Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii

Sinai Synagogue

Leeds

Synagoga Sinai (Sinai Synagogue) to reformowana gmina żydowska przy Roman Avenue w Roundhay, dzielnicy na północy Leeds w hrabstwie West Yorkshire. Założona w 1944 roku, należy do Movement for Reform Judaism i do dziś pozostaje czynnym miejscem modlitwy. Czym jest Synagoga Sinai? Sinai to jednocześnie synagoga i wspólnota: kongregacja Żydów reformowanych, która spotyka się we własnym, zbudowanym z myślą o tym celu obiekcie w Roundhay. Obok głównej sali modlitewnej znajdują się sala wielofunkcyjna, biblioteka i sale lekcyjne, dlatego budynek służy zarówno nabożeństwom, jak i nauce oraz wydarzeniom społeczności. Dla osób zainteresowanych żydowskim dziedzictwem Leeds to jedna z najlepiej znanych w mieście instytucji reformowanych. Kiedy i jak powstała gmina? Historia zaczyna się w środku II wojny światowej. 8 stycznia 1944 roku sześć osób zebrało się w prywatnym domu w dzielnicy Oakwood w Leeds na nabożeństwie, które poprowadził rabin L. Graf z reformowanej synagogi w Bradford. Wielu pierwszych członków było uchodźcami, a nowa gmina wyrosła z tego skromnego początku. W pierwszych latach wspólnota nie miała własnego budynku. Nabożeństwa odbywały się w wypożyczanych pomieszczeniach, między innymi w Friends' Meeting House przy Street Lane oraz w sali szkolnej kościoła Newton Park Union Church przy Spencer Place w Chapeltown. Gdzie gmina modliła się przed Roman Avenue? Mniej więcej od 1951 do 1960 roku gmina korzystała z budynku przy 21 Leopold Street, który wcześniej był synagogą hiszpańsko-portugalską. Sinai kupiło go za 700 funtów. Po wyprowadzce gminy obiekt przerobiono w 1961 roku na meczet Jinnah. Budynek przy Roman Avenue W 1950 roku członek i lider społeczności, Malcolm Featherman, kupił działkę przy Roman Avenue, na której stoi dziś synagoga. Synagogę zbudowaną specjalnie dla gminy ukończono w 1960 roku według modernistycznego projektu pracowni Halpern & Associates. W połowie lat 80. XX wieku budynek rozbudowano, dodając pomieszczenia, które dziś otaczają główną salę. Cmentarz Na początku lat 60. gmina otrzymała miejsce pochówku na cmentarzu Harehills w Leeds. Jest ono używane do dziś. Informacje praktyczne Adres: Roman Avenue, Roundhay, Leeds, West Yorkshire, Anglia. Ruch: Movement for Reform Judaism. Założenie: 1944; obecny budynek z 1960 roku. Okolica: Roundhay, zamieszkała dzielnica północnego Leeds. Najczęstsze pytania Czy Synagoga Sinai jest nadal czynna? Tak. To działająca gmina reformowana z własnym budynkiem, biblioteką i salami lekcyjnymi. Kiedy ukończono obecny budynek? W 1960 roku, a rozbudowę dodano w połowie lat 80. Kto go zaprojektował? Modernistyczny budynek zaprojektowała pracownia Halpern & Associates. Co stało się z wcześniejszą synagogą przy Leopold Street? Po wyprowadzce Sinai obiekt stał się w 1961 roku meczetem Jinnah. Czy synagogę można zwiedzać? To czynne miejsce modlitwy, więc przed wizytą sprawdź na stronie gminy godziny i zasady odwiedzin.

Lansdown Cemetery

Bath

Lansdown Cemetery to zabytkowy cmentarz na wzgórzu Lansdown, tuż za granicami Bath w hrabstwie Somerset w Anglii. Jest nierozerwalnie związany z Beckford's Tower, neoklasycystyczną fanaberią architektoniczną stojącą obok, a razem tworzą jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów pamięci w mieście. Czym jest Lansdown Cemetery? Cmentarz został konsekrowany w 1848 roku i znajduje się na nim ponad 5000 grobów, w tym miejsca spoczynku wielu znanych mieszkańców Bath. To nie jest zwykły przykościelny cmentarz parafialny. Powstał wokół wieży zbudowanej jako prywatne schronienie, a historia jego założenia to część jego uroku. Zarówno cmentarz, jak i wieża są pod ochroną. Wieża wraz z przylegającym ogrodzeniem ma status zabytku I stopnia (Grade I), a cmentarz razem z wieżą wpisano do rejestru historycznych parków i ogrodów Anglii (Grade II). Wspólny wpis datuje się na 30 kwietnia 1987 roku. Kim był William Beckford i dlaczego tu spoczywa? William Beckford był zamożnym kolekcjonerem i pisarzem mieszkającym w Bath. Po zakupie dwóch domów przy Lansdown Crescent kupił działkę na wzgórzu Lansdown i zlecił miejscowemu architektowi Henry'emu Edmundowi Goodridge'owi (1797-1864) zaprojektowanie tam wieży. Pierwotnie nazywana Lansdown Tower, została ukończona w 1827 roku. Beckford chciał zostać pochowany na własnej ziemi, lecz grunt nie był poświęcony. Gdy zmarł w 1844 roku, pochowano go więc na cmentarzu opactwa w Bath, przed kaplicą, w dużym granitowym sarkofagu stojącym nad ziemią. Jak powstał cmentarz? Po śmierci Beckforda wieżę miano sprzedać karczmarzowi. Jego córka, księżna Hamilton, wykupiła ją z powrotem. Następnie przekazała wieżę i otaczające grunty dawnej parafii Walcot pod jednym warunkiem: że powstanie cmentarz, na który będzie mógł wrócić grobowiec jej ojca. Parafia przystała na to. Nowy cmentarz konsekrowano w 1848 roku, grobowiec przeniesiono, a wieżę przekształcono w kaplicę przedpogrzebową. Co można zobaczyć dziś? Najsłynniejszym pomnikiem jest granitowy grobowiec Beckforda. Stoi odosobniony na własnej wysepce, otoczony bogatymi i zróżnicowanymi nagrobkami od epoki wiktoriańskiej wzwyż. Znajduje się tu także grób jego architekta, Henry'ego Edmunda Goodridge'a. Spacerując alejkami, można czytać inskrypcje, porównywać style nagrobków i podziwiać widoki typowe dla położenia na wzgórzu. Wieża obok cmentarza jest punktem centralnym, a oba miejsca najlepiej zobaczyć razem. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Lansdown Cemetery? Na wzgórzu Lansdown, na skraju Bath w Somerset, obok Beckford's Tower. Kto jest pochowany na Lansdown Cemetery? William Beckford, jego architekt Henry Edmund Goodridge oraz wielu innych znanych mieszkańców Bath. Łącznie jest tu ponad 5000 grobów. Kiedy cmentarz został konsekrowany? W 1848 roku, gdy grobowiec Beckforda sprowadzono z cmentarza opactwa. Czy to miejsce jest chronione? Tak. Beckford's Tower ma status zabytku Grade I, a cmentarz wraz z wieżą jest w rejestrze historycznych parków i ogrodów na poziomie Grade II. Jaki jest związek z wieżą? Wieżę zbudowano w 1827 roku jako schronienie Beckforda. Po założeniu cmentarza pełniła rolę kaplicy przedpogrzebowej. Czy warto je odwiedzić? Dla osób zainteresowanych georgiańskim i wiktoriańskim Bath, architekturą lub spokojnymi, historycznymi miejscami z dala od centrum — tak. Naturalnie łączy się ze zwiedzaniem wieży.

Mount Cemetery

Guildford

Mount Cemetery w Guildford w hrabstwie Surrey to spokojny cmentarz na wzgórzu, który jest zarazem jednym z najbardziej klimatycznych punktów widokowych i miejsc spacerów po historii miasta. Nazywany także Guildford Cemetery, leży na wzniesieniu Mount, części North Downs tuż nad centrum miasta, obok ośmiobocznej wiktoriańskiej budowli znanej jako Booker's Tower. Czym jest Mount Cemetery? To komunalny cmentarz Guildford, założony na stromym, kredowym zboczu. Rzędy starych nagrobków, dorodne drzewa i kręte alejki sprawiają, że miejsce przypomina mały park, a wysokie położenie pozwala między pomnikami dostrzec okoliczne krajobrazy Surrey. Odwiedzający przychodzą tu dla ciszy, lokalnej historii i niezwykłego sąsiada cmentarnych grobów. Czym jest Booker's Tower? Wieża to najbardziej znany element cmentarza. Charles Booker, trzykrotny burmistrz Guildford, kazał ją zbudować w 1839 roku, po części jako pomnik, po części by zachować pamięć o własnym nazwisku. Według lokalnych przekazów upamiętnia ona jego dwóch synów, którzy zmarli w wieku piętnastu lat. Charles Collyer Booker zmarł na ospę w grudniu 1824 roku, a Henry utonął po wpadnięciu do rzeki Wey w pobliżu miejskiego nabrzeża. Booker wydzierżawił róg pola Cradle Field od doktora Jamesa Stedmana i tam postawił wieżę. Budowniczym był John Mason, choć nie wiadomo, czy był też jej projektantem. Budowla jest ośmioboczna i wzniesiona z kamienia bargate, lokalnego piaskowca, który nadaje wielu starszym budynkom w Surrey ciepły, brązowawy odcień. Podczas otwarcia w 1840 roku uroczystość poświęcono zaślubinom królowej Wiktorii i księcia Alberta. Miejscowi nazywają wieżę czasem Booker's Folly, czyli kaprysem Bookera. Do czego służyła wieża? Jej dzieje były zróżnicowane: Po śmierci Bookera J. Rand Capron, prowadzący pobliskie obserwatorium, wykorzystywał wieżę do badań nad elektrycznością atmosferyczną, mocując na drzewcu na szczycie „koronę" platynowych ostrzy. Schody z czasem się zawaliły i wieża stała się niedostępna. W czasie II wojny światowej pełniła funkcję punktu obserwacyjnego do wypatrywania wrogich samolotów. Rada miejska Guildford, jej właściciel, odnowiła ją w 1985 roku, a przez pewien czas korzystali z niej miłośnicy radia CB. Od 15 marca 1988 roku jest zabytkiem wpisanym do rejestru w klasie II (Grade II). Kto jest pochowany na Mount Cemetery? Na cmentarzu spoczywa Lewis Carroll, autor „Alicji w Krainie Czarów", co jest ważnym powodem, dla którego miłośnicy literatury wspinają się na wzgórze. Jego grób większość odwiedzających szuka jako pierwszy. Wskazówki dla odwiedzających Załóż solidne buty: alejki bywają strome i śliskie po deszczu. Pamiętaj, że to miejsce pamięci, i zachowaj ciszę. Wizytę warto połączyć ze spacerem po starym mieście Guildford, które leży niedaleko w dół wzgórza. Wieżę najlepiej podziwiać z zewnątrz; to punkt do fotografowania, nie budynek do zwiedzania. W pogodne dni wysiłek nagradzają widoki na miasto i wzgórza Surrey Hills. Najczęstsze pytania Czy Mount Cemetery to to samo co Guildford Cemetery? Tak, to dwie nazwy tego samego miejsca. Czy można wejść do Booker's Tower? Wieżę odnowiono w 1985 roku, ale najlepiej traktować ją jako zabytek oglądany z zewnątrz; stoi obok cmentarza i nie jest typową atrakcją z biletem. Kto i dlaczego zbudował Booker's Tower? Charles Booker, trzykrotny burmistrz Guildford, w 1839 roku jako pomnik i by uwiecznić swoje nazwisko. Lokalne przekazy łączą ją z przedwczesną śmiercią jego dwóch synów. Czy pochowano tu Lewisa Carrolla? Tak, autor „Alicji w Krainie Czarów" spoczywa na Mount Cemetery. Czy wieża jest chroniona? Tak, ma status Grade II od 1988 roku.

Redan Road Cemetery

Rushmoor

Redan Road Cemetery to główny cmentarz komunalny miasta Aldershot w hrabstwie Hampshire w Anglii. Bywa nazywany także Aldershot Civic Cemetery albo po prostu Aldershot Cemetery. Utrzymuje go samorząd Rushmoor Borough Council. Dla odwiedzających to spokojne miejsce z historią sięgającą połowy XIX wieku i ciekawym zapisem dziejów miasta garnizonowego. Gdzie leży i czym jest Redan Road Cemetery? Cmentarz znajduje się w Aldershot, przy ulicy Redan Road, u podnóża wzgórza Redan Hill. Współrzędne to około 51,249 N i 0,748 W. Jest to główne publiczne miejsce pochówku mieszkańców miasta. Znacznie większy cmentarz wojskowy, Aldershot Military Cemetery, znajduje się osobno, w pobliżu. Jak powstał cmentarz? W latach pięćdziesiątych XIX wieku do Aldershot przybyło wojsko, a razem z nim szybko rosła cywilna część miasta. Potrzeba nowego miejsca pochówku stała się pilna. W październiku 1860 roku powołano Aldershot Burial Board, czyli komitet cmentarny. Jeszcze przed końcem tego roku kupił on teren zwany „Bedford's Field" u stóp Redan Hill. Cmentarz otwarto w 1861 roku. Co można zobaczyć na miejscu? Dwie kaplice. Po obu stronach drogi wjazdowej zbudowano dwie kaplice: jedną dla Kościoła anglikańskiego i jedną dla wyznań nonkonformistycznych. Kaplice przy Redan Road nadal służą do ceremonii pogrzebowych. Sekcja żydowska. Część żydowska została poświęcona w 1865 roku. Znajdują się w niej także dwa wojskowe groby żydowskie. Groby wojenne. Większość pochówków wojskowych odbywa się na pobliskim cmentarzu wojskowym, ale na Redan Road spoczywa też 57 żołnierzy wszystkich trzech rodzajów sił zbrojnych, którzy zmarli na służbie w czasie I i II wojny światowej. Dla kogo to miejsce? To cmentarz czynny, więc przede wszystkim miejsce żałoby i wspomnień. Zainteresuje osoby badające historię lokalną, genealogię, dzieje społeczności żydowskiej w Hampshire oraz pamięć o poległych. Należy zachować ciszę, szacunek wobec osób odwiedzających groby bliskich i stosować się do zasad ustalonych przez zarząd cmentarza. Najczęstsze pytania Kto zarządza cmentarzem? Rushmoor Borough Council, samorząd lokalny obejmujący Aldershot i okolice. Kiedy otwarto cmentarz? W 1861 roku, po powołaniu komitetu cmentarnego w październiku 1860 roku. Czy są tu groby wojenne? Tak, spoczywa tu 57 osób ze wszystkich trzech rodzajów sił zbrojnych, które zmarły na służbie w czasie obu wojen światowych. Czy jest tu sekcja żydowska? Tak, poświęcona w 1865 roku. Znajdują się w niej też dwa wojskowe groby żydowskie. Czy krematorium jest w tym samym miejscu? Nie. Krematorium to osobny obiekt, a kaplice przy Redan Road służą do pogrzebów. Czy można tu zwiedzać? Cmentarz jest miejscem publicznym, ale czynnym. Najlepiej odwiedzać go z szacunkiem i sprawdzić aktualne zasady na stronie samorządu Rushmoor. Podsumowanie Redan Road Cemetery łączy funkcję żywego, miejskiego cmentarza z historią XIX-wiecznego Aldershot, rozwijającego się wokół wojska. Dwie kaplice, sekcja żydowska i groby wojenne czynią go ciekawym punktem dla osób interesujących się lokalnymi dziejami Hampshire.

Grove Road Cemetery

Harrogate

Grove Road Cemetery to zabytkowy cmentarz komunalny w Harrogate, uzdrowiskowym mieście w hrabstwie North Yorkshire w Anglii. Powstał w 1864 roku i do dziś zachował dawną bramę oraz domek odźwiernego, projektu Thomasa Charlesa Sorby'ego. To spokojne miejsce dla osób, które lubią lokalną historię, architekturę wiktoriańską i spacery wśród starych nagrobków. Skąd wziął się cmentarz w Harrogate? W XIX wieku Harrogate szybko się rozrastało dzięki modzie na kuracje wodami mineralnymi. Rosła liczba mieszkańców, a wraz z nią potrzeba nowych miejsc pochówku. Stary cmentarz przy kościele Christ Church był już zapełniony, dlatego w 1864 roku otwarto nowy cmentarz. Założyła go nowo powołana komisja pogrzebowa (Burial Board). Pierwszą pochowaną osobą była siedmioletnia dziewczynka. Pierwotnie miejsce nazywano po prostu Harrogate Cemetery, a obecna nazwa pochodzi od ulicy, przy której leży. Kim był Thomas Charles Sorby i co zaprojektował? Całość zaprojektował architekt Thomas Charles Sorby. Do nekropolii należała pierwotnie para kaplic zwieńczonych wieżyczkami, których budowa kosztowała około 5 tysięcy funtów. Mieszkańcy je cenili, bo ich sylwetki upiększały widok miasta. Mimo to kaplice rozebrano w 1958 roku i dziś ich nie zobaczysz. Przetrwały natomiast brama wjazdowa oraz domek odźwiernego, również autorstwa Sorby'ego. To one najlepiej pokazują, jak wyglądało to miejsce w czasach wiktoriańskich. Co warto wiedzieć przed wizytą? Brama i domek: możesz obejrzeć je od zewnątrz. Domek jest prywatnym mieszkaniem i nie ma związku z bieżącą działalnością cmentarza, więc nie należy do niego wchodzić. Groby wojenne: na cmentarzu znajduje się ponad trzydzieści grobów wojskowych. Jeden z nich należy do sierżanta majora Roberta Johnstona, który służył w słynnej szarży Lekkiej Brygady. Pomnik „Bilton Boys”: upamiętnia żołnierzy z czasów I wojny światowej i jest jednym z ważniejszych punktów dla zainteresowanych historią wojskowości. Znani mieszkańcy miasta: spoczywają tu także osoby zasłużone dla życia publicznego i biznesu Harrogate. Czy cmentarz jest nadal czynny? Tak, choć w ograniczonym zakresie. Pochówki odbywają się już tylko w istniejących grobach. Jest to więc wciąż miejsce pamięci, a nie wyłącznie zabytek, dlatego zachowaj ciszę i szacunek wobec odwiedzających rodzin. Najczęstsze pytania Kiedy powstał Grove Road Cemetery? W 1864 roku, gdy cmentarz przy Christ Church nie miał już wolnych miejsc. Czy kaplice nadal stoją? Nie. Dwie kaplice z wieżyczkami rozebrano w 1958 roku. Zachowały się brama i domek. Czy można wejść do domku odźwiernego? Nie, to prywatna rezydencja. Czy są tu groby wojskowe? Tak, ponad trzydzieści, w tym grób weterana szarży Lekkiej Brygady. Czy ktoś jeszcze jest tu chowany? Tak, ale wyłącznie w już istniejących grobach. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii Anglii, architektury wiktoriańskiej i dziejów I wojny światowej. Wizyta nie zajmuje dużo czasu, dlatego dobrze łączy się ze spacerem po uzdrowiskowym centrum Harrogate. Warto zabrać aparat i zwrócić uwagę na detale bramy, a także na to, jak układ alejek odzwierciedla dawne plany miasta uzdrowiskowego.

Hitchin Cemetery

North Hertfordshire

Hitchin Cemetery, znany też jako St John's Road Cemetery, to główny cmentarz miasta Hitchin w hrabstwie Hertfordshire w Anglii. To wiktoriański cmentarz, który jest jednocześnie spokojną zieloną przestrzenią. Zainteresuje osoby lubiące historię lokalną, wiktoriańską architekturę pogrzebową i miejską przyrodę. Gdzie leży Hitchin Cemetery? Cmentarz znajduje się na wzgórzu Hitchin Hill, na skraju centrum miasta. Wzdłuż północno-zachodniej granicy biegnie Standhill Road, a po południowo-wschodniej stronie St John's Road. Dzięki temu łatwo połączyć wizytę ze spacerem po Hitchin, historycznym miasteczku targowym w North Hertfordshire. Kiedy powstał cmentarz? Cmentarz założono w latach 50. XIX wieku. Na podstawie ustawy o pochówkach (Burial Act 1853) lokalna Rada Zdrowia powołała komitet cmentarny, a inwestycję sfinansowano z podatku miejskiego. Teren zaprojektował George Beaver, a cmentarz otwarto w 1857 roku. W tym samym czasie zbudowano domek stróża i kaplicę, które tworzą trzon obiektu widocznego do dziś. W 1894 roku zarząd nad cmentarzem przejęła Rada Miejska Hitchin (Urban District Council). Od 1974 roku należy do rady dystryktu North Hertfordshire, która go utrzymuje. Jak wygląda kaplica? Kaplica cmentarna ma w układzie wiktoriańskim dwie części: jedną dla nabożeństw anglikańskich, drugą dla wyznań nonkonformistycznych, ustawione względem siebie pod kątem prostym. Odzwierciedla to podziały religijne Anglii połowy XIX wieku, kiedy publiczne cmentarze musiały służyć kilku wyznaniom. Obecnie w kaplicy zmieści się około 50 żałobników na stałych ławkach, z miejscem dla kilku osób stojących, a pochówki odbywają się tu bez względu na wyznanie. Co można zobaczyć? Odwiedzający przychodzą głównie, by spacerować wśród wiktoriańskich i nowszych grobów, czytać inskrypcje i cieszyć się dojrzałą zielenią. Cmentarze w tym wieku bywają cennymi siedliskami ptaków, owadów i roślin, i nie inaczej jest tutaj. Organizowano spacery z przewodnikiem, w trakcie których opowiada się o początkach cmentarza, znanych grobach i mieszkającej tu przyrodzie. Na takie wydarzenia zwykle trzeba się wcześniej zapisać, więc warto sprawdzić aktualny program. Na cmentarzu znajdują się także groby wojenne Wspólnoty Narodów z obu wojen światowych, co dodaje miejscu znaczenia dla osób badających lokalną historię wojskowości. Praktyczne wskazówki To czynny cmentarz, więc trzymaj się alejek, zachowaj ciszę i uszanuj odbywające się ceremonie. Zdjęcia na własny użytek są zwykle w porządku, ale unikaj kadrów z osobami w żałobie. Włóż wygodne buty: cmentarz leży na wzgórzu, a ścieżki bywają nierówne lub mokre. Godziny otwarcia sprawdź u zarządcy, czyli North Hertfordshire District Council. Najczęstsze pytania Kto zarządza Hitchin Cemetery? Od 1974 roku rada dystryktu North Hertfordshire. Czy z kaplicy mogą korzystać wszystkie wyznania? Tak, odbywają się w niej pochówki bez względu na wyznanie, a mieści około 50 osób. Czy Hitchin Cemetery to to samo co St John's Road Cemetery? Tak, obie nazwy oznaczają to samo miejsce. Czy warto tu przyjść dla historii lokalnej? Tak. Wiktoriańskie początki, kaplica i groby odzwierciedlają rozwój Hitchin w XIX i XX wieku, a okazjonalne spacery z przewodnikiem rozwijają te wątki.

Shorncliffe Military Cemetery

Folkestone and Hythe

Shorncliffe Military Cemetery to cmentarz wojskowy w zagłębieniu zbocza nad Sandgate, w hrabstwie Kent w południowo-wschodniej Anglii. Z terenu cmentarza widać Hythe Bay, a sam obiekt od ponad półtora wieku wiąże się z pobliskim obozem wojskowym Shorncliffe. Dziś to spokojne, zadbane miejsce pamięci, szczególnie ważne dla Kanadyjczyków. Skąd się wziął cmentarz w Sandgate? Nekropolię założono w latach pięćdziesiątych XIX wieku, aby chować żołnierzy stacjonujących w obozie Shorncliffe oraz członków ich rodzin. Pierwszy zapisany pochówek pochodzi z sierpnia 1856 roku. Przez kolejne dekady cmentarz służył garnizonowi, a groby z różnych epok tworzą dziś zapis wojskowej historii tego fragmentu wybrzeża. Kto tu spoczywa? Największą grupę stanowią ofiary I wojny światowej: w sumie 471 pochówków, z czego ponad 300 to Kanadyjczycy. W okolicy działały kanadyjskie jednostki szkoleniowe i szpitale, a wielu pochowanych zginęło w nalotach na Shorncliffe. Z II wojny światowej pochodzi 81 grobów, wśród nich nieznany brytyjski żołnierz z 1940 roku, amerykański pilot i polski żołnierz. Na cmentarzu upamiętniono też obywateli innych państw, między innymi Chin, Południowej Afryki, Stanów Zjednoczonych, Australii i Portugalii. Ściana ekranowa przypomina 18 Belgów, pierwotnie pochowanych w mauzoleum, które później rozebrano. Są tu również groby dwóch brytyjskich żołnierzy, którzy zginęli podczas operacji w Afganistanie, oraz miejsce spoczynku Johna Doohana, odznaczonego Krzyżem Wiktorii (1853–1940). Dzień Kanady w Shorncliffe W 1917 roku Edward Palmer, założyciel i redaktor lokalnej gazety „Hythe Reporter”, wpadł na pomysł zaproszenia lokalnych dostojników oraz dzieci ze szkół na uroczystość ku czci pochowanych tu Kanadyjczyków. Od tamtej pory nabożeństwo odbywa się 1 lipca, w Dzień Kanady, z przerwą w czasie II wojny światowej. Dzieci tradycyjnie składają przy grobach kwiaty. Informacje praktyczne dla odwiedzających Cmentarz leży na wzgórzu nad Sandgate, w rejonie Folkestone and Hythe, więc najlepiej zaplanować go razem ze spacerem po miasteczku i wybrzeżu. To czynne miejsce pamięci, dlatego obowiązuje spokojne zachowanie i szacunek dla grobów. Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) organizuje tu bezpłatne wycieczki z przewodnikiem; w 2025 roku odbyła się taka 17 września, a kolejną zapowiedziano na 16 września 2026. Wymagana jest wcześniejsza rezerwacja. Szczegóły poszczególnych pochówków warto sprawdzać w bazie CWGC. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest otwarty dla zwiedzających? Tak, to miejsce pamięci dostępne dla odwiedzających, którzy zachowują ciszę i szacunek. Aktualne zasady warto sprawdzić przed wizytą. Ilu Kanadyjczyków tu pochowano? Ponad 300 spośród 471 pochówków z I wojny światowej to Kanadyjczycy, głównie żołnierze związani z pobliskimi obozami szkoleniowymi i szpitalami. Kiedy odbywa się coroczna uroczystość? 1 lipca, w Dzień Kanady. Tradycja trwa od 1917 roku i została przerwana tylko w czasie II wojny światowej. Czy są tu groby z II wojny światowej? Tak, jest ich 81, w tym groby żołnierza polskiego i amerykańskiego pilota. Czy można zwiedzać cmentarz z przewodnikiem? CWGC organizuje darmowe wycieczki w wybranych terminach, po wcześniejszej rezerwacji. Shorncliffe Military Cemetery to krótki, ale poruszający przystanek dla osób interesujących się historią wojskowości, związkami Kanady z Wielką Brytanią i dziejami wybrzeża hrabstwa Kent. Na niewielkiej przestrzeni spotykają się tu losy ludzi z wielu krajów i epok, a coroczna ceremonia pokazuje, że pamięć o nich jest nadal żywa w lokalnej społeczności. Dobrze zarezerwować na wizytę co najmniej godzinę, by spokojnie przejść wzdłuż rzędów grobów i przeczytać inskrypcje.

Exeter Higher Cemetery

Exeter

Higher Cemetery w Exeterze to największy z trzech czynnych cmentarzy komunalnych miasta, położony w dzielnicy Heavitree w hrabstwie Devon w Anglii. Otwarty w 1866 roku, łączy funkcję żywego miejsca pochówku z wiktoriańskim dziedzictwem, spokojną zielenią i ważnym miejscem pamięci wojennej. Czym jest Higher Cemetery? To cmentarz komunalny, na którym spoczywa ponad 70 tysięcy osób, a liczba nagrobków przekracza 12 tysięcy. Teren został konsekrowany 26 maja 1866 roku przez biskupa Jamesa Chapmana. Ogrody i aleje zaprojektowała firma Robert Veitch and Son, znana z rozplanowywania zieleni w regionie, natomiast budynki, czyli wejściowy domek stróża i dwie kaplice, zaprojektował Edward Ashworth. Wzniesiono je z lokalnego kamienia z Heavitree. Jak podzielono teren w czasach wiktoriańskich? Układ cmentarza odzwierciedlał podziały religijne epoki. Około czterech i pół akra przeznaczono dla Kościoła anglikańskiego, a półtora akra dla wyznań dysydenckich. Dwie kaplice służyły obu grupom, a ich forma pasuje do wiktoriańskiej koncepcji cmentarza jako uporządkowanego, parkowego miejsca spacerów i zadumy. Dlaczego warto tu przyjść? Dla miłośników historii lokalnej i architektury funerarnej cmentarz to otwarta księga dziejów Exeteru. Wśród alejek znajdziesz pomniki z różnych dekad, od XIX-wiecznych grobowców po współczesne nagrobki. Starsze części porastają drzewa i krzewy, więc miejsce ma charakter cichego parku. Groby wojenne i pomniki W kwietniu 1915 roku wydzielono tu fragment dla poległych w czasie wojny. Dziś na cmentarzu znajduje się ponad 200 pochówków z I wojny światowej, z czego ponad 180 w dwóch kwaterach wojennych niedaleko wejścia. W centrum kwatery z I wojny stoi granitowy krzyż, pomnik wojenny miasta Exeter, odsłonięty w 1922 roku. Kwatera z II wojny światowej obejmuje większość z ponad stu pochówków z tego okresu. Spoczywają w niej także żołnierze innych narodowości, w tym Polacy i Niemcy, co czyni to miejsce szczególnie ważnym dla polskich odwiedzających. Osobne trzy rzędy grobów upamiętniają ofiary niemieckich nalotów na Exeter z 1942 roku, w okolicy ścieżki Long Valley Path. Jak zwiedzać? Cmentarz jest czynny, więc obowiązuje spokojne zachowanie i szacunek dla żałobników. Wejście jest bezpłatne, a spacer głównymi alejami zajmuje zwykle godzinę lub dwie, zależnie od zainteresowań. Warto zacząć od okolicy wejścia z domkiem stróża i kwaterami wojennymi, a potem przejść w głąb terenu. Najczęstsze pytania Gdzie leży Higher Cemetery? W dzielnicy Heavitree w Exeterze, w hrabstwie Devon, w południowo-zachodniej Anglii. Kiedy powstał cmentarz? Został otwarty i konsekrowany w 1866 roku. Czy to nadal czynny cmentarz? Tak, to największy z trzech czynnych cmentarzy w mieście. Czy są tu groby wojenne? Tak, kwatery z I i II wojny światowej, wraz z pomnikiem w formie krzyża oraz grobami żołnierzy różnych narodowości, także polskich. Czy wstęp jest płatny? Nie, to publiczny cmentarz komunalny, otwarty dla odwiedzających.

St Mary's Catholic Cemetery, Kensal Green

Londyn

St Mary's Catholic Cemetery w Kensal Green to katolicka nekropolia w zachodnim Londynie, położona przy Harrow Road, tuż obok słynnego cmentarza Kensal Green. Otwarto ją dla pochówków 10 maja 1858 roku jako miejsce wyłącznie dla katolików. To spokojny zakątek pełen wiktoriańskich rzeźb, mauzoleów i historii, o której rzadko mówią przewodniki. Dlaczego powstał osobny cmentarz katolicki? Sąsiedni cmentarz All Souls otwarto w 1832 roku. Chociaż chowano tam także katolików, uznano, że potrzebne jest miejsce wyłącznie dla nich. Teren o powierzchni około 29 akrów odkupiono od spółki zarządzającej sąsiednim cmentarzem, a pierwsze pochówki odbyły się w 1858 roku. St Mary's i St Patrick's w Leytonstone to jedyne w Londynie cmentarze w całości katolickie. Co warto zobaczyć na miejscu? Cmentarz ma własną kaplicę, otwartą w 1860 roku. Razem z domkiem stróża oraz górnymi i dolnymi katakumbami zaprojektował ją Samuel Nicholl. Trzy mauzolea mają status zabytków klasy II, podobnie jak pomnik belgijski. Pomnik belgijski upamiętnia żołnierzy z czasów I wojny światowej, rannych na froncie i ewakuowanych do Anglii, gdzie zmarli w szpitalach. Jest tu też Krzyż Ofiary honorujący żołnierzy brytyjskich, irlandzkich, francuskich, czechosłowackich i kanadyjskich. Na cmentarzu znajduje się 208 grobów wojennych Wspólnoty Narodów z I wojny oraz 107 z II wojny światowej. Kto tu spoczywa? Pochowano tu między innymi dyrygenta Sir Johna Barbirolliego oraz irlandzkiego wynalazcę Louisa Brennana. Szczególnie ciekawa jest grupa trzech szpiegów: niemieckiego agenta Josefa Jakobsa, brytyjskiej agentki Krystyny Skarbek, znanej jako Christine Granville, oraz Andrzeja Kowerskiego, agenta SOE z czasów II wojny światowej. Dla polskich odwiedzających to jedno z ważniejszych miejsc pamięci w Londynie. Biuro cmentarza przechowuje listę „osób znanych” z krótkimi biogramami. Informacje praktyczne Cmentarz nadal jest czynny, prowadzi się tu pochówki i składanie urn. W kaplicy odprawiana jest co miesiąc msza. Pochowano tu ponad 165 tysięcy osób, a według strony cmentarza nawet ponad 172 tysiące. Pod koniec XX wieku, w 1992 roku, był niemal zapełniony, dlatego w południowej części na istniejące groby nałożono drugą warstwę ziemi. Pamiętaj, że to czynne miejsce pochówku. Zachowaj ciszę, szacunek dla żałobników i ostrożność przy fotografowaniu. Cmentarz leży przy Harrow Road, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po sąsiednim Kensal Green. Najczęstsze pytania Czy St Mary's to to samo co Kensal Green Cemetery? Nie. To osobny, katolicki cmentarz przy tej samej okolicy, otwarty w 1858 roku. Czy można zwiedzać cmentarz? Tak, ale to czynna nekropolia, więc obowiązuje spokojne, pełne szacunku zachowanie. Kto jest tu pochowany? Między innymi Krystyna Skarbek, Andrzej Kowerski, Josef Jakobs, Louis Brennan i Sir John Barbirolli. Czy jest tu kaplica? Tak, kaplica z 1860 roku, w której odprawia się comiesięczną mszę.

Dissenters Graveyard

Exeter

Dissenters Graveyard to dawny cmentarz w Exeter, w hrabstwie Devon w południowo-zachodniej Anglii. Przez ponad sto lat chowano tu protestantów niezwiązanych z Kościołem anglikańskim, czyli tak zwanych dysydentów. Dziś to jedno z mniej oczywistych, ale bardzo wymownych miejsc dla każdego, kto interesuje się historią miasta i religijną różnorodnością Anglii. Czym jest Dissenters Graveyard? Cmentarz działał od 1748 do 1854 roku. Chowano tu członków połączonych wspólnot protestanckich dysydentów, głównie prezbiterian, a z czasem unitarian. Nazwa „dissenters” oznacza właśnie tych chrześcijan, którzy nie należeli do Kościoła państwowego. Współrzędne obiektu to około 50,720 N i 3,526 W, a sam cmentarz leży tuż za dawnymi murami miejskimi, na obszarze chronionym jako Southernhay and Friars Conservation Area. Dlaczego powstał? Dysydenci mieli utrudniony dostęp do pochówków na cmentarzach przykościelnych. Biskup Exeter zakazał grzebania dysydentów na kościelnych cmentarzach w swojej diecezji. W odpowiedzi wspólnoty kupiły kawałek ziemi i założyły własne miejsce spoczynku. Niektórzy z nich nazywali je „Saints' Rest”, czyli „Spoczynkiem Świętych”. Kto tu spoczywa? Pierwszym pochowanym w październiku 1748 roku była Mary Green, żona wielebnego Jamesa Greena, pastora zboru James's Meeting. Według dostępnych źródeł pochowano tu co najmniej 1300 osób, a według szacunków nawet około 2000. Wśród pochowanych są między innymi Samuel Kingdon, ojciec „Iron Sama”, oraz Micaijah Towgood. Zaniedbanie i odnowa Przez wiele lat teren był zamknięty dla zwiedzających, zaniedbany i zarośnięty. Później wolontariusze zaangażowani w lokalny projekt pomogli zidentyfikować i opisać nagrobki oraz ich stan. Badaniami i planem renowacji zajmuje się Exeter Dissenters' Graveyard Trust, który wydał też 32-stronicową broszurę o historii cmentarza od 1748 do 2018 roku, autorstwa Beryl G Coe, Gordona Reada i Iana M. Varndella. Jak zwiedzać? Wstęp bywa ograniczony, dlatego warto sprawdzić aktualne informacje u organizatora. Cmentarz pojawia się w programie Heritage Open Days, podczas których odbywają się tu wycieczki z przewodnikiem, a także wystawy i cykle wykładów prowadzone przez fundację. Najczęstsze pytania Kim byli dysydenci? Protestantami, którzy nie należeli do anglikańskiego Kościoła państwowego, w tym prezbiterianami i unitarianami. Kiedy cmentarz był używany? W latach 1748–1854. Ile osób tu pochowano? Co najmniej 1300, a według szacunków nawet do 2000. Czy można go zwiedzać? Przede wszystkim podczas wydarzeń takich jak Heritage Open Days; przed wizytą sprawdź ofertę Exeter Dissenters' Graveyard Trust. Dlaczego warto? To spokojny, niewielki kawałek historii w centrum miasta. Pokazuje, jak wyglądało życie wspólnot, które musiały budować własne instytucje, a nawet własne cmentarze, i dlaczego Exeter jest czymś więcej niż katedrą i nabrzeżem. Dla miłośników genealogii, historii religii i lokalnych opowieści to punkt, który dobrze uzupełnia spacer po mieście.

Bybrook Cemetery

Ashford

Bybrook Cemetery to komunalny cmentarz w Ashford, w hrabstwie Kent w południowo-wschodniej Anglii. Leży przy Cemetery Lane, jest otwarty od 1928 roku i należy do rady gminy Ashford. Dla odwiedzających to spokojne miejsce z kilkoma wątkami historycznymi: grobem francuskiej filozofki, wojennymi mogiłami żołnierzy Wspólnoty Narodów i tablicą pamięci cywilnych ofiar II wojny światowej. Jak powstał cmentarz Bybrook? Cmentarz otwarto w 1928 roku jako miejski cmentarz Ashford. Od początku zarządza nim lokalny samorząd, więc pełni funkcję zwykłego cmentarza dla mieszkańców miasta i okolicznych parafii. Układ alejek i kwater rozbudowywano z czasem, tak że dziś obok tradycyjnych sekcji znajdują się także nowsze, dopasowane do różnych potrzeb wspólnot. Kto jest tu pochowany? Najbardziej znaną osobą spoczywającą na Bybrook jest Simone Weil, francuska filozofka, związana z okolicą Ashford w ostatnich miesiącach życia. Jej grób przyciąga czytelników jej prac i osoby zainteresowane historią myśli XX wieku. Rada gminy wymienia ją wśród najważniejszych pochowanych tu postaci. Groby wojenne Na cmentarzu znajdują się mogiły z czasów II wojny światowej, opiekuje się nimi Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC). Według rejestrów jest to kilkadziesiąt identyfikowanych osób, w tym żołnierze stacjonujący w okolicy Ashford. Jedna z mogił należy do artylerzysty Waltera Pike'a z St John's na Nowej Funlandii. Zginął 1 października 1941 roku w wypadku drogowym, gdy jego pułk kwaterował w szkole Ashford School. Historia grobu wyszła na jaw dzięki badaniom lokalnego mieszkańca, które doprowadziły do kontaktu z rodziną żołnierza po drugiej stronie Atlantyku. W 1999 roku odsłonięto tu także tablicę upamiętniającą dziewiętnaścioro cywilnych mieszkańców Ashford, którzy zginęli podczas wojny. Jakie sekcje ma cmentarz? Rada gminy opisuje na Bybrook kilka wydzielonych części: kwatery dziecięce, w tym dla rodzin katolickich, w ziemi konsekrowanej i bez wyznaniowego charakteru, Woodland, czyli naturalne pochówki w zieleni, sekcję muzułmańską, w której groby są zorientowane w stronę Mekki. Dzięki temu cmentarz obsługuje mieszkańców o różnych wierzeniach i potrzebach. Najczęstsze pytania Gdzie leży Bybrook Cemetery? W Ashford w hrabstwie Kent, przy Cemetery Lane. Kto zarządza cmentarzem? Rada gminy Ashford (Ashford Borough Council). Czy można zobaczyć grób Simone Weil? Tak, filozofka jest pochowana na tym cmentarzu, a cmentarz jest dostępny dla odwiedzających. Czy są tu groby wojenne? Tak, cmentarz ma mogiły żołnierzy Wspólnoty Narodów z II wojny światowej oraz tablicę ku czci cywilnych ofiar wojny z Ashford. Dla kogo jest to miejsce? Dla osób zainteresowanych historią II wojny światowej, biografią Simone Weil i lokalną historią Kentu. To czynny cmentarz, więc obowiązuje na nim cisza i szacunek dla żałobników. Wskazówki dla odwiedzających Bybrook to miejsce pamięci, a nie typowa atrakcja turystyczna. Warto przyjść w ciągu dnia, zachować spokój i nie przeszkadzać w pogrzebach. Wojenne groby mają jednolite nagrobki CWGC, łatwe do rozpoznania wśród pozostałych mogił. Jeśli szukasz konkretnego miejsca pochówku, najlepiej wcześniej zapytać w biurze cmentarza rady gminy Ashford. Cmentarz dobrze łączy się ze spacerem po Ashford i poznawaniem historii miasta, które w czasie wojny gościło wojska stacjonujące w okolicznych budynkach, w tym w szkole, z której pochodzi historia Waltera Pike'a.

Cambridge American Cemetery and Memorial

Cambridge

Cambridge American Cemetery and Memorial Cambridge American Cemetery and Memorial to amerykański wojenny cmentarz z czasów II wojny światowej, położony w hrabstwie Cambridgeshire, około 7 km na północny zachód od centrum Cambridge. Leży między wsiami Coton i Madingley, dlatego w Anglii często nazywa się go po prostu cmentarzem w Madingley. Spoczywa tu 3811 amerykańskich żołnierzy, a na ścianach pamięci widnieją nazwiska kolejnych 5127 osób, które zaginęły podczas wojny. Czym jest to miejsce? Cmentarz zajmuje 12,3 ha (30,5 akra) łagodnie opadającego terenu. Został poświęcony w 1956 roku i należy do 26 zagranicznych cmentarzy wojskowych, którymi zarządza amerykańska Komisja Pomników Bitewnych (American Battle Monuments Commission, ABMC). Teren jest utrzymany jak park: z szerokimi trawnikami, starannie przyciętymi żywopłotami i rzędami białych krzyży oraz gwiazd Dawida. Wielu pochowanych tu żołnierzy służyło w lotnictwie i marynarce, a w okolicach Cambridge stacjonowały w czasie wojny liczne bazy lotnicze. Jak zbudowany jest cmentarz? Teren ma kształt ćwiartki koła. W wąskim wierzchołku znajdują się wejście, centrum dla odwiedzających i maszt z flagą. Po prawej stronie od wejścia otwiera się widok na Ściany Zaginionych, lustrzany basen i kaplicę pamięci. Na ścianach wyryto nazwiska żołnierzy, lotników i marynarzy, których ciał nie odnaleziono. Przy wielu nazwiskach widnieje brązowa rozeta, która oznacza, że szczątki zostały później zidentyfikowane. Centrum dla odwiedzających mieści się po lewej stronie, wzdłuż alejki. Zobaczysz tam fotografie, interaktywne filmy z czasów II wojny światowej i pamiątki z epoki. To dobry początek wizyty, bo wyjaśnia, skąd tylu Amerykanów znalazło się w Anglii i jaką rolę odegrały wschodnie hrabstwa w bombowej ofensywie na Europę. Praktyczne informacje dla zwiedzających Wstęp: bezpłatny, bez rezerwacji. Wszystkie usługi dla odwiedzających są darmowe. Godziny: codziennie od 9:00 do 17:00, z wyjątkiem 25 grudnia i 1 stycznia. Wejście kończy się 15 minut przed zamknięciem. Obsługa: w czasie otwarcia na miejscu jest pracownik, który odpowie na pytania i pomoże rodzinom odnaleźć groby oraz miejsca pamięci. Dostępność: cmentarz, centrum dla odwiedzających i parking są przystosowane dla osób na wózkach. Dojazd: z Londynu jedź autostradą M11 na północ, zjedź na węźle 13 i skręć w lewo w drogę A1303. Cmentarz leży przy Madingley Road w Coton. Najczęstsze pytania Ile osób jest pochowanych w Cambridge American Cemetery? Pochowano tu 3811 amerykańskich żołnierzy poległych podczas II wojny światowej. Dodatkowe 5127 nazwisk znajduje się na Ścianach Zaginionych. Czy wstęp jest płatny? Nie. Wstęp i wszystkie usługi dla odwiedzających są bezpłatne. Kiedy cmentarz został otwarty? Poświęcono go w 1956 roku. Kto zarządza cmentarzem? Zarządza nim amerykańska Komisja Pomników Bitewnych (ABMC), która opiekuje się 26 zagranicznymi cmentarzami wojskowymi. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na spokojny spacer po terenie, obejrzenie kaplicy, Ścian Zaginionych i wystawy w centrum dla odwiedzających wystarczy zwykle od godziny do dwóch. Dlaczego warto odwiedzić to miejsce? Cmentarz w Madingley łączy w sobie spokój angielskiej wsi i ciężar historii. To miejsce refleksji, ale też ważny punkt dla osób zainteresowanych historią lotnictwa i II wojny światowej. Odwiedzisz go wygodnie w ramach wycieczki z Cambridge, a przy okazji możesz zobaczyć uniwersyteckie miasto i okoliczne wsie. Zachowaj ciszę i szacunek: to miejsce spoczynku tysięcy młodych ludzi, którzy zginęli daleko od domu.

Cambridge City Cemetery

Cambridge

Cambridge City Cemetery to główny cmentarz miasta Cambridge w hrabstwie Cambridgeshire w Anglii. Leży na północno-wschodnim skraju miasta, na skrzyżowaniu Newmarket Road i Ditton Lane, niedaleko lotniska Cambridge. Jest czynnym cmentarzem komunalnym, a jednocześnie miejscem, w którym spotykają się lokalna historia, pamięć o wojnach i kilka znanych nazwisk. Gdzie jest Cambridge City Cemetery i jak tam dotrzeć? Cmentarz znajduje się na północny wschód od historycznego centrum, przy ruchliwej Newmarket Road, jednej z głównych dróg wylotowych z Cambridge na wschód. Okolica wejścia leży przy skrzyżowaniu z Ditton Lane. Pomocnym punktem orientacyjnym na mapie jest pobliskie lotnisko Cambridge. Ponieważ to czynny cmentarz, obowiązują zasady jak w każdym miejscu pamięci: ciszę, trzymanie się alejek oraz szacunek dla grobów i osób uczestniczących w pogrzebach. Kiedy powstał cmentarz? Pierwszy pochówek odbył się 6 czerwca 1903 roku, gdy miejsce nazywano jeszcze Cambridge Borough Cemetery. Źródła nie są zgodne co do dokładnej daty założenia: według jednego cmentarz otwarto w 1902 roku, według innego urządzono go w 1905. Najbezpieczniej więc powiedzieć, że pochodzi z samego początku XX wieku i od tamtej pory służy miastu. Dlaczego jest ważny dla historii wojskowej? Cmentarz to istotne miejsce pochówku ofiar wojen. Spoczywa tu ponad 1000 żołnierzy i kobiet w służbie, którzy zmarli w związku ze służbą w czasie dwóch wojen światowych. I wojna światowa: zachowało się 181 pochówków z tego okresu. Większość wiąże się z 1st Eastern General Hospital, szpitalem działającym w Cambridge w czasie wojny, dlatego wielu pochowanych tu mężczyzn leczono w mieście. II wojna światowa: wśród kwater jest General Service plot, utworzona przez radę miejską w 1940 roku, oraz część lotnicza. W kwaterach lotniczych razem leży 731 lotników i trzy członkinie Women's Auxiliary Air Force. Groby objęte są opieką Commonwealth War Graves Commission, a cmentarz opisują także serwisy poświęcone brytyjskim cmentarzom wojennym. Kto jest pochowany na Cambridge City Cemetery? Spoczywają tu osoby zapisane w historii: Norman Bleehen - onkolog, radiolog i profesor. Bertha Lewis - główna śpiewaczka (kontralt) zespołu D'Oyly Carte Opera Company. Alec David Young - brytyjski inżynier lotniczy. Philip de Fonblanque - starszy oficer brytyjski, który organizował logistykę dla Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego w latach 1939-1940. Choudhary Rahmat Ali - uznawany za jednego z twórców idei Pakistanu. Barbara Yung - chińska aktorka. Czy warto odwiedzić to miejsce? To nie klasyczna atrakcja turystyczna, ale propozycja dla osób zainteresowanych Cambridge poza murami uniwersyteckich colleges: historią wojskową, dziejami szpitali miejskich w czasie I wojny światowej, lokalnymi biografiami i spokojną atmosferą komunalnego cmentarza z początku XX wieku. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest nadal czynny? Tak, to główny cmentarz miasta. Ile jest grobów wojennych? Ponad 1000 żołnierzy i kobiet w służbie z obu wojen światowych. Gdzie dokładnie leży? Na skrzyżowaniu Newmarket Road i Ditton Lane, niedaleko lotniska Cambridge.

Whitland Abbey

Whitland Abbey (walijski: Ty Gwyn ar Daf, czyli „Biały Dom nad Taf”) to dawne opactwo cysterskie w południowo-zachodniej Walii. Dziś pozostały po nim wyłącznie ruiny, ale miejsce to należy do ważniejszych punktów średniowiecznej historii kraju, a od opactwa wzięło nazwę pobliskie miasteczko Whitland. Czym było opactwo Whitland? Był to klasztor cystersów, który działał od XII do XVI wieku. Według historyków założył go w 1140 roku Bernard, biskup St Davids, jako pierwszy walijski dom zakonny wywodzący się bezpośrednio z Clairvaux we Francji. Mnisi początkowo osiedlili się w Little Trefgarn koło Haverfordwest, a około połowy XII wieku przenieśli się nad rzekę Taf, do Whitland. Co ma wspólnego z Hywelem Dobrym? Zanim powstał klasztor, w tym miejscu stała rezydencja znana jako Ty Gwyn ar Daf. Tradycja wiąże ją z Hywelem Dobrym (Hywel Dda), dziesiątowiecznym władcą znacznej części Walii. Według niej około roku 940 odbyło się tu zgromadzenie, na którym spisano prawa nazwane później jego imieniem. Trzeba pamiętać, że to przekaz tradycyjny, a nie w pełni udokumentowany fakt, jednak właśnie dzięki niemu Whitland jest dla Walijczyków miejscem o wielkim znaczeniu symbolicznym. Walijski charakter opactwa Choć fundacja miała korzenie anglo-normańskie, opactwo szybko znalazło się pod opieką Rhysa ap Gruffudda, władcy Deheubarth, a do wspólnoty wstępowało wielu Walijczyków. Dzięki temu klasztor zyskał wyraźnie walijskie oblicze i wspierał dążenia kraju do niezależności. Opactwa-córki Whitland stało się punktem wyjścia dla kolejnych fundacji. Z jego mnichów wywodzą się wspólnoty w Strata Florida i Strata Marcella w Walii oraz w Comber i Tracton w Irlandii. Dzięki temu wpływ klasztoru sięgał daleko poza okolicę. Burzliwe dzieje W 1257 roku mnisi sprzyjający walijskiej sprawie zostali zaatakowani przez anglo-normańskich panów, którzy wdarli się do opactwa. Klasztor ucierpiał także podczas wojen Edwarda I z Walijczykami. Ostatecznie opactwo zlikwidowano w 1539 roku, w czasie kasaty klasztorów w Anglii i Walii. Najczęstsze pytania Co zostało z opactwa? Zachowały się jedynie ruiny, a miejsce ma przede wszystkim wartość historyczną i krajoznawczą. Skąd wzięła się nazwa miasta Whitland? Miasteczko powstało w pobliżu klasztoru i przejęło nazwę od niego. Gdzie leży Whitland Abbey? W okolicach miasta Whitland w południowo-zachodniej Walii, nad rzeką Taf. Współrzędne to około 51,83 N, 4,60 W. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii średniowiecza, dziejów Walii i architektury monastycznej, a także dla osób zainteresowanych początkami walijskiego prawa.

Hinton Priory

Hinton Charterhouse

Hinton Priory to dawny klasztor kartuzów w północno-wschodniej części hrabstwa Somerset w Anglii, położony przy wsi Hinton Charterhouse. Wspólnota działała tu od 1232 do 1539 roku, a dziś po dawnym klasztorze zostały fragmenty zabudowy i ślady w terenie. Czym było Hinton Priory? Priory było kartuzją, czyli domem zakonu kartuzów, jednego z najsurowszych zakonów kontemplacyjnych średniowiecznej Europy. Kartuzi żyli w milczeniu i samotności, a codzienność mnichów upływała głównie na modlitwie i pracy w oddzielnych celach. Hinton należało do niewielkiej grupy średniowiecznych kartuzji w Anglii. Źródła podają różne liczby, mówi się o dziewięciu lub dziesięciu takich domach. Starsza od niego była kartuzja w Witham, również w Somerset. Kto je ufundował i skąd się wzięło? Fundatorką była Ela, hrabina Salisbury, wdowa po Williamie Longespée. Wspólnota zaczynała w Hatherop w hrabstwie Gloucestershire. Miejsce uznano za niewłaściwe, więc mnichów przeniesiono do Hinton, na teren należący do fundatorki. Źródła różnie podają początek: jako rok założenia pojawia się 1227, a jako rok poświęcenia i formalnego początku działalności w nowym miejscu 1232. Co działo się w 1539 roku? Klasztor zlikwidowano w 1539 roku w czasie kasaty klasztorów przeprowadzanej w Anglii za panowania Henryka VIII. Większość budynków rozebrano lub zniszczono. Przetrwały między innymi fragmenty domu kapitulnego i refektarza. Pod koniec XVI wieku na terenie dawnego klasztoru wzniesiono dwór, w który włączono część dawnego domu gościnnego. Co jeszcze zostało po kartuzach? Zakon kartuzów dzielił życie wspólnoty na dwie części. Mnisi mieszkali w górnym domu, a bracia konwersi, czyli zakonnicy zajmujący się pracą fizyczną i gospodarstwem, w osobnym dolnym domu zwanym correrie, oddalonym o około milę. Ziemne wały i zakopane pozostałości tego dolnego domu są dziś chronione jako osobny zabytek archeologiczny. Dom ten założono na początku XIII wieku, a opuszczono go prawdopodobnie w XIV wieku. Sam teren dawnej kartuzji również ma status chronionego zabytku (scheduled monument), a w jego obrębie widoczne są też pozostałości dawnych urządzeń wodnych. Najczęstsze pytania Gdzie leży Hinton Priory? W północno-wschodnim Somerset, w okolicy wsi Hinton Charterhouse, w południowo-zachodniej Anglii. Kiedy działał klasztor? Od 1232 do 1539 roku, do czasu kasaty klasztorów. Czy można zwiedzać Hinton Priory? Teren nie jest ogólnie dostępny dla zwiedzających, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualne zasady. Część zabudowy stoi na prywatnym terenie. Dlaczego miejscowość nazywa się Charterhouse? Nazwa nawiązuje do kartuzji, czyli „charterhouse", którą założono w pobliżu. Kim była Ela z Salisbury? Hrabina Salisbury i wdowa po Williamie Longespée, która ufundowała klasztor i przeniosła wspólnotę na miejsce w Hinton. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii średniowiecznej Anglii, archeologii i dziejów życia zakonnego. To ciekawy punkt przy planowaniu podróży po Somerset, szczególnie dla osób, które interesują się mniej znanymi zabytkami i krajobrazem kulturowym tego regionu.

Ewenny Priory

Priorat Ewenny (Ewenny Priory) to dawny klasztor benedyktyński we wsi Ewenny w Vale of Glamorgan w Walii. Założony w XII wieku, słynie z dwóch rzeczy, które rzadko występują razem: wyjątkowo dobrze zachowanego normańskiego kościoła oraz pierścienia murów obronnych, które miały chronić mnichów. Czym wyróżnia się priorat Ewenny? Większość średniowiecznych klasztorów po kasacie została rozebrana, popadła w ruinę albo została gruntownie przebudowana. Ewenny w dużej mierze uniknął tego losu. Historyk architektury John Newman nazwał go „najpełniejszym i najbardziej imponującym normańskim budynkiem kościelnym w Glamorgan”, a Cadw, walijska agencja ochrony dziedzictwa, uznaje kościół za najlepszy przykład normańskiej architektury romańskiej w tej części Walii. Obiekt jest zabytkiem I stopnia (Grade I). Drugą cechą jest militarny charakter całego założenia. Klasztory kojarzą się ze spokojem, jednak Ewenny leżał w pogranicznym krajobrazie, w którym najazdy Walijczyków były realnym zagrożeniem. Bramę, wieżę i mury obronne wzniesiono w XII wieku, a pod koniec XIII wieku rozbudowano. Wieża kościoła pełniła też funkcję punktu obserwacyjnego. Całość przypomina raczej niewielką twierdzę niż ciche opactwo. Jak powstał priorat? Relacje o fundacji różnią się szczegółami. Kościół wiąże się z Williamem de Londres, panem Ogmore, i został poświęcony św. Michałowi w pierwszej połowie XII wieku, za czasów biskupa Urbana z Llandaff. Jego syn Maurice de Londres przekazał kościół opactwu św. Piotra w Gloucester w 1141 roku, dzięki czemu powstał priorat jako filia tego opactwa. Kilka przedromańskich kamieni pamiątkowych odnalezionych na miejscu wystawiono dziś w południowym transepcie. Wskazują one, że przed przybyciem benedyktynów stał tu starszy, rdzennie walijski kościół. Co stało się po kasacie klasztorów? Priorat rozwiązano w 1536 roku i w tym samym roku wydzierżawiono Sir Edwardowi Carne, prawnikowi i dyplomacie. Wykupił go w 1545 roku. Część zabudowań przerobiono na prywatny dom. Elżbietański dwór rozebrano w latach 1803–1805 i zastąpiono georgiańską rezydencją Ewenny Priory House, która do dziś należy do rodziny Turbervill, potomków Carne’a. Czy można zwiedzać priorat Ewenny? Dostęp jest częściowy. Teren prioratu w większości nie jest otwarty dla zwiedzających na zwykłych zasadach. Zachodnia część budowli, kościół św. Michała, nadal pełni funkcję kościoła parafialnego wsi, więc to wciąż żywe miejsce kultu. Prezbiterium i transepty są pod opieką Cadw, a nawa należy do Kościoła w Walii. Przed wyjazdem sprawdź aktualne zasady wejścia w Cadw lub w parafii. Najczęstsze pytania Gdzie leży priorat Ewenny? We wsi Ewenny w Vale of Glamorgan, w południowej Walii. Kto się nim opiekuje? Cadw dba o historyczną substancję prioratu, a nawa, używana jako kościół parafialny, należy do Kościoła w Walii. Dlaczego klasztor ma mury obronne? Priorat stał w regionie narażonym na najazdy Walijczyków, dlatego dobudowano bramę, wieżę i mury chroniące mnichów. Czy priorat jest nadal w prywatnych rękach? Sąsiedni dom, Ewenny Priory House, nadal należy do rodziny Turbervill, potomków Sir Edwarda Carne’a.

Bury St Edmunds Abbey

West Suffolk

Opactwo Bury St Edmunds to malownicze ruiny dawnego klasztoru benedyktyńskiego w sercu miasta Bury St Edmunds w hrabstwie Suffolk we wschodniej Anglii. Dziś jest to otwarty park z ruinami i dwiema monumentalnymi bramami, w którym można spędzić spokojne popołudnie z historią w tle. Dlaczego to miejsce jest ważne? Opactwo należało kiedyś do najbogatszych i najpotężniejszych klasztorów benedyktyńskich w Anglii. Stało się jednym z głównych ośrodków pielgrzymkowych kraju, bo spoczywał tu święty Edmund, anglosaski król i męczennik, zabity w 869 roku przez Wielką Armię Pogan, czyli duńskich najeźdźców. Wokół opactwa wyrosło całe miasto, które do dziś nosi imię świętego. Klasztor został rozwiązany w 1539 roku, w czasie reformacji angielskiej. Co zostało z opactwa? Dawny kościół opactwa i większość zabudowań klasztornych to dziś niemal wyłącznie rumowisko, z którego sterczą rdzenie murów. Mimo to przetrwały dwie bardzo duże średniowieczne bramy oraz dwa mniejsze kościoły, zbudowane na terenie dawnego kompleksu. Norman Tower Norman Tower była główną bramą prowadzącą do kościoła opactwa. Pełniła też funkcję dzwonnicy sąsiedniego kościoła św. Jakuba, a jej dzwonnica służy do dziś. Zbudowano ją w XII wieku, za czasów opata Anselma, i uchodzi za jeden z najlepiej zachowanych XII-wiecznych budynków w Anglii. Bywa nazywana także bramą św. Jakuba. Abbey Gate Abbey Gate, czyli Wielka Brama, jest czternastowieczna. Poprzednia brama została uszkodzona w 1327 roku podczas buntu mieszczan przeciw opactwu. Obecna budowla w stylu gotyku zdobionego ma blanki, kratę opuszczaną (portcullis) i otwory strzelnicze, więc wygląda bardziej jak fortyfikacja niż brama klasztorna. Jak zwiedzać? Ruiny leżą w Abbey Gardens, ogrodach zarządzanych przez radę West Suffolk. Wstęp jest bezpłatny, a opactwem opiekuje się English Heritage. Najczęściej wchodzi się przez Abbey Gate od strony placu Angel Hill, można też skorzystać z wejścia od ulicy Mustow Street. Alejki są asfaltowe, ale zdarzają się trawiaste fragmenty, schody i nierówności; po deszczu bywa błotniście. W ogrodach są toalety, kiosk z napojami i plac zabaw dla dzieci. Parking jest płatny i znajduje się naprzeciw Abbey Gate; nie prowadzi go English Heritage. Godziny otwarcia bywają zmienne, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje. Najczęstsze pytania Czy wstęp do opactwa jest płatny? Nie, wejście na teren ruin i do ogrodów jest bezpłatne. Kim był święty Edmund? Anglosaskim królem, zabitym w 869 roku przez duńskich najeźdźców. Jego grób uczynił z opactwa ważny cel pielgrzymek. Czy można wejść do opactwa od strony Angel Hill? Tak, to najczęstsze wejście, przez Abbey Gate. Co przetrwało do dziś? Rumowisko kościoła opactwa i innych budynków, dwie duże średniowieczne bramy (Norman Tower i Abbey Gate) oraz dwa mniejsze kościoły z terenu kompleksu. Czy miejsce jest przyjazne dzieciom? Tak, w ogrodach znajduje się plac zabaw, ale na części ścieżek są nierówności i schody, co warto wziąć pod uwagę przy wózkach. Opactwo Bury St Edmunds to dobry przystanek dla miłośników średniowiecznej historii, którzy chcą zobaczyć, jak wyglądał jeden z największych klasztorów Anglii, i spokojnie pospacerować wśród ruin.

Hermitage in Quaker burial ground near St Mary Redcliffe

Bristol

Pustelnia przy kościele St Mary Redcliffe to średniowieczna jaskinia pustelnicza w Bristolu, ukryta w dawnym kwakierskim cmentarzu, dziś niewielkim parku miejskim. Obiekt jest chroniony jako scheduled monument, a w rejestrze Historic England figuruje pod długą nazwą „Hermitage in Quaker burial ground near St Mary Redcliffe". To miejsce raczej na krótki przystanek dla miłośników historii i nietypowych zakątków niż na dłuższą wizytę. Czym jest ta pustelnia? To niewielka komora wykuta w czerwonym piaskowcu, na którym stoi Redcliffe. Według lokalnych opracowań założył ją w XIV wieku, tradycyjnie w roku 1346, Thomas Berkeley. Pierwszym pustelnikiem miał być John Sparkes, którego zadaniem była modlitwa za rodzinę fundatora. Kolejni pustelnicy mieszkali tu według źródeł aż do XVII wieku. Źródła różnią się co do dokładnych dat, dlatego warto traktować rok 1346 jako przekaz tradycji. Jak wygląda cmentarz kwakrów? Kwakrzy kupili ten teren w 1665 roku i chowali tu zmarłych aż do początku XX wieku. W 1950 roku przekazali go miastu, co umożliwiło poszerzenie drogi. Część gruntu zajęła jezdnia, a resztę zagospodarowano jako park. Na miejscu znajduje się tablica upamiętniająca zakup z 1665 roku i przekazanie terenu mieszkańcom Bristolu. Co zobaczysz na miejscu? Do wnętrza pustelni nie wejdziesz. Wejście zamyka bramka, a przez otwór można zajrzeć do środka. Leży tam ułożonych prawie 200 nagrobków z dawnego cmentarza, zdjętych z terenu parku. Opis z rejestru zabytków wspomina też o betonowej ścianie blokującej przejście w głębi oraz o tablicy z 1669 roku ku pamięci żeglarza Christophera Birchead. Cały teren to zielony skwer z ławkami, mocno zamknięty przez ruchliwe skrzyżowanie. Jak dotrzeć? Park leży między kościołem St Mary Redcliffe a nabrzeżem Phoenix Wharf, w pobliżu ronda Redcliffe Way. Od centrum Bristolu dojdziesz tu pieszo w kilkanaście minut, idąc przez Redcliffe Bridge lub wzdłuż nabrzeża. Najlepiej połączyć wizytę ze zwiedzaniem pobliskiego kościoła St Mary Redcliffe, jednego z najbardziej znanych kościołów miasta. Kiedy przyjechać? Skwer jest otwarty w ciągu dnia, a oglądanie z zewnątrz nie wymaga biletu. Najlepsza jest pogoda bez deszczu i jasne światło, bo wnętrze jaskini jest ciemne. Na wizytę wystarczy 15–20 minut. Najczęstsze pytania Czy można wejść do środka pustelni? Nie. Wejście jest zamknięte bramką, ale przez otwór można zobaczyć wnętrze z ułożonymi nagrobkami. Czy wstęp jest płatny? Nie, park jest ogólnodostępny i bezpłatny. Czy to to samo co Redcliffe Caves? Nie. Redcliffe Caves to osobny system sztucznych jaskiń w piaskowcu. Opisywana pustelnia to pojedyncza komora w parku przy St Mary Redcliffe. Ile czasu potrzeba na wizytę? Wystarczy 15–20 minut, najlepiej w połączeniu ze zwiedzaniem kościoła St Mary Redcliffe.

Furness Abbey

Barrow-in-Furness

Furness Abbey to ruiny dawnego opactwa w Barrow-in-Furness w hrabstwie Cumbria, w północno-zachodniej Anglii. Czerwone mury z piaskowca stoją w cichej dolinie tuż za miastem i należą do najlepiej zachowanych pozostałości średniowiecznego klasztoru w tej części kraju. Czym jest Furness Abbey i skąd się wzięło? Klasztor założono w 1123 roku. Z czasem zakonnicy przyjęli regułę cystersów, a opactwo stało się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych w Anglii. Pod względem majętności ustępowało tylko Fountains Abbey. Bogactwo wynikało z rozległych posiadłości ziemskich w regionie Furness, hodowli owiec i handlu wełną. Dobra opactwa sięgały daleko poza dzisiejszą Cumbrię. Koniec nadszedł w czasie reformacji angielskiej, gdy klasztor rozwiązano w 1537 roku, a budynki zaczęły popadać w ruinę. Co zobaczysz na miejscu? Ruiny są rozległe i można je zwiedzać swobodnie, spacerując między dawnymi budynkami klasztornymi. Najbardziej rozpoznawalne elementy to: Kościół opacki – zachowały się wysokie fragmenty ścian, łuki i pozostałości wieży, a obrys budowli dobrze pokazuje jej dawną skalę. Dom kapitulny i krużganki – tu zbierali się mnisi, a układ pomieszczeń pozwala odczytać rytm dnia klasztornego. Rzeźbione detale – ostrołukowe okna, sedilia i ozdobne portale podkreślają jakość pracy średniowiecznych kamieniarzy. Muzeum – niewielka ekspozycja z kamiennymi rzeźbami i odnalezionymi na terenie przedmiotami przybliża historię opactwa. Kilka budynków kompleksu ma status obiektów zabytkowych Grade I, a całe stanowisko jest chronionym zabytkiem archeologicznym (Scheduled Monument). Terenem opactwa zarządza English Heritage. Jak dotrzeć do Furness Abbey? Opactwo leży na północ od centrum Barrow-in-Furness, kilka kilometrów od miasta. Najłatwiej dojechać samochodem; przy ruinach jest parking. Można też dojechać pociągiem do Barrow-in-Furness i dalej taksówką lub lokalnym autobusem. Przed wyjazdem sprawdź aktualny rozkład, bo połączenia poza godzinami szczytu bywają rzadkie. Kiedy przyjechać i ile czasu zarezerwować? Najlepszy czas to późna wiosna i lato, gdy dni są długie, a trawniki wokół ruin suche. Jesienią czerwony kamień wygląda szczególnie malowniczo w niskim świetle, ale po deszczu ścieżki bywają błotniste, więc przydadzą się wygodne buty. Na spokojne obejrzenie ruin i muzeum wystarczy zwykle od 1,5 do 2 godzin. Fotografowie docenią popołudnie, kiedy słońce podkreśla barwę piaskowca. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Barrow-in-Furness słynie z przemysłu okrętowego i muzeum poświęconego historii miasta. W pobliżu leży półwysep Furness z zamkiem na wyspie Piel oraz wybrzeże zatoki Morecambe. Dla miłośników krajobrazu atrakcją jest Lake District, do którego stąd niedaleko. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Furness Abbey jest płatny? Obiektem zarządza English Heritage, więc obowiązują zasady tej organizacji. Aktualne ceny i godziny otwarcia znajdziesz na jej stronie, ponieważ zmieniają się w zależności od sezonu. Kiedy założono opactwo? W 1123 roku. Później zakonnicy przeszli na regułę cystersów, a klasztor rozwiązano w 1537 roku. Czy ruiny nadają się dla rodzin z dziećmi? Tak. Teren jest otwarty i pozwala swobodnie się poruszać, a mury i łuki zachęcają dzieci do odkrywania. Warto tylko uważać na nierówne podłoże. Czy da się połączyć wizytę z innymi atrakcjami? Tak, z wyspą Piel i jej zamkiem, z centrum Barrow lub wycieczką w stronę Lake District.

Mount St Bernard Abbey

North West Leicestershire

Mount St Bernard Abbey to czynne opactwo trapistów w pobliżu Coalville w hrabstwie Leicestershire, na skraju Charnwood Forest w środkowej Anglii. Mieszkają tu mnisi z zakonu cystersów ścisłej obserwancji, a sam kompleks to ważny rozdział w historii brytyjskiej architektury sakralnej. Czym jest Mount St Bernard Abbey? Klasztor powstał w 1835 roku i był pierwszym trwałym domem zakonnym założonym w Anglii od czasu reformacji. Do dziś pozostaje jedynym opactwem trapistów w tym kraju. Wspólnota żyje rytmem modlitwy i pracy, a zabudowania leżą w parafii Charley, w obrębie dawnej parafii Whitwick. Kto zaprojektował opactwo i co jest pod ochroną? Chór kościoła, skrzydła krużganków i centralna część domu gościnnego powstały w latach 1839–1844 według projektu A.W.N. Pugina, jednego z najsłynniejszych architektów neogotyku. Pierwotny plan był znacznie większy niż to, co zrealizowano, a budowę kościoła wstrzymano w 1844 roku. Później dodawali własne elementy Edward Welby Pugin i Albert Herbert. W latach 1935–1939 kościół rozbudowano w kierunku wschodnim, dodając nawę dla wiernych i wieżę nad skrzyżowaniem. Całość figuruje w rejestrze Historic England jako obiekt zabytkowy II stopnia (Grade II). Co zobaczysz na miejscu? Głównym punktem zwiedzania jest kościół opacki, w którym można zobaczyć połączenie XIX-wiecznego gotyku ze znacznie późniejszą częścią zachodnią. Atmosfera jest spokojna, bo to nie muzeum, tylko miejsce, gdzie mnisi codziennie śpiewają godziny liturgiczne. Przy opactwie działa sklep z pamiątkami, produktami klasztornymi i piwem Tynt Meadow, pierwszym brytyjskim piwem trapistów, warzonym od 2018 roku (7,4% alkoholu). Czy można wejść do środka? Kościół i sklep są dostępne dla odwiedzających, ale klauzura i większość zabudowań nie są zwiedzane. National Churches Trust podaje, że kościół nie ma stałych godzin otwarcia, a goście są mile widziani. Godziny sklepu w różnych źródłach się różnią (dni robocze od przedpołudnia do późnego popołudnia, z przerwami na modlitwę), dlatego przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje na stronie mountsaintbernard.org. Dom gościnny służy rekolekcjom i osobom zainteresowanym życiem monastycznym, nie turystom, a rezerwacje przyjmuje gościnnik; na stronie opactwa pojawiała się informacja o wstrzymaniu przyjmowania gości. Jak dotrzeć? Opactwo leży przy Oaks Road w Whitwick, kilka kilometrów od centrum Coalville. Najwygodniej dojechać samochodem; w okolicy prowadzą szlaki spacerowe Charnwood Forest, które łatwo połączyć z wizytą. Najbliższe większe miasta to Leicester i Loughborough. Najczęstsze pytania Czy Mount St Bernard Abbey jest czynnym klasztorem? Tak. To czynne opactwo trapistów, jedyne tego zakonu w Anglii. Zachowuj ciszę i szanuj rytm modlitw. Czy wstęp jest płatny? Do kościoła można wejść bez biletu, goście są mile widziani. Przed wizytą sprawdź aktualne zasady na stronie opactwa. Czy mogę kupić piwo trapistów? Tak, piwo Tynt Meadow jest sprzedawane w sklepie opactwa oraz w wybranych lokalnych punktach. Czy mogę tu przenocować? Dom gościnny przeznaczony jest dla uczestników rekolekcji i osób zainteresowanych życiem monastycznym. Jego dostępność bywa ograniczona, więc najpierw skontaktuj się z gościnnikiem.

Kirkham Priory

Westow

Kirkham Priory w pobliżu miejscowości Westow w hrabstwie North Yorkshire to malownicze ruiny średniowiecznego klasztoru augustianów, położone na brzegu rzeki Derwent. Najbardziej znanym elementem są resztki bramy wjazdowej, ozdobionej rzeźbionymi tarczami herbowymi. Obiekt znajduje się pod opieką English Heritage. Jaka jest historia klasztoru? Priorat założono w latach 20. XII wieku. Fundatorem był Walter l'Espec, pan pobliskiego zamku w Helmsley, znany także jako twórca opactwa Rievaulx. Według miejscowej legendy klasztor powstał dla upamiętnienia jedynego syna fundatora, który zginął w okolicy po upadku z konia spłoszonego przez dzika. Wspólnota augustianów działała przez kilka stuleci, aż do 8 grudnia 1539 roku, kiedy klasztor został zlikwidowany w czasie kasaty klasztorów przez Henryka VIII. Co zobaczysz na miejscu? Najciekawsza jest brama, datowana na przełom XIII i XIV wieku. Na jej fasadzie widać herby panów z Helmsley oraz mocno zniszczone rzeźby przedstawiające świętego Jerzego walczącego ze smokiem i Dawida z Goliatem. Nad szerokim łukiem wejściowym zachowały się okna pierwszego piętra. W pobliżu bramy stoi pozostałość kamiennego krzyża. Poza bramą zwiedzisz niskie mury kościoła klasztornego, pozostałości krużganków i budynków wspólnoty. Układ ruin pozwala dobrze odczytać plan założenia, a tereny wokół, z dawnymi stawami rybnymi nad rzeką, tworzą spokojne tło do spaceru. Dlaczego to miejsce jest chronione? Ruiny mają status obiektu Grade I w rejestrze Historic England, czyli należą do najwyżej ocenianych zabytków Anglii. Osobny wpis jako Scheduled Monument obejmuje teren klasztoru, trzy stawy rybne i granicę dawnego obszaru klasztornego. Dla historyków to dobrze zachowany przykład założenia augustiańskiego w północnej Anglii. Co łączy Kirkham Priory z II wojną światową? W czasie II wojny światowej okolice klasztoru służyły do ćwiczeń z pojazdami desantowymi przed lądowaniem w Normandii. Teren odwiedził Winston Churchill, a razem z nim król Jerzy VI, który obserwował próby w tajnej wizycie. Jak zaplanować wizytę? Ruiny leżą w dolinie Derwent, kilka kilometrów od Westow i niedaleko Malton, więc najwygodniej dojechać samochodem. Okolica nadaje się na połączenie ze zwiedzaniem zamku Howard w pobliżu albo opactwa Rievaulx, także związanego z fundatorem. Ruiny są plenerowe, dlatego warto zabrać wodoodporne obuwie, a najlepsze światło na zdjęcia bramy bywa późnym popołudniem. Aktualne godziny otwarcia i ceny biletów sprawdź na stronie English Heritage przed wyjazdem. Najczęstsze pytania Kto założył Kirkham Priory? Walter l'Espec, pan Helmsley, w latach 20. XII wieku. Był to klasztor augustiański. Kiedy klasztor przestał istnieć? 8 grudnia 1539 roku, podczas kasaty klasztorów w Anglii. Czy to ta sama miejscowość co Kirkham w Lancashire? Nie. Opisywane ruiny leżą w North Yorkshire, nad rzeką Derwent, w parafii Westow. Kto zarządza obiektem? English Heritage, a sam zabytek ma status Grade I i jest chronionym Scheduled Monument.

Kirkstall Abbey

Leeds

Kirkstall Abbey w Leeds to ruiny średniowiecznego opactwa cystersów w dzielnicy Kirkstall, na północny zachód od centrum miasta. Budowla stoi w publicznym parku na północnym brzegu rzeki Aire i należy do najlepiej zachowanych cysterskich założeń klasztornych w Anglii. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków Historic England jako zabytek chroniony (scheduled monument) razem z całym obrębem klasztoru. Czym jest Kirkstall Abbey i kto je założył? Fundatorem był Henry de Lacy, który według tradycji ślubował ufundowanie opactwa, jeśli wyzdrowieje z choroby. Pierwsi mnisi osiedlili się w Barnoldswick, a na obecne miejsce przenieśli się w maju 1152 roku. Opactwo było filią Fountains Abbey, innego wielkiego klasztoru cystersów w Yorkshire. Większość zabudowań stanęła w drugiej połowie XII wieku, a życie zakonne zakończyło się w 1539 roku, gdy Henryk VIII rozwiązał klasztory w Anglii. Co zobaczysz na miejscu? Zwiedzanie obejmuje ruiny kościoła opackiego i zabudowań klasztornych, w których mnisi mieszkali i pracowali. Ochroną objęty jest też szerszy teren: mur otaczający posiadłość, dwie bramy (wewnętrzna i zewnętrzna), Vesper Gate oraz ziemne pozostałości dawnego systemu wodnego. Wśród zabytków znajduje się także prehistoryczna skała ze znakami typu cup and ring. Przy ruinach działa centrum dla zwiedzających z wystawami o codziennym życiu cysterskich mnichów. W dawnej bramie opactwa mieści się Abbey House Museum, należące do sieci Leeds Museums & Galleries. Jak zmieniały się losy opactwa po kasacie? Po 1539 roku budynki popadły w ruinę. W XIX wieku teren przejęło miasto Leeds, dzięki darowiźnie pułkownika Northa, a opactwo udostępniono publiczności. Dziś zarządza nim Leeds City Council. Park wokół ruin jest zwykłym miejscem spacerów mieszkańców, więc zwiedzanie łączy się z odpoczynkiem nad rzeką. Jak dojechać i kiedy przyjechać? Kirkstall leży kilka kilometrów od centrum Leeds, do którego dojedziesz autobusem lub samochodem. Ruiny najlepiej zwiedzać w ciągu dnia, a w pogodne dni park jest wyjątkowo przyjemny. Zasady wstępu do centrum dla zwiedzających i muzeum oraz godziny otwarcia zmieniają się, dlatego sprawdź je na stronie Leeds Museums & Galleries przed wizytą. Najczęstsze pytania Kto założył Kirkstall Abbey? Henry de Lacy, a pierwszą wspólnotę stanowili mnisi z Fountains Abbey. Kiedy opactwo przestało działać? W 1539 roku, podczas kasaty klasztorów za Henryka VIII. Czy opactwo jest zabytkiem chronionym? Tak. Historic England wpisała je na listę jako scheduled monument, razem z otoczeniem klasztoru. Co jeszcze zwiedzę obok ruin? Centrum dla zwiedzających z wystawą o życiu mnichów oraz Abbey House Museum w dawnej bramie opactwa.

Llanthony Priory

Llanthony

Llanthony Priory w miejscowości Llanthony to częściowo zrujnowany klasztor augustianów, ukryty w Dolinie Ewyas, w górach Black Mountains na terenie Parku Narodowego Brecon Beacons (Monmouthshire, południowo-wschodnia Walia). Ruiny stoją w głębokiej, polodowcowej dolinie, około siedmiu mil na północ od Abergavenny, przy starej drodze w stronę Hay-on-Wye. Obiekt ma status zabytku Grade I, a głównymi ruinami opiekuje się Cadw. Wstęp jest bezpłatny. Czym jest Llanthony Priory i skąd się wzięło? Początki sięgają około 1100 roku. Normański rycerz William de Lacy, krewny Hugh de Lacy, pana Ewyas, uległ urokowi odludnej doliny i został tu pustelnikiem. Dołączył do niego Ersinius, dawny kapelan królowej Henryka I. Kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela konsekrowano w 1108 roku, a wspólnota kanoników regularnych uchodzi za pierwszą tego typu w Walii. Spokój nie trwał długo. Około 1135 roku, po atakach lokalnej ludności, kanonicy uciekli do Gloucester i założyli tam Llanthony Secunda. Do opuszczonej doliny wrócili dzięki dotacjom Hugh de Lacy, który około 1186 roku przekazał dochody dawnemu klasztorowi. Obecny kościół budowano do początku XIII wieku. Klasztor zamknięto w czasie kasaty za Henryka VIII, w latach 1538–1539, po czym zabudowania popadły w ruinę. Co zobaczysz na miejscu? Najbardziej rozpoznawalne są romańsko-gotyckie łuki nawy i wieże kościoła, widoczne na tle zboczy Hatterrall Ridge, wschodniego ramienia Black Mountains. Ruiny leżą wśród pól i można je swobodnie oglądać bez biletu. W obrębie dawnego założenia stoją też inne zabytki Grade I: kościół św. Dawida oraz stodoła Court Farm Barn. Część dawnych budynków klasztornych, w tym południowo-zachodnia wieża, wchodzi w skład Abbey Hotel, wpisanego do rejestru zabytków Grade I. Według Cadw obiekt ma średniowieczne korzenie, a w jego wnętrzu zachowała się sklepiona piwnica z XIII wieku. W XIX wieku zabudowania przebudowano na dom mieszkalny. Jak dojechać do Llanthony? Najbliższym większym miastem jest Abergavenny, skąd jedzie się około siedmiu mil na północ wąską drogą doliny Ewyas. Dojazd własnym samochodem jest najwygodniejszy, bo dolina jest odludna, a drogi są wąskie. Warto zaplanować przejazd w stronę Hay-on-Wye jako część wycieczki po Black Mountains. Kiedy przyjechać i ile czasu zarezerwować? Ruiny można zwiedzać o każdej porze roku, najprzyjemniej jednak w suche miesiące od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy zboża i wzgórza są najlepiej widoczne. Na samo zwiedzanie wystarczy godzina, a z dodatkowym spacerem po okolicy i posiłkiem w hotelu pół dnia. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Llanthony Priory jest płatny? Nie. Główne ruiny są pod opieką Cadw, a wstęp jest bezpłatny. Gdzie leży Llanthony Priory? W Dolinie Ewyas w Monmouthshire, w Parku Narodowym Brecon Beacons, około siedmiu mil na północ od Abergavenny. Czy to to samo miejsce co Llanthony Secunda? Nie. Llanthony Secunda to późniejszy klasztor, który kanonicy założyli w Gloucester po ucieczce z Walii w 1135 roku. Czy można tu przenocować? Tak. W części dawnych zabudowań klasztornych działa Abbey Hotel, wpisany do rejestru zabytków Grade I.

Portsmouth Cathedral

Portsmouth

Katedra w Portsmouth (Cathedral Church of St Thomas of Canterbury) to anglikańska katedra w samym sercu Starego Portsmouth, w pobliżu nabrzeża Old Portsmouth i portu. Wpisana na listę zabytków najwyższej, pierwszej kategorii (Grade I), łączy średniowieczne korzenie z barokową przebudową i dwudziestowiecznymi rozbudowami. Skąd wzięła się katedra w Portsmouth? Około 1180 roku zamożny normandzki kupiec Jean de Gisors przekazał ziemię kanonikom augustianom z klasztoru w Southwick. Mieli na niej wznieść kaplicę ku czci świętego Tomasza z Canterbury, zamordowanego zaledwie dziesięć lat wcześniej. Budowę rozpoczęto jeszcze w latach 80. XII wieku, a prezbiterium i nawę konsekrowano w 1188 roku. Kościół miał plan krzyża i centralną wieżę, która oprócz funkcji dzwonnicy służyła jako latarnia i punkt obserwacyjny dla statków na kanale. Wojna domowa i barokowa odbudowa W 1642 roku, podczas angielskiej wojny domowej, oddziały parlamentu zaatakowały miasto, a świątynia została poważnie uszkodzona. Pierwotna nawa przepadła. W latach 1683–1693 wzniesiono nową, trzynawową nawę z wieżą od zachodu, a wieńczącą ją kopułkę dodano w 1703 roku. Ta część nosi cechy klasycyzującego wystroju, dlatego wnętrze to ciekawe zestawienie epok. Jak wygląda architektura? Zachowane prezbiterium i transepty reprezentują styl przejściowy między romańskim a wczesnym gotykiem angielskim; podobne rozwiązania widać w katedrze w Chichester i w klasztorze Boxgrove. Historic England opisuje budowlę jako połączenie stylu przejściowego, Early English, klasycznego i bizantyjskiego. W latach 1935–1939 prace prowadził sir Charles Nicholson, a w latach 1990–1991 od zachodu dobudowano rozszerzenie według projektu Michaela Drury'ego z Winchesteru. Całość ukończono i konsekrowano w 1991 roku. Od parafii do katedry Kościół św. Tomasza był kościołem parafialnym, aż w XX wieku, w związku z powstaniem diecezji Portsmouth, otrzymał rangę katedry. Źródła różnie podają rok nadania statusu (1927 lub 1935), dlatego warto traktować go jako przełom lat 20. i 30. XX wieku. Co warto zobaczyć podczas wizyty? Średniowieczne prezbiterium i transepty, najstarszą część budowli. Barokową nawę z lat 80. XVII wieku. Kopułkę zachodniej wieży z 1703 roku. Nowsze rozbudowy z XX wieku, widoczne w bryle od strony zachodniej. Katedra leży w historycznej dzielnicy Old Portsmouth, więc łatwo połączyć ją ze spacerem po nabrzeżu i uliczkach starego miasta. Najczęstsze pytania Czy katedra w Portsmouth jest zabytkiem? Tak, ma status Grade I, czyli najwyższą kategorię ochrony w Anglii. Komu poświęcona jest katedra? Świętemu Tomaszowi z Canterbury (Tomaszowi Becketowi). Z jakiego okresu pochodzi budowla? Najstarsze części z końca XII wieku, nawa i wieża z lat 1683–1693, a rozbudowy z XX wieku. Gdzie leży katedra? W Old Portsmouth, w pobliżu portu, na południowym wybrzeżu Anglii (hrabstwo Hampshire).