Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii
Lista 424 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 186 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Bar Convent, St Pancras and Islington Cemetery, Hampstead Cemetery.
-
Plumstead Cemetery
Londyn
Plumstead Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny na południowo-wschodnich obrzeżach Londynu, w dzielnicy Royal Borough of Greenwich. Leży na zboczu wzgórza, tuż przy zalesionym terenie Bostall Wood, i należy do tych miejsc, które łączą spokojną przyrodę z lokalną historią robotniczego Woolwich. Gdzie leży Plumstead Cemetery? Cmentarz znajduje się w Plumstead, na południowy wschód od Woolwich. Od północy sąsiaduje z Wickham Lane, od wschodu z wzgórzem Lodge Hill, a od południa z lasem Bostall Wood. Oficjalny adres to Cemetery Road, odchodząca od Wickham Lane, w okolicy Abbey Wood (kod SE2 0NS). Współrzędne obiektu to około 51,4747 N i 0,1109 E. Na zachód od niego leży drugi, starszy cmentarz – Woolwich Cemetery. Jak powstał cmentarz? Cmentarz otwarto w 1890 roku z inicjatywy Woolwich Burial Board, czyli lokalnego zarządu cmentarnego. Teren zajął dawny park, a według londyńskiego trustu ogrodowego ziemie te w 1845 roku należały do gospodarstwa Old Park Farm. Zachowane rejestry obejmują około 56 400 pochówków z lat 1890–2000. Co warto zobaczyć na miejscu? Bramę wjazdową z pawilonami. Wejście ma efektowny charakter: przy bramie stoją dwa domki strażnicze (lodges), a stąd podjazd prowadzi pod górę. Kaplice na szczycie wzgórza. Droga główna kończy się przy kaplicach, ustawionych w najwyższym punkcie terenu, co daje cmentarzowi wyraźną oś kompozycyjną. Plumstead War Memorial. Pomnik wojenny upamiętnia mieszkańców dzielnicy poległych w czasie wojen. Pomniki ofiar wypadków w Royal Arsenal. W Woolwich działała wielka zbrojownia królewska, a cmentarz zawiera memoriały osób, które zginęły w wypadkach w jej zakładach. Groby osób znanych w regionie. Pochowani są m.in. dwaj odznaczeni Krzyżem Wiktorii – Thomas Flawn i Alfred Smith – oraz dwaj dawni burmistrzowie Woolwich. Smith służył w Camel Corps, wysłanym na odsiecz generałowi Gordonowi w Chartumie. Spoczywa tu także Edwin Hughes (1832–1904), poseł do parlamentu. Dlaczego to miejsce jest interesujące dla turysty? To dobry przystanek dla osób zainteresowanych historią społeczną Londynu, losami robotników z Royal Arsenal i brytyjską kulturą pamięci wojennej. Układ na zboczu sprawia, że spacer ma charakter krajoznawczy, a bliskość Bostall Wood pozwala połączyć wizytę z wycieczką po lesie. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie jest Plumstead Cemetery? W południowo-wschodnim Londynie, w Plumstead, przy Cemetery Road odchodzącej od Wickham Lane, w gminie Royal Borough of Greenwich. Kiedy otwarto cmentarz? W 1890 roku, na terenie dawnego parku, przez Woolwich Burial Board. Kto jest tu pochowany? Między innymi dwaj odznaczeni Krzyżem Wiktorii, dwaj byli burmistrzowie Woolwich oraz poseł Edwin Hughes. Czy w pobliżu jest las? Tak, cmentarz graniczy z Bostall Wood, położonym na południe od niego. Czy to czynny cmentarz? Cmentarz jest zarządzany przez gminę Greenwich. Aktualne godziny otwarcia i zasady wstępu warto sprawdzić na stronie urzędu przed wizytą.
-
Streatham Cemetery
London
Cmentarz Streatham (Streatham Cemetery) to wiktoriańska nekropolia przy Garratt Lane w Tooting, w południowym Londynie. Mimo nazwy leży w dzielnicy Wandsworth, a zarządza nim rada dzielnicy Lambeth. To spokojny, zielony zakątek miasta, który warto zwiedzać bez pośpiechu. Gdzie leży cmentarz Streatham? Cmentarz znajduje się przy Garratt Lane w Tooting, mniej więcej pod współrzędnymi 51,433 N, 0,174 W. Nazwę zawdzięcza radzie pogrzebowej Streatham, która go założyła, a nie obecnej dzielnicy. Dlatego leży w Wandsworth, ale zarządza nim Lambeth, który prowadzi także dwa inne cmentarze: West Norwood i Lambeth Cemetery. Jaka jest historia cmentarza? Teren zagospodarowano na początku lat 90. XIX wieku, gdy ta część południowego Londynu była jeszcze w dużej mierze niezabudowana. Źródła podają różne daty, 1892, 1893 lub 1894, zależnie od tego, czy chodzi o założenie, czy o pierwsze pochówki. Ziemię nabyto na podstawie ustawy Metropolitan Burial Act z 1852 roku, jednej z regulacji uchwalonych po epidemiach cholery w połowie XIX wieku. Przenosiły one pochówki z przepełnionych przykościelnych cmentarzy na większe nekropolie na obrzeżach miasta. Cmentarz był zarządzany lokalnie do 1965 roku, kiedy przeszedł pod władanie Lambeth. Co można tu zobaczyć? Architektura utrzymana jest w stylu neogotyckim. Dwie stróżówki i para lustrzanych kaplic zaprojektował William Newton Dunn. Razem nadają one okolicy wejścia symetryczny, uroczysty charakter typowy dla wiktoriańskich cmentarzy. Wśród nagrobków są pomniki związane z dziewiętnastowiecznymi muzykami, kompozytorami, tancerzami i artystami music-hallu. Pochowano tu m.in. malarza, pisarza i poetę sir Wyke'a Baylissa (1835-1906) oraz Edwarda Fostera, odznaczonego Krzyżem Wiktorii. Na cmentarzu znajdują się także groby wojenne Wspólnoty Narodów. Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) odnotowuje 216 pochówków z I wojny światowej i 167 z II wojny światowej, więc to miejsce pamięci, a nie tylko lokalnej historii. Czy to dobre miejsce na spacer i obserwację przyrody? Jak wiele wiktoriańskich cmentarzy, teren pełni rolę miejskiej enklawy zieleni. Obiekt uznano za lokalny teren przyrodniczy, a stare drzewa, trawniki i kamienne nagrobki dają schronienie ptakom i innym zwierzętom. To spokojne miejsce na krótki spacer, fotografowanie wiktoriańskiej architektury funeralnej albo poszukiwania z zakresu historii lokalnej. Najczęstsze pytania Czy cmentarz Streatham leży w Streatham? Nie. Leży w Tooting, w dzielnicy Wandsworth, choć zarządza nim Lambeth. Kto zarządza cmentarzem? Rada dzielnicy Lambeth, która prowadzi też West Norwood Cemetery i Lambeth Cemetery. Kto zaprojektował kaplice i stróżówki? William Newton Dunn, autor dwóch stróżówek i dwóch lustrzanych kaplic w stylu neogotyckim. Czy są tu groby wojenne? Tak. CWGC odnotowuje 216 pochówków z I wojny światowej i 167 z II wojny światowej. Czy cmentarz nadal działa? Informacje rady Lambeth opisują go jako czynny. Zwiedzający powinni zachować szacunek wobec pogrzebów i żałobników. Jak dojechać? Trzeba dotrzeć do Garratt Lane w Tooting. Cmentarz leży wśród innych atrakcji tej okolicy, więc łatwo połączyć wizytę z dłuższym spacerem po południowo-zachodnim Londynie.
-
City of London Cemetery and Crematorium
Londyn
City of London Cemetery and Crematorium to jeden z największych miejskich cmentarzy Londynu, położony w dzielnicy Manor Park we wschodniej części miasta, w gminie Newham. Zarządza nim City of London Corporation, a cały teren wpisano do Narodowego Rejestru Zabytkowych Parków i Ogrodów Historic England w najwyższej kategorii, Grade I. To miejsce spokojne, rozległe i pełne wiktoriańskiej architektury krajobrazu. Skąd wziął się ten cmentarz? W połowie XIX wieku cmentarze przykościelne w City były przepełnione. Komisarze ds. kanalizacji City of London kupili w 1854 roku grunty rolne w Little Ilford, aby założyć tu nową nekropolię. Projekt wykonał William Haywood, a zielenią zajął się Robert Davidson. Pierwszy pochówek odbył się w czerwcu 1856 roku, natomiast formalna konsekracja nastąpiła dopiero w listopadzie 1857 roku, po sporach prawnych o prawa do gruntu. Co tu spoczywa poza zwykłymi grobami? Na cmentarz przeniesiono szczątki z zamkniętych i rozebranych kościołów City, głównie po uchwaleniu ustawy Union of Benefices Act w 1860 roku. Trafiły tu także szczątki z dawnych cmentarzy przy więzieniu Newgate i szkole Christ's Hospital oraz z kościołów zniszczonych w czasie bombardowań II wojny światowej. Wśród pochowanych są dwie ofiary Kuby Rozpruwacza: Mary Ann Nichols i Catherine Eddowes. Ten wątek przyciąga część odwiedzających zainteresowanych mroczniejszą historią Londynu. Krematorium i ogrody pamięci Krematorium otwarto w październiku 1904 roku, a pierwszą kremację przeprowadzono w marcu 1905 roku. Był to jeden z pierwszych takich obiektów w kraju. Obecny budynek krematorium powstał w latach 1971–1973, zastępując starszy. Od 1937 roku na terenie powstawały Ogród Spokoju (Garden of Rest) i ogrody pamięci, które uzupełniły wiktoriański układ alej i zadrzewień. Co warto zobaczyć? Główne aleje z dojrzałymi drzewami i wiktoriańskim układem założenia. Zabytkowe nagrobki i mauzolea, świadectwo dawnych obyczajów pogrzebowych. Ogrody pamięci i Ogród Spokoju. Groby ofiar Kuby Rozpruwacza. Najczęstsze pytania Gdzie leży cmentarz? W Manor Park we wschodnim Londynie, w gminie Newham. Kto nim zarządza? City of London Corporation, ta sama instytucja, która go założyła. Czy to czynny cmentarz? Tak. Działa tu cmentarz i krematorium, dlatego należy zachować ciszę i szacunek wobec żałobników, a zwiedzanie traktować z taktem. Czy teren jest zabytkowy? Tak, figuruje w rejestrze Historic England jako park i ogród kategorii Grade I. Kiedy powstał? Grunty kupiono w 1854 roku, pierwszy pochówek miał miejsce w 1856 roku, a konsekracja w 1857 roku. Czy to dobre miejsce na spacer? Dla osób lubiących historię, architekturę krajobrazu i ciszę tak, pod warunkiem że zachowują dyskrecję wobec trwających ceremonii.
-
Trent Park Cemetery
Londyn
Trent Park Cemetery to cmentarz w stylu trawnikowym przy Cockfosters Road, w dzielnicy Cockfosters na północy Londynu (gmina Enfield). Leży tuż obok stacji metra Cockfosters i sąsiaduje z parkiem Trent Park, dzięki czemu należy do najłatwiej dostępnych komunikacją miejską cmentarzy w stolicy. Jakie to miejsce? To czynny cmentarz komunalny, a nie zabytkowy ogród wiktoriańskich nagrobków. Zarządza nim Islington and Camden Cemetery Services, czyli wspólna obsługa dwóch śródmiejskich gmin Londynu, choć teren leży na północnym skraju miasta. Cmentarz otworzyła w 1960 roku rada gminy Islington (jedno ze źródeł podaje rok 1961), w czasach, gdy w centrum brakowało miejsc pochówku i zakładano nowe nekropolie na obrzeżach zabudowy. Jak dojechać? Stacja końcowa linii Piccadilly, Cockfosters, znajduje się obok cmentarza; drugim pobliskim przystankiem jest Oakwood. Wejście prowadzi od strony Cockfosters Road, a droga z peronu do bramy jest bardzo krótka. Kto planuje spacer po sąsiednim parku Trent Park, może połączyć obie wizyty w jednym wyjeździe. Jak wygląda cmentarz? Układ odpowiada modelowi cmentarza trawnikowego. Zamiast stojących nagrobków dozwolone są wyłącznie płaskie tablice pamiątkowe z brązu lub granitu. Dzięki temu teren jest otwarty i równy, bez gęstego lasu kamiennych pomników znanego ze starszych londyńskich nekropolii. Wzdłuż wewnętrznych dróg rosną rzędy drzew, głównie iglastych. Miejscami między nimi ciągną się rzędy niewielkich pomników. Nasadzenia nadają terenowi uporządkowany charakter i chronią nieco przed ruchliwą ulicą. Kaplica i ogród pamięci Po lewej stronie przy wejściu stoi mała ceglana kaplica, w której przechowywana jest Księga Pamięci. Naprzeciw kaplicy, przy głównej alejce, znajduje się spokojny ogród, w którym składane są prochy. To cichy zakątek dla osób, które przychodzą wspominać bliskich. Czy to ten sam obiekt co cmentarz przy kościele Christ Church? Nie. W Cockfosters jest także starszy cmentarz przykościelny Christ Church, opisany osobno w inwentarzu London Gardens Trust. To inne miejsce, z dawniejszymi grobami i rodzinnymi pomnikami, a Trent Park Cemetery to dwudziestowieczny cmentarz trawnikowy opisany tutaj. Wpisy o grobach wojennych w „Cockfosters (or Trent Park) churchyard” dotyczą cmentarza przykościelnego, nie tego miejsca. Tło historyczne terenu Okolica należała dawniej do królewskiego terenu łowieckiego Enfield Chase. Sam park Trent Park wydzielono z tych gruntów po 1777 roku. Cmentarz zajmuje fragment tego krajobrazu, który zmieniał się przez stulecia, na północnym skraju Londynu. Informacje praktyczne Lokalizacja: Cockfosters Road, Cockfosters, północny Londyn (Enfield). Najbliższe stacje: Cockfosters i Oakwood (linia Piccadilly). Pomniki: tylko płaskie tablice z brązu lub granitu. Udogodnienia: mała kaplica z Księgą Pamięci oraz ogród na prochy. Zarządca: Islington and Camden Cemetery Services. Najczęstsze pytania Kto zarządza cmentarzem Trent Park? Islington and Camden Cemetery Services. Kiedy powstał? W 1960 roku, otworzyła go rada gminy Islington; jedno ze źródeł podaje rok 1961. Czy można postawić stojący nagrobek? Nie. Dozwolone są tylko płaskie tablice z brązu lub granitu. Czy jest blisko komunikacji miejskiej? Tak, cmentarz sąsiaduje ze stacją metra Cockfosters. Czy jest kaplica? Tak, mała ceglana kaplica przy wejściu, z Księgą Pamięci.
-
Bandon Hill Cemetery
Londyn
Bandon Hill Cemetery to cmentarz komunalny w Wallington, w południowo-zachodniej części Londynu. Założony w 1900 roku, jest jednocześnie miejscem pamięci o ofiarach obu wojen światowych i spoczynkiem kompozytora Samuela Coleridge'a-Taylora. Dla turysty zainteresowanego historią Londynu poza utartymi szlakami to spokojny przystanek w dzielnicy mieszkalnej. Gdzie leży Bandon Hill Cemetery i do kogo należy? Cmentarz znajduje się w Wallington, w londyńskiej dzielnicy Sutton. Ma to ciekawe tło administracyjne: utworzyła go w 1900 roku Rada Wiejskiego Okręgu Croydon (Croydon Rural District Council), choć teren leży w granicach Sutton. Po reformie administracyjnej Londynu w 1965 roku nekropolią zarządzały wspólnie dzielnice Croydon i Sutton. Dziś opiekują się nią obie rady. Jak duży jest cmentarz? Teren obejmuje około 14–15 akrów, czyli mniej więcej 6 hektarów. Według dostępnych opisów jest tu około 14 000 miejsc grzebalnych. Pierwszy pochówek odbył się w marcu 1900 roku. Układ alej i kwater jest typowy dla cmentarza komunalnego z początku XX wieku: funkcjonalny, bez monumentalnych mauzoleów. Kto jest tu pochowany? Najbardziej znaną osobą spoczywającą na Bandon Hill jest Samuel Coleridge-Taylor, angielski kompozytor, pochowany we wrześniu 1912 roku. Jego grób przyciąga miłośników muzyki klasycznej. Cmentarz jest też miejscem pochówku żołnierzy Wspólnoty Narodów. Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) wymienia tu około 125 zidentyfikowanych poległych z obu wojen światowych. Wśród nich są lotnicy Royal Flying Corps i RAF. Mniej niż połowa grobów wojennych pochodzi z okresu II wojny światowej. Co warto zobaczyć? Krzyż Ofiary (Cross of Sacrifice) – standardowy pomnik CWGC, stawiany na cmentarzach z większą liczbą grobów wojennych. Groby wojenne – jednolite nagrobki CWGC wyróżniają się na tle prywatnych pomników. Grób Samuela Coleridge'a-Taylora – związany z historią muzyki brytyjskiej. Starsze kwatery z 1900 roku – wiktoriańsko-edwardiańskie nagrobki pokazują, jak wyglądały cmentarze podmiejskie Londynu. Jak zwiedzać? Cmentarz jest czynny, więc obowiązuje cisza i szacunek dla osób odwiedzających groby bliskich. Zwiedzanie sprowadza się do spaceru alejkami; to miejsce dla osób, które lubią historię lokalną i wojskową. Współrzędne: 51,3651 N, 0,1347 W. Najczęstsze pytania W której dzielnicy Londynu leży Bandon Hill Cemetery? W Wallington, w londyńskiej dzielnicy Sutton, na południowym zachodzie miasta. Kiedy powstał cmentarz? W 1900 roku; pierwszy pochówek odbył się w marcu tego roku. Kto zarządza cmentarzem? Rady dzielnic Sutton i Croydon, które po 1965 roku prowadziły go wspólnie. Czy jest tu grób znanej osoby? Tak, kompozytora Samuela Coleridge'a-Taylora, pochowanego w 1912 roku. Czy są tu groby wojenne? Tak, około 125 zidentyfikowanych poległych z I i II wojny światowej, w tym lotnicy RFC i RAF, oraz Krzyż Ofiary. Ile jest miejsc grzebalnych? Około 14 000 na obszarze ok. 15 akrów.
-
Hoddesdon Cemetery
Hoddesdon
Hoddesdon Cemetery to komunalny cmentarz miasta Hoddesdon w hrabstwie Hertfordshire w Anglii. Leży przy Ware Road, a zarządza nim gmina Broxbourne. To spokojne miejsce pamięci, które łączy lokalną historię miasteczka z dziejami dwóch wojen światowych. Czym jest Hoddesdon Cemetery? Cmentarz jest miejscem pochówku mieszkańców Hoddesdon i należy do samorządu Borough of Broxbourne. Pierwszy pochówek odbył się w lutym 1883 roku. Od tamtego czasu pochowano tu ponad 11 tysięcy osób. Według danych gminy z marca 2024 roku liczba pochowanych oraz złożonych prochów wynosi 13 626. Współrzędne obiektu to około 51,771 N i 0,015 W, czyli niedaleko Lea Valley, na północ od Londynu. Jak rozwijał się cmentarz? Teren był zagospodarowywany etapami. Najpierw wykorzystywano jego południową połowę, a drugą część otwarto w 1936 roku. W 1975 roku wydzielono kwatery na prochy po kremacji, a w 1988 roku pojawiły się groby trawnikowe, czyli pochówki z jednolitym, niskim oznaczeniem na równo utrzymanej murawie. Gmina informuje obecnie, że cmentarz jest zapełniony pod kątem nowych grobów. Starsze groby publiczne można jednak nadal wykupić i wykorzystać. Czy jest tu kaplica? Tak. Kaplica cmentarna nadal pełni swoją funkcję i zwykle jest otwarta w ciągu dnia. Jakie groby wojenne znajdują się na cmentarzu? Na cmentarzu spoczywa dziewięciu poległych z I wojny światowej i piętnastu z II wojny światowej. Ich groby znajdują się w kwaterach pielęgnowanych przez Commonwealth War Graves Commission, organizację dbającą o miejsca pochówku żołnierzy Wspólnoty Narodów. Gmina opracowała też szlak pamięci (memorial trail), który zwraca uwagę na wybrane pomniki. Wspomina on między innymi rodzinny nagrobek uszkodzony podczas nalotów w czasie II wojny światowej. Opisuje również marmurowy pomnik pięciu pracowników szkółki roślin, którzy zginęli w 1913 roku w wypadku autobusu motorowego na rondzie Amwell. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? W samym Hoddesdon stoi pomnik poległych w formie krzyża celtyckiego, odsłonięty w kwietniu 1921 roku w pobliżu Clock Tower. Lokalny projekt „We Will Remember Them” badał losy żołnierzy z gminy Broxbourne z czasów I wojny światowej, a jego materiały udostępnia serwis Herts Memories. Dla osób interesujących się historią lokalną to dobre uzupełnienie wizyty. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Hoddesdon Cemetery? Przy Ware Road w Hoddesdon, w hrabstwie Hertfordshire w Anglii. Kto zarządza cmentarzem? Należy do gminy Borough of Broxbourne i jest przez nią utrzymywany. Od kiedy działa cmentarz? Pierwszy pochówek odbył się w lutym 1883 roku. Czy można tu jeszcze kupić nowe miejsce pochówku? Gmina podaje, że cmentarz jest zapełniony pod kątem nowych grobów, ale starsze groby publiczne nadal można wykupić. Czy są tu groby wojenne? Tak, dziewięć z I wojny światowej i piętnaście z II wojny światowej, w kwaterach pielęgnowanych przez Commonwealth War Graves Commission. Czy kaplica jest czynna? Kaplica cmentarna nadal jest używana i zwykle bywa otwarta w ciągu dnia. Wskazówki dla odwiedzających Cmentarz jest czynnym miejscem pochówku i pamięci, więc obowiązuje na nim spokój i szacunek dla żałobników. Jeśli chcesz obejrzeć wybrane pomniki, pomocny będzie szlak pamięci przygotowany przez gminę Broxbourne. Zdjęcia najlepiej robić dyskretnie, z dala od trwających ceremonii.
-
Romford Cemetery
Londyn
Romford Cemetery (zwany też Crow Lane Cemetery) to cmentarz komunalny w południowo-zachodniej części miasta Romford, we wschodnim Londynie. Należy do rady gminy London Borough of Havering. To spokojne miejsce o wartości historycznej, ciekawe dla osób interesujących się lokalną historią, architekturą wiktoriańską i pamięcią o ofiarach wojen. Gdzie leży Romford Cemetery? Cmentarz znajduje się w południowo-zachodniej części Romford, w dzielnicy Havering na wschodnich obrzeżach Londynu. Współrzędne obiektu to około 51,569 N i 0,175 E. Romford jest dawnym miastem targowym, dziś częścią Wielkiego Londynu, a cmentarz wyrósł na jego obrzeżach w drugiej połowie XIX wieku. Jak powstał cmentarz? W 1869 roku powołano Romford Burial Board, czyli komitet pogrzebowy, który miał zapewnić nowe miejsce pochówku, ponieważ dotychczasowy cmentarz przy kościele był już zapełniony. Teren zakupiono w 1870 roku, a wcześniej należał on do gospodarstwa Nuthatches Farm. Część cmentarza poświęcono w październiku 1871 roku, a pierwsze pochówki odbyły się pod koniec tego miesiąca. Od nazwy pobliskiej ulicy cmentarz bywa nazywany Crow Lane Cemetery. W 1900 roku zarząd nad cmentarzem przejęła rada miejska Romford Urban District Council. Dziś właścicielem jest samorząd gminy Havering. Co można tu zobaczyć? Cmentarz zachował XIX-wieczne elementy założenia: ogrodzenie z żelaznych sztachet i słupy bramne. Wyróżniają się dwie kaplice połączone neogotyckim podjazdem pod dachem (tzw. porte-cochère), typowym dla wiktoriańskiej architektury cmentarnej. To dobry przykład tego, jak w drugiej połowie XIX wieku projektowano komunalne miejsca pochówku dla szybko rosnących miast. W jednej z kaplic, Memorial Chapel, prezentowana jest wystawa „Lives Remembered” przygotowana przez gminę Havering. Opowiada o mieszkańcach pochowanych na cmentarzu, wśród nich o osobach, które zmarły w czasie wojen. Groby wojenne Na cmentarzu znajdują się groby 118 zidentyfikowanych żołnierzy i personelu wojskowego z państw Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych. To miejsce spoczynku osób, które zmarły w czasie służby, dlatego bywa odwiedzane także przez osoby szukające śladów rodzinnej historii. Najczęstsze pytania Czy Romford Cemetery jest czynnym cmentarzem? To cmentarz komunalny należący do gminy Havering. Aktualne informacje o pochówkach i godzinach otwarcia warto sprawdzić na stronie gminy. Kto jest właścicielem cmentarza? London Borough of Havering. Czy są tu groby wojenne? Tak, 118 zidentyfikowanych grobów żołnierzy Wspólnoty Narodów z I i II wojny światowej. Czy to to samo co Coronation Gardens? Nie. Coronation Gardens w Romford to osobne miejsce, z pomnikiem wojennym miasta. Kiedy otwarto cmentarz? W 1871 roku, po założeniu komitetu pogrzebowego w 1869 roku.
-
Nunhead Cemetery
Londyn
Nunhead Cemetery to jeden z siedmiu wielkich wiktoriańskich cmentarzy Londynu, położony w dzielnicy Nunhead w londyńskim Southwark. Uchodzi za najmniej znany z nich, a dzięki temu zachował spokojny, niemal leśny charakter. Dziś to połączenie zabytkowego parku, ruin gotyckiej kaplicy i rezerwatu przyrody w południowo-wschodnim Londynie. Czym jest „Magnificent Seven"? Tak nazywa się siedem dużych cmentarzy założonych na obrzeżach ówczesnego Londynu w pierwszej połowie XIX wieku, gdy śródmiejskie cmentarze przykościelne były przepełnione. Nunhead został poświęcony w 1840 roku i otwarty przez London Cemetery Company, powołaną ustawą z 1836 roku. Pierwotnie nosił nazwę All Saints' Cemetery, czyli cmentarz Wszystkich Świętych. Jak powstał i kto go zaprojektował? Projekt przygotował James Bunstone Bunning, który zaplanował przestrzeń jako jasną i otwartą. Układ alejek i gęste nasadzenia nawiązują do idei Johna Claudiusa Loudona, zwolennika krętych ścieżek i zieleni na cmentarzach. Anglikańska kaplica to budynek w stylu gotyku dekoracyjnego, dzieło Thomasa Little'a, ukończony około 1844 roku. Wzniesiono go z cegły i obłożono kentyjskim wapieniem (ragstone). Pierwotnie istniała też druga kaplica, dla wyznań nonkonformistycznych, którą później rozebrano. Dlaczego cmentarz podupadł? Z początku modne miejsce pochówku straciło na znaczeniu. Kłopoty zaczęły się, gdy nowa linia kolejowa do Crystal Palace zablokowała dojazd do cmentarza, a sekretarz spółki sprzeniewierzył pieniądze. Katakumby, dziś zamknięte i położone na północny wschód od głównej drogi wjazdowej, ograbiono z ołowiu i kosztowności. Cmentarz zamknięto w 1969 roku w stanie zaniedbania, a kaplica anglikańska padła ofiarą podpalenia w połowie lat 70. XX wieku. Teren przejęła gmina Southwark; na mocy ustawy parlamentu kupiła go symbolicznie za jednego funta. Jak go uratowano? W 1981 roku powstało stowarzyszenie wolontariuszy Friends of Nunhead Cemetery (FONC). Przy wsparciu Heritage Lottery Fund odnowiło ono ruiny kaplicy, odrestaurowało bramy, mury i ogrodzenia, naprawiło 50 nagrobków, wytyczyło nowe ścieżki i oczyściło znaczną część zarośniętego terenu. Cmentarz ponownie otwarto w 2001 roku. Co zobaczysz dziś? Obszar o powierzchni około 50 akrów jest objęty ochroną jako obszar konserwatorski oraz zabytkowy park wpisany do rejestru w klasie II*. Część terenu wyznaczono jako lokalny rezerwat przyrody. Spacerując, miniesz romantyczne, porośnięte bluszczem nagrobki, zrujnowaną kaplicę i zadrzewione aleje. Pochowano tu prawie 270 tysięcy osób, w tym około 700 żołnierzy Wspólnoty Narodów. Najczęstsze pytania Gdzie leży Nunhead Cemetery? W dzielnicy Nunhead, w londyńskim Southwark, w południowo-wschodniej części miasta. Czy można wejść do katakumb? Nie, katakumby są zamknięte. Czy to nadal czynny cmentarz? Cmentarz zamknięto w 1969 roku, a po renowacji ponownie otwarto w 2001 roku jako zabytkowy park i rezerwat przyrody dostępny dla zwiedzających. Czy warto tu przyjechać? Tak, jeśli lubisz mniej oczywiste miejsca: to spokojna alternatywa dla bardziej znanych londyńskich cmentarzy, z bogatą historią, ruinami w stylu gotyckim i bujną przyrodą. Kto opiekuje się cmentarzem? Własność należy do gminy Southwark, a odnowę i bieżące prace wspiera stowarzyszenie wolontariuszy Friends of Nunhead Cemetery.
-
Brompton Cemetery
Londyn
Cmentarz Brompton w Londynie to wiktoriański cmentarz ogrodowy w zachodniej części miasta, w dzielnicy Royal Borough of Kensington and Chelsea, w pobliżu Earl's Court. Został wytyczony w 1839 roku i otwarty w 1840. Należy do grupy londyńskich cmentarzy zwanych „Wspaniałą Siódemką” i dziś jest jednym z najciekawszych spokojnych zakątków miasta dla osób interesujących się historią, architekturą i dawną sztuką pogrzebową. Jak powstał cmentarz Brompton? Londyn w pierwszej połowie XIX wieku zmagał się z brakiem miejsc pochówku. Odpowiedzią było powstanie siedmiu dużych cmentarzy na obrzeżach miasta, budowanych w latach 1832–1841. Brompton należy do tej grupy. Jego założycielem był Stephen Geary, ten sam człowiek, który stał za cmentarzami Highgate i Nunhead. W czerwcu 1840 roku obiekt konsekrował biskup Londynu. Kto zaprojektował cmentarz? Projekt przygotował Benjamin Baud. Wyobraził sobie cmentarz jako rodzaj katedry pod gołym niebem: centralną oś wyznacza aleja, a w sercu założenia znajduje się Wielki Krąg (Great Circle). Pod nim planowano katakumby, jednak koszty budowy zmusiły spółkę do ograniczenia ambicji. Powstała tylko kopułowa kaplica anglikańska. Możliwych było tysiące miejsc na trumny, lecz sprzedano zaledwie 500. Co zobaczyć na miejscu? Kaplicę z kopułą i okolice Wielkiego Kręgu – najbardziej charakterystyczną część założenia. Katakumby – można je zwiedzać z przewodnikiem, wycieczki prowadzą Friends of Brompton Cemetery. W środku zachowały się niektóre oryginalne wiktoriańskie kwiaty pogrzebowe. Zabytkowe nagrobki – około 35 tysięcy pomników upamiętnia ponad 205 tysięcy pochówków. Kto jest tu pochowany? Na cmentarzu spoczywają chirurdzy, śpiewacy operowi, kierowcy wyścigowi, polarnicy i przedsiębiorcy. Najbardziej znaną postacią jest Emmeline Pankhurst, liderka brytyjskich sufrażystek. Jej grób wyróżnia prosty krzyż celtycki. Kto zarządza cmentarzem? Cmentarzem zarządza instytucja The Royal Parks na podstawie umowy z brytyjskim ministrem kultury, mediów i sportu. Dzięki temu Brompton jest jedynym w Wielkiej Brytanii „cmentarzem Korony” (Crown Cemetery). Najczęstsze pytania Kiedy otwarto cmentarz Brompton? Został wytyczony w 1839 roku, a otwarty w 1840. Czy można zwiedzać katakumby? Tak, ale w ramach zorganizowanych wycieczek z przewodnikiem prowadzonych przez Friends of Brompton Cemetery. Gdzie pochowano Emmeline Pankhurst? Na cmentarzu Brompton; jej grób oznacza prosty krzyż celtycki. Ile osób tu spoczywa? Ponad 205 tysięcy, a pamięć o nich zachowuje około 35 tysięcy pomników. Kto jest właścicielem terenu? Cmentarzem zarządza The Royal Parks na zlecenie ministra kultury, mediów i sportu Wielkiej Brytanii. Cmentarz Brompton to dobry punkt dla wszystkich, którzy chcą poznać mniej oczywistą stronę Londynu: spokojną, zieloną i bogatą w historie ludzi, którzy tworzyli życie miasta.
-
Glasgow Necropolis
Glasgow
Glasgow Necropolis to wiktoriański cmentarz na niskim, ale wyraźnie górującym nad okolicą wzgórzu, tuż na wschód od katedry w Glasgow. Należy do najbardziej klimatycznych miejsc na spacer w tym mieście. Leży między dzielnicami Townhead i Dennistoun, niedaleko na północny wschód od współczesnego centrum, i łączy historię, sztukę funeralną oraz szerokie widoki na miasto. Czym jest Glasgow Necropolis? To duży ogrodowy cmentarz z XIX wieku. Pochowano tu około pięćdziesięciu tysięcy osób, ale, jak to było w tamtych czasach, tylko niewielka część z nich figuruje z nazwiska na pomnikach, a nie każdy grób ma nagrobek. Na wzgórzu zachowało się około 3500 monumentów, od skromnych tablic po wysokie, bogato zdobione pomniki. Razem tworzą plenerowy zapis tego, jak rodziny z Glasgow upamiętniały swoich zmarłych. Jak powstał cmentarz? Prace planistyczne rozpoczęły się w 1831 roku. Prowadziło je Merchants' House of Glasgow, czyli korporacja kupiecka, pod kierunkiem lorda prewota Jamesa Ewinga z Strathleven, w oczekiwaniu na zmianę prawa. Ustawę o cmentarzach uchwalono w 1832 roku, a Necropolis oficjalnie otwarto w kwietniu 1833 roku. Zlecono analizę wykonalności i ogłoszono konkurs na projekt. Wzorem był paryski cmentarz Père-Lachaise, z krajobrazowo ukształtowanymi zboczami i pomnikami wśród alejek. We wrześniu 1832 roku, krótko przed otwarciem, w północno-zachodniej części terenu założono żydowski cmentarz. Czym jest pomnik Johna Knoxa? Najwyższy i najbardziej znany punkt orientacyjny jest starszy niż sam cmentarz. Kolumnę zwieńczoną posągiem reformatora Johna Knoxa, o wysokości około czterech metrów, ustawiono na wzgórzu w 1825 roku, gdy teren był jeszcze parkiem. Posąg patrzy na zachód, w stronę katedry. Knox nie jest tu pochowany. Pomnik wzniesiono ku jego czci, a podczas wspinaczki ułatwia on orientację. Czym jest Most Westchnień? Główne wejście prowadzi przez most zwany Bridge of Sighs, czyli Mostem Westchnień. Przejście przez niego to część doświadczenia: zostawiasz za sobą miejskie ulice i wchodzisz na zbocze pełne alejek, drzew i kamiennych rzeźb. Co warto zobaczyć i ile czasu zarezerwować? Szczyt wzgórza. Wejście do pomnika Knoxa nagradza widokiem na katedrę i miasto. Pomniki. Warto poczytać inskrypcje i przyjrzeć się rzeźbieniom. Przy około 3500 monumentach żadna wizyta nie musi być taka sama. Otoczenie. Necropolis sąsiaduje z katedrą, więc oba miejsca łatwo połączyć w jednej wycieczce. Na spokojny spacer przeznacz godzinę lub więcej. Alejki prowadzą pod górę, więc załóż solidne buty, zwłaszcza po deszczu. Najczęstsze pytania Gdzie to jest? Na wzgórzu na wschód od katedry w Glasgow, w obszarze ograniczonym przez Townhead i Dennistoun. Ile osób tam pochowano? Około pięćdziesięciu tysięcy. Ile jest pomników? Około 3500. Kiedy cmentarz otwarto? W kwietniu 1833 roku, po ustawie o cmentarzach z 1832 roku. Czy John Knox jest tam pochowany? Nie. Posąg i kolumna go upamiętniają, ale wzniesiono je w 1825 roku, zanim cmentarz został założony. Czy to dobre miejsce na zdjęcia? Tak. Pomniki, drzewa i widoki na katedrę oraz miasto sprawiają, że chętnie odwiedzają je miłośnicy fotografii i historii.
-
Manor Park Cemetery and Crematorium
Londyn
Manor Park Cemetery and Crematorium to jeden z największych cmentarzy wschodniego Londynu, położony w Forest Gate w dzielnicy Newham. Założony w latach 70. XIX wieku, od początku działa jako prywatne przedsiębiorstwo, a dziś łączy tradycyjny cmentarz wiktoriański z krematorium. Jak powstał cmentarz w Manor Park? Teren należał dawniej do gospodarstwa Hamfrith Farm. W 1851 roku ziemię sprzedano Samuelowi Gurneyowi, a w 1874 roku wykupiła ją spółka Manor Park Cemetery Company. Pierwszy pochówek odbył się w marcu 1875 roku – pochowano wtedy 19-letniego mieszkańca okolicy, Williama Nesbitta. Początkowo cmentarz był wyłącznie miejscem pochówku i nie miał żadnych obiektów do ceremonii pogrzebowych. Kaplicę i bramę wejściową dobudowano w 1877 roku. Co wydarzyło się podczas II wojny światowej? 23 lipca 1944 roku cmentarz ucierpował w wyniku nalotu. Z kaplic ocalała jedynie wieża. Zniszczone budynki odbudowano, a przy okazji wyposażono w urządzenia krematoryjne. Nowe kaplice otwarto 2 listopada 1955 roku i od tamtej pory miejsce pełni obie funkcje: pochówku i kremacji. Kto jest tu pochowany? Spoczywają tu zwykli mieszkańcy East Endu, ale też kilka postaci znanych z historii: Annie Chapman – druga ofiara Kuby Rozpruwacza, pochowana we wrześniu 1888 roku. John Travers Cornwell – najmłodszy w historii odznaczony Krzyżem Wiktorii, za postawę w bitwie jutlandzkiej w 1916 roku. Jak duży jest cmentarz? Obszar liczy około 43 akrów (ok. 17 hektarów), a liczba pochówków sięga prawie 387 tysięcy. To czyni go jednym z największych cmentarzy we wschodniej części stolicy Wielkiej Brytanii. Kto zarządza cmentarzem? W przeciwieństwie do wielu londyńskich cmentarzy komunalnych, Manor Park to firma prywatna, nastawiona na zysk. Od 1874 roku z przedsiębiorstwem związana jest rodzina Jeffreys, która wciąż należy do jego właścicieli. Taka ciągłość przez blisko 150 lat jest w branży pogrzebowej rzadkością. Czy warto tu przyjść jako turysta? To przede wszystkim miejsce żałoby i należy je odwiedzać z szacunkiem, jednak dla osób interesujących się historią Londynu ma wartość dokumentalną. Wiktoriańskie nagrobki, zabytkowa wieża kaplicy i groby związane z historią kryminalną i wojenną pozwalają zobaczyć inną stronę miasta niż w centrum. Spacer po alejkach dobrze połączyć z wizytą w innych częściach Forest Gate i Newham. Najczęstsze pytania Gdzie leży Manor Park Cemetery? W Forest Gate, w londyńskiej dzielnicy Newham, we wschodniej części miasta. Kiedy cmentarz został założony? Spółka kupiła teren w 1874 roku, a pierwszy pochówek odbył się w marcu 1875 roku. Czy jest tu krematorium? Tak. Kaplice odbudowane po zniszczeniach wojennych otwarto w 1955 roku wraz z urządzeniami do kremacji. Kto jest tu pochowany? Między innymi Annie Chapman, ofiara Kuby Rozpruwacza, oraz John Travers Cornwell, najmłodszy odznaczony Krzyżem Wiktorii. Czy to cmentarz komunalny? Nie, to prywatne przedsiębiorstwo prowadzone od pokoleń przez rodzinę Jeffreys. Ile osób tu spoczywa? Prawie 387 tysięcy, na obszarze około 43 akrów.
-
Morningside Cemetery
Edynburg
Morningside Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny w południowej części Edynburga, w dzielnicy Morningside. Powstał w 1878 roku i do dziś służy do pochówków. Dla odwiedzających to spokojne miejsce na spacer między starymi nagrobkami, z kilkoma grobami ludzi znanych z historii nauki i literatury. Gdzie leży cmentarz i jak wygląda jego układ? Teren o powierzchni około 13 akrów leży między Balcarres Street od północy a Morningside Drive od południa. Cmentarz założono na skraju ówczesnego miasta, jednak Edynburg szybko rozrósł się wokół niego i dziś otaczają go zabudowania mieszkalne. Wraz z kolejnymi inwestycjami po bokach granice nekropolii zmniejszyły się w porównaniu z pierwotnym obszarem. Pozostałością dawnego układu są słupy bramne przy dawnym wejściu od strony Belhaven Terrace, zachowane na swoim miejscu. Kto go założył i kto się nim opiekuje? Cmentarz utworzyła w 1878 roku spółka Metropolitan Cemetery Company. Źródła opisują go jako pierwszy z nowej generacji cmentarzy zakładanych na obrzeżach miasta. W 1992 roku własność przejęła rada miejska Edynburga. Z powodów bezpieczeństwa rada położyła płasko część pomników, dlatego w niektórych miejscach zamiast pionowych nagrobków zobaczysz płyty leżące na trawie. Czyje groby warto odnaleźć? Alison „Cummy” Cunningham (1822–1913) – opiekunka Roberta Louisa Stevensona, autora „Wyspy skarbów". Jej grób znajduje się niedaleko strony od Balcarres Street i bywa punktem tras śladami pisarza. Sir Edward Appleton – angielski fizyk, laureat Nagrody Nobla z 1947 roku. James Geikie (1839–1915) – geolog. Pochowano tu również kilka znanych kobiet, w tym pierwszą szkocką chirurżkę. Na cmentarzu znajduje się też 81 grobów wojennych, objętych opieką Commonwealth War Graves Commission. Czy cmentarz jest czynny i czy można go zwiedzać? Tak, to nadal czynna nekropolia – rada miasta prowadzi księgi pochówków od 1878 roku do dziś. Zachowuj się więc jak na każdym cmentarzu: ciszej, z szacunkiem dla żałobników, bez wchodzenia na groby. Zdjęcia najlepiej robić dyskretnie i nie w pobliżu trwających ceremonii. Najczęstsze pytania Kiedy powstał Morningside Cemetery? W 1878 roku, z inicjatywy spółki Metropolitan Cemetery Company. Czy pochowano tu kogoś związanego z Robertem Louisem Stevensonem? Tak, jego opiekunkę Alison „Cummy" Cunningham. Kto jest właścicielem cmentarza? Od 1992 roku rada miejska Edynburga. Czy na cmentarzu są groby wojenne? Tak, jest ich 81. Jak duży jest teren? Około 13 akrów, między Balcarres Street a Morningside Drive. Czy to dobry przystanek na spacer po Morningside? Tak, jeśli interesuje Cię lokalna historia i wiktoriańskie nagrobki. Nie jest to atrakcja z biletami ani zorganizowanym zwiedzaniem – po prostu czynny cmentarz, który można spokojnie obejść.
-
Old Mortlake Burial Ground
London
Old Mortlake Burial Ground w Londynie Old Mortlake Burial Ground to wiktoriański cmentarz w dzielnicy Mortlake, w londyńskiej gminie Richmond upon Thames, przy Avenue Gardens (SW14 8BP). Zakupiony pod pochówki w 1854 roku, do dziś jest cichym zielonym zakątkiem południowo-zachodniego Londynu i miejscem spotkania z historią zwykłych mieszkańców oraz kilku znanych postaci epoki. Skąd się wziął cmentarz? Ziemię pod nowy cmentarz kupiono w 1854 roku, a pierwszy pogrzeb odbył się jeszcze w grudniu tego samego roku. Z czasem miejsca zaczęło brakować. W 1874 roku powołano komitet cmentarny Mortlake, który dokupił kolejne działki, a w 1877 roku teren powiększono w kierunku zachodnim. Dziś miejsce nazywa się też Old Mortlake Cemetery, a zarządza nim rada gminy Richmond upon Thames. Co można tu zobaczyć? Pierwotna kaplica została rozebrana w 1969 roku, a dawny układ alejek zniknął. Zachowały się za to oryginalne żeliwne ogrodzenie i główna brama wejściowa, które dobrze oddają charakter dziewiętnastowiecznego cmentarza komunalnego. W południowo-wschodnim narożniku stoi obelisk wyznaczający grób admirała lorda Williama FitzRoya (1782–1857). Na terenie znajdują się również groby wojenne Wspólnoty Narodów: spoczywa tu 21 brytyjskich żołnierzy i marynarzy, 19 z czasów I wojny światowej i dwóch z II wojny. Kto tu spoczywa? Cmentarz przyciąga osoby zainteresowane historią Londynu i epoki wiktoriańskiej. Pochowano tu między innymi: Charlesa Dickensa juniora (zm. 1896), syna słynnego pisarza, Georginę Hogarth (zm. 1917), szwagierkę Dickensa, Sir Edwina Chadwicka (1800–1890), reformatora społecznego, autora wpływowego raportu z 1843 roku o praktyce chowania zmarłych w miastach, admirała lorda Williama FitzRoya (1782–1857), admirała Sir Erasmusa Ommaneya (zm. 1904), uczestnika wypraw arktycznych z lat 1838 i 1850, aktora Arthura Cecila Blunta (1844–1896), Francisa Godfreya (zm. 1868), przewoźnika (waterman) królowej Wiktorii. Jak dojechać i czego się spodziewać? Cmentarz leży w Mortlake, w strefie SW14, przy Avenue Gardens. Współrzędne to około 51,467 N, 0,258 W. To miejsce spokojne, przeznaczone do refleksji, więc obowiązują zwykłe zasady szacunku: cisza, brak głośnych zachowań, ostrożność przy starych nagrobkach. Najczęstsze pytania Czy cmentarz nadal jest czynny? Tak, w ograniczonym zakresie. Pochówki odbywają się w istniejących grobach za zgodą właściciela prawa do grobu, a liczba nowych miejsc jest bardzo mała i przydzielana na wniosek. Kto zarządza cmentarzem? Rada gminy Richmond upon Thames. Kiedy cmentarz powstał? Został założony w 1854 roku i powiększony w 1877 roku. Czy są tu groby znanych osób? Tak. Najczęściej wymienia się syna Charlesa Dickensa, Georginę Hogarth, Edwina Chadwicka oraz admirałów FitzRoya i Ommaneya. Czy zachowała się dawna kaplica? Nie, pierwotną kaplicę rozebrano w 1969 roku. Przetrwały natomiast żeliwne ogrodzenie i brama główna. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii wiktoriańskiej, genealogów, osób zwiedzających Londyn poza utartymi szlakami oraz tych, którzy lubią spokojne, zielone zakątki. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem po Mortlake i okolicach brzegu Tamizy.
-
Royal Borough of Kensington and Chelsea Cemetery
Londyn
Cmentarz Royal Borough of Kensington and Chelsea w Hanwell to wiktoriański cmentarz komunalny w zachodnim Londynie, po północnej stronie Uxbridge Road. Choć leży w dzielnicy Ealing, należy do królewskiej gminy Kensington i Chelsea, która zarządza nim do dziś. To spokojne miejsce dla osób interesujących się historią miasta, architekturą wiktoriańską i dawnym krajobrazem pochówków. Skąd wziął się ten cmentarz? Cmentarz otwarto w 1855 roku, by odciążyć przepełnione miejsca pochówku w parafii St Mary Abbots w północnym Kensington. Założyła go parafia St Mary Abbots. Rok wcześniej rozpoczął działalność pobliski Westminster Cemetery. Kilka lat później ustawa Burial Act z 1857 roku wymusiła, by nowe pochówki odbywały się poza gęsto zabudowanymi obszarami Londynu, co dobrze pokazuje, dlaczego tak duże nekropolie powstawały na ówczesnych peryferiach. Kto go zaprojektował i jak wygląda? Plan cmentarza przygotował Thomas Allom, geodeta posiadłości Ladbroke w Kensington. Teren zajmuje około 6,5 ha, a w latach 70. XIX wieku powiększono go na zachód o 1,4 ha dawnego sadu. Układ nawiązuje do wiktoriańskich parków: ścieżki są kręte, a zieleń komponowano tak, by całość przypominała ogród. Spacer wygląda więc zupełnie inaczej niż po prostej siatce alejek. Kaplica i budynki Najważniejszym obiektem jest anglikańska kaplica pogrzebowa w stylu wiktoriańskiego gotyku, z arkadą, konsekrowana 13 października 1855 roku. Kaplicę dla nonkonformistów oraz część zachowanych zabudowań rozebrano około 1972 roku, ale kaplica anglikańska została później odrestaurowana. Kogo tu pochowano? Znane pochówki nie są szeroko udokumentowane. Wśród osób wymienianych w źródłach są Edgar Albert Smith (1847–1916), brytyjski zoolog, oraz John Conolly (1794–1866), pionier psychiatrii. Na cmentarzu spoczywa też 65 żołnierzy i pracowników służb z państw Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych. Przy niewielkiej kwaterze wojennej stoi pomnik z I wojny światowej w formie wysokiego białego kamiennego krzyża oraz miejscowy pomnik poległych. Najczęstsze pytania Gdzie leży cmentarz? Przy Uxbridge Road w Hanwell, w zachodnim Londynie. Współrzędne to około 51,5113, -0,3317. Kto jest właścicielem? Obiekt należy do Royal Borough of Kensington and Chelsea i jest przez tę gminę prowadzony, mimo że leży poza jej granicami. Czy to dobre miejsce na spacer? Tak, jeśli lubisz wiktoriańskie krajobrazy cmentarne. Kręte ścieżki, odrestaurowana kaplica i kwatera wojenna pokazują różne warstwy historii miejsca. Pamiętaj, że to czynne miejsce pamięci, więc zachowaj ciszę i szacunek. Czy tu pochowano Freddiego Fritona? Nie. Komik ten bywa wiązany z innym cmentarzem w Hanwell, Westminster Cemetery, a nie z tym. Kiedy powstał? W 1855 roku, w tym samym roku konsekrowano kaplicę anglikańską.
-
Wimborne Road Cemetery
Bournemouth
Wimborne Road Cemetery w Bournemouth Wimborne Road Cemetery to wiktoriański cmentarz w Bournemouth w hrabstwie Dorset, na południowym wybrzeżu Anglii. Otwarto go w 1878 roku. Jest wpisany do rejestru jako park i ogród z II stopniem ochrony (Grade II) i stanowi spokojne miejsce, by poznać historię małego nadmorskiego miasteczka, które wyrosło na jeden z czołowych kurortów. Gdzie leży Wimborne Road Cemetery? Cmentarz znajduje się przy Wimborne Road w Bournemouth, w pobliżu współrzędnych 50,734 N, 1,873 W. Dokładnie po drugiej stronie ulicy stoi kościół St Augustin's, więc oba miejsca łatwo połączyć w krótkim spacerze po tej części miasta. Kto go zaprojektował i kiedy powstał? Cmentarz otwarto w 1878 roku. Założył go architekt Christopher Crabb Creeke (1820-86), architekt Rady Komisarzy Bournemouth; w części źródeł, także w Historic England, nazwisko pisze się „Crabbe". Creeke zaprojektował wcześniej cmentarz w Poole (1854), a w 1859 roku objął po Decimusie Burtonie stanowisko geodety (Surveyor) Komisarzy Miejskich Bournemouth. Zarząd cmentarza zlecił mu zaplanowanie całości: kaplicy, domku przy wejściu, kaplicy przedpogrzebowej oraz zagospodarowania terenu. Jak wygląda to miejsce? Teren ma kształt rombu i zajmuje około 9,5 hektara. Układ łączy zieleń z alejkami i budynkami, tak jak w wiktoriańskich cmentarzach komunalnych, które miały być nie tylko praktyczne, lecz także godne. Dawna kostnica, datowana na około 1878 rok i przypisywana Creekemu, to budynek w stylu neogotyckim, wpisany osobno do rejestru zabytków z II stopniem ochrony (od 2010 roku). Dlaczego jest chroniony? Historic England wpisał cmentarz do rejestru 19 grudnia 1986 roku w kategorii parków i ogrodów (numer wpisu 1000726), ze stopniem II. Opis rejestrowy podkreśla dobry zbiór nagrobków i pomników. Odzwierciedlają one rolę Bournemouth jako powstającego, a później czołowego nadmorskiego kurortu pod koniec XIX i na początku XX wieku. Spacer wśród nagrobków opowiada więc historię miasta, nie tylko pojedynczych rodzin. Czy warto tu zajrzeć? Miejsce spodoba się osobom zainteresowanym wiktoriańskim projektowaniem krajobrazu, historią lokalną lub architekturą neogotycką, a także tym, którzy wolą ciche zakątki od zatłoczonych atrakcji. Warto zostawić sobie czas na przejście alejkami, obejrzenie pomników i budynku dawnej kostnicy z zewnątrz. Jak na każdym czynnym cmentarzu, zachowaj ciszę i szacunek wobec grobów oraz odwiedzających. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto Wimborne Road Cemetery? W 1878 roku. Kto go zaprojektował? Architekt Christopher Crabb (lub Crabbe) Creeke. Czy jest chroniony? Tak. Cmentarz ma II stopień ochrony jako park i ogród, a jego kostnica jest osobno wpisana ze stopniem II. Jak duży jest? Około 9,5 hektara, w kształcie rombu. Co jest w pobliżu? Kościół St Augustin's, tuż po drugiej stronie Wimborne Road.
-
Anfield Cemetery
Liverpool
Cmentarz Anfield (Anfield Cemetery), zwany też City of Liverpool Cemetery, to jedna z największych i najstarszych nekropolii w Liverpoolu. Leży w dzielnicy Anfield, na północny wschód od parku Stanley Park, i łączy wiktoriańską sztukę ogrodową, lokalną historię oraz pamięć o ofiarach wojen. Gdzie leży cmentarz Anfield? Cmentarz znajduje się w dzielnicy Anfield w hrabstwie Merseyside w Anglii. Od zachodu graniczy z ulicą Walton Lane, od południa z Priory Road. Północną granicę wyznacza linia kolejowa, a od wschodu przylegają do niego ogrody domów przy Ince Avenue. Sąsiedztwo Stanley Park ułatwia połączenie wizyty ze spacerem po okolicy. Dlaczego powstał? W połowie XIX wieku śródmiejskie cmentarze Liverpoolu były przepełnione. W 1854 roku zakazano w nich pochówków i miasto potrzebowało dużego nowego terenu. Zakup gruntu i urządzenie cmentarza kosztowały łącznie ponad 150 tysięcy funtów. Pierwszy pochówek odbył się 5 maja 1863 roku, a nekropolia działa nieprzerwanie do dziś. Kto go zaprojektował? Krajobraz zaprojektował Edward Kemp, znany wiktoriański projektant ogrodów. Budynki są dziełem architektów z pracowni Lucy & Littler. Teren cmentarza wpisano do Krajowego Rejestru Zabytkowych Parków i Ogrodów (National Register of Historic Parks and Gardens) w kategorii Grade II*, co oznacza wysoki stopień ochrony i uznanie jego znaczenia w skali kraju. Co warto zobaczyć? Cmentarz zajmuje około 110 akrów, czyli mniej więcej 45 hektarów, więc jest co zwiedzać. Pierwotnie stały tu trzy kaplice, po jednej dla różnych wyznań. Dwie z nich rozebrano. Ocalała kaplica powstała dla nonkonformistów; nie jest już używana i figuruje w rejestrze Heritage at Risk, czyli obiektów zagrożonych. W 1896 roku otwarto tu krematorium. Było pierwsze w Liverpoolu i dopiero czwarte w Wielkiej Brytanii, co czyni je ważnym punktem w historii kremacji w tym kraju. Miejsca pamięci Na cmentarzu znajduje się kilka wymownych miejsc pamięci. We wspólnej mogile spoczywa ponad 500 mieszkańców Liverpoolu, którzy zginęli podczas majowych nalotów (May Blitz) w 1941 roku. Pochowano tu także ponad 900 brytyjskich żołnierzy z obu wojen światowych. Na cmentarzu leży czterech odznaczonych Krzyżem Wiktorii, w tym John Kirk, który zdobył to odznaczenie za odwagę podczas powstania sipajów w 1857 roku i zmarł w 1865 roku. Najczęstsze pytania Czy cmentarz Anfield nadal funkcjonuje? Tak. To czynna nekropolia, zarządzana przez radę miejską Liverpoolu, dlatego należy zachować szacunek wobec pogrzebów i żałobników. Czy teren jest chroniony? Tak. Cmentarz jest wpisany do krajowego rejestru zabytkowych parków i ogrodów w kategorii Grade II*. Jak duży jest cmentarz? Ma około 110 akrów. Czy można wejść do kaplicy? Ocalała kaplica jest nieużywana i znajduje się w rejestrze Heritage at Risk, dlatego najlepiej oglądać ją z zewnątrz. Czy cmentarz ma związek ze słynnym stadionem? Leży w tej samej dzielnicy co znany stadion piłkarski, ale to osobne miejsce i zupełnie inny rodzaj wizyty: cichy, historyczny i refleksyjny.
-
Abney Park Cemetery
Londyn
Abney Park Cemetery to wiktoriański cmentarz-ogród w londyńskiej dzielnicy Hackney, jedna z tak zwanej „Wspaniałej Siódemki" (Magnificent Seven) największych cmentarzy Londynu. Dziś to równocześnie zabytek wpisany na listę Grade II, miejski park i lokalny rezerwat przyrody. Czym jest Abney Park Cemetery? To dawny prywatny cmentarz, którego teren zajmuje około 12,5 hektara (31 akrów) w północno-wschodnim Londynie. Otwarto go w 1840 roku jako czwarty z ośmiu prywatnych cmentarzy-ogrodów wokół miasta. Od początku zaprojektowano go nie tylko jako miejsce pochówku, lecz także jako arboretum, ogród botaniczny i park do spacerów. Skąd się wziął ten teren? Ziemia była zagospodarowana jako park już na początku XVIII wieku. Ogród założyli Lady Mary Abney, teolog i autor hymnów Isaac Watts oraz sąsiednia rodzina Hartopp. Gdy powstawał cmentarz, spółka zarządzająca, Abney Park Cemetery Company, wykupiła posiadłości Abney House i Fleetwood House, by uzyskać pod niego grunt. Dlaczego cmentarz łączy się z nonkonformistami? Związek z Isaakiem Wattsem sprawił, że miejsce stało się cmentarzem dla nonkonformistów, czyli protestantów spoza Kościoła anglikańskiego. Kaplica nie miała jednak wyznaniowego charakteru, a jej projekt nie nawiązywał do żadnego konkretnego odłamu chrześcijaństwa. Dzięki temu pochowano tu osoby bardzo różnych przekonań. Kto jest tu pochowany? Najbardziej znaną postacią jest generał William Booth, założyciel Armii Zbawienia. Łączna liczba pochówków sięga około 200 tysięcy; jedno ze źródeł podaje 196 843 pogrzeby do roku 2000, więc dokładne dane różnią się w zależności od opracowania. Jak cmentarz zamienił się w zarośnięty las? W latach 60. XX wieku spółka zarządzająca traciła dochody i teren stopniowo popadał w zaniedbanie. Krzewy jeżyn, bluszcz i samosiejki drzew zaczęły zarastać groby i alejki. Ten proces nadał miejscu dzisiejszy, dziki i romantyczny charakter: pomniki toną w zieleni, a ścieżki prowadzą przez gęsty las. Kto zarządza cmentarzem dzisiaj? Właścicielem terenu jest gmina London Borough of Hackney, a opiekuje się nim fundacja Abney Park Cemetery Trust. Prowadzi ona miejsce jako rezerwat przyrody oraz ośrodek edukacji ekologicznej. Teren ma status Local Nature Reserve, co czyni go ważną enklawą zieleni w gęsto zabudowanej części miasta. Czy warto tu przyjść jako turysta? Tak, jeśli lubisz spokojne, nietypowe miejsca poza głównymi trasami zwiedzania Londynu. Abney Park to dobry wybór dla osób zainteresowanych historią epoki wiktoriańskiej, architekturą cmentarną, przyrodą miejską i fotografią. Warto zaplanować co najmniej godzinę na spacer, bo teren jest rozległy, a ścieżki kręte. Pamiętaj, że to nadal miejsce pamięci, więc obowiązuje cisza i szacunek dla grobów. Najczęstsze pytania Czy Abney Park jest jednym z „Magnificent Seven"? Tak, należy do siedmiu wielkich wiktoriańskich cmentarzy Londynu. Kiedy otwarto cmentarz? W 1840 roku. Jak duży jest teren? Około 12,5 hektara. Kto jest tu pochowany? Między innymi William Booth, założyciel Armii Zbawienia. Czy to rezerwat przyrody? Tak, ma status Local Nature Reserve i jest obiektem Grade II. Gdzie leży? W dzielnicy Hackney we wschodnim Londynie, w okolicy Stoke Newington.
-
Walthamstow (Queen's Road) Cemetery
Londyn
Walthamstow (Queen's Road) Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny we wschodnim Londynie, w dzielnicy Waltham Forest. Zajmuje nieco ponad jedenaście akrów i od ponad półtora wieku pełni jednocześnie rolę miejsca pochówku, zabytku architektury i lokalnego pomnika pamięci. Dla odwiedzających to spokojny teren, na którym widać, jak zmieniało się podejście do żałoby, projektowania przestrzeni publicznej i upamiętniania poległych. Jak powstał cmentarz? Cmentarz otwarto 1 października 1872 roku. Teren pod nekropolię wykupiła lokalna rada pogrzebowa (Walthamstow Burial Board), a następnie zaprosiła sześciu architektów do przedstawienia projektów dwóch kaplic, domku przy wejściu, ogrodzenia i bram. Konkurs wygrał R.C. Sutton z Nottingham i to jego budynki stoją na terenie cmentarza do dziś. W 1908 roku katalog Kelly's Essex Directory opisywał obiekt jako cmentarz o powierzchni 11 akrów z dwiema kaplicami i publiczną kostnicą. Od 1965 roku cmentarzem zarządza gmina Waltham Forest. Nekropolia jest dziś w zasadzie zapełniona, a pochówki zdarzają się wyłącznie w istniejących rodzinnych grobach. Co warto zobaczyć? Kaplice i budynek wejściowy – zachowany zespół zaprojektowany przez Suttona, typowy przykład wiktoriańskiej architektury cmentarnej. Krzyż Ofiary (Cross of Sacrifice) – pomnik oparty na projekcie sir Reginalda Blomfielda z 1918 roku dla Imperialnej Komisji Grobów Wojennych. Jest wpisany na listę zabytków w kategorii Grade II. Groby wojenne – w czasie wojen był to jedyny cmentarz w ówczesnym mieście Walthamstow, poza dwoma niewielkimi przykościelnymi, dlatego spoczęło tu 109 żołnierzy, marynarzy i lotników. Pochylone nagrobki – charakterystyczny, choć smutny widok tej nekropolii. Dlaczego nazywają go „Sinking Cemetery”? Mieszkańcy ochrzcili to miejsce „The Sinking Cemetery” („cmentarzem, który tonie”). Grunt podlega osiadaniu, więc wiele nagrobków przechyla się pod niebezpiecznymi kątami. Według władz gminy teren jest z natury podatny na osiadanie i przesuwanie się. Sprawa wywołała lokalny spór: mieszkańcy, a wśród nich działaczka Janet Ling, zbierali podpisy pod petycją o renowację, natomiast rada oceniła, że pełna odbudowa nie jest ani praktyczna, ani możliwa. Kto dba o cmentarz? Utrzymaniem zajmuje się wydział cmentarzy gminy Waltham Forest oraz wolontariusze ze stowarzyszenia Friends of Queens Road Cemetery. Organizacje lokalne prowadzą także spacery historyczne, podczas których opowiada się o losach pochowanych tu mieszkańców i żołnierzy. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest otwarty dla zwiedzających? To czynny cmentarz komunalny, więc obowiązują zasady szacunku i ciszy. Aktualne godziny otwarcia warto sprawdzić na stronie gminy Waltham Forest. Czy można tu jeszcze pochować bliskich? Cmentarz jest pełny. Wyjątkiem są ponowne pochówki w istniejących rodzinnych grobach. Dlaczego nagrobki są przechylone? Przyczyną jest osiadanie gruntu, według gminy naturalne dla tego terenu. Gdzie znajdę groby wojenne? Przy Krzyżu Ofiary, który stanowi centralny punkt upamiętnienia 109 poległych i zmarłych żołnierzy, marynarzy i lotników pochowanych na cmentarzu. Czy to dobre miejsce dla miłośników historii? Tak. Połączenie wiktoriańskiej architektury, grobów wojennych i opowieści o osiadającym gruncie czyni go ciekawym przystankiem dla osób interesujących się lokalną historią Londynu.
-
Fulham Cemetery
Londyn
Fulham Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny w zachodnim Londynie, w dzielnicy Hammersmith and Fulham, tuż przy Fulham Palace Road. Znany bywa też jako Fulham Old Cemetery oraz Fulham Palace Road Cemetery. Otwarto go w 1865 roku i do dziś jest najstarszym cmentarzem w tej dzielnicy. Zajmuje niespełna 13 akrów i nie przyjmuje już nowych pochówków, dlatego jest dziś cichym, zielonym zakątkiem wśród miejskiej zabudowy. Jak dojechać do Fulham Cemetery? Najbliższa stacja londyńskiego metra to Barons Court. Cmentarz leży przy Fulham Palace Road, więc dojście od strony stacji jest proste i nie wymaga skomplikowanych przesiadek. Ponieważ to nie atrakcja biletowana, wejście nie wymaga rezerwacji. Zachowaj tu ciszę i szacunek, jak na każdym miejscu pochówku. Jak powstał cmentarz? Cmentarz założyła w 1865 roku rada pogrzebowa parafii Fulham (Fulham Burial Board). Wraz z rozrostem Londynu w XIX wieku miejsca na starych przykościelnych cmentarzach brakowało, więc parafie zakładały większe, wspólne nekropolie na obrzeżach zabudowy. Teren powiększono w 1874 i ponownie w 1880 roku. Około 1908 roku cmentarz zaczął się wypełniać, więc dla parafii otwarto kolejny, North Sheen Cemetery. Źródła różnie wskazują projektanta: jedne podają architekta Johna Halla, a rejestr London Gardens Trust wymienia Sir Arthura Blomfielda. Autorstwo nie jest więc jednoznaczne. Co można zobaczyć na miejscu? Według rejestru London Gardens Trust na terenie znajdują się budynek wejściowy (lodge) oraz dwie kaplice w stylu neogotyckim. To typowy układ wiktoriańskiego cmentarza komunalnego: wejście z domkiem, kaplice i alejki prowadzące między rzędami grobów. Spacer jest krótki, a miejsce spokojne, dlatego pasuje do połączenia z innymi atrakcjami zachodniego Londynu. Kto tu spoczywa? Cmentarz nie należy do tych z długą listą sław. Spoczywa tu m.in. generał porucznik Sir Burke Douglas Cuppage (1794–1877), wicegubernator Jersey w latach 1863–1868. Uwagę zwraca też grób małżeństwa, które zmarło w odstępie godziny w 1881 roku. Groby wojenne Fulham Palace Road Cemetery jest też miejscem opieki Commonwealth War Graves Commission. Znajduje się tu 238 grobów żołnierzy i personelu państw Wspólnoty Narodów, w tym 179 z I wojny światowej i 57 z II wojny światowej. Dla osób odwiedzających Londyn z zainteresowaniem historią XX wieku to ważny, choć skromny punkt pamięci. Najczęstsze pytania Czy można jeszcze tu pochować zmarłych? Nie, cmentarz jest zamknięty dla nowych pochówków. Który cmentarz jest najstarszy w dzielnicy Hammersmith and Fulham? Fulham Cemetery, otwarty w 1865 roku. Czy to ten sam cmentarz co Fulham Road Jewish Cemetery? Nie, to zupełnie inne miejsce, położone w innej dzielnicy Londynu. Jak duży jest cmentarz? Zajmuje blisko 13 akrów, czyli około pięciu hektarów. Jaka stacja metra jest najbliżej? Barons Court.
-
Hither Green Cemetery
Londyn
Hither Green Cemetery to duży cmentarz komunalny w południowo-wschodnim Londynie, w dzielnicy Lewisham. Został otwarty w 1873 roku pod nazwą Lee Cemetery i do dziś jest miejscem pochówku, a zarazem spokojnym zakątkiem zieleni, w którym zachowało się sporo wiktoriańskiej architektury i lokalnej historii. Gdzie leży Hither Green Cemetery? Cmentarz znajduje się po wschodniej stronie ulicy Verdant Lane. Otaczają go osiedla Catford, Hither Green, Downham, Grove Park i Lee. Od zachodu przylega do niego linia kolejowa łącząca stacje Grove Park i Hither Green, a w sąsiedztwie leżą bocznice Grove Park oraz rezerwat przyrody Grove Park Nature Reserve. Dojazd pociągiem z centrum Londynu jest więc prosty, a spacer od stacji zajmuje niewiele czasu. Co warto zobaczyć na miejscu? Do dziś zachowały się dwie neogotyckie kaplice z kamienia oraz oryginalne ozdobne bramy wjazdowe. Dawny budynek wejściowy (lodge) rozebrano w latach 60. XX wieku. Uwagę zwraca także mauzoleum rodziny Johna Taylora z 1903 roku, stojące w pobliżu kaplicy dla wyznań nonkonformistycznych. Dla miłośników architektury funeralnej to jeden z ciekawszych punktów spaceru. Pochowano tu między innymi lokalnego historyka Lelanda Lewisa Duncana (1862–1923). Towarzystwo Historyczne Lewisham ustawiło mu nagrobek w 1998 roku. Jaka jest wojenna historia cmentarza? Hither Green ma istotne znaczenie dla pamięci o obu wojnach światowych. Na cmentarzu znajduje się kwatera wojenna z grobami żołnierzy Wspólnoty Narodów: kilkudziesięciu z lat 1914–1918 i prawie dwustu z lat 1939–1945. Liczby w różnych źródłach różnią się nieznacznie. Nazwiska osób, których groby nie mają własnych nagrobków, wypisano na murze pamięci w głównej kwaterze wojennej. Wśród pochowanych jest m.in. Nowozelandczyk, kapral Arthur Benjamin Tonks, zmarły w 1918 roku na skutek choroby. Poruszającą kartą jest rok 1943. Niemiecka bomba trafiła wtedy w szkołę Sandhurst Road School w Catford. Ofiary, w większości dzieci, pochowano na tym cmentarzu, a na pogrzebie zbiorowym zgromadziło się około siedmiu tysięcy żałobników. Dziś pomnik upamiętnia dzieci i nauczycielki, które zginęły w tym nalocie. Czy obok jest krematorium? Tak. Tuż obok cmentarza działa krematorium otwarte w 1956 roku. Cały teren należy do samorządu dzielnicy Lewisham. Najczęstsze pytania Kiedy powstał cmentarz? W 1873 roku, początkowo jako Lee Cemetery. Czy to miejsce nadaje się do zwiedzania? Tak, jest to czynny cmentarz, więc obowiązuje cisza i szacunek dla żałobników. Najciekawsze są kaplice, bramy, mauzoleum i kwatera wojenna. Co jest w pobliżu? Rezerwat Grove Park Nature Reserve, stacje kolejowe Hither Green i Grove Park oraz krematorium. Jak dojechać? Najwygodniej pociągiem do stacji Hither Green lub Grove Park, a dalej pieszo w stronę Verdant Lane.
-
Allerton Cemetery
Liverpool
Allerton Cemetery to jeden z głównych cmentarzy komunalnych Liverpoolu, położony w dzielnicy Allerton w południowej części miasta. Zajmuje 150 akrów (około 61 hektarów) i ma status obiektu zabytkowego Grade II. Dla zwiedzających to spokojne miejsce, w którym historia miasta, wojenna pamięć i krajobraz parkowy spotykają się na jednym terenie. Jak powstał cmentarz w Allerton? Miasto kupiło grunty pod nekropolię w 1906 roku. Znaczną część terenu stanowiła dawna posiadłość Allerton Hall, wykupiona od rodziny Clarke. Zakup zakończył się w październiku 1906 roku. Część anglikańska została poświęcona przez biskupa Liverpoolu 24 września 1909 roku, a pierwszy pochówek odbył się 29 grudnia 1909 roku. Cmentarz działa do dziś i nadal służy mieszkańcom miasta. Co warto wiedzieć przed wizytą? Cmentarz leży przy Springwood Avenue, a naprzeciwko niego stoi krematorium Springwood. Rozległy teren sprawia, że spacer zajmuje sporo czasu, dlatego dobrze zaplanować go z wyprzedzeniem i zabrać wygodne buty. Obowiązuje oczywiście zasada szacunku: to czynne miejsce pochówku, w którym odbywają się pogrzeby, więc zwiedzanie wymaga ciszy i dyskrecji. Kto jest tu pochowany? Na cmentarzu spoczywają dwaj odznaczeni Krzyżem Wiktorii, najwyższym brytyjskim odznaczeniem za męstwo: George Edward Nurse, odznaczony za odwagę w wojnie burskiej, oraz William Ratcliffe, nagrodzony za czyn z czasów I wojny światowej, podczas bitwy pod Messines w 1917 roku. Pochowano tu także George'a Alfreda Stronga, lorda burmistrza Liverpoolu w latach 1933–1934. Groby wojenne Na terenie cmentarza znajduje się kilkaset grobów żołnierzy Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych, objętych opieką Commonwealth War Graves Commission. Rejestr komisji obejmuje ponad 400 nazwisk. To ważny punkt dla osób zainteresowanych historią wojskowości lub szukających miejsca pochówku przodków. Dla kogo to miejsce? miłośnicy historii Liverpoolu i architektury cmentarnej, osoby badające genealogię rodzin z Merseyside, zainteresowani historią wojskową, w tym odznaczeniami Krzyża Wiktorii, ci, którzy szukają spokojnego, zielonego terenu z dala od centrum. Najczęstsze pytania Czy Allerton Cemetery jest wpisany na listę zabytków? Tak, ma status Grade II. Jak duży jest cmentarz? Obejmuje 150 akrów, czyli około 61 hektarów. Czy cmentarz nadal działa? Tak. Pierwszy pochówek odbył się w 1909 roku i pochówki odbywają się do dziś. Co znajduje się naprzeciwko? Krematorium Springwood, przy Springwood Avenue. Czy są tu groby weteranów? Tak, cmentarz ma groby żołnierzy z obu wojen światowych oraz pochówki dwóch kawalerów Krzyża Wiktorii. Czy można zwiedzać cmentarz? Tak, ale trzeba pamiętać, że to czynna nekropolia. Należy zachować ciszę i omijać odbywające się ceremonie. Dojazd i okolica Allerton leży w południowym Liverpoolu, w zielonej, głównie mieszkalnej okolicy. Cmentarz dobrze łączy się z wizytą w pobliskich parkach i dawnych terenach posiadłości Allerton, o której przypomina historia zakupu gruntów w 1906 roku.
-
Margravine Cemetery
Londyn
Margravine Cemetery to wiktoriański cmentarz w zachodnim Londynie, w dzielnicy Hammersmith and Fulham. Zajmuje około 16,5 akra, czyli prawie siedem hektarów, i od dawna pełni funkcję cichego parku w gęsto zabudowanej okolicy. Bywa też nazywany Hammersmith Cemetery albo „Hammersmith Old”. Gdzie leży Margravine Cemetery i jak tam dojechać? Cmentarz znajduje się między Margravine Gardens, St. Dunstan's Road i Claxton Grove, za budynkami Charing Cross Hospital. Najbliższa stacja metra to Barons Court, skąd na miejsce idzie się pieszo. To dobry punkt na krótki przystanek podczas zwiedzania zachodniego Londynu, z dala od turystycznych tras w centrum. Jaka jest historia cmentarza? Teren zajmowały dawniej ogrody warzywne i sady, znane jako Fulham Fields. Cmentarz założono w drugiej połowie lat 60. XIX wieku, a plan nekropolii przygotował miejscowy architekt George Saunders. Pierwszy pochówek odbył się 3 listopada 1869 roku. Z biegiem lat spoczęło tu około 83 tysięcy mieszkańców Hammersmith. W 1951 roku cmentarz przekształcono w tak zwany Garden of Rest, czyli ogród spokoju. Władze dzielnicy usunęły wtedy wiele nagrobków, a prace porządkowe zakończono do 1965 roku. Dlatego dziś zobaczysz tu mieszankę pojedynczych grobów i otwartych trawników, a nie gęsto zastawione rzędy płyt, typowe dla innych wiktoriańskich cmentarzy. Co warto zobaczyć na miejscu? Mauzoleum rodziny Young — jedyne mauzoleum na terenie cmentarza, wyraźnie wyróżniające się wśród prostszych nagrobków. Zabytkowe budynki — na terenie stoją trzy obiekty objęte ochroną konserwatorską, o które troszczą się lokalni działacze. Groby wojenne — pochowano tu 191 żołnierzy i personelu Wspólnoty Narodów w zarejestrowanych grobach wojennych: 186 z okresu I wojny światowej i 5 z II wojny światowej. Aleje i trawniki — spokojna przestrzeń do spaceru wśród starych drzew. Kto jest tu pochowany? Wśród pochowanych są między innymi George Broad, producent odlewów z mosiądzu i brązu, sir William Bull, pierwszy baronet, prawnik i polityk konserwatywny, oraz sir Henry Foreman (1852–1924), także polityk konserwatywny. Spoczywa tu również Peter Leitch (1820–1892). Najczęstsze pytania Czy wstęp na Margravine Cemetery jest płatny? Nie. Cmentarz jest zarządzany przez dzielnicę Hammersmith and Fulham i działa jako ogólnodostępny teren zielony. Jak dojechać metrem? Najbliższa stacja London Underground to Barons Court. Ile miejsca zajmuje cmentarz? Około 16,5 akra, czyli około 6,7 hektara. Dlaczego jest tak mało nagrobków? W 1951 roku cmentarz zamieniono w ogród spokoju, a wiele pomników usunięto. Prace zakończono w 1965 roku. Czy są tu groby wojenne? Tak, 191 grobów żołnierzy Wspólnoty Narodów: 186 z I wojny światowej i 5 z II wojny światowej. Podczas wizyty pamiętaj, że to nadal miejsce spoczynku, więc warto zachować ciszę i szacunek dla pochowanych.
-
Paddington Old Cemetery
Londyn
Paddington Old Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny w Kilburn, w londyńskiej dzielnicy Brent. Powstał w 1855 roku przy Willesden Lane. Mimo nazwy leży poza dawną parafią Paddington, na gruncie, który miejscowy zarząd pochówków kupił w ówczesnym Willesden. To spokojna, zielona enklawa północno-zachodniego Londynu, objęta ochroną jako obiekt zabytkowy klasy II (Grade II). Czym jest Paddington Old Cemetery? To cmentarz miejski założony w połowie XIX wieku, kiedy przepełnione londyńskie cmentarze przykościelne nie nadążały za rosnącą liczbą mieszkańców. Zarząd pochówków Paddington wykupił teren i zlecił projekt nowoczesnej, ogrodowej nekropolii. Układ terenu zaprojektował Thomas Little, architekt kojarzony także z kaplicą cmentarza Nunhead w południowym Londynie. Miejsce bywa też nazywane Paddington Cemetery albo Willesden Lane Cemetery. Skąd słowo „Old"? Przymiotnik „Old" dodano w 1936 roku, gdy w Mill Hill otwarto drugi, nowszy cmentarz dla Paddington. Od tej pory obiekt przy Willesden Lane odróżniano jako stary. W 1986 roku władze Westminsteru sprzedały go gminie Brent, która zarządza nim do dziś. Co można tu zobaczyć? Wejście flankują budynki domków przy bramie, a w centrum pierwotnego układu stoją dwie kaplice w stylu neogotyckim. Obie wchodzą w skład wpisanego na listę zespołu. Regularnie używana jest tylko jedna z nich, a najstarsza część cmentarza jest niemal w pełni zajęta, dlatego nowsze pochówki lokuje się w rozszerzeniu od północy. Alejki prowadzą między wiktoriańskimi nagrobkami, pomnikami i starymi drzewami, przez co miejsce przypomina raczej niewielki park niż typowy cmentarz. Na terenie znajduje się też spora grupa grobów wojennych państw Wspólnoty Narodów, według dostępnych źródeł około dwustu, a przy zachodnim wejściu stoi pomnik poświęcony poległym. W 2021 roku dodano kolumbarium na prochy zmarłych, co pokazuje, że cmentarz wciąż działa i się rozwija. Czy warto go odwiedzić? Dla osób zainteresowanych wiktoriańską architekturą funeralną, historią lokalną lub spokojną zielenią w mieście to wartościowy, krótki przystanek. Nie jest to atrakcja pierwszej wielkości jak większe londyńskie cmentarze z grupy „Magnificent Seven", ale oferuje cichsze, bardziej lokalne doświadczenie. Pamiętaj, że to miejsce pamięci: zachowaj ciszę, trzymaj się alejek i uszanuj odbywające się pogrzeby. Jak dojechać? Cmentarz leży przy Willesden Lane w Kilburn, w północno-zachodnim Londynie. Okolica jest dobrze obsłużona przez autobusy, a stacje Overground i metra w Kilburn oraz Brondesbury są w rozsądnej odległości spacerem. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny otwarcia na stronie gminy Brent, ponieważ bramy są otwierane i zamykane o ustalonych porach. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto Paddington Old Cemetery? W 1855 roku. Kto go prowadzi? Gmina Brent, która kupiła go od Westminsteru w 1986 roku. Czy jest wpisany na listę zabytków? Tak, ma status Grade II w Narodowym Rejestrze Dziedzictwa Anglii (numer wpisu 1001542). Czy ma inne nazwy? Tak, bywa nazywany Paddington Cemetery oraz Willesden Lane Cemetery. Czy są tu groby wojenne? Tak, jest ich około dwustu, a przy zachodnim wejściu stoi pomnik poległych. Czy nadal odbywają się tu pochówki? Tak. Nowsza część północna i kolumbarium nadal służą lokalnej społeczności.
-
Sheffield General Cemetery
Sheffield
Sheffield General Cemetery to wiktoriański cmentarz w Sheffield (South Yorkshire), który dziś pełni rolę zabytkowego parku, rezerwatu przyrody i miejsca wydarzeń lokalnych. Otwarto go w 1836 roku. Był głównym cmentarzem miasta w XIX wieku i przed zamknięciem dla nowych pochówków pod koniec lat 70. XX wieku spoczęło tu ponad 87 tysięcy osób. Dlaczego powstał ten cmentarz? Na początku lat 30. XIX wieku przykościelne cmentarze Sheffield były przepełnione, a epidemia cholery z 1832 roku pogłębiła problem. General Cemetery założono jako cmentarz nonkonformistów, dla dysydentów, którzy nie chcieli być chowani na gruntach Kościoła anglikańskiego. Budynki zaprojektował architekt Samuel Worth, a nad zagospodarowaniem zalesionego zbocza doradzał Robert Marnock. Co warto zobaczyć? Główne wejście od strony Cemetery Road to kamienna brama w stylu egipskim z 1836 roku, również autorstwa Wortha. Pierwotna kaplica i inne budynki łączą elementy doryckie z motywami egipskimi, co w architekturze cmentarnej tamtej epoki było modne. Kaplica nonkonformistów została odnowiona i nosi dziś nazwę Samuel Worth Chapel. Odbywają się w niej wydarzenia artystyczne i społeczne. W 1846 roku anglikanie wynegocjowali powiększenie cmentarza, a wschodnia część została poświęcona w 1850 roku przez arcybiskupa Yorku. Tamtejsza kaplica anglikańska jest neogotycka, więc różni się od klasycyzującej starszej części. Granicę między pierwotnym terenem nonkonformistów a częścią anglikańską wyznacza mur zwany Dissenters' Wall. Dlaczego miejsce jest dziś chronione? Cmentarz jest wpisanym do rejestru krajobrazem w Register of Parks and Gardens prowadzonym przez Historic England. Ma też status lokalnego rezerwatu przyrody (Local Nature Reserve), więc alejki, stare drzewa i zniszczone przez czas nagrobki są domem zarówno dla historii, jak i dla dzikiej przyrody. Teren należy do miasta Sheffield, a w jego imieniu zarządza nim lokalna grupa społeczna, Sheffield General Cemetery Trust. Najczęstsze pytania Czy na Sheffield General Cemetery nadal się chowa zmarłych? Nie. Zamknięto go dla pochówków pod koniec lat 70. XX wieku. Dziś jest miejscem dziedzictwa i zielenią miejską. Kto jest właścicielem i kto nim zarządza? Właścicielem jest miasto Sheffield. Zarządza nim w jego imieniu społeczna organizacja Sheffield General Cemetery Trust. Jakiej architektury można się spodziewać? Budynków w stylu doryckim i egipskim projektu Samuela Wortha oraz neogotyckiej kaplicy anglikańskiej w późniejszej, rozszerzonej części. Czy to rezerwat przyrody? Tak, ma status Local Nature Reserve, obok wpisu jako zabytkowy krajobraz. Czy odbywają się tam wydarzenia? Odnowiona Samuel Worth Chapel służy wydarzeniom artystycznym. Przed wizytą sprawdź aktualny program Trustu.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.