Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii
Lista 424 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 186 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Bar Convent, St Pancras and Islington Cemetery, Hampstead Cemetery.
-
Burial ground of the Macnabs, Innes Bhuidhe, Killin
Cmentarz Macnabów na wyspie Innis Bhuidhe to niewielki, otoczony murem cmentarz na wyspie w rzece Dochart, w miejscowości Killin w jednostce Stirling w Szkocji. To tradycyjne miejsce pochówku wodzów klanu MacNab i jeden z najbardziej klimatycznych historycznych zakątków Killin, blisko zachodniego krańca jeziora Loch Tay. Gdzie leży cmentarz? Obiekt znajduje się na wyspie Innis Bhuidhe, zapisywanej też jako Inchbuie, zalesionej wysepce pośrodku wodospadów Falls of Dochart. Wyspa leży tuż przy starym moście drogowym, przez który przebiega ruch w Killin. Drzewa porastają większą jej część, a rzeka szumi głośno po obu stronach, zwłaszcza po deszczu. Jak się tam dostać? Wejście prowadzi przez małą żelazną furtkę u podnóża kamiennych schodów obok mostu Dochart, na zachodnim końcu wyspy. Stamtąd ścieżka wiedzie wzdłuż wyspy do ogrodzonego miejsca pochówku na jej drugim końcu. Furtka jest zwykle zamknięta. Klucze wydaje Breadalbane Folklore Centre w Old Mill w Killin. Kto nie chce wchodzić, może obejrzeć zewnętrzną część obiektu z mostu. Co znajduje się w środku? Canmore, krajowy rejestr dziedzictwa historycznego, datuje główne ogrodzenie na XVIII wiek. Wodzowie klanu byli chowani wewnątrz murowanej przestrzeni, a groby zwykłych członków klanu leżą na zewnątrz, po wschodniej stronie. W samym miejscu pochówku zarejestrowano około piętnastu grobów, z czego dziewięć należy do wodzów klanu. Wśród zabytków jest płyta z rzeźbioną postacią, najwyraźniej średniowieczna, jeden z najstarszych rzeźbionych kamieni na miejscu. Zapisano tu także grób Finlaya MacNaba z lat 1573-4. Wiele pozostałych kamieni jest gładkich lub tylko z grubsza oznaczonych, co nadaje temu miejscu spokojny, zniszczony upływem czasu charakter. Status zabytku Cmentarz wraz z murem osłonowym i słupami bramy jest obiektem wpisanym do rejestru Historic Environment Scotland w kategorii B, od 5 października 1971 roku. Kim byli Macnabowie? Klan MacNab to góralski klan historycznie związany z okolicą Killin i Loch Tay. Wyspowy cmentarz jest materialnym śladem tego związku, a Clan MacNab Society nadal określa go jako cmentarz klanowy. Wskazówki dla zwiedzających Połącz wizytę z Falls of Dochart, kilka kroków dalej. Odbierz klucz w Breadalbane Folklore Centre przed wejściem. Zabierz obuwie z dobrą przyczepnością, bo schody i ścieżka bywają mokre i nierówne. Na wyspę zarezerwuj około pół godziny, dłużej, jeśli chcesz obejrzeć rzeźbione kamienie. Najczęstsze pytania Czy można zwiedzać cmentarz Macnabów? Tak, z kluczem z Breadalbane Folklore Centre. Zewnętrzną część widać z mostu w każdej chwili. Czy obiekt jest chroniony? Tak, jest zabytkiem kategorii B. Kto tu jest pochowany? Wodzowie klanu MacNab i członkowie klanu.
-
Burial Ground, Ardclach Old Parish Church
Ferness
Cmentarz przy Ardclach Old Parish Church to zabytkowy cmentarz parafialny w okolicach wsi Ferness, w Highland w Szkocji. Leży przy dawnym kościele parafialnym Ardclach i do dziś służy pochówkom, więc jest jednocześnie miejscem pamięci mieszkańców okolicy i cichym punktem na mapie historii regionu. Czym jest to miejsce? Cmentarz otacza stary kościół parafialny Ardclach, wpisany na brytyjską listę zabytków w kategorii B (wpis z 1971 roku). Zabytkowa ochrona obejmuje kościół razem z cmentarzem. Świątynia ma prosty plan w kształcie litery T i jest zbudowana z kamienia łamanego. Nie ma tu ozdobnej architektury, a surowa bryła dobrze pasuje do wiejskiego krajobrazu północnej Szkocji. Jak wygląda historia kościoła? Przekaz o dacie powstania kościoła nie jest jednoznaczny. Według jednej wersji obecny budynek wzniósł w 1765 roku Donald McAndrew, przebudowując starszą świątynię z 1626 roku. Ślady dawnej budowli widać w profilowanych, wałkowych obramieniach w szczycie wschodnim. Lokalny rejestr zabytków zaznacza jednak, że data 1626 jest tylko przekazywana tradycją, a w obecnej budowli niewiele świadczy o siedemnastowiecznym pochodzeniu. Kościół był przebudowywany w XVIII i XIX wieku. Ostatnie nabożeństwo odprawiono tu 24 stycznia 1956 roku. Od tamtej pory kościół nie pełni funkcji kultowych, a jego wyposażenie przeniesiono do obecnego kościoła parafialnego, który mieści się w dawnym kościele Wolnego Kościoła Szkocji (Ardclach Free Church). Co warto wiedzieć o cmentarzu? Badanie z 1997 roku udokumentowało na cmentarzu 225 nagrobków i pomników. Najstarsze pochodzą z końca XVIII wieku, a najnowsze z czasów współczesnych. Dzięki temu spacer między grobami pokazuje, jak zmieniały się formy nagrobków i zwyczaje pogrzebowe w szkockiej parafii wiejskiej na przestrzeni ponad dwóch stuleci. Cmentarz nadal jest używany, dlatego obowiązuje tu zwykła cmentarna powściągliwość. Skąd nazwa i jaki ma związek z Ferness? Parafia Ardclach powstała po reformacji. Wcześniej tereny te obsługiwały dwie kaplice: w Ferness i w Lethen. Kaplica w Ferness jest prawdopodobnym źródłem wezwania św. Moluaga (św. Luaga), z którym wiąże się lokalna tradycja. Dla osób zainteresowanych dziejami wczesnego chrześcijaństwa w Szkocji to ciekawy trop prowadzący do korzeni lokalnej wspólnoty. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest nadal czynny? Tak, pochówki odbywają się tu do dziś. Czy można wejść do kościoła? Kościół od 1956 roku nie służy do nabożeństw. Msze odbywają się w obecnym kościele parafialnym, dawnym Wolnym Kościele. Z jakiego okresu pochodzą nagrobki? Zarejestrowane pomniki pochodzą z okresu od końca XVIII wieku do współczesności. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii, genealogii i spokojnych miejsc z dala od utartych szlaków. Nie jest to atrakcja z infrastrukturą turystyczną, lecz zabytkowy cmentarz wiejski, który warto odwiedzić z szacunkiem i bez pośpiechu. Wskazówki dla odwiedzających Zaplanuj wizytę w ciągu dnia, w dobrą pogodę, bo teren jest otwarty i leży w wiejskiej okolicy Highland. Zabierz aparat, jeśli interesują cię dawne inskrypcje i kamieniarka, ale pamiętaj, że to miejsce spoczynku, więc zachowaj ciszę i nie dotykaj nagrobków. Okolica Ferness i doliny rzeki Findhorn dobrze nadaje się na połączenie wizyty z krótkim spacerem po okolicznych terenach.
-
Northwood Cemetery
Londyn
Northwood Cemetery w Londynie Northwood Cemetery to cmentarz komunalny w północno-zachodnim Londynie, w gminie Hillingdon, w dzielnicy Northwood. Otwarto go w 1915 roku, a jego teren zajmuje ponad 6 hektarów (około 15 akrów). To spokojne miejsce, które łączy lokalną historię przedmieść z pamięcią o lotnikach, także polskich, walczących w czasie II wojny światowej. Gdzie leży Northwood Cemetery? Cmentarz znajduje się na północno-zachodnich obrzeżach Londynu, w dzielnicy Northwood, należącej do gminy Hillingdon. Współrzędne obiektu to około 51,600 N i 0,418 W. Teren był dawniej częścią Ruislip Common, czyli wspólnych gruntów dawnej wsi Ruislip, a w chwili założenia cmentarza znajdował się już w rękach samorządu. Obiekt od początku pełnił funkcję cmentarza komunalnego, służącego mieszkańcom okolicy. Od kiedy działa cmentarz? Pierwsze pochówki odbywały się od 1915 roku, w trakcie I wojny światowej. Powierzchnia nieco ponad 6 ha sprawia, że jest to cmentarz średniej wielkości, czytelnie podzielony na sekcje, spośród których szczególnie wyróżnia się sekcja H z kwaterą wojenną. Groby wojenne i polskie ślady Na cmentarzu znajduje się 121 grobów wojennych Wspólnoty Narodów. Pięć z nich pochodzi z I wojny światowej, pozostałe z II wojny światowej. Większość grobów z lat 1939–1945 leży we wspomnianej sekcji H. Pochowano tam wielu lotników RAF z pobliskiej bazy RAF Northolt, w tym 63 żołnierzy Polskich Sił Powietrznych. Dla polskiego odwiedzającego to jedno z miejsc w Londynie, gdzie można oddać hołd rodakom, którzy bronili nieba nad Wielką Brytanią. Dane o liczbie grobów pochodzą z opracowania, które samo bywa oznaczane jako wymagające dodatkowych przypisów, dlatego dokładne liczby warto sprawdzić w bazie Commonwealth War Graves Commission. Pomnik wojenny Wśród kwater wojennych stoi pomnik upamiętniający poległych w II wojnie światowej. Jest to kamienny krzyż ozdobiony brązowym mieczem, ustawiony na wielokątnej podstawie i otoczony grobami żołnierzy. Pomnik figuruje w rejestrze pomników wojennych gminy Hillingdon. Czy warto odwiedzić Northwood Cemetery? To nie jest typowa atrakcja turystyczna, lecz miejsce pamięci i ciszy. Najlepiej odwiedzić je z szacunkiem, bez hałasu i z uwagą na trwające pogrzeby. Zainteresuje osoby śledzące historię II wojny światowej, polskich lotników w Wielkiej Brytanii oraz lokalne dzieje zachodniego Londynu. Dzieje cmentarza i związane z nim historie wojenne opisuje także lokalne stowarzyszenie przyjaciół cmentarza. Najczęstsze pytania Gdzie jest Northwood Cemetery? W dzielnicy Northwood w gminie Hillingdon, w północno-zachodnim Londynie. Kiedy otwarto cmentarz? W 1915 roku. Ile ma powierzchni? Nieco ponad 6 hektarów. Czy są tam polskie groby wojenne? Tak, wśród pochowanych w kwaterze wojennej jest 63 lotników Polskich Sił Powietrznych. Czy to ten sam cmentarz co Northwood Cemetery w Filadelfii? Nie. Cmentarz o tej samej nazwie istnieje w Filadelfii w USA i nie ma nic wspólnego z londyńskim. Czy wstęp jest płatny? Jest to cmentarz komunalny, ale warunki wejścia i godziny otwarcia warto sprawdzić na stronie gminy Hillingdon.
-
Lasswade, Old Parish Church And Churchyard
Lasswade
Lasswade Old Parish Church and Churchyard – zrujnowany kościół i cmentarz nad wsią Lasswade Old Parish Church and Churchyard to pozostałości średniowiecznego kościoła parafialnego wraz ze starym cmentarzem w Lasswade, w hrabstwie Midlothian w Szkocji. Miejsce leży na wzgórzu nad wsią, kilka kilometrów od Edynburga, i należy do najstarszych śladów chrześcijaństwa w dolinie rzeki Esk. Co to za miejsce? Kościół parafialny pochodzi z XIII wieku, choć do dziś zachowało się z niego niewiele. Według lokalnych opracowań historycznych świątynię konsekrował w 1240 roku David de Bernham, biskup St Andrews. Gdyby ta data się potwierdziła, byłby to jeden z wcześniejszych kościołów konsekrowanych w Szkocji. Źródła zaznaczają jednak, że wczesnych zapisów brakuje, a daty początków chrześcijańskiego kultu w Lasswade bywają podawane różnie. W rejestrze Canmore odnotowano także starsze, średniowieczne kamienie rzeźbione, w tym fragmenty krzyży datowane na X lub XI wiek, znalezione ponownie użyte w murach ruin. Sugeruje to, że miejsce było związane z kultem jeszcze przed wzniesieniem murowanego kościoła. Jak wyglądają dzieje ruiny? Kościół porzucono w 1793 roku, a znaczna część ruin zawaliła się w 1866 roku. Notatki Ordnance Survey z lat 1852–1853 opisują wieżę jako wciąż stojącą w całości, a jej dzwon nadal wzywał wiernych na nabożeństwa. Pozostałą część budowli przekształcono w grobowce rodzinne. Ten sam dokument odnotowuje, że cmentarz, choć ogrodzony, od wielu lat nie służył już do pochówków. Obecny kościół parafialny to georgiański budynek z 1830 roku, stojący na przeciwległym brzegu rzeki. Zbudowano go pierwotnie dla Kościoła Zjednoczonej Secesji (United Secession Church). Trzy cmentarze na jednym wzgórzu Na zboczu nad wsią znajdują się trzy sąsiadujące ze sobą cmentarze Lasswade. Najstarszy z nich to XIII-wieczny cmentarz przy dawnym kościele. Spacer między nimi pozwala prześledzić, jak zmieniały się nagrobki i zwyczaje pochówku na przestrzeni stuleci. Kto tu spoczywa? Najbardziej znaną osobą pochowaną na terenie starego cmentarza jest William Drummond z Hawthornden, siedemnastowieczny szkocki poeta. Jego grób to dla wielu odwiedzających główny powód wizyty. Najczęstsze pytania Gdzie leży Lasswade Old Parish Church? W miejscowości Lasswade w Midlothian, na wzgórzu nad wsią, w pobliżu Bonnyrigg i na południe od Edynburga. Współrzędne: około 55,883 N, 3,118 W. Czy kościół jest czynny? Nie. Stara świątynia jest ruiną, a parafia korzysta z późniejszego budynku z 1830 roku po drugiej stronie rzeki. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Z XIII wieku. Fragmenty rzeźbionych kamieni wskazują na jeszcze starsze, X–XI-wieczne ślady obecności chrześcijańskiej w tym miejscu. Kto jest tu pochowany? Między innymi poeta William Drummond z Hawthornden. Czy warto tu przyjechać? Tak, jeśli interesuje Cię średniowieczna historia Szkocji, stare cmentarze i spokojne miejsca poza głównymi szlakami turystycznymi. Wizyta zajmuje zwykle niewiele czasu i dobrze łączy się ze zwiedzaniem okolic Edynburga oraz doliny rzeki Esk. Wskazówki dla odwiedzających Teren to zabytkowy cmentarz, więc zachowaj ciszę i szacunek dla grobów. Nagrobki bywają stare i niestabilne, dlatego nie opieraj się o nie i nie wchodź na zawalone fragmenty murów. Zabierz wygodne buty, bo dojście prowadzi przez wzgórze i nawierzchnia może być nierówna lub mokra.
-
Graveyard, Cramond Parish Church, Glebe Road, Cramond, Edinburgh
Edynburg
Cmentarz przy Cramond Parish Church to zabytkowy cmentarz kościelny w Edynburgu, w dawnej wiosce rybackiej Cramond nad zatoką Firth of Forth. Leży przy Glebe Road i otacza kościół parafialny z trzech stron. Cały teren ogradza wysoki kamienny mur. Co warto wiedzieć o tym miejscu? Cmentarz należy do zespołu zabytkowego objętego najwyższą kategorią A ochrony w Szkocji (wpis z 14 grudnia 1970 roku). Ochroną objęto również sam kościół, budkę przy bramie, słupy bramne, bramy i mur graniczny. Obecny kościół zbudowano w 1656 roku na miejscu średniowiecznej świątyni, która popadła w ruinę. Przy zachodniej ścianie zachowano XV-wieczną wieżę z poprzedniego budynku. Według szkockich źródeł dotyczących kościołów w tym miejscu stał wcześniej rzymski fort założony w 142 roku, a wspólnota chrześcijańska działała tu już od VI wieku. Wzgórze nad ujściem rzeki Almond było więc zasiedlone od bardzo dawna. Jakie nagrobki można zobaczyć? Najstarsze nagrobki na cmentarzu pochodzą z XVII wieku. Najstarszym czytelnym kamieniem jest pomnik Johna Stalkera, zmarłego w 1608 roku. To rozbudowany nagrobek ozdobiony herbem i symbolami heraldycznymi, wmurowany we wschodnią ścianę. Przy wschodnim murze stoi rząd tzw. mort-safes, czyli murowanych ogrodzeń wokół miejsc pochówku, zamykanych żelazną bramką na kłódkę. Chroniły groby przed rabusiami zwłok. W Edynburgu początku XIX wieku kradzież ciał z cmentarzy na potrzeby szkół anatomicznych była realnym problemem, a ta konstrukcja jest jego widocznym śladem. Cmentarz jest rozległy. Według Cockburn Association znajduje się na nim grób pierwszej ofiary II wojny światowej. Czy warto tu wejść? Jeśli spacerujesz po Cramond, cmentarz łatwo połączyć z wizytą w kościele i spacerem nad wodą. Teren jest cichy i dobrze nadaje się na krótki przystanek dla osób interesujących się historią Szkocji, genealogią lub dawną sztuką nagrobną. Pamiętaj, że to czynne miejsce pamięci, więc zachowaj spokój i szacunek dla pochowanych. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się cmentarz? Przy Glebe Road w dzielnicy Cramond w Edynburgu, wokół kościoła parafialnego Cramond Kirk. Jak stary jest cmentarz? Najstarsze nagrobki pochodzą z XVII wieku, a sam teren związany z kościołem ma znacznie dłuższą historię sięgającą średniowiecza. Czym są mort-safes? To murowane ogrodzenia z zamykaną bramką, które chroniły świeże groby przed kradzieżą zwłok w XIX wieku. Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak. Wchodzi w skład zespołu objętego ochroną kategorii A, razem z kościołem, bramami i murem.
-
Ascension Parish Burial Ground
Cambridge
Ascension Parish Burial Ground to spokojny cmentarz przy Huntingdon Road, w północno-zachodniej części Cambridge w Anglii. Jest najbardziej znany jako miejsce spoczynku wielu wybitnych naukowców związanych z Uniwersytetem Cambridge. Czym jest Ascension Parish Burial Ground? To zabytkowy cmentarz parafialny, który pierwotnie służył parafiom św. Idziego (St Giles) i św. Piotra (St Peter). Nazwa zmieniała się z czasem, a dziś funkcjonuje pod nazwą parafii Ascension. O jego renomie stanowią pochowani tu ludzie: uczeni, naukowcy i myśliciele, w tym trzech laureatów Nagrody Nobla. Serwis Atlas Obscura nazwał go „najmądrzejszym cmentarzem w Wielkiej Brytanii". Jak powstał cmentarz? W połowie XIX wieku przykościelne cmentarze obu miejskich parafii zaczęły się zapełniać. Komitet pogrzebowy kupił w 1857 roku grunt na skraju miasta, a teren urządzono wśród otwartych pól. Konsekracja odbyła się w 1868 roku, a pierwszy pochówek rok później. Z biegiem lat okolicę zabudowano domami, więc cmentarz jest dziś w dużej mierze ukryty za wolno stojącymi domami i ich ogrodami. Kto tu spoczywa? Najsłynniejszy grób należy do filozofa Ludwiga Wittgensteina. Wśród innych znanych osób pochowanych tutaj są: filozofowie George Edward Moore i Elizabeth Anscombe; astrofizyk Arthur Eddington; astronom John Couch Adams, uczestnik odkrycia Neptuna; ekonomista Alfred Marshall; fizyk John Cockcroft i biochemik Frederick Gowland Hopkins, obaj laureaci Nagrody Nobla; matematyczka Charlotte Scott i poetka Frances Cornford; kilku członków rodziny Darwinów. Czy to tylko miejsce pamięci? Nie. Teren jest także wyznaczony jako miejska ostoja przyrody: stare drzewa, trawy i dzikie zakątki dają schronienie ptakom i owadom. Cmentarz leży w obszarze Storey's Way Conservation Area, który chroni charakter tej części Cambridge. Jak dojść i czego się spodziewać Wejście znajduje się przy Huntingdon Road, można dotrzeć na piechotę lub rowerem z centrum miasta. Warto pamiętać, że to miejsce pamięci: należy poruszać się cicho, trzymać się ścieżek i nie naruszać grobów. Wiele nagrobków jest skromnych i zniszczonych przez czas, więc znalezienie konkretnego nazwiska wymaga cierpliwości. Godziny otwarcia różnią się w zależności od źródła i mogą zmieniać się sezonowo, dlatego przed wizytą sprawdź aktualne informacje. Najczęstsze pytania Kto jest najsłynniejszą osobą pochowaną na cmentarzu? Ludwig Wittgenstein, jeden z najbardziej wpływowych filozofów XX wieku. Czy są tu pochowani laureaci Nagrody Nobla? Tak, trzech, w tym John Cockcroft i Frederick Gowland Hopkins. Kiedy cmentarz został poświęcony? W 1868 roku, a pierwszy pochówek odbył się rok później. Czy warto wybrać się tu na spacer? Tak, jeśli lubisz historię, dzieje akademickiego Cambridge i spokojną, zieloną okolicę z dala od tłocznego centrum. Czy teren jest chroniony? Tak, to miejska ostoja przyrody i część obszaru Storey's Way Conservation Area. Dlaczego warto odwiedzić? Dla kogoś zainteresowanego intelektualną historią Cambridge ten cmentarz to rzadka, cicha okazja, by się z nią zetknąć: zwykłe kamienie, niezwykłe nazwiska i spokojny zakątek miasta, który większość przechodniów mija niezauważony.
-
West Derby Cemetery
Liverpool
West Derby Cemetery to miejski cmentarz przy Lower House Lane w dzielnicy Croxteth, w północnej części Liverpoolu. Otwarto go w styczniu 1884 roku. Dziś to spokojna, zielona przestrzeń, w której spotykają się wiktoriańskie ambicje miejskie, lokalna historia i pamięć o ofiarach wojen. Warto tu zajrzeć, jeśli interesuje cię społeczna historia miasta. Czym jest West Derby Cemetery? To nekropolia prowadzona przez radę miasta, założona w latach 80. XIX wieku, gdy przedmieścia Liverpoolu rosły, a starsze cmentarze się zapełniały. Od początku służyła różnym wspólnotom: chowano tu wiernych Kościoła anglikańskiego, katolików oraz Żydów. Dzięki temu dobrze oddaje religijną mozaikę późnowiktoriańskiego miasta. Układ terenu i pierwotne zabudowania przypisuje się Williamowi Wortleyowi, a autorem budynków był architekt F. B. Payton. Co można zobaczyć? Największą atrakcją są budynki przy wejściu. Trzy z nich mają status zabytków II stopnia (Grade II): Słupy bramne i brama wejściowa z 1884 roku, upamiętniające rok otwarcia cmentarza. Domek bramny, zaprojektowany przez Paytona i datowany na ten sam rok, w którym mieszkał personel cmentarza. Northfield wraz z biurem, z 1881 roku, pierwotnie biuro i mieszkanie rejestratora. Razem tworzą niewielki, spójny wiktoriański zespół, który najlepiej oglądać z zewnątrz, od strony Lower House Lane. Na terenie stoi też kaplica z 1965 roku, zbudowana przez Wydział Architektów Miejskich Liverpoolu. To obiekt z połowy XX wieku, nie wiktoriański, i nie jest wpisany do rejestru zabytków. Pokazuje, że cmentarz rozwijał się długo po otwarciu. Czy są tu groby wojenne? Tak. Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) odnotowuje tu 108 pochówków żołnierzy z I wojny światowej i 129 z II wojny światowej. Groby te są urządzone w typowy dla CWGC sposób, a odwiedzający przychodzą często, by oddać hołd lub odnaleźć krewnego. Czy nadal można tu pochować zmarłego? Według rady miasta cmentarz nie ma już nowych miejsc na pochówek tradycyjny. Dostępne są natomiast miejsca na prochy po kremacji, więc nadal jest to czynny obiekt komunalny, a nie wyłącznie zamknięty zabytek. Praktyczne wskazówki Cmentarz leży przy Lower House Lane w Croxteth; godziny otwarcia sprawdź wcześniej na stronie rady miasta. Traktuj go jak miejsce pamięci: mów cicho, trzymaj się alejek i szanuj osoby uczestniczące w pogrzebie lub odwiedzające groby. Fotografowanie zabytkowych budynków przy wejściu zwykle nie jest problemem, ale nie fotografuj osób w żałobie. Połącz wizytę z innymi miejscami północnego Liverpoolu. To raczej krótki, spokojny przystanek niż cel na cały dzień. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto West Derby Cemetery? W styczniu 1884 roku. Czy są tu zabytkowe budynki? Tak, trzy obiekty II stopnia przy głównym wejściu: brama ze słupami, domek bramny oraz Northfield z biurem. Czy są groby wojenne? Tak, 108 z I wojny światowej i 129 z II wojny światowej. Jakie wyznania są reprezentowane? Kościół anglikański, katolicy i Żydzi. Czy można zobaczyć kaplicę? Kaplica z 1965 roku stoi na terenie cmentarza; to nowoczesny budynek, niewpisany do rejestru zabytków.
-
Ford Park Cemetery
Plymouth
Ford Park Cemetery to wiktoriański cmentarz w centrum Plymouth w hrabstwie Devon, w południowo-zachodniej Anglii. Zajmuje około 34,5 akra, czyli ok. 14 hektarów, i jest jednym z najciekawszych miejsc historycznych w mieście. Dziś to nie tylko miejsce pochówku, lecz także zielona przestrzeń do spokojnego spaceru, ośrodek edukacji historycznej i pamięci o mieszkańcach Plymouth. Skąd wziął się cmentarz w Plymouth? W pierwszej połowie XIX wieku trzy sąsiednie miasta, czyli Plymouth, Stonehouse i Devonport, szybko się rozrastały. Przykościelne cmentarze były przepełnione, a to budziło obawy o zdrowie publiczne. Już w 1842 roku grupa wpływowych mieszkańców zaczęła rozmawiać o utworzeniu wspólnej spółki cmentarnej. Spółkę założono w 1846 roku, a pierwsze pochówki odbyły się w 1848 roku. Cmentarz powstał wówczas poza granicami zabudowy trzech miast, dlatego zyskał dużo miejsca. Pierwotnie nazywał się Plymouth, Devonport and Stonehouse Cemetery, ale ta nazwa jest dziś rzadko używana. Co warto zobaczyć na miejscu? Układ cmentarza i jego budynki pochodzą z epoki wiktoriańskiej. Na terenie stały dwie kaplice: anglikańska oraz kaplica dla wyznań nonkonformistycznych. Ta druga została zniszczona podczas niemieckich nalotów w 1941 roku i odbudowana w latach 50. XX wieku jako kaplica ekumeniczna. Zabytkowa kaplica anglikańska pełni dziś funkcję centrum dla odwiedzających, w którym organizowane są wystawy. Wewnątrz znajduje się cywilny pomnik poświęcony mieszkańcom Plymouth, którzy zginęli w czasie bombardowań w II wojnie światowej. Według opisów to jedyny taki cywilny pomnik wojenny dla ofiar tego miasta. Groby wojenne Na cmentarzu znajdują się kwatery Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC). Spoczywają tu setki żołnierzy i marynarzy z obu wojen światowych. Źródła podają różne liczby, ale chodzi o około 770 grobów z I wojny światowej i około 200 z II wojny światowej, a także osobną kwaterę marynarki wojennej. Dla osób zainteresowanych historią wojskowości Plymouth, ważnego portu Royal Navy, to jeden z najważniejszych punktów na mapie miasta. Upadek i ocalenie Pod koniec XX wieku spółka zarządzająca cmentarzem popadła w kłopoty. Gdy ministerstwo obrony zakończyło umowę dotyczącą grobów marynarzy, spółka ogłosiła likwidację, co nastąpiło wiosną 1999 roku. Teren zarósł i padał ofiarą wandalizmu. W kwietniu 2000 roku, z poparciem władz miasta, powołano Ford Park Cemetery Trust, organizację charytatywną działającą w dużej mierze dzięki wolontariuszom. To dzięki nim cmentarz odzyskał ład i może być dziś odwiedzany. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest otwarty dla zwiedzających? Tak, można spacerować po terenie, pamiętając o szacunku dla miejsca pochówku. Aktualne godziny otwarcia centrum dla odwiedzających warto sprawdzić na stronie fundacji. Kiedy powstał cmentarz? Spółkę utworzono w 1846 roku, a cmentarz rozpoczął działalność w 1848 roku. Dlaczego go założono? Z powodu przepełnienia przykościelnych cmentarzy w Plymouth, Stonehouse i Devonport oraz troski o zdrowie publiczne. Kto dziś zarządza cmentarzem? Ford Park Cemetery Trust, charytatywna organizacja działająca od 2000 roku. Czy są tu groby wojenne? Tak, cmentarz zawiera kwatery CWGC z grobami z obu wojen światowych. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii, genealogii, architektury wiktoriańskiej i dziedzictwa wojskowego. Wizyta przypomina o przeszłości Plymouth: o rozwoju miasta w XIX wieku, o trudach wojny i o pracy ludzi, którzy ocalili to miejsce przed zapomnieniem.
-
London Road Cemetery
Coventry
London Road Cemetery to wiktoriański cmentarz w Coventry w środkowej Anglii. Zajmuje około 17 hektarów (42 akry), zaprojektował go Joseph Paxton, a otwarto go w 1847 roku. Dziś to jednocześnie miejsce pamięci, zabytek architektury i spokojny park miejski. Kto zaprojektował cmentarz? Autorem koncepcji był Joseph Paxton, ogrodnik i projektant, znany szerzej z innych dużych realizacji epoki wiktoriańskiej. Plany powstały w połowie lat 40. XIX wieku, a cmentarz przyjął pierwszych pochowanych w 1847 roku. Układ założenia łączy rozległe tereny zielone z alejkami i dwiema kaplicami, dlatego całość odbiera się bardziej jak ogród krajobrazowy niż zwykły plac pochówków. Teren figuruje w angielskim rejestrze zabytkowych parków i ogrodów w najwyższej, pierwszej kategorii. Dlaczego w ogóle go założono? Coventry w pierwszej połowie XIX wieku szybko się zaludniało. Dotychczasowe przykościelne cmentarze nie nadążały z pochówkami, więc miasto potrzebowało nowego, większego miejsca. Cmentarz przy London Road był odpowiedzią na ten problem i jednym z przykładów, jak w epoce wiktoriańskiej zaczęto projektować tereny pochówku na obrzeżach miast. Dwie kaplice Na terenie stoją dwie kaplice, każda dla innej wspólnoty wyznaniowej. Kaplica nonkonformistyczna ma formę neoklasyczną, nawiązującą do greckiej świątyni. Jest wpisana do rejestru zabytków w kategorii II*. Historic England wiąże jej projekt z architektem G. H. Stokesem, który pracował pod kierunkiem Paxtona, choć inne źródła wspominają o samym Paxtonie. Kaplica anglikańska utrzymana jest w stylu gotyckim i ma kategorię II. Autorstwo bywa przypisywane różnym osobom, a w opisach przewijają się nazwiska Johna Robertsona oraz ponownie Stokesa. Kaplica nonkonformistyczna ucierpiała w czasie II wojny światowej, a w 2006 roku pożar zniszczył jej drewnianą boazerię i dach. Obecnie prowadzone są prace zabezpieczające i remontowe, w których uczestniczy Historic Coventry Trust wraz z radą miasta. Plan zakłada adaptację budynku na biura dla kreatywnych firm. Co zobaczyć na miejscu? Neoklasyczną fasadę kaplicy nonkonformistycznej, przypominającą antyczną świątynię. Gotycką kaplicę anglikańską. Dawne, wiktoriańskie nagrobki i pomniki, które dobrze pokazują zmieniający się w czasie styl pochówków. Aleje i rozległe trawniki, po których przyjemnie spacerować, zwłaszcza poza szczytem dnia. Najczęstsze pytania Gdzie leży London Road Cemetery? W Coventry, w hrabstwie West Midlands w Anglii, przy ulicy London Road, od której pochodzi nazwa. Współrzędne to około 52,396 N, 1,498 W. Kiedy powstał cmentarz? Został otwarty w 1847 roku, według projektu z połowy lat 40. XIX wieku. Jak duży jest cmentarz? Ma około 17 hektarów, czyli 42 akry. Czy kaplice są zabytkami? Tak. Kaplica nonkonformistyczna ma kategorię II*, anglikańska kategorię II, a cały teren jest wpisany do rejestru parków i ogrodów w kategorii I. Czy można wejść do kaplicy nonkonformistycznej? Budynek jest w trakcie remontu i przygotowań do nowej funkcji, więc warto wcześniej sprawdzić aktualne informacje o dostępie. Sam teren cmentarza jest miejscem spacerowym, ale należy pamiętać, że to nadal miejsce pamięci i wymaga ciszy oraz szacunku. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników architektury i historii wiktoriańskiej, osób zainteresowanych twórczością Paxtona oraz tych, którzy w Coventry szukają spokojnego zakątka z dala od ruchliwego centrum. Odwiedzając cmentarz, zachowaj ciszę i nie wchodź na groby.
-
Brookwood Military Cemetery
Woking
Brookwood Military Cemetery to największy cmentarz wojenny Wspólnoty Narodów w Wielkiej Brytanii. Leży w hrabstwie Surrey, w okolicach Woking, na terenie słynnego cmentarza Brookwood, zwanego też London Necropolis. Zajmuje około 37 akrów i jest utrzymywany przez Commonwealth War Graves Commission (CWGC). Jak powstał cmentarz wojskowy w Brookwood? W 1917 roku wydzielono fragment Brookwood Cemetery z myślą o żołnierzach Wspólnoty Narodów i sił amerykańskich, którzy zmarli w rejonie Londynu, często wskutek ran odniesionych na froncie. Po wybuchu kolejnej wojny teren rozbudowano, by pomieścić również poległych i zmarłych żołnierzy z lat 1939–1945. Sam Brookwood Cemetery został otwarty w 1854 roku i przez dziesięciolecia służył jako jedno z głównych miejsc pochówku londyńczyków. Dziś jest wpisany do rejestru zabytkowych parków i ogrodów w klasie I. Ilu żołnierzy tu spoczywa? Według danych CWGC cmentarz obejmuje 1601 pochówków z okresu I wojny światowej oraz 3476 z okresu II wojny światowej. W grobach z czasów drugiej wojny jest pięcioro niezidentyfikowanych żołnierzy: trzech lotników RAF i dwóch z RCAF, czyli kanadyjskich sił powietrznych. Pochowano tu także 786 osób nieznajdujących się w kategorii żołnierzy Wspólnoty, wśród nich 28 niezidentyfikowanych Francuzów. Dokładne liczby bywają podawane w różnych źródłach nieco odmiennie, dlatego najpewniejszym punktem odniesienia jest aktualny rejestr CWGC. Co warto zobaczyć? Cmentarz ma kilka cech, które wyróżniają go na tle innych miejsc pamięci tego typu: Dwa Krzyże Ofiary i dwa Kamienie Pamięci. To jedyny cmentarz CWGC z takim podwójnym zestawem symboli. Dwa pomniki poległych bez znanego grobu. Brookwood 1914–1918 Memorial i Brookwood 1939–1945 Memorial upamiętniają łącznie ponad 3600 osób. Duża sekcja kanadyjska. Spoczywa w niej między innymi 43 żołnierzy, którzy zmarli od ran po rajdzie na Dieppe w sierpniu 1942 roku. Sekcja 29. Poświęcona jest żołnierzom Wolnych Francuzów, którzy zginęli w czasie wojny. Groby muzułmańskie. W 1968 roku przeniesiono tu około dwudziestu czterech muzułmańskich żołnierzy z Muslim Burial Ground na Horsell Common. Co jeszcze należy do CWGC w tym miejscu? Tuż obok cmentarza wojskowego znajduje się kwatera Chelsea Pensioners, którą CWGC utrzymuje w imieniu Royal Hospital w Chelsea. W sąsiednim, ogólnym Brookwood Cemetery komisja opiekuje się też niewielką kwaterą z grobami dwunastu członkiń i członków służb pielęgniarskich. Najczęstsze pytania Czy wstęp na cmentarz jest płatny? Nie znalazłem informacji o opłatach, a sam cmentarz jest miejscem pamięci pod opieką CWGC. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje na stronie komisji. Czy Brookwood Military Cemetery to to samo co Brookwood Cemetery? Nie. Cmentarz wojskowy jest wydzieloną częścią większego Brookwood Cemetery, największego cmentarza w Wielkiej Brytanii. Mają wspólny teren, ale inne przeznaczenie i innego opiekuna. Czy da się znaleźć konkretny grób? Tak. CWGC prowadzi internetowy rejestr pochowanych, w którym można wyszukać żołnierza po nazwisku, a w razie potrzeby pobrać plan cmentarza. Dla kogo to miejsce jest interesujące? Dla osób zainteresowanych historią obu wojen światowych, genealogią rodzinną, a także dla miłośników zabytkowych cmentarzy i spokojnych miejsc zadumy w pobliżu Londynu. Jak zachować się podczas wizyty? To czynne miejsce pamięci, więc obowiązuje cisza, szacunek dla grobów i dla osób, które mogą odwiedzać swoich bliskich.
-
Brookwood American Cemetery and Memorial
Woking
Brookwood American Cemetery and Memorial to jedyny amerykański cmentarz wojskowy z czasów I wojny światowej na Wyspach Brytyjskich. Leży w hrabstwie Surrey, około 45 km (28 mil) na południowy zachód od Londynu, w pobliżu miasta Woking. Spoczywa tu 468 amerykańskich żołnierzy i marynarzy, w tym 41 niezidentyfikowanych. Czym jest to miejsce? Cmentarz zajmuje niewielki obszar, około 4,5 akra, wewnątrz znacznie większego, cywilnego cmentarza Brookwood. Utrzymuje go amerykańska agencja American Battle Monuments Commission (ABMC), która opiekuje się amerykańskimi cmentarzami i pomnikami wojskowymi poza granicami USA. Teren sprzedało rządowi Stanów Zjednoczonych w 1922 roku przedsiębiorstwo London Necropolis Company, które następnie zajęło się jego zagospodarowaniem i budową kaplicy. Co zobaczyć na miejscu? Najważniejszym obiektem jest biała kamienna kaplica. Jej wnętrze wykonano z kamienia o ciepłym, jasnobeżowym odcieniu, a o charakterze miejsca decydują witraże i rzeźbiony krzyż. Na ścianach kaplicy wyryto nazwiska osób zaginionych, głównie marynarzy US Navy i Straży Przybrzeżnej, których ciał nigdy nie odnaleziono. Liczba nazwisk wynosi ponad 560. Wokół kaplicy rozciągają się równo rozmieszczone rzędy białych nagrobków. Całość tworzy spokojną, zadbaną przestrzeń, w której łatwo o chwilę zadumy. Groby poległych oznaczono w sposób typowy dla cmentarzy ABMC, a nagrobki niezidentyfikowanych żołnierzy noszą informację, że spoczywa pod nimi nieznany bohater. Dlaczego warto odwiedzić Brookwood? To wyjątkowy ślad wspólnej historii Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii z okresu 1917-1918. W przeciwieństwie do wielkich cmentarzy na kontynencie, tutaj spoczywa stosunkowo niewiele osób, dlatego atmosfera jest intymna. Wizyta dobrze łączy się ze zwiedzaniem pozostałej części cmentarza Brookwood, jednego z największych cmentarzy w Wielkiej Brytanii. Najczęstsze pytania Gdzie leży Brookwood American Cemetery? W Surrey w Anglii, około 45 km na południowy zachód od centrum Londynu, niedaleko Woking. Ilu żołnierzy tu pochowano? 468 amerykańskich poległych z I wojny światowej, w tym 41 nieznanych z imienia i nazwiska. Kto zarządza cmentarzem? Amerykańska agencja American Battle Monuments Commission (ABMC). Czy to jedyny taki cmentarz w Wielkiej Brytanii? Tak, jest to jedyny amerykański cmentarz wojskowy z I wojny światowej na Wyspach Brytyjskich. Co oznaczają nazwiska na ścianach kaplicy? To lista osób zaginionych, których szczątków nie odnaleziono, w większości marynarzy i członków Straży Przybrzeżnej. Czy wstęp jest płatny? Nie ma informacji o opłatach w sprawdzonych źródłach. Aktualne godziny otwarcia warto sprawdzić na stronie ABMC przed wizytą. Informacje praktyczne Cmentarz znajduje się na terenie cmentarza Brookwood, więc dojazd planuje się do tego większego kompleksu. Miejsce jest ciche, a odwiedzający powinni zachować powagę właściwą cmentarzowi wojennemu. Spacer po terenie zajmuje zwykle krótką chwilę, ale warto poświęcić czas na obejrzenie wnętrza kaplicy i przeczytanie nazwisk na ścianach. To dobry przystanek podczas wycieczki z Londynu w kierunku hrabstwa Surrey, dla osób zainteresowanych historią wojskową i pamięcią o I wojnie światowej.
-
Bishopwearmouth Cemetery
Sunderland
Bishopwearmouth Cemetery to duży wiktoriański cmentarz w Sunderland, w hrabstwie Tyne and Wear w północno-wschodniej Anglii. Leży między ulicami Hylton Road i Chester Road, na zachód od centrum miasta, i należy do najlepiej znanych nekropolii w Sunderland. Dlaczego powstał ten cmentarz? W XIX wieku Sunderland, podobnie jak wiele miast przemysłowych, borykało się z przepełnionymi przykościelnymi cmentarzami. Epidemia cholery w 1831 roku sprawiła, że problemu nie dało się dłużej ignorować, a po ustawach o pochówkach z początku lat 50. XIX wieku miasto zaczęło zakładać nowe cmentarze poza zatłoczonymi parafiami. Bishopwearmouth Cemetery był jednym z owoców tej reformy i został otwarty w 1856 roku. Jak duży jest cmentarz i jak się rozrastał? Pierwszy etap objął około 34 akrów ziemi beneficjalnej, należącej wcześniej do parafii Bishopwearmouth. Grunt kupiono od Dean and Chapter of Durham po 275 funtów za akr, a koszt prac przy otwarciu szacowano na około 2000 funtów. W 1888 roku dołączono kolejne 18,5 akra. Około 2010 roku teren zajmował już mniej więcej 80 akrów, więc to spory zielony obszar w zabudowanej części miasta. Jak jest zorganizowany? Teren zaplanowano tak, aby różne wyznania i społeczności z okolicznych parafii miały przydzielone własne sektory pochówków. Było to typowe dla wiktoriańskich cmentarzy komunalnych, które musiały służyć zróżnicowanej ludności, a jednocześnie rozdzielać tradycje religijne. Podczas spaceru zobaczysz to, co zwykle w cmentarzach z tej epoki: zabytkowe nagrobki, rodzinne pomniki i wijące się alejki. Ważne wątki historyczne i groby wojenne Cmentarz wiąże się z pamięcią o katastrofie w Victoria Hall z 1883 roku, jednej z najcięższych tragedii w historii Sunderland, w której podczas przedstawienia teatralnego zginęło wiele dzieci. Część ofiar pochowano właśnie tutaj. Na terenie cmentarza znajduje się także kwatera wojenna pod opieką Commonwealth War Graves Commission: 237 pochówków z państw Wspólnoty Narodów z I wojny światowej i 156 z II wojny światowej. Najczęstsze pytania Gdzie leży Bishopwearmouth Cemetery? W Sunderland, między Hylton Road a Chester Road, niedaleko centrum. Kiedy został otwarty? W 1856 roku. Źródła różnią się co do miesiąca, dlatego bezpieczniej podawać sam rok. Czy można tu szukać informacji o przodkach? Tak. Rada miasta Sunderland publikuje informacje o cmentarzu i o rejestrach historii rodzin, z których korzystają osoby badające rodowody. Czy są tu groby wojenne? Tak, Commonwealth War Graves Commission opiekuje się tu grobami z obu wojen światowych. Czy warto tu przyjść? Dla historii lokalnej, genealogii i wiktoriańskiego dziedzictwa funeralnego tak. To spokojne miejsce, które należy odwiedzać z szacunkiem, bo nadal jest czynnym cmentarzem. Wskazówki dla odwiedzających Zarezerwuj trochę czasu na spacer głównymi alejkami, bo teren jest rozległy. Załóż wygodne buty, ponieważ nawierzchnia bywa nierówna lub wilgotna. Trzymaj się ścieżek, obchodź się ostrożnie z pomnikami i nie fotografuj żałobników ani ceremonii. Jeśli szukasz konkretnego grobu, skontaktuj się wcześniej z biurem pochówków rady miasta, aby uzyskać dane o kwaterze.
-
Hull General Cemetery
Hull
Hull General Cemetery to wiktoriański cmentarz-ogród przy Spring Bank, w zachodniej części miasta Kingston upon Hull w hrabstwie East Riding of Yorkshire w Anglii. Dziś jest cichym, zarośniętym lasem miejskim i miejscem dziedzictwa opiekowanym przez wolontariuszy, wartym odwiedzenia dla każdego, kogo interesuje XIX-wieczna historia miasta. Jak powstał Hull General Cemetery? Cmentarz założyła w 1847 roku prywatna spółka. Zaprojektowano go jako „garden cemetery", modny w wiktoriańskiej Wielkiej Brytanii typ nekropolii, w którym groby łączono z zaplanowaną, zadbaną zielenią. Pierwszym zarządcą został John Shields, a pierwsze pochówki odbyły się w kwietniu 1847 roku. Pierwotne wejście znajdowało się przy Prince's Avenue i zdobiły je neogotycka kaplica oraz brama autorstwa Cuthberta Brodricka, architekta urodzonego w Hull. Kaplicę i domek zarządcy później rozebrano, ale zabytkowa brama (klasa II) została przeniesiona i stoi do dziś. W 1862 roku władze miejskie Hull otworzyły obok własny cmentarz, znany dziś jako Western Cemetery. Około 1890 roku Hull General Cemetery powiększono w stronę zachodnią, przez Chanterlands Avenue, na sąsiednią działkę. Co kryją groby? Cmentarz przyjął masowe pochówki w czasie epidemii cholery w 1849 roku. Miejscowy duchowny, wielebny James Sibree, zapisał, że jednego dnia poprowadził 43 pogrzeby, co pokazuje skalę epidemii w Hull. Pochowano tu wielu lokalnych notabli, duchownych, artystów, chirurgów, ziemian i przemysłowców. Z miejscem wiążą się m.in. nazwiska: William Clowes, Zachariah Pearson, Thomas Wilson, Henry Blundell i John Gravill. Zachowały się też pomniki, m.in. George'a Milnera, jednego z pierwszych dyrektorów spółki, oraz groby wielebnego Thomasa Strattena i Thomasa Earle'a. Wśród około 10 tysięcy bezimiennych grobów ubogich stoi pomnik Johna Fountaina, dawnego opiekuna (Guardian) przytułku w Hull, który prosił, by pochowano go pośród biednych. Czy jest tu cmentarz kwakrów? Tak. Na terenie cmentarza znajduje się kwakierskie miejsce pochówku. Przeniesiono tu pięć nagrobków ze starszego cmentarza kwakrów przy Hodgson Street, w tym nagrobek Elizabeth, pierwszej żony Anthony'ego Wellsa, pochowanej w 1676 roku. Jak wygląda cmentarz dziś? Pochówki zakończono w 1972 roku, a teren za symboliczną opłatą przejęła rada miasta Hull. Przyroda zajęła dużą część terenu i powstał miejski las. Zachowało się około 1000 nagrobków. Stowarzyszenie Friends of Hull General Cemetery, założone w 2018 roku, opiekuje się terenem i bada jego historię. Najczęstsze pytania Gdzie leży Hull General Cemetery? Przy Spring Bank (Spring Bank West), w zachodniej części Kingston upon Hull w Anglii. Kiedy powstał? W 1847 roku, założony przez prywatną spółkę. Czy nadal odbywają się tu pochówki? Nie. Cmentarz zamknięto dla pochówków w 1972 roku. Kto się nim dziś opiekuje? Wolontariusze ze stowarzyszenia Friends of Hull General Cemetery, założonego w 2018 roku; właścicielem terenu jest rada miasta Hull. Kto zaprojektował pierwotną bramę i kaplicę? Cuthbert Brodrick, architekt urodzony w Hull. Kaplicy już nie ma, ale brama (klasa II) przetrwała.
-
Twickenham Cemetery
Londyn
Twickenham Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny przy Hospital Bridge Road w dzielnicy Whitton, w londyńskim hrabstwie Richmond upon Thames. Mimo nazwy leży nie w samym centrum Twickenham, lecz nieco dalej, w stronę Whitton. Zarządza nim samorząd Richmond. Dla wielbicieli historii, architektury i spokojnych spacerów to ciekawy przystanek poza utartym szlakiem londyńskich atrakcji. Jak powstał cmentarz? Cmentarz założono w 1868 roku z inicjatywy lokalnej rady pogrzebowej (Twickenham Burial Board). Powód był praktyczny: w XIX wieku miejskie cmentarzyki przykościelne zapełniały się i trzeba było znaleźć nowe miejsce dla zmarłych. W latach 80. XIX wieku teren powiększono, gdy parafialne cmentarze przy kościołach przestały przyjmować nowe pochówki. Pierwotnie obszar miał około ośmiu akrów. Co warto zobaczyć? Najbardziej charakterystyczne są kaplice cmentarne. Zaprojektował je Charles Jones, geodeta miejski z Ealing. To dwie neogotyckie budowle, każda z iglicą, połączone podjazdem osłoniętym daszkiem, czyli tzw. porte-cochère. Taki układ był typowy dla angielskich cmentarzy epoki wiktoriańskiej i dobrze pokazuje ówczesny gust architektoniczny. Na terenie znajduje się też domek zarządcy z około 1930 roku. Osobną ciekawostką jest ogród poświęcony artystom estradowym. Stoi tam klasyczna marmurowa kolumna ufundowana przez Variety Artistes Benevolent Fund and Institution, organizację wspierającą artystów rozrywkowych. Ten fragment przypomina o dawnej tradycji brytyjskiego music hallu. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano m.in.: Hyldę Baker, komiczkę, aktorkę i artystkę music hallową (zm. 1986), Ernsta Rotha, wydawcę muzycznego (zm. 1971), Jonathana Peela, parlamentarzystę i ministra wojny w latach 1858–1859, Herberta Millsa Birdwooda, brytyjsko-indyjskiego sędziego i przyrodnika (zm. 1907). Część informacji o znanych pochówkach w źródłach publicznych nie jest w pełni potwierdzona, więc warto traktować listy sławnych osób ostrożnie. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży cmentarz? Przy Hospital Bridge Road w Whitton, w południowo-zachodnim Londynie. Czy to to samo co Borough Cemetery? Nie. Borough Cemetery to osobny cmentarz w Whitton, prowadzony przez inną gminę. Nie należy też mylić go z Holly Road Garden of Rest w Twickenham, które jest innym, dawnym cmentarzem. Czy da się sprawdzić rejestry pochówków? Tak. Urząd Richmond udostępnia informacje z rejestrów cmentarnych dla poszukiwaczy historii rodzinnej, a zapisy sięgają 1868 roku. Czy to dobre miejsce na zwiedzanie? Jeśli interesuje cię wiktoriańska architektura, lokalna historia albo szukasz ciszy, tak. Pamiętaj, że to czynny cmentarz, więc obowiązuje zachowanie pełne szacunku wobec odwiedzających i pogrążonych w żałobie rodzin. Dla kogo? Dla miłośników historii Londynu, genealogów, fotografów architektury i osób, które lubią odkrywać mniej znane zakątki stolicy z dala od tłumów turystów. Dojazd z centrum Londynu jest wygodny komunikacją miejską, a spacer po alejkach zajmie około godziny, jeśli chcesz obejrzeć kaplice, ogród artystów i wybrane nagrobki.
-
Lerwick New Cemetery
Lerwick
Lerwick New Cemetery to wzgórzowy cmentarz w Lerwick, stolicy Szetlandów w Szkocji. Leży na cyplu Knab, nad portem, na rogu ulic Knab Road i Gressey Loan. Dla wielu odwiedzających to spokojne miejsce zadumy, a przy okazji punkt widokowy na okolicę. Znany jest też pod nazwą Knab Burial Ground. Gdzie leży cmentarz i jak do niego trafić? Cmentarz znajduje się na wzgórzu Knab, tuż nad historycznym portem Lerwick (Old Port). Z lotniska Sumburgh jedzie się drogą A970 do Lerwick, ok. 35 mil. W mieście należy podążać za znakami na Old Port, a na szczycie wzniesienia prowadzącego w dół do portu skręcić ostro w prawo w Knab Road. Cmentarz leży na skrzyżowaniu Knab Road z Gressey Loan. Z centrum miasta można tu dojść pieszo spacerem po nabrzeżu i przez zabudowę starego miasta. Co warto wiedzieć o historii miejsca? Według Historic Environment Scotland to cmentarz z XIX wieku. Starsza część nosi nazwę Knab Burial Ground. Na kamiennych nagrobkach różnych epok widać historię lokalnej społeczności morskiej: rybaków, żeglarzy i mieszkańców miasta, które przez stulecia żyło z morza. Odwiedzający opisują układ, w którym w jednym rzędzie stoją groby z XIX wieku, a w następnym marynarze z czasów II wojny światowej. Groby wojenne Cmentarz jest pod opieką Commonwealth War Graves Commission (CWGC). Spoczywają tu żołnierze z obu wojen światowych. CWGC wymienia 117 zidentyfikowanych ofiar wojennych, w tym pochówki z lat 1914–1918 i 1939–1945 oraz 3 pochówki norweskie. Różne serwisy podają nieznacznie odmienne liczby: jeden wskazuje 42 pochówki z I wojny i 74 z II wojny, inny 41 i 73. Najbardziej znanym pochowanym jest kapitan lotnictwa (Flight Lieutenant) David Ernest Hornell z 162. dywizjonu Królewskich Kanadyjskich Sił Powietrznych, odznaczony Krzyżem Wiktorii (VC). Zmarł 24 czerwca 1944 roku w wieku 34 lat. Czy to dobre miejsce na spacer? Recenzenci chwalą widok z Knab i bardzo zadbany stan cmentarza. Można tu zatrzymać się na krótko, rozejrzeć po porcie i zatoce Bressay Sound. Obowiązują zwykłe zasady szacunku: cisza, brak biegania po grobach i ostrożność przy fotografowaniu. Dla miłośników genealogii Serwis Find a Grave zawiera około 3200 wpisów pamiątkowych dla tego cmentarza, co czyni go użytecznym punktem dla osób szukających przodków z Szetlandów. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie ma informacji o opłatach; to czynny, publiczny cmentarz. Czy są tu groby wojenne? Tak, zarówno z I, jak i z II wojny światowej, w tym trzy norweskie. Kto jest tu pochowany? Mieszkańcy Lerwick, marynarze, żołnierze i lotnik David Hornell, kawaler Krzyża Wiktorii. Jak długo zwiedzać? Zwykle wystarczy od 20 do 40 minut, zwłaszcza jeśli łączysz wizytę ze spacerem po Lerwick. Jak się dostać? Z centrum miasta pieszo w stronę Old Port, a potem Knab Road. Samochodem z lotniska Sumburgh drogą A970. Podsumowanie Lerwick New Cemetery to niewielkie, uporządkowane miejsce pamięci z widokiem na port. Łączy lokalną historię XIX wieku, groby wojenne i spokojną atmosferę, dlatego pasuje do trasy osób, które chcą poznać Lerwick głębiej niż tylko od strony nabrzeża i sklepów. Wizytę dobrze zaplanować w ciągu dnia, w dobrej pogodzie, bo wzgórze bywa wietrzne, jak większość miejsc na Szetlandach.
-
Piershill Cemetery
Edynburg
Piershill Cemetery to prywatny cmentarz w północno-wschodniej części Edynburga, przy Portobello Road, w dzielnicy Piershill. To miejsce spokojne i mało znane turystom, ale związane z kilkoma wyjątkowymi historiami: ze sceniczną legendą magii, z żołnierzami poległymi w obu wojnach światowych i z edynburską społecznością żydowską. Kiedy powstał cmentarz Piershill? Źródła nie są zgodne co do dokładnej daty. Gazetteer for Scotland podaje rok 1887 jako początek działalności cmentarza, natomiast serwis poświęcony szkockim cmentarzom żydowskim wskazuje rok 1889 jako początek pochówków. Cmentarz do dziś pozostaje własnością prywatną, a nie komunalną, co odróżnia go od wielu innych nekropolii miasta. Na jego terenie znajduje się także niewielki cmentarz dla zwierząt domowych. Kto jest tu pochowany? Najsłynniejszym pochowanym jest iluzjonista występujący jako The Great Lafayette, właściwie Sigmund Neuberger. Zginął w 1911 roku w pożarze teatru w Edynburgu, a jego grób i pomnik należą do najczęściej wymienianych miejsc na cmentarzu. Według jednej z relacji artysta był bardzo przywiązany do swojego psa. Miał uzyskać zgodę miasta na pochówek zwierzęcia na Piershill pod warunkiem, że i on sam zostanie tam kiedyś pochowany. Sekcja żydowska Część cmentarza zajmuje żydowska nekropolia. Według opisu historycznego zastąpiła ona zapełniony już cmentarz Newington i była trzecim żydowskim cmentarzem w Edynburgu, po Sciennes House Place i Newington. Dla osób zainteresowanych historią diaspory w Szkocji to ważny punkt na mapie miasta. Groby wojenne Commonwealth War Graves Commission wymienia na Piershill 142 zidentyfikowanych poległych. Są wśród nich groby z I i II wojny światowej, oznaczone standardowymi nagrobkami CWGC. Szczególną uwagę zwracają dwa nagrobki utrzymywane przez CWGC, upamiętniające żydowskich żołnierzy armii czechosłowackiej, którzy służyli w czasie II wojny światowej. Najczęstsze pytania Gdzie leży Piershill Cemetery? W północno-wschodnim Edynburgu, przy Portobello Road, w okolicach Piershill. Współrzędne to około 55,955 N, 3,138 W. Dla kogo jest to miejsce? Dla osób interesujących się historią lokalną, genealogią, dziejami teatru i magii, historią wojskowości oraz dziedzictwem żydowskim. To nie jest typowa atrakcja z biletami i trasą zwiedzania, lecz czynny, prywatny cmentarz. Czy można znaleźć tu grób Wielkiego Lafayette'a? Tak, to najbardziej znany pochowany na tym cmentarzu. Jego pomnik jest wymieniany wśród najważniejszych grobów. Czy jest tu cmentarz dla zwierząt? Tak, według Gazetteer for Scotland na terenie cmentarza znajduje się cmentarz zwierząt domowych. Jak się zachować? Pamiętaj, że to miejsce spoczynku i nadal działa. Zachowaj ciszę, nie wchodź na groby i zachowaj szacunek podczas robienia zdjęć. W części żydowskiej warto uwzględnić zwyczaje tej społeczności i zachować skromny ubiór. Dlaczego warto? Piershill pokazuje inne oblicze Edynburga niż Stare Miasto czy zamek. Na stosunkowo niewielkiej przestrzeni spotykają się tu historia rozrywki, losy żołnierzy z różnych armii oraz historia mniejszości religijnej. Spacer po cmentarzu można połączyć ze zwiedzaniem pobliskich dzielnic wschodniego Edynburga, a także z wizytą na nadmorskim Portobello. Informacje o godzinach dostępu i zasadach wejścia warto sprawdzić przed wizytą, ponieważ cmentarz jest prywatny i może obowiązywać go własny regulamin.
-
Alderney Road Jewish Cemetery
Londyn
Cmentarz żydowski przy Alderney Road (Jewish Cemetery) to jedna z najstarszych żydowskich nekropolii w Londynie, ukryta w dzielnicy Mile End w gminie Tower Hamlets. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków w kategorii Grade II i stanowi rzadki ślad wczesnej społeczności aszkenazyjskiej w stolicy Anglii. Czym jest cmentarz przy Alderney Road? To nieczynne miejsce pochówku założone pod koniec lat 90. XVII wieku; za rok założenia podaje się zwykle 1696 lub 1697. Działkę, zwaną wówczas Colt Yard, kupił żydowski pośrednik handlowy Benjamin Levy. Uznaje się go za najstarszy cmentarz aszkenazyjski w Wielkiej Brytanii. Dlaczego powstał? Po tym, jak w 1656 roku Żydom pozwolono ponownie osiedlać się w Anglii, przybysze aszkenazyjscy chowali zmarłych początkowo na cmentarzu sefardyjskim w Mile End, otwartym w 1657 roku. Gdy gmina aszkenazyjska się rozrosła, potrzebowała własnej nekropolii, i właśnie tę rolę pełnił teren przy Alderney Road. Leży on na północ i zachód od starszego cmentarza sefardyjskiego i przylega do niego. Jak długo był używany? W 1749 roku gmina powiększyła teren, a pochówki trwały tu do zamknięcia cmentarza w 1852 roku. Od tamtej pory to cichy, zabytkowy teren, a nie czynna nekropolia. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano kilka postaci ważnych dla historii brytyjskich Żydów: Aaron Hart, pierwszy naczelny rabin Wielkiej Brytanii. rabin Hayim Samuel Jacob de Falk, znany jako Baal Szem z Londynu. Judith Levy, wspominana czasem jako „księżna z Richmond Green". Co można zobaczyć? Większość nagrobków ma inskrypcje po hebrajsku, a część z nich zwietrzała z upływem czasu. W starszej, północnej części biegnie centralna aleja, przy której stoi wiele pięknych nagrobków skrzyniowych zamożnych i znanych członków gminy. Granitowa tablica na miejscu upamiętnia założycieli, czytelników świeckich i rabinów wspólnoty. Najczęstsze pytania Czy można zwiedzać cmentarz żydowski przy Alderney Road? Cmentarz jest zamknięty dla ogółu odwiedzających. Wejście możliwe jest wyłącznie po wcześniejszym umówieniu, więc wizytę trzeba zaplanować z wyprzedzeniem. Jaka stacja jest najbliżej? Najbliżej jest stacja Stepney Green. Czy obiekt jest chroniony? Tak. Historic England wpisała go na listę zabytków w kategorii Grade II, doceniając jego wartość historyczną i architektoniczną. Czy to ten sam cmentarz co sefardyjski obok? Nie. Sąsiedni cmentarz Velho służył społeczności sefardyjskiej i jest starszy. Teren przy Alderney Road założono dla gminy aszkenazyjskiej, choć oba miejsca leżą obok siebie. Dlaczego warto o nim wiedzieć Dla osób zainteresowanych historią londyńskich Żydów ten niewielki cmentarz to namacalne ogniwo łączące z pierwszymi pokoleniami, które osiedliły się na East Endzie po 1656 roku. Nagrobki skrzyniowe, hebrajskie epitafia i nazwiska dawnych rabinów opowiadają o społeczności, która ponad trzy wieki temu budowała swoje instytucje w Mile End. Choć bramy są zwykle zamknięte, warto znać to miejsce, poznając dziedzictwo Tower Hamlets razem z innymi zabytkowymi cmentarzami i synagogami wschodniego Londynu.
-
Novo Cemetery
London
Novo Cemetery to wpisany do rejestru zabytków (Grade II) sefardyjski cmentarz żydowski w dzielnicy Mile End, w londyńskim Tower Hamlets. Leży na terenie kampusu Queen Mary University of London i jest jednym z zaledwie dwóch wyłącznie sefardyjskich cmentarzy, jakie zachowały się w Anglii. Czym jest Novo Cemetery? „Novo" znaczy po portugalsku „nowy" — tym językiem posługiwała się w pierwszych wiekach londyńska społeczność sefardyjska. Nazwa odróżnia to miejsce od starszego cmentarza Velho („stary"), z którego wspólnota korzystała od 1657 roku. Gdy tamten teren się zapełnił, w 1726 roku wydzierżawiono większą, około trzyakrową działkę, położoną jakieś 400 metrów na wschód. Pierwsze pochówki odbyły się tu w 1733 roku. Jak długo cmentarz był używany? Przez ponad 150 lat odbywały się tu niemal wszystkie pogrzeby londyńskich Sefardyjczyków. W końcu i tu zaczęło brakować miejsca, więc w 1855 roku dodano kolejny fragment o powierzchni około 1,7 akra. Dorosłych chowano tu do 1905 roku, dzieci do 1918. Kto tu spoczywa? Wśród pochowanych są między innymi: baron Aguilar (1699–1759), finansista i doradca austriackiej cesarzowej Marii Teresy; Benjamin D'Israeli (1730–1816), dziadek wiktoriańskiego premiera Benjamina Disraelego; Daniel Mendoza (1764–1836), słynny bokser. Jak uczelnia znalazła się wokół cmentarza? Queen Mary College przerósł swój kampus, a rozmowy o przejęciu nieużywanego cmentarza zaczęły się w latach 40. XX wieku. Przeszkody prawne i sprzeciw części społeczności żydowskiej opóźniły transakcję, którą sfinalizowano na początku lat 70. (źródła podają rok 1972 lub 1973). Około trzech czwartych terenu przejął uniwersytet, reszta pozostała cmentarzem. Starszą część z 1733 roku uprzątnięto pod zabudowę. Około 7 tysięcy szczątków przeniesiono na cmentarz w Brentwood w hrabstwie Essex; źródła nieco różnią się co do dokładnej liczby. Rozszerzenie z 1855 roku w dużej mierze uniknęło przebudowy. Dziś to ogrodzona enklawa otoczona budynkami biblioteki i wydziałów kampusu. Czy można tu wejść? Cmentarz znajduje się na terenie działającej uczelni i jest ogrodzony, więc zwykle ogląda się go z zewnątrz. Przed wizytą sprawdź zasady dostępu: odwiedziny zwykle wiązały się z wydarzeniami lub zorganizowanymi spacerami, a nie z otwartymi godzinami dla wszystkich. Miejsce leży we wschodnim Londynie, a punktem wyjścia jest kampus przy Mile End Road. Dlaczego warto o nim wiedzieć? Niewiele miejsc w Londynie tak wyraźnie pokazuje, jak historia społeczności żydowskiej współistnieje ze współczesnym życiem. Studenci mijają tu nekropolię, w której kryje się opowieść o kupieckiej i finansowej wspólnocie osiadłej w Londynie w XVII wieku. Dla zainteresowanych dziedzictwem żydowskim, historią East Endu czy rodziną Disraelich Novo jest rzadkim, zachowanym śladem tej przeszłości. Najczęstsze pytania Kiedy odbył się pierwszy pochówek na Novo Cemetery? W 1733 roku, na gruncie wydzierżawionym w 1726. Kiedy pochówki się skończyły? Dorosłych chowano do 1905 roku, dzieci do 1918. Do kogo należy teren dziś? Większość pierwotnego obszaru przejął Queen Mary University of London; zachowana część z 1855 roku to ogrodzona enklawa na kampusie. Czy to jedyny cmentarz sefardyjski w Anglii? To jeden z dwóch wyłącznie sefardyjskich cmentarzy, które przetrwały w kraju. Czy cmentarz jest objęty ochroną? Tak, ma status zabytku Grade II.
-
Wolvercote Cemetery
Oksford
Wolvercote Cemetery to cmentarz komunalny w północnej części Oksfordu, w parafii Wolvercote, w dzielnicy Cutteslowe. Choć jest miejscem pochówku, odwiedzają go także osoby zainteresowane historią literatury, nauki i sportu – spoczywa tu kilka postaci, których nazwiska znają czytelnicy na całym świecie. Gdzie leży cmentarz i jak do niego wejść? Główne wejście znajduje się przy Banbury Road, czyli jednej z głównych arterii prowadzących z centrum Oksfordu na północ. Boczna brama otwiera się od strony Five Mile Drive. Na terenie działa kaplica pogrzebowa, są publiczne toalety, a także niewielki parking – miejsc jest mało, więc w dni pogrzebów warto przyjechać na piechotę lub rowerem, jak to w Oksfordzie bywa. Od kiedy działa i ile ma pochówków? Cmentarz został otwarty w 1889 roku. Według dostępnych źródeł znajduje się tu około 15 tysięcy pochówków. Teren podzielono na sekcje dla różnych wyznań, dlatego obok siebie widać groby o odmiennej symbolice i tradycji nagrobnej. W 1999 i 2001 roku cmentarz otrzymał tablice jako zwycięzca swojej kategorii w konkursie „Cemetery of the Year”, co świadczy o dobrym utrzymaniu terenu. Czyj grób warto odnaleźć? Najczęściej odwiedzany jest grób J.R.R. Tolkiena, autora „Hobbita” i „Władcy Pierścieni”. Znajduje się w sekcji katolickiej, gdzie pisarz spoczywa razem z żoną Edith. Na nagrobku widnieją imiona Beren i Lúthien – bohaterów jednej z najważniejszych opowieści z jego legendarium, których para wybrała jako symbol własnej historii. Wielu fanów zostawia przy płycie drobne pamiątki. Na cmentarzu pochowani są też między innymi: Sir Roger Bannister (1929–2018) – pierwszy człowiek, który przebiegł milę poniżej czterech minut, Isaiah Berlin (1909–1997) – filozof i historyk idei, Michael Dummett (1925–2011) oraz H.L.A. Hart (1907–1992) – filozofowie, James Murray (1837–1915) – główny redaktor Oxford English Dictionary, Charles Umpherston Aitchison (1832–1896) – wicegubernator Pendżabu w Indiach Brytyjskich, Michael Argyle (1925–2002) – psycholog społeczny, Sir Ernest Bennett (1865–1947) – wykładowca uniwersytecki, polityk i pisarz. Jak zwiedzać z szacunkiem? To czynny cmentarz, więc obowiązują zwykłe zasady: cisza, brak głośnej muzyki, uważność wobec rodzin odwiedzających bliskich. Zdjęcia najlepiej robić dyskretnie i bez wchodzenia na groby. Plan wizyty ułatwia to, że główne punkty zainteresowania – zwłaszcza grób Tolkiena – leżą w obrębie jednego, niewielkiego terenu. Najczęstsze pytania Gdzie jest grób Tolkiena? W sekcji katolickiej cmentarza Wolvercote, obok grobu jego żony Edith. Na płycie wypisano imiona Beren i Lúthien. Czy wstęp jest płatny? Jest to cmentarz komunalny, więc nie pobiera się opłat za wejście do części ogólnodostępnej. Czy są tam toalety i parking? Tak, na terenie są publiczne toalety oraz niewielki parking. Kiedy powstał cmentarz? W 1889 roku. Którą bramą wejść? Główne wejście znajduje się od Banbury Road, boczne od Five Mile Drive. Czy cmentarz jest związany z uniwersytetem? Pochowano tu wielu oksfordzkich uczonych i pisarzy, ale to cmentarz miejski, otwarty dla mieszkańców parafii i dzielnicy.
-
Hastings Cemetery
St Leonards
Hastings Cemetery to wiktoriański cmentarz w Hastings w hrabstwie East Sussex w Anglii, położony przy drodze Ridge w północnej części miasta. Otwarty w 1856 roku, jest równocześnie czynną nekropolią i spokojnym zapisem historii miasta, od dziewiętnastowiecznych mieszkańców po ofiary dwóch wojen światowych. Czym jest Hastings Cemetery? To główny cmentarz komunalny Hastings i sąsiedniego St Leonards. Jak wiele angielskich cmentarzy z połowy XIX wieku, założono go jako zaplanowaną przestrzeń dla rozrastającego się nadmorskiego miasta, z alejkami, zielenią i nagrobkami rozłożonymi na zboczu wzgórza. Nadal służy pochówkom, dlatego warto traktować go przede wszystkim jako miejsce zadumy, a dopiero potem jako punkt zwiedzania. Jakie budynki można tu zobaczyć? Pierwotne kaplice cmentarne z 1856 roku, w stylu neogotyckim, zbudowano z lokalnego piaskowca. W 1955 roku na terenie cmentarza wzniesiono krematorium Hastings, do którego włączono obie kaplice, więc wiktoriańska architektura wciąż współtworzy charakter miejsca. Dla osób zainteresowanych architekturą funeralną kaplice są najciekawszymi obiektami. Dlaczego odwiedzający przychodzą do grobów wojennych? Na cmentarzu znajduje się kwatera Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC). Komisja odnotowuje pochówki żołnierzy z czasów I wojny światowej, wśród nich dwóch niezidentyfikowanych marynarzy Royal Navy, oraz mniejszą liczbę pochówków z II wojny światowej. Osoby bez indywidualnych nagrobków upamiętnia Screen Wall Memorial. W części z II wojny stoi Krzyż Ofiary (Cross of Sacrifice). Inne źródła wspominają też o pochowanych tu niemieckich żołnierzach oraz o cywilach zabitych w nalotach na Hastings i St Leonards, jednak podawane liczby różnią się między źródłami, więc dokładnych danych szukaj w rejestrze CWGC. CWGC organizowała tu również oprowadzania w ramach War Graves Week, m.in. podczas obchodów 80. rocznicy VE Day i VJ Day, ze zbiórką przy Krzyżu Ofiary. Czy warto tu przyjść? Tak, jeśli interesuje Cię historia lokalna, genealogia, historia wojskowości lub wiktoriańska architektura. To nie jest typowa atrakcja turystyczna i nie ma tu udogodnień dla zwiedzających, więc zaplanuj krótki, pełen szacunku spacer, a nie długi postój. Najczęstsze pytania Gdzie leży Hastings Cemetery? Przy drodze Ridge w Hastings, East Sussex, w Anglii, w przybliżeniu 50,879 N, 0,593 E. Kiedy został otwarty? W 1856 roku. Czy jest tu krematorium? Tak. Krematorium Hastings powstało na terenie cmentarza w 1955 roku i obejmuje pierwotne neogotyckie kaplice. Czy są tu groby wojenne? Tak. CWGC opiekuje się grobami z obu wojen światowych, a kwaterę z II wojny wyznacza Krzyż Ofiary. Czy można dołączyć do oprowadzania? CWGC organizowała okazjonalne oprowadzania w ramach War Graves Week. Aktualne terminy sprawdź na stronie wydarzeń CWGC. Czy cmentarz jest otwarty dla zwiedzających? To czynny cmentarz. Zachowaj uwagę wobec pogrzebów i żałobników, a zdjęcia rób dyskretnie.
-
Dewsbury Cemetery
Kirklees
Dewsbury Cemetery to wiktoriański cmentarz komunalny w Dewsbury, mieście w hrabstwie West Yorkshire w północnej Anglii, na terenie gminy Kirklees. Leży przy Ravensthorpe Road, na współrzędnych około 53,686 N i 1,649 W. Dla miłośników architektury i historii lokalnej to jedno z ciekawszych miejsc w mieście, choć nie jest to atrakcja o charakterze typowo turystycznym. Kiedy powstał cmentarz Dewsbury Cemetery? Plany cmentarza, dwóch kaplic i domku zarządcy zatwierdzono w 1859 roku, a samą nekropolię otwarto 1 stycznia 1860 roku. Według opisu Historic England jest to publiczny cmentarz założony w 1860 roku według projektu Williama Barratta, z budynkami autorstwa firmy Jeremiah Marriott and Son. W drugiej połowie XIX wieku teren powiększono. Gminne dokumenty planistyczne dotyczące okolic Ravensthorpe Road określają go jako dobry przykład wysokowiktoriańskiego cmentarza publicznego. Co warto zobaczyć na miejscu? Najbardziej charakterystycznym elementem są dwie kaplice pogrzebowe, stojące w pobliżu głównego wejścia. Jedna służyła wiernym Kościoła anglikańskiego (South Chapel, Church of England), druga osobom należącym do wspólnot nonkonformistycznych (North Chapel, Non Conformist). Taki podział był typowy dla angielskich cmentarzy komunalnych tamtej epoki, ponieważ cmentarz miał służyć całej społeczności, a nie jednemu wyznaniu. Obie kaplice to niewielkie, parterowe budynki z kamienia, kryte łupkiem, utrzymane w powściągliwym stylu neogotyckim. Obie wpisano na listę zabytków w stopniu II (grade II), czyli w kategorii obiektów o szczególnym znaczeniu architektonicznym lub historycznym. Sam teren to układ alejek wśród starych drzew i nagrobków z różnych dekad. Spacer pozwala zobaczyć, jak zmieniała się wiktoriańska sztuka sepulkralna, a także zapoznać się z nazwiskami rodzin związanych z przemysłową historią Dewsbury, znanego z produkcji wełny i tkanin. Jaki jest obecny stan kaplic? Starsze doniesienia prasowe wskazywały, że bliźniacze kaplice stały puste i zaniedbane od wielu lat, a lokalni działacze obawiali się ich rozbiórki. Nowsze przewodniki opisują je jako opuszczone. Nie znaleźliśmy aktualnego oficjalnego komunikatu władz Kirklees na temat renowacji lub losu budynków, dlatego przed wizytą warto sprawdzić bieżące informacje. Kaplice można oglądać z zewnątrz, z terenu cmentarza. Najczęstsze pytania Czy wstęp na cmentarz jest płatny? Nie, to publiczny cmentarz komunalny. Należy pamiętać, że nadal jest to czynne miejsce pamięci, więc obowiązuje zachowanie pełne szacunku i ciszy. Czy kaplice są zabytkami? Tak, obie kaplice figurują na liście zabytków w stopniu II. Czy można wejść do środka kaplic? Nic nie wskazuje, by były udostępnione zwiedzającym. Ze względu na ich stan najlepiej oglądać je z zewnątrz. Dla kogo jest to miejsce? Dla osób zainteresowanych architekturą wiktoriańską, historią lokalną i genealogią, a także dla tych, którzy szukają spokojnego miejsca na spacer w West Yorkshire. Jak dotrzeć? Cmentarz leży przy Ravensthorpe Road w Dewsbury, w zachodniej części miasta. Do centrum Dewsbury, z dworcem kolejowym, jest stąd niedaleko, a dojazd z Leeds czy Manchesteru zajmuje przeciętnie około godziny.
-
Undercliffe Cemetery
Bradford
Cmentarz Undercliffe (Undercliffe Cemetery) to wiktoriańska nekropolia na wzgórzu nad Bradford w hrabstwie West Yorkshire w Anglii. Leży między Otley Road a Undercliffe Lane, w dzielnicy Bolton and Undercliffe, i jest jednym z najlepszych miejsc w mieście, by zobaczyć, jak epoka przemysłowa upamiętniała swoje bogactwo w kamieniu. Czym jest Cmentarz Undercliffe? To cmentarz w stylu ogrodowym, zaprojektowany na początku lat 50. XIX wieku i otwarty w 1854 roku. Autorem projektu był William Gay, a teren prowadziła prywatna spółka cmentarna. Bradford rozrastał się wówczas bardzo szybko, a stare przykościelne cmentarze nie nadążały z pochówkami. Duża nowa nekropolia na skraju miasta była więc rozwiązaniem praktycznym, a zarazem manifestacją miejskiej dumy. Dlaczego warto go odwiedzić? Położenie na szczycie wzgórza daje szerokie widoki na Bradford. Alejki wijają się między nagrobkami w najróżniejszych stylach wiktoriańskich: są tu obeliski, kolumny, klasycyzujące świątynki, rzeźbione anioły, sarkofagi i bogato zdobione rodzinne krypty. Wiele z nich zamawiały rodziny, które chciały, by ich sukces był widoczny długo po śmierci. Pochowano tu właścicieli fabryk, kupców wełny i byłych burmistrzów, więc spacer po cmentarzu to także lekcja historii społecznej miasta zbudowanego na włókiennictwie. Cmentarz jest wpisany do rejestru Parks and Gardens of Special Historic Interest in England w kategorii II*, co stawia go wśród ważniejszych tego typu historycznych założeń w kraju. Bywa porównywany z wielkimi wiktoriańskimi cmentarzami większych miast. Jak go uratowano? Jak wiele wiktoriańskich nekropolii, Undercliffe przeszedł w XX wieku okres zaniedbania. Alejki zarosły, nagrobki ucierpiały, a teren popadł w zły stan. Mieszkańcy utworzyli grupę przyjaciół i wolontariuszy, która walczyła o jego ochronę, a cmentarz trafił w końcu pod opiekę organizacji charytatywnej. Od lat wolontariusze usuwają zarośla, naprawiają pomniki i udostępniają teren zwiedzającym. Cmentarz nadal służy do pochówków. Czego się spodziewać podczas wizyty? Cichej, zielonej przestrzeni, która nadaje się raczej na spokojny spacer niż krótki przystanek. Nierównego terenu i miejscami stromych zboczy, więc przydadzą się wygodne buty. Ciekawych detali kamieniarskich do fotografowania, zwłaszcza w miękkim świetle i w pogodne dni, gdy otwierają się widoki. Zachowania pełnego szacunku, bo to czynny cmentarz, na którym rodziny wciąż odwiedzają groby. Najczęstsze pytania Gdzie leży Cmentarz Undercliffe? W Bradford w West Yorkshire, między Otley Road a Undercliffe Lane, na północny wschód od centrum miasta. Kiedy został otwarty? W 1854 roku, według projektu Williama Gaya. Czy jest chroniony? Tak. Jest wpisany do rejestru historycznych parków i ogrodów w kategorii II*. Kto tu spoczywa? Wielu znanych mieszkańców wiktoriańskiego Bradford, w tym właściciele fabryk i dawni burmistrzowie, a także zwykłe rodziny z miasta. Czy nadal odbywają się tu pochówki? Tak, to czynny cmentarz, utrzymywany w dużej mierze dzięki pracy wolontariuszy. Czy to dobre miejsce do fotografowania? Tak, pomniki i widoki na miasto przyciągają fotografów, o ile pamięta się o innych odwiedzających i osobach w żałobie.
-
St Mary Cray Cemetery
Londyn
St Mary Cray Cemetery to cmentarz komunalny w Orpington, na południowo-wschodnich krańcach Londynu, w dzielnicy Bromley. Miejscowi od dawna nazywają go Star Lane Cemetery. To spokojne, zadrzewione miejsce o skromnej skali, ale z historią, która zainteresuje osoby szukające śladów drugiej wojny światowej w londyńskim krajobrazie. Gdzie leży St Mary Cray Cemetery? Cmentarz znajduje się w St Mary Cray, dawnym miasteczku targowym w hrabstwie Kent, które dziś jest przedmieściem Orpington w londyńskim Borough of Bromley. Teren obejmuje około 6,5 akra. Tuż obok, po zachodniej stronie, stoi kościelny cmentarz przy parafii św. Marii. To okolica typowo mieszkalna, z dala od turystycznego centrum stolicy, więc wizyta wymaga osobnego wypadu na obrzeża miasta. Jak powstał cmentarz? Nekropolię otwarto w latach 80. XIX wieku, najczęściej podaje się rok 1881. Powodem było zapełnienie starszych cmentarzy przykościelnych: przy kościele św. Marii oraz przy św. Paulinie. Później nazwę oficjalnie zmieniła rada dzielnicy Bromley, jednak w lokalnym obiegu przetrwało określenie Star Lane, od nazwy ulicy, przy której leży cmentarz. Co zobaczyć na miejscu? Przy wejściu stoi kaplica cmentarna otoczona dojrzałymi drzewami. Dawna stróżówka przy bramie została rozebrana. Układ grobów jest typowy dla wiktoriańskich i późniejszych cmentarzy gminnych: trawniki, pomniki nagrobne i alejki. Największą uwagę przyciąga kwatera wojenna po lewej stronie od wejścia. Pochowano tu 59 żołnierzy i lotników Wspólnoty Narodów z czasów drugiej wojny światowej, a 50 z nich leży właśnie w tej kwaterze. Większość stanowią lotnicy, ponieważ cmentarz służył pobliskiej bazie Królewskich Sił Powietrznych w Biggin Hill, jednej z kluczowych baz w czasie Bitwy o Anglię. Spoczywają tu także kobiety z pomocniczych służb lotniczych, stacjonujące w Biggin Hill. Polskie groby Dla polskiego odwiedzającego ważny jest fakt, że na cmentarzu znajdują się groby trzech polskich lotników. Polskie dywizjony walczyły z bazy w Biggin Hill i w okolicach, dlatego to miejsce bywa celem osób odwiedzających polskie ślady w południowo-wschodniej Anglii. Groby wojenne są pod opieką Commonwealth War Graves Commission, która prowadzi dla nich szczegółowe rejestry. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, to normalny cmentarz komunalny, otwarty dla odwiedzających. Należy zachować ciszę i szacunek, bo nadal jest to czynne miejsce pochówku. Jak dojechać? Z centrum Londynu najwygodniej pociągiem do stacji St Mary Cray lub Orpington, a dalej kawałek pieszo albo lokalnym autobusem. Warto sprawdzić aktualny rozkład przed wyjazdem. Ile czasu potrzeba na wizytę? Na spokojny spacer i obejrzenie kwatery wojennej wystarczy zwykle od 30 do 45 minut. Czy da się znaleźć konkretny grób? Tak. Rejestry CWGC pozwalają wyszukać nazwiska poległych i numer kwatery przed przyjazdem, co znacznie ułatwia poszukiwania. Dla kogo jest to miejsce? Dla miłośników historii lotnictwa, osób badających losy rodzinne, pasjonatów lokalnej historii Londynu i wszystkich, którzy chcą oddać hołd ludziom z Bitwy o Anglię i późniejszych lat wojny. Wskazówki praktyczne Najlepiej odwiedzić cmentarz w ciągu dnia, w dobrą pogodę, kiedy trawniki są suche, a alejki łatwe do przejścia. Warto zabrać ze sobą wydruk z rejestru CWGC albo zapisane numery kwater. Zdjęcia robi się z poszanowaniem innych żałobników. Jeśli łączysz wizytę z innymi punktami, w okolicy znajdziesz kościół św. Marii oraz zabudowę dawnego miasteczka targowego, a stąd niedaleko także do Biggin Hill, gdzie działa muzeum i kaplica związane z historią lotnictwa.
-
North Merchiston Cemetery, Ardmillan Terrace, Edinburgh
Edynburg
North Merchiston Cemetery to wiktoriański cmentarz przy Ardmillan Terrace w zachodniej części Edynburga, w dzielnicy Ardmillan, kilka kilometrów od Royal Mile. Nie jest to typowy punkt programu dla turysty z przewodnikiem, ale dla osób zainteresowanych historią miasta, piłką nożną i pamięcią o wojnach to ciekawy, spokojny przystanek poza utartym szlakiem. Skąd wziął się ten cmentarz? Cmentarz powstał, gdy pobliski Dalry Cemetery zaczął się zapełniać. Jego właściciel, Edinburgh Cemetery Company, uznał, że w okolicy potrzebne jest kolejne miejsce pochówku. Nowa nekropolia miała początkowo nosić nazwę Dalry New Cemetery, ostatecznie jednak przyjęła nazwę North Merchiston Cemetery. Kiedy został założony? Źródła nie są zgodne co do daty. Historic Environment Scotland i serwis GENUKI podają rok 1881, natomiast Find a Grave oraz klub Heart of Midlothian wskazują rok 1874. Dlatego za okres powstania cmentarza przyjmuje się lata 70. i 80. XIX wieku. Co warto zobaczyć? Bramy, mury i domek stróża. Brama wjazdowa, mury graniczne oraz domek (lodge) z około 1881 roku tworzą zespół wpisany na listę zabytków Szkocji w kategorii C (numer LB26704, wpis z 9 lutego 1993 roku). Marmurowy medalion. Na cmentarzu znajduje się marmurowy medalion z portretem Jamesa Galloway'a, dzieło rzeźbiarza Johna S. Rhinda. Wspólny grób Magdalene Asylum. Znajduje się tu zbiorowy grób związany z Magdalene Asylum, instytucją mieszczącą się niegdyś przy Ardmillan Terrace. Piłkarska historia Cmentarz jest ważnym miejscem dla kibiców Heart of Midlothian. Pochowano tu m.in. Toma Purdiego, jednego z założycieli klubu i jego pierwszego kapitana, oraz Bobby'ego Walkera, który do 1931 roku był rekordzistą pod względem liczby występów w reprezentacji Szkocji. Klub opisuje to miejsce w ramach projektu Maroon Mile, szlaku śladami swojej historii. Groby wojenne Commonwealth War Graves Commission opiekuje się tu zidentyfikowanymi ofiarami obu wojen światowych. Część grobów z czasów I wojny tworzy niewielką kwaterę w sekcji K, oznaczoną murkiem osłonowym. Informacje praktyczne Cmentarz zajmuje około 3,74 hektara. Jest zamknięty dla nowych pochówków, ale utrzymywany, więc można go spokojnie zwiedzać jako miejsce spacerowe i refleksji. Zachowaj powściągliwość: to czynny teren pamięci, a nie atrakcja turystyczna. W pobliżu, według Gazetteer for Scotland, stoi pub Athletic Arms, nazywany „Diggers", który dawniej był ulubionym miejscem grabarzy z okolicznych cmentarzy. Najczęstsze pytania Czy North Merchiston Cemetery jest zabytkiem? Tak, brama, mury graniczne i domek stróża mają status zabytku kategorii C. Kto jest tu pochowany? Między innymi dwaj ważni dla Hearts piłkarze, Tom Purdie i Bobby Walker, oraz żołnierze obu wojen światowych. Czy można tu jeszcze chować zmarłych? Nie, cmentarz jest zamknięty dla pochówków, lecz nadal utrzymywany. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników historii lokalnej, kibiców futbolu i osób szukających cichych, nietypowych zakątków Edynburga.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.