie znajduje się spora grupa nagrobków i pomników, a kilka z nich jest wpisanych na listę zabytków w stopniu II (Grade II). Należą do nich pomnik Penningtonów, nagrobek Patience Simpson oraz monument rodziny Rowe. Sam cmentarz również figuruje w krajowym rejestrze zabytków, co świadczy o wartości jego układu i architektury funeralnej. Spacer alejkami pokazuje, jak wiktoriańskie rodziny wyrażały status i żałobę przez kamień, rzeźbione symbole i inskrypcje. Warto też poszukać Toxteth War Memorial, pomnika wojennego stojącego na terenie cmentarza. Kto jest pochowany na Toxteth Park Cemetery? Historia cmentarza wymienia kilka znanych osób: Sir James Allanson Picton, postać liverpoolska, orędownik utworzenia bezpłatnej biblioteki publicznej w mieście. Sir John Bent, znany lokalny działacz publiczny. William John Howard Hetherington, pierwszy rejestrator cmentarza. Alfred Rowe, pasażer pierwszej klasy Titanica. William Cross, handlarz dzikimi zwierzętami, wspomniany we wpisie do rejestru zabytków. Mary Billinge, uchodząca za najstarszą mieszkankę Liverpoolu, pochowana tu w 1863 roku w wieku 112 lat. Czy są tu groby wojenne? Tak. Na cmentarzu znajduje się znaczna liczba grobów wojennych państw Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych, pielęgnowanych przez Commonwealth War Graves Commission. Rejestry podają kilkaset zidentyfikowanych poległych, w większości z lat 1914-1918, a mniejsza grupa pochodzi z lat 1939-1945. W osobnej kwaterze wojennej spoczywa kilkadziesiąt osób, a nazwiska zapisano na murku-ekranie. Wiele grobów należy do żołnierzy King's Liverpool Regiment. Praktyczne wskazówki Cmentarz leży przy Smithdown Road, ważnej arterii południowego Liverpoolu, więc łatwo dojechać autobusem lub dojść pieszo z okolicznych dzielnic. To czynne miejsce pamięci. Zachowaj ciszę, trzymaj się alejek i nie wchodź na groby. Na przeczytanie inskrypcji i odnalezienie zabytkowych pomników zaplanuj godzinę lub dwie. Przydadzą się wygodne buty, bo starsze części bywają nierówne lub wilgotne. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto cmentarz Toxteth Park? 9 czerwca 1856 roku. Czy cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. Figuruje w krajowym rejestrze, a część pomników wewnątrz ma status Grade II. Kto jest tu najsłynniejszym pochowanym? Odwiedzających przyciąga Alfred Rowe, pasażer Titanica, oraz Sir James Allanson Picton, działacz na rzecz biblioteki publicznej. Czy są tu groby wojenne? Tak, z I i II wojny światowej, pod opieką Commonwealth War Graves Commission. Czy wstęp jest płatny? Cmentarze tego typu są zwykle dostępne dla zwiedzających bez opłat, ale godziny otwarcia warto sprawdzić w informacji lokalnych władz.
-
Leytonstone (St. Patrick's) Roman Catholic Cemetery
Londyn
Leytonstone (St. Patrick's) Roman Catholic Cemetery to duży katolicki cmentarz we wschodnim Londynie, w dzielnicy Leytonstone (gmina Waltham Forest), położony około 51,56° N, 0,00° E. Założono go w 1868 roku z myślą o rzymskich katolikach z East Endu, którzy potrzebowali poświęconej ziemi na pochówki. To jedno z zaledwie dwóch katolickich cmentarzy w Londynie, obok St Mary's w Kensal Green. Co warto wiedzieć o tym miejscu? Cmentarz nie jest typową atrakcją turystyczną z biletami i trasą zwiedzania. To czynne miejsce pochówku, w którym od przeszło półtora wieku chowano londyńczyków, w tym ogromną liczbę rodzin irlandzkich, które w XIX wieku osiedlały się we wschodniej części miasta. Według różnych źródeł liczba pochowanych sięga około 170 tysięcy osób, co czyni go jednym z największych cmentarzy w okolicy. Pokazuje on, jak wyglądała historia migracji i wiary w Londynie. Kto tu spoczywa? Najczęściej wspominanym pochówkiem jest Mary Jane Kelly, uznawana za ostatnią z kanonicznych ofiar Kuby Rozpruwacza, zamordowana w 1888 roku. Jej grób początkowo nie był oznaczony, a dokładne miejsce pochówku pozostaje przedmiotem wątpliwości. Kamień pamiątkowy z 1986 roku stoi w miejscu, które według późniejszych ustaleń prawdopodobnie nie jest właściwe. Z tego powodu cmentarz bywa odwiedzany przez osoby zainteresowane historią kryminalną Londynu. Spoczywa tu także Timothy Evans, powieszony w 1950 roku za zbrodnię, którą później przypisano Johnowi Christie. Po ułaskawieniu jego szczątki przeniesiono z więzienia Pentonville i w 1965 roku pochowano na tym cmentarzu. Jego historia jest jedną z najgłośniejszych w debacie o karze śmierci w Wielkiej Brytanii. Groby wojenne Na cmentarzu znajdują się groby wojenne Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych, utrzymywane przez Commonwealth War Graves Commission. Według CWGC to ponad sto czterdzieści pochówków z lat 1914–1918 i podobna liczba z lat 1939–1945. Wśród nich są także żołnierze spoza Wielkiej Brytanii, m.in. z Nowej Zelandii, o czym informuje rejestr nowozelandzkich grobów wojennych. Jak się tu zachować i jak zwiedzać? To miejsce spoczynku, więc obowiązuje cisza i szacunek. Warto zachować dyskrecję wobec odwiedzających rodzin, nie zbaczać z alejek i nie robić zdjęć osobom w żałobie. Godziny otwarcia i zasady wstępu najlepiej sprawdzić wcześniej u zarządcy cmentarza. Spacer po terenie zajmuje zwykle od godziny do dwóch, zależnie od tego, ile grobów chcemy odnaleźć. Szukając konkretnych nazwisk, warto skorzystać z rejestrów CWGC lub kancelarii cmentarza. Najczęstsze pytania Kiedy założono cmentarz? W 1868 roku. Czy to turystyczna atrakcja? Nie w klasycznym sensie. To działający cmentarz, ale jego historia i znane groby przyciągają osoby zainteresowane historią Londynu. Gdzie pochowano Mary Jane Kelly? Na tym cmentarzu, jednak dokładne położenie jej grobu jest niepewne. Kamień z 1986 roku został później uznany za ustawiony w niewłaściwym miejscu. Czy są tu groby wojenne? Tak, z obu wojen światowych, pod opieką CWGC. Jak dojechać? Cmentarz leży w Leytonstone we wschodnim Londynie i dojazd komunikacją miejską jest łatwy. Dokładną trasę warto sprawdzić w aplikacji mapowej. Dlaczego warto o nim wiedzieć? Dla osób zainteresowanych historią społeczną Londynu cmentarz jest cichym świadectwem życia irlandzkiej i katolickiej społeczności East Endu. Łączy w sobie historie zwykłych rodzin, ofiar wojen i głośnych spraw kryminalnych, dlatego pozwala spojrzeć na miasto z mniej oczywistej strony, z dala od głównych szlaków turystycznych.
-
South Ealing Cemetery
Londyn
Cmentarz South Ealing w Londynie to wiktoriańska nekropolia w zachodniej części miasta, założona w 1861 roku. Dziś jest cichym zakątkiem historii lokalnej: z zabytkowymi kaplicami, grobami wojennymi i starymi drzewami wśród miejskiej zabudowy dzielnicy Ealing. Jak powstał cmentarz South Ealing? W połowie XIX wieku miejsca na przykościelnym cmentarzu parafialnym zaczęło brakować. Dlatego lokalna rada pochówków, czyli Ealing and Old Brentford Burial Board, założyła nową nekropolię. Otwarto ją w 1861 roku, a oficjalnie funkcjonowała jako Ealing and Old Brentford Cemetery. Z czasem teren powiększano: rozbudowy przeprowadzono w 1907 i w 1940 roku. Takie etapy dobrze pokazują, jak rozrastało się zachodnie przedmieście Londynu. Co warto zobaczyć przy wejściu? Największą ozdobą miejsca są dwie kaplice przy wejściu od strony South Ealing Road. Połączone są przejazdem w formie bramy, nad którym stoi zegar z niewielką dzwonnicą. Zaprojektował je Charles Jones, miejski architekt Ealingu, a ukończono je w 1861 roku. Obie budowle mają status zabytków II stopnia (Grade II), czyli chronionych na liście brytyjskiej. Podział kaplic odzwierciedlał realia epoki. Kaplica północna służyła nabożeństwom wspólnot nonkonformistycznych, południowa – Kościołowi anglikańskiemu. Obecnie kaplice nie pełnią funkcji sakralnych. Ich stan jest zły, dlatego znajdują się na rejestrze Heritage at Risk prowadzonym przez Historic England, czyli listę zabytków zagrożonych. Prace nad ich ratowaniem prowadzą wolontariusze i organizacje lokalne, m.in. Ealing Parks Foundation. W 2019 roku kaplice udostępniono zwiedzającym podczas londyńskiego Open House, wydarzenia otwierającego na jeden weekend budynki zwykle zamknięte. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano między innymi G. Cosensa Priora (1855–1937), prawnika i działacza społecznego. Spoczywa tu także Spencer Walpole, polityk i parlamentarzysta, zmarły w 1898 roku, właściciel Pitshanger Manor – znanej rezydencji w Ealingu. Niewielka liczba nazwisk w opracowaniach nie oznacza braku historii: to zwykli mieszkańcy dzielnicy, którzy tworzą jej portret. Groby wojenne Ważną częścią miejsca są groby wojenne Wspólnoty Narodów. Pochowano tu 184 żołnierzy i innych członków sił zbrojnych. Jest też grób Pierre'a Francois Van Wesemaela, belgijskiego żołnierza z czasów I wojny światowej. Dla osób zainteresowanych historią wojen światowych to wzruszający punkt wizyty, pokazujący, że wojna dotykała także zachodnich przedmieść Londynu. Czy cmentarz jest nadal czynny? Cmentarz jest zamknięty dla nowych pochówków. Wyjątek stanowią ponowne otwarcia grobów rodzinnych. Dzięki temu teren ma spokojny, historyczny charakter, bliższy małemu parkowi pamięci niż aktywnej nekropolii. Dla kogo to miejsce? miłośnicy architektury wiktoriańskiej, którzy lubią zabytki spoza głównych szlaków turystycznych, osoby interesujące się genealogią i lokalną historią Londynu, fani spacerów po spokojnych zakątkach miasta, osoby szukające grobów wojennych Wspólnoty Narodów. Najczęstsze pytania Kiedy powstał cmentarz South Ealing? W 1861 roku, gdy zabrakło miejsca na cmentarzu przykościelnym w parafii. Kto zaprojektował kaplice? Charles Jones, architekt miejski Ealingu. Czy kaplice są dostępne do zwiedzania? Nie funkcjonują jako kaplice i są w złym stanie. Dla publiczności otwierano je okazjonalnie, np. podczas Open House w 2019 roku, więc przed wizytą sprawdź aktualne informacje o wydarzeniach. Czy można tu spotkać znane osoby z historii? Pochowano tu m.in. polityka Spencera Walpole'a oraz prawnika i reformatora społecznego G. Cosensa Priora. Czy cmentarz nadal przyjmuje pochówki? Nie, z wyjątkiem ponownego otwarcia grobów rodzinnych. Gdzie jest wejście? Główne wejście z kaplicami znajduje się od strony South Ealing Road, w zachodnim Londynie.
-
Gunnersbury Cemetery
Cmentarz Gunnersbury w Londynie Cmentarz Gunnersbury to komunalny cmentarz w zachodnim Londynie, otwarty w 1929 roku. Choć leży na terenie gminy Hounslow, od początku zarządza nim inna dzielnica – Kensington and Chelsea. Dla wielu Polaków to jedno z najważniejszych miejsc pamięci na emigracji. Dlaczego cmentarz leży w jednej gminie, a należy do drugiej? Kensington potrzebowało nowego miejsca pochówku, bo starszy cmentarz w Hanwell był już w pełni zapełniony. Gmina kupiła więc w 1925 roku grunty należące dawniej do posiadłości rodziny Rothschildów wokół Gunnersbury Park, a niedługo potem urządziła tam nekropolię. Stąd rozbieżność między położeniem geograficznym a administracyjnym. Kto tu spoczywa? Cmentarz jest miejscem pochówku osób z bardzo różnych środowisk, ale szczególnie widoczna jest tu społeczność polska. Duża część grobów należy do uchodźców wojennych i żołnierzy, którzy po II wojnie światowej zostali w Wielkiej Brytanii. Południowa część nekropolii ma przeważnie charakter rzymskokatolicki i znajdziemy w niej wiele nazwisk polskich, wschodnioeuropejskich i rosyjskich. Do najbardziej znanych pochowanych osób należą: Tadeusz Bór-Komorowski (zm. 1966) – dowódca Armii Krajowej, który wydał rozkaz rozpoczęcia powstania warszawskiego w 1944 roku; Józef Smoleński (zm. 1978) – oficer kawalerii, autor historii 7. Pułku Ułanów; Carol Reed (zm. 1976) – brytyjski reżyser filmowy; Wsiewołod Romanow (zm. 1973) – książę rosyjski, praprawnuk cara Mikołaja I; Lord Broughshane (zm. 1953) – burmistrz Kensington w latach 1913–1919 i długoletni poseł do Izby Gmin. Pomnik Katyński Najbardziej poruszającym punktem cmentarza jest Pomnik Katyński – czarny obelisk zaprojektowany przez Louisa Fitzgibbona. Stoi w miejscu, gdzie przed wojną znajdowała się kaplica rzymskokatolicka, zniszczona w czasie działań wojennych. Odsłonięto go w 1976 roku ku czci około 14,5 tysiąca polskich jeńców wojennych, którzy zaginęli w radzieckich obozach. Uroczystość poprzedziły spory polityczne, ponieważ rządy brytyjskie w czasach zimnej wojny niechętnie patrzyły na takie upamiętnienie. Dziś pomnik jest miejscem corocznych obchodów i składania kwiatów. Groby wojskowe Na cmentarzu znajduje się także 49 grobów wojennych żołnierzy państw Wspólnoty Narodów z czasów II wojny światowej, pielęgnowanych jako miejsca pamięci. Najczęstsze pytania Jak dojechać na Cmentarz Gunnersbury? Cmentarz leży w dzielnicy Acton, w pobliżu stacji Gunnersbury, do której dojedziesz metrem i koleją miejską. Dalej wystarczy krótki spacer. Czy cmentarz jest czynny? Tak, to nadal użytkowana nekropolia komunalna. Zachowaj spokój i szacunek, szczególnie podczas pogrzebów i uroczystości przy Pomniku Katyńskim. Dlaczego jest tu tylu Polaków? Po II wojnie światowej w Londynie osiedliła się liczna polska emigracja wojenna – żołnierze i uchodźcy, którzy nie wrócili do kraju. Cmentarz stał się dla nich naturalnym miejscem ostatniego spoczynku. Czy warto tu przyjść, jeśli nie mam rodziny w tym miejscu? Tak. Dla miłośników historii XX wieku to ważny punkt: łączy losy Polski, Rosji i Wielkiej Brytanii, a Pomnik Katyński jest jednym z najbardziej znanych polskich miejsc pamięci poza granicami kraju.
-
Pinner New Cemetery
Londyn
Pinner New Cemetery to komunalny cmentarz w Pinner, w londyńskiej dzielnicy Harrow (Wielki Londyn). Powstał w latach 30. XX wieku przy Pinner Road, niedaleko starszego cmentarza przy Paines Lane. Czym jest Pinner New Cemetery? Cmentarz poświęcono 13 maja 1933 roku. Zaprojektował go architekt miejski S W Richardson, a przy zagospodarowaniu zieleni pracowali H J Mark i W Richardson, lokalnie ważni architekci lat 30. Obiekt uchodzi za dobry przykład nowego podejścia do projektowania cmentarzy w tamtej dekadzie: otwartego, ogrodowego układu zamiast ciasnej zabudowy grobów znanej z epoki wiktoriańskiej. Gdzie leży i co go otacza? Cmentarz znajduje się tuż na północ od osiedli z lat 30., Capel Gardens i Pinner Court. Każdą część tego zespołu ogrodów budowano osobno, ale wszystkie zaplanowano tak, by współgrały ze sobą. Ich układ pozostał w dużej mierze niezmieniony, dzięki czemu okolica nadal wygląda jak spójny fragment międzywojennego planowania przedmieść. Samo Pinner to dawna wieś, która stała się częścią londyńskich przedmieść, a cmentarz jest elementem jej rozwoju w XX wieku. Co zobaczyć na miejscu? W nasadzeniach zdecydowanie dominują drzewa liściaste, więc teren zmienia wygląd wraz z porami roku: zimą jest otwarty i jasny, latem zielony i cienisty. Wśród nagrobków wyróżnia się jeden: czerwony granitowy fotel na grobie Susan Dunford, która w 1954 roku „zostawiła swoje krzesło wolne”. To jeden z bardziej niezwykłych pomników w dzielnicy i ciekawostka dla osób spacerujących alejkami. Na cmentarzu znajdują się też groby wojenne państw Wspólnoty Narodów oraz inne indywidualne groby o znaczeniu historycznym. Dodają one miejscu wagi jako przestrzeni pamięci, nie tylko terenu zielonego. Jak długa jest jego historia? Rejestr pochówków rady dzielnicy Harrow obejmuje 18 022 pochówki z okresu od 18 maja 1933 do 30 marca 2012 roku. To prawie osiemdziesiąt lat obecności cmentarza w życiu lokalnej społeczności. Status dziedzictwa W dokumencie rady dzielnicy zaproponowano wpisanie ogrodów przy Pinner Road i cmentarza na listę lokalnych obiektów chronionych. Cmentarz opisano jako dobry przykład nowego podejścia do projektowania cmentarzy z lat 30., a groby wojenne Wspólnoty Narodów i inne indywidualne groby podnoszą jego wartość. Najczęstsze pytania Czy Pinner New Cemetery to to samo co Paines Lane Cemetery? Nie. Cmentarz przy Paines Lane to osobne, starsze miejsce, otwarte w 1860 roku. Pochowano tam Horatię, córkę admirała Nelsona, a jej grób wpisany do rejestru zabytków (Grade II) znajduje się właśnie tam, nie na New Cemetery. Kiedy otwarto Pinner New Cemetery? Poświęcono go 13 maja 1933 roku, a pierwsze pochówki w rejestrze rady pochodzą z 18 maja 1933. Kto go zaprojektował? Architekt miejski S W Richardson. Przy zieleni pracowali H J Mark i W Richardson. Jaki jest najbardziej znany nagrobek? Czerwony granitowy fotel na grobie Susan Dunford z 1954 roku. Czy są tu groby wojenne? Tak, na cmentarzu są groby państw Wspólnoty Narodów. Czy można go odwiedzać? To publiczny cmentarz komunalny, więc można spokojnie i z szacunkiem spacerować alejkami. Zieleń i nagrobki sprawiają, że to spokojny przystanek w Pinner.
-
Witton Cemetery
Birmingham
Cmentarz Witton w Birmingham Cmentarz Witton to największy cmentarz w Birmingham w Anglii. Otwarto go w 1863 roku jako Birmingham City Cemetery. Zajmuje około 103 akrów (ok. 42 hektarów) w dzielnicy Witton, w północnej części miasta. To spokojne, zielone miejsce, w którym obok siebie stoją wiktoriańskie nagrobki, groby wojenne i ślady historii zwykłych rodzin z Birmingham. Czym jest cmentarz Witton i kiedy powstał? Cmentarz otwarto w 1863 roku i przez dziesięciolecia był głównym miejscem pochówku w mieście. Do 1911 roku pozostawał jedynym cmentarzem należącym do władz miejskich Birmingham. Układ założenia przypisuje się Richardowi Ashwellowi, zarządcy cmentarza London Road w Coventry, a budynki zaprojektował R. Clarke z Nottingham. Północną część pozostawiono niekonsekrowaną i chowano tam głównie nonkonformistów oraz katolików, dlatego cmentarz odzwierciedla religijną mozaikę rozwijającego się miasta przemysłowego. Co można tu zobaczyć? Pierwotnie na cmentarzu stały trzy kaplice. Do dziś zachowała się anglikańska kaplica w stylu gotyckim, a także późniejszy żydowski dom modlitwy. Kaplice katolicką i nonkonformistyczną rozebrano około 1980 roku. Biuro cmentarza otwarto w 1999 roku. Spacerując alejkami, zobaczysz różnorodne nagrobki i pomniki, od skromnych tabliczek po bogato zdobione wiktoriańskie monumenty. Na terenie cmentarza znajdują się też groby wojenne Wspólnoty Narodów, przypominające o żołnierzach pochowanych w Birmingham. Kto tu spoczywa? Wśród wczesnych pochówków była Mary Sturge, żona burmistrza Charlesa Sturge'a, który uzyskał specjalne zezwolenie na jej pogrzeb na tym cmentarzu. Źródła wymieniają także Jamesa Guidneya (1782-1866), byłego żołnierza i domokrążcę. Ich losy pokazują, że cmentarz skupia zarówno osoby związane z władzami miasta, jak i ludzi skromnego pochodzenia. Czy cmentarz nadal działa? Przez wiele lat odbywało się tu nawet 20 pochówków dziennie. W grudniu 2013 roku ogłoszono, że cmentarz jest całkowicie zapełniony. Od tego czasu chowa się tu wyłącznie w istniejących grobach rodzinnych, a także niemowlęta i prochy po kremacji. Dodatkowe miejsca zapewnił pobliski cmentarz New Hall. Najczęstsze pytania Czy Witton to największy cmentarz w Birmingham? Tak, jest największym cmentarzem w mieście. Jaką ma powierzchnię? Około 103 akrów. Czy kaplica anglikańska nadal stoi? Tak, gotycka kaplica anglikańska przetrwała, razem z późniejszym żydowskim domem modlitwy. Czy nadal można tu kogoś pochować? Tylko w istniejących grobach rodzinnych oraz w przypadku niemowląt i prochów, ponieważ w 2013 roku cmentarz uznano za zapełniony. Czy są tu groby wojenne? Tak, na cmentarzu znajdują się groby wojenne Wspólnoty Narodów. Kto zajmuje się lokalną historią? Wolontariacka grupa Friends of Witton Cemetery udostępnia informacje historyczne o tym miejscu. Zwiedzanie Warto przyjść na refleksyjny spacer, w poszukiwaniu informacji o historii rodziny lub regionu albo by sfotografować wiktoriańską architekturę cmentarną. Pamiętaj, że to nadal czynne miejsce pochówku: trzymaj się alejek, zachowaj ciszę i szanuj odbywające się ceremonie.
-
Grove Park Cemetery
Londyn
Grove Park Cemetery to komunalny cmentarz w południowo-wschodnim Londynie, w dzielnicy Lewisham. Leży w rejonie Chinbrook, w części miasta zwanej Grove Park, przy Marvels Lane. Otwarto go w 1935 roku, więc należy do młodszych londyńskich nekropolii, a jego układ nosi cechy planowania z okresu międzywojennego. Jest własnością rady dzielnicy Lewisham. Gdzie leży Grove Park Cemetery? Cmentarz znajduje się między parkiem Chinbrook Meadows a lasem Marvels Wood. Zajmuje płaskie, wyniesione wzgórze, które na południu opada w stronę linii kolejowej. Z tej strony otwierają się widoki w kierunku Sundridge Park. Nazwa okolicy, Chinbrook, pochodzi od „Chin Brook", dawnej alternatywnej nazwy rzeki Quaggy, a sąsiednie Chinbrook Meadows założono w 1929 roku jako plac zabaw dla mieszkańców nowego osiedla Grove Park Estate budowanego przez London County Council. Co warto wiedzieć o historii? Cmentarz otwarto w 1935 roku. Według lokalnej dokumentacji historycznej pierwszą osobą pochowaną na tym terenie był Charles Terry, a stało się to 17 września 1935 roku. Cmentarz powstał więc w czasie, gdy okolica szybko się zabudowywała, a mieszkańcy nowych osiedli potrzebowali miejsca pochówku w pobliżu domów. Jak wygląda układ cmentarza? Pierwotny projekt obejmował ceglano-dachówkowy budynek stróżówki, drewnianą kaplicę o konstrukcji szkieletowej, biuro, toalety oraz centralnie ustawioną fontannę z wodą pitną. Według opisów te elementy w dużej mierze przetrwały do dziś. Zachodni stok wzgórza zagospodarowano w formie tarasów z utwardzonymi nawierzchniami, co nadaje tej części cmentarza charakter ogrodowy. Wejście pochodzi z lat 30. XX wieku. Tworzy je para kutych żelaznych bram z tego samego okresu, osadzonych między dwoma wysokimi filarami z cegły o rustykowanej fakturze. Czy cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. Historic England wpisała Grove Park Cemetery do rejestru jako obiekt o powierzchni około 6,5 hektara. Chronione są wczesne, dwudziestowieczne partie grzebalne oraz tarasowe ogrody. Poza granicami wpisu zostały późniejsze kwatery z połowy i końca XX wieku, położone w południowej części terenu. Dla kogo to miejsce? Grove Park Cemetery nie jest typową atrakcją turystyczną. Zainteresuje przede wszystkim osoby, które lubią architekturę krajobrazu i historię londyńskich przedmieść, a także tych, którzy szukają spokojnego zakątka poza centrum. Spacer można połączyć z wizytą w sąsiednim parku Chinbrook Meadows i okolicznym lesie Marvels Wood. Ponieważ to czynny cmentarz, należy zachować ciszę i szacunek wobec osób odwiedzających groby bliskich. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto Grove Park Cemetery? W 1935 roku. Kto jest właścicielem cmentarza? Rada dzielnicy Lewisham. Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak, jest wpisany do rejestru Historic England. Ochroną objęto około 6,5 hektara z wczesnymi kwaterami i tarasowymi ogrodami. Gdzie dokładnie leży? Przy Marvels Lane w rejonie Chinbrook, w dzielnicy Grove Park, w londyńskim Lewisham. Co znajduje się w pobliżu? Park Chinbrook Meadows i las Marvels Wood.
-
Charlton Cemetery
Londyn
Charlton Cemetery to wiktoriański cmentarz w Charlton, w południowo-wschodnim Londynie. Otwarto go w 1855 roku, a dziś zajmuje około 15 akrów (6,1 ha). Leży przy Cemetery Lane, na wschód od parku Charlton Park. To spokojne miejsce dla osób, które lubią historię, architekturę funeralną i spacery poza utartymi szlakami miasta. Jak powstał cmentarz w Charlton? Cmentarz założyła lokalna rada pogrzebowa (Charlton Burial Board) na gruncie, który wcześniej należał do majątku sir Thomasa Maryona Wilsona. Początkowo zajmował około 8 akrów (3,2 ha) i miał charakter cmentarza dla zamożniejszych mieszkańców. W XX wieku dołączono kolejne 7 akrów (2,8 ha). Należał do pierwszych cmentarzy tworzonych na podstawie nowych przepisów o pochówkach (Burial Act), które przenosiły chowanie zmarłych z zatłoczonych przykościelnych cmentarzy na większe, wydzielone tereny. Co warto zobaczyć na miejscu? Wiktoriański układ. Cmentarz zachował pierwotny plan: wijące się, łagodnie wyginane ścieżki prowadzą między grobami i zadrzewionymi kwaterami. Układ jest w zasadzie taki sam, jak na rysunku opublikowanym w „Illustrated London News" w 1857 roku, więc spacer przypomina podróż w czasie. Dwie kaplice z XIX wieku. Kaplica anglikańska jest utrzymana w stylu Early English i ma witraż w zachodnim oknie z 1865 roku. Kaplica rzymskokatolicka reprezentuje styl Decorated, czyli kolejną fazę angielskiego gotyku. Dawny dom stróża rozebrano, a obecny budynek przy wejściu to późniejsza budowla z dachówkowym obiciem ścian. Groby wojskowe i pomniki. Na cmentarzu znajduje się wiele wojskowych grobów i pomników. Wyróżnia się urna na wysokim cokole, upamiętniająca 52 mężczyzn i chłopców, którzy w lipcu 1861 roku zmarli na żółtą febrę na pokładzie okrętu HMS Firebrand. Kto tu spoczywa? Wśród pochowanych są między innymi: Peter Barlow, matematyk, William Henry Barlow, inżynier budownictwa lądowego, sir Geoffrey Callender, pierwszy dyrektor Narodowego Muzeum Morskiego (National Maritime Museum) w Greenwich, generał porucznik sir William Dobbie, gubernator Malty, generał porucznik sir Arthur Holland, znany z udziału w I wojnie światowej, Nikołaj Ogariow, rosyjski poeta. Dzięki temu cmentarz bywa odwiedzany nie tylko przez lokalnych mieszkańców, ale też przez miłośników historii nauki, techniki, wojskowości i literatury. Najczęstsze pytania Gdzie leży Charlton Cemetery? W dzielnicy Charlton w południowo-wschodnim Londynie, przy Cemetery Lane, na wschód od Charlton Park. Kiedy otwarto cmentarz? W 1855 roku. Jak duży jest cmentarz? Obejmuje około 15 akrów (6,1 ha). Pierwotnie było to 8 akrów, a 7 kolejnych dodano w XX wieku. Czy zachowały się oryginalne elementy z epoki wiktoriańskiej? Tak. Cmentarz ma oryginalny wiktoriański układ ścieżek oraz dwie kaplice z XIX wieku: anglikańską i rzymskokatolicką. Czy są tu groby wojskowe? Tak, na cmentarzu jest wiele grobów i pomników wojskowych, w tym urna ku czci 52 osób zmarłych w 1861 roku na pokładzie HMS Firebrand. Czy to dobre miejsce na spokojny spacer? Tak. Wijące się ścieżki, zabytkowe kaplice i historyczne nagrobki sprawiają, że jest to ciekawy cel dla osób szukających ciszy i śladów dawnego Londynu. Pamiętaj, że to czynne miejsce pamięci, więc zachowuj się z szacunkiem wobec odwiedzających i pochowanych.
-
Lambeth Cemetery
Londyn
Lambeth Cemetery to wiktoriańskie miejsce pochówku w Tooting, w londyńskiej dzielnicy Wandsworth. Choć leży na terenie Wandsworth, należy do gminy Lambeth. To jeden z trzech cmentarzy tej gminy, obok West Norwood Cemetery i Streatham Cemetery. Dla wielu odwiedzających jest cichym zakątkiem historii południowego Londynu, z ceglaną architekturą i pomnikami z różnych epok. Jak powstał cmentarz? Cmentarz założyła w 1854 roku rada parafialna Lambeth. Powodem był brak miejsca na starych przykościelnych cmentarzach, a podstawą prawną ustawa o pochówkach w metropolii z 1852 roku, która ograniczała chowanie zmarłych w ciasno zabudowanym centrum miasta. Nowe miejsce spoczynku otwarto w czerwcu 1854 roku przy Blackshaw Road. W 1874 roku teren powiększono, a do 1889 roku pochowano tu ponad 109 tysięcy osób, co dobrze pokazuje skalę ówczesnych potrzeb. Co zobaczyć na terenie cmentarza? Przy głównej bramie od strony Blackshaw Road stoją dwa domki stróżów oraz kaplica pamięci. Wzniesiono je z cegły w stylu neogotyckim według projektu F. K. Wehnerta i J. Ashdowna. Układ alejek ma formę siatki, a cmentarz leży tuż na wschód od rzeki Wandle. Na terenie znajduje się też krematorium z ogrodem pamięci. Kto tu spoczywa? Najsłynniejszą pochowaną postacią jest Dan Leno, naprawdę George Galvin (zm. 1903), znany artysta music-hallowy epoki wiktoriańskiej. Uwagę zwraca także pomnik jeźdźca Thomasa Allena (zm. 1898), na którym widać konia bez jeźdźca. Ciekawostką jest również czarny pomnik rodziny Smithów z 1932 roku, wykonany z marmuru i łupka. Groby wojenne Na cmentarzu znajdują się groby wojenne Wspólnoty Narodów. Komisja CWGC odnotowuje tu 221 pochówków z I wojny światowej i 145 z II wojny światowej. W południowo-zachodnim narożniku stoi ścienny pomnik z nazwiskami żołnierzy, których groby nie mają nagrobków. Najczęstsze pytania Gdzie leży Lambeth Cemetery? W Tooting, w londyńskiej dzielnicy Wandsworth, przy Blackshaw Road. Główna brama znajduje się właśnie od tej ulicy. Czy cmentarz jest nadal czynny? Tak. Gmina Lambeth informuje, że dostępne są miejsca na nowe pochówki, zarówno tradycyjne, jak i w formie kasetonów. Oferowane są też miejsca pod pochówek naturalny. Kto jest właścicielem cmentarza? Należy do gminy Lambeth, mimo że leży w dzielnicy Wandsworth. Gmina zarządza jeszcze cmentarzami West Norwood i Streatham. Czy można tu zobaczyć groby wojenne? Tak. Są tam groby żołnierzy Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych, a nazwiska osób bez nagrobków upamiętnia ścienny pomnik w południowo-zachodniej części cmentarza. Czy to dobre miejsce na spacer? To przede wszystkim czynny cmentarz, więc obowiązuje spokój i szacunek. Osoby zainteresowane historią Londynu, architekturą wiktoriańską czy genealogią znajdą tu jednak sporo do obejrzenia, od neogotyckiej kaplicy po pomniki znanych postaci. Dlaczego warto tu zajrzeć? Lambeth Cemetery nie jest typową atrakcją turystyczną, ale dla miłośników historii to ciekawy przystanek poza głównymi trasami Londynu. Łączy skalę dziewiętnastowiecznej metropolii, architekturę z cegły, wspomnienie gwiazdy music-hallu i pamięć o poległych żołnierzach. Wizytę najlepiej zaplanować w ciągu dnia, zachowując ciszę i unikając zakłócania trwających ceremonii.
-
New Southgate Cemetery
Londyn
New Southgate Cemetery w Londynie New Southgate Cemetery to zabytkowy wiktoriański cmentarz o powierzchni około 22 hektarów, położony w dzielnicy Brunswick Park w londyńskiej gminie Barnet, na północy miasta. Założyła go w połowie XIX wieku prywatna spółka Colney Hatch Company, a pierwotnie działał pod nazwą Great Northern London Cemetery. Dziś to spokojne, zielone miejsce dla osób zainteresowanych historią Londynu, architekturą cmentarną i losami ludzi, którzy tu spoczęli. Jak powstał cmentarz? W latach 50. XIX wieku Londyn rósł tak szybko, że dawne cmentarze przykościelne były przepełnione. Odpowiedzią stały się duże cmentarze zakładane na obrzeżach miasta przez prywatne spółki. Do tej grupy należał także New Southgate. Nazwę Great Northern London Cemetery wybrano m.in. po to, by nie kojarzył się z pobliskim zakładem psychiatrycznym Colney Hatch. Układ cmentarza zaprojektował Alexander Spurr, architekt i późniejszy zarządca tego miejsca. Alejki biegną koncentrycznie wokół centralnie położonej gotyckiej kaplicy, co nadaje terenowi czytelny, uporządkowany plan. Cmentarz z własną koleją Największą ciekawostką jest transport. Zmarłych dowożono z Londynu pociągiem: z okolic stacji King's Cross kursowała kolej do specjalnej stacji przy samym cmentarzu. Rozwiązanie przypominało London Necropolis Railway, która obsługiwała cmentarz Brookwood w hrabstwie Surrey. Połączenie kolejowe zlikwidowano jednak dość szybko, a cmentarz działa do dziś. Kto tu spoczywa? Najsłynniejszą osobą pochowaną na New Southgate jest Shoghi Effendi (1897–1957), Strażnik wiary bahaickiej. Zmarł w Londynie podczas wizyty, a zgodnie z zasadami swojej religii pochowano go w pobliżu miejsca śmierci. Jego grób znajduje się w ogrodzonym ogrodzie i jest celem pielgrzymek wyznawców z różnych krajów. Na cmentarzu pochowano także Alexandra Spurra, twórcę układu cmentarza, oraz Rossa McWhirtera, współzałożyciela Księgi rekordów Guinnessa. Groby wojenne Cmentarz opiekuje się także grobami wojennymi. Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) odnotowuje tu 109 pochówków z I wojny światowej oraz 86 z II wojny światowej, rozproszonych po całym terenie. Są też groby 51 Niemców zmarłych w obozie internowania w Alexandra Palace oraz dwóch żołnierzy belgijskich. Najczęstsze pytania Gdzie leży New Southgate Cemetery? W Brunswick Park, w londyńskiej gminie Barnet, na północy miasta. Współrzędne to około 51,624 N, 0,144 W. Czy cmentarz nadal działa? Tak. Nadal prowadzi pochówki, a obok działa krematorium. Jak duży jest cmentarz? Zajmuje około 22 hektarów. Co warto zobaczyć? Gotycką kaplicę w centrum, koncentryczny układ alejek, ogród z grobem Shoghiego Effendiego oraz groby wojenne CWGC. Czy można zwiedzać? To czynny cmentarz, więc należy zachować ciszę i szacunek wobec żałobników. Aktualne godziny otwarcia podaje zarząd cmentarza.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.