Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii
Lista 424 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 186 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Bar Convent, St Pancras and Islington Cemetery, Hampstead Cemetery.
-
Church of All Saints
Portsmouth
Church of All Saints w Portsmouth to zabytkowy kościół anglikański w dzielnicy Landport, na wyspie Portsea w hrabstwie Hampshire. Wzniesiony w latach 1827–1828, jest przykładem neogotyku w stylu perpendicular i należy do budynków wpisanych do rejestru zabytków Anglii z II stopniem ochrony (Grade II). Co warto wiedzieć o historii kościoła? Świątynię zbudowano w latach 1827–1828, w czasie gwałtownego rozrostu Portsmouth związanego z marynarką wojenną i portem. Historic England wskazuje jako autora projektu Jacoba Owena. W innych opracowaniach pojawia się nazwisko Thomasa Ellisa Owena, który mocno wpłynął na wygląd XIX-wiecznego Southsea, dlatego w źródłach atrybucja bywa przedstawiana różnie. Koszt budowy szacuje się na około 13 000 funtów, co w tamtych czasach było sumą znaczną. Prezbiterium przebudowano w 1877 roku. Historic England przypisuje projekt Johnowi Oldridowi Scottowi. Towarzystwo poświęcone Gilbertowi Scottowi zwraca uwagę, że styl neoperpendicular i kamienne sklepienie sieciowe (lierne) przemawiają za autorstwem syna, a nie słynnego ojca, George'a Gilberta Scotta. Jak wygląda architektura? Kościół ma założenie z siedmioprzęsłową nawą z nawami bocznymi, trójprzęsłowym prezbiterium, wieżą z przedsionkiem od strony zachodniej zwieńczoną niewielką iglicą oraz zakrystią w północno-zachodnim narożniku. Ściany wykonano z kamienia ciosowego (ashlar), a dachy pokryto walijską łupką. Największą ozdobą wnętrza jest prezbiterium ze sklepieniem sieciowym z kamienia. Przy oknach znajdują się przyścienne kolumny, z których wyrastają żebra sklepienia. Okna wschodnie wypełniają witraże z 1950 roku autorstwa Terence'a Randalla. Co stało się z kościołem w czasie wojny? Portsmouth było jednym z najciężej bombardowanych miast Wielkiej Brytanii podczas II wojny światowej, a kościół został uszkodzony. Odbudowę i odnowienie zakończono w 1950 roku, stąd datowanie nowych witraży. W 1975 roku część zachodniej galerii przekształcono w biura i przestrzeń towarzyską, dzięki czemu budynek zyskał dodatkowe funkcje poza nabożeństwami. Czy kościół jest chroniony i remontowany? Tak. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków jako budynek Grade II. National Churches Trust odnotowuje dotację z 2016 roku na naprawy balustrady, dzwonnicy i pinakli, czyli elementów najbardziej narażonych na działanie wiatru i morskiego klimatu. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się kościół? W dzielnicy Landport w Portsmouth, na wyspie Portsea, w hrabstwie Hampshire w południowej Anglii. Współrzędne to około 50,8049 N, 1,0861 W. Z jakiego okresu pochodzi budynek? Z lat 1827–1828; prezbiterium przebudowano w 1877 roku, a po zniszczeniach wojennych kościół odnowiono w 1950 roku. W jakim stylu jest zbudowany? W stylu neoperpendicular, czyli późnego angielskiego gotyku w wersji XIX-wiecznej, z kamienia i dachem z walijskiej łupki. Czy warto zajrzeć do środka? Jeśli interesuje Cię architektura sakralna, tak: wyróżniają się kamienne sklepienie sieciowe prezbiterium i witraże z połowy XX wieku. Godziny otwarcia i możliwość zwiedzania najlepiej sprawdzić wcześniej u parafii, bo kościół jest czynny jako miejsce kultu. Kto zaprojektował kościół? Historic England podaje Jacoba Owena dla pierwotnej budowli, a dla prezbiterium z 1877 roku Johna Oldrida Scotta. Część opracowań wymienia Thomasa Ellisa Owena. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników architektury XIX wieku, historii Portsmouth i zabytków przetrwałych bombardowania. Kościół dobrze łączy się ze zwiedzaniem innych miejsc miasta związanych z portem i marynarką wojenną.
-
Christ Church
Londyn
Christ Church w Highbury (Londyn) Christ Church to anglikański kościół w londyńskiej dzielnicy Highbury, w gminie Islington. Stoi przy Highbury Grove, na północnym krańcu parku Highbury Fields. Neogotycka budowla z połowy XIX wieku należy do spokojniejszych zabytków północnego Londynu i dobrze pasuje do spaceru po okolicy. Jak powstał kościół Christ Church w Highbury? Teren pod świątynię przekazał John Dawes, miejscowy właściciel ziemski i darczyńca. Projekt przygotował architekt Thomas Allom, a budowa trwała w latach 1847–1848. Kościół konsekrowano 12 października 1848 roku. Wcześniej, od 1836 roku, w okolicy działała kaplica połączona ze szkołą. Parafia przejęła ją później, a w 1883 roku przekazała parafii St John przy Highbury Park. Jak wygląda budynek? Kościół zaplanowano na planie krzyża, z krótkim prezbiterium, transeptami i nawą. Od początku miał być „kościołem kaznodziejskim”, czyli miejscem, w którym najważniejsze jest wspólne słuchanie kazania. Wnętrze wyróżniają ośmioboczne przecięcie naw oraz zamknięte apsydą sanktuarium. W 1872 roku nawę wydłużono o dwa przęsła i dobudowano balkon. W 1980 roku powstały dodatkowe sale, w których prowadzi się zajęcia dla dzieci i spotkania wspólnoty. Budynek jest wpisany do rejestru zabytków Anglii z II stopniem ochrony (Grade II listed). Co zobaczyć w okolicy? Cmentarzyk przykościelny tworzy północny czubek parku Highbury Fields, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po zieleni. Naprzeciwko kościoła stoi żeliwna wieża zegarowa z 1897 roku, ciekawy drobny element ulicznego krajobrazu dawnego podmiejskiego Highbury. Czy kościół działa do dziś? Tak. Christ Church należy do diecezji londyńskiej i wchodzi w skład parafii Christ Church with St John and St Saviour. Reprezentuje nurt ewangelikalny w Kościele Anglii. To żywa wspólnota, a nie tylko zabytek, dlatego warto pamiętać o szacunku dla trwających nabożeństw i wydarzeń. Najczęstsze pytania Gdzie leży Christ Church w Highbury? Przy Highbury Grove w Islington, na północnym końcu parku Highbury Fields. Kto zaprojektował kościół? Thomas Allom; budowę zakończono w 1848 roku. Czy to zabytek? Tak, budynek ma status Grade II listed. Kiedy najlepiej go odwiedzić? Najlepiej w ciągu dnia, w połączeniu ze spacerem po Highbury Fields. Godziny wejścia do wnętrza warto sprawdzić wcześniej, bo kościół prowadzi własne zajęcia i nabożeństwa. Czy trzeba płacić za wejście? Do obejrzenia budynku z zewnątrz i cmentarzyka nie potrzeba biletu, a zasady zwiedzania wnętrza ustala parafia. W skrócie Christ Church to kościół z lat 1847–1848 autorstwa Thomasa Alloma: z planem krzyża, ośmiobocznym przecięciem i apsydą. Leży przy północnym końcu Highbury Fields, a naprzeciwko stoi wiktoriańska wieża zegarowa. Dla miłośników architektury i spokojnych miejsc Londynu to przyjemny, niewielki przystanek poza głównymi trasami turystycznymi.
-
Church of Saint Andrew
Rugby
Kościół św. Andrzeja (Church of Saint Andrew) to anglikański kościół parafialny w centrum Rugby w hrabstwie Warwickshire i jedna z najstarszych świątyń w mieście. Stoi przy Church Street, niedaleko historycznego centrum miasteczka, i ma status zabytku Grade II*, przyznawany szczególnie ważnym budowlom. Jaka jest historia kościoła św. Andrzeja w Rugby? Korzenie świątyni sięgają XII wieku. Początkowo była kaplicą zależną od sąsiedniego Clifton-upon-Dunsmore i dopiero z czasem zyskała samodzielność: Rugby stało się odrębną parafią w 1221 roku. Ta data jest ważnym punktem odniesienia dla średniowiecznych dziejów miasta, na długo przed tym, zanim Rugby zasłynęło z czegokolwiek innego. Co można zobaczyć na miejscu? Najstarszą zachowaną częścią budynku jest wieża zachodnia, zwykle datowana na XIV wiek. Niektóre opisy wskazują, że pełniła także funkcję obronną, co pasuje do jej surowego charakteru na tle późniejszych przebudów. Większość tego, co widzą dziś zwiedzający, pochodzi jednak z epoki wiktoriańskiej. Kościół został w dużej mierze odbudowany w latach 1877-79 według projektu Williama Butterfielda, architekta znanego z wyrazistych, kolorowych budowli w stylu wiktoriańskiego neogotyku. Druga wieża, północno-wschodnia, została ukończona w latach 1895-96. Dzięki temu świątynia ma dwie wieże z bardzo różnych stuleci i nietypową sylwetkę jak na angielski kościół parafialny. Przy kościele znajduje się też zabytkowa brama cmentarna, tuż na północ od budynku, wpisana osobno do krajowego rejestru zabytków. Czy są tu dzwony? Tak. Kościół ma dwa zestawy dzwonów do tradycyjnego angielskiego bicia zmianowego (change ringing), przy czym starszy zestaw wisi w wieży zachodniej. Dla osób zainteresowanych tą tradycją to miejsce o długiej lokalnej historii dzwonienia. Czy to nadal działający kościół? Tak. Kościół św. Andrzeja jest czynną parafią, a wspólnota organizuje otwarcia dla zwiedzających, aby można było poznać architekturę i dzieje budynku. Godziny otwarcia i wydarzenia się zmieniają, więc przed wizytą sprawdź aktualne ogłoszenia parafii. Jak zwiedzać? Kościół leży w samym centrum Rugby, więc łatwo połączyć go ze spacerem po mieście. Okolica jest płaska i wygodna na piechotę. Wizyta trwa około pół godziny, jeśli chcesz obejrzeć zarówno zewnątrz, jak i wnętrze, a dłużej, gdy interesuje cię architektura lub dzwonnictwo. Najczęstsze pytania Jak stary jest kościół? Początki sięgają XII wieku. Najstarszą zachowaną częścią jest wieża zachodnia, zwykle datowana na XIV wiek. Kto zaprojektował obecny budynek? William Butterfield, który kierował przebudową w latach 1877-79. Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, ma status Grade II*. Dlaczego są tu dwie wieże? Wieża zachodnia jest średniowieczna, a północno-wschodnią dobudowano w latach 1895-96 podczas wiktoriańskiej rozbudowy. Czy to jedyny kościół św. Andrzeja w okolicy? Nie. W Hillmorton jest też katolicki kościół o tym samym wezwaniu, osobny budynek względem tego w centrum. Czy można wejść do środka? To czynny kościół, więc dostęp zależy od nabożeństw i ustaleń parafii. Przed wizytą warto się upewnić.
-
Holy Trinity Church
Nottingham
Holy Trinity Church to anglikański kościół parafialny w Lenton, dzielnicy Nottingham w środkowej Anglii. Ciemna, szara bryła w stylu wczesnoangielskiego gotyku jest jednym z lepiej zachowanych przykładów kościelnej architektury z początku epoki wiktoriańskiej w tej części miasta i ma status zabytku II* stopnia. Skąd wziął się kościół w Lenton? Na początku lat czterdziestych XIX wieku dzielnica New Lenton szybko się rozrastała, a mieszkańcy potrzebowali własnej świątyni. Francis Wright z Lenton Hall pokrył połowę kosztów budowy i przekazał ziemię pod kościół, cmentarz, plebanię oraz szkoły. Projekt przygotował architekt H. I. Stevens z Derby. Kamień węgielny położono 11 czerwca 1841 roku, a konsekracji dokonał 6 października 1842 roku biskup Lincoln, John Jackson. Pierwszym wikariuszem został wielebny George Browne, który wcześniej przez rok pracował w parafii jako wikary pomocniczy. Jak wygląda budynek? Kościół zbudowano z ciemnoszarego kamienia. Układ obejmuje prezbiterium, nawę główną z górnym rzędem okien (clerestory), nawy boczne oraz wieżę od strony zachodniej. Styl wczesnoangielski widać w wysmukłych, ostrołukowych oknach i surowej, zwartej formie bryły. W środku wyróżnia się ekran chórowy (rood screen) z 1931 roku. Chór i organy, które pierwotnie stały na galerii, w 1870 roku przeniesiono na północną stronę prezbiterium. Kościół odnawiano w 1879 i 1894 roku. Zegar i dzwony Pierwszy zegar, ośmiodniowy, zamontowano w 1844 roku; w 1950 roku zastąpił go zegar elektryczny. Świątynia zaczynała z jednym dzwonem. W 1856 roku dodano pięć kolejnych, a w 1902 roku jeszcze dwa, ufundowane jako dar. Czy kościół działa do dziś? Tak. To parafialny kościół Kościoła Anglii w diecezji Southwell i Nottingham, o charakterze ewangelikalnym. Odbywają się tu regularne nabożeństwa, a budynek pozostaje ważnym punktem życia lokalnej wspólnoty. Dlaczego warto tu zajrzeć? Przykład wczesnowiktoriańskiego budownictwa kościelnego związanego z rozwojem przemysłowego Nottingham. Zachowana historia fundacji i szczegółowo udokumentowane zmiany wnętrza. Spokojna okolica Lenton, blisko centrum miasta i kampusu uniwersyteckiego. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Holy Trinity Church w Lenton? Budowę rozpoczęto w 1841 roku, a konsekracja odbyła się w 1842 roku. Kto zaprojektował kościół? Architektem był H. I. Stevens z Derby. Kto sfinansował budowę? Połowę kosztów pokrył Francis Wright z Lenton Hall, który podarował też grunt pod kościół, cmentarz, plebanię i szkoły. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, jest wpisany na listę zabytków jako obiekt II* stopnia. Do jakiej wspólnoty należy? Do Kościoła Anglii, w diecezji Southwell i Nottingham. Ile dzwonów ma wieża? Łącznie osiem: jeden pierwotny, pięć dodanych w 1856 roku i dwa z 1902 roku.
-
Church of St Mary and St Nicholas
Wilton
Kościół św. Marii i św. Mikołaja w Wilton Kościół św. Marii i św. Mikołaja (Church of St Mary and St Nicholas) w Wilton w hrabstwie Wiltshire to anglikański kościół parafialny wpisany do rejestru zabytków w najwyższej kategorii Grade I. Wygląda bardziej jak świątynia z północnych Włoch niż z południowej Anglii. Zbudowany w latach czterdziestych XIX wieku przy West Street, jest jednym z najbardziej niezwykłych wiktoriańskich kościołów w regionie i dobrym celem dla miłośników architektury, historii oraz pięknie zdobionych wnętrz. Czym jest ten kościół i dlaczego wygląda jak włoski? Budowla powstała w latach 1841–1844 według projektu Thomasa Henry'ego Wyatta i Davida Brandona. Zamiast neogotyku, modnego wówczas w angielskich kościołach, architekci wybrali styl neoromański wzorowany na kościołach północnych Włoch; jako jeden z wzorców wymienia się świątynie w Tuscanii. Układ jest bazylikowy: nawa główna z nawami bocznymi, zakończona absydami. Efekt wyraźnie odbiega od typowej angielskiej parafii. Fundatorem była rodzina Herbertów, hrabiów Pembroke, mieszkających w pobliskim Wilton House. Główną siłą napędową projektu byli Sidney Herbert i jego matka, urodzona w Rosji wdowa po hrabi Pembroke. Koszt wyniósł około 20 tysięcy funtów, czyli wówczas bardzo dużo. Dlaczego zbudowano nowy kościół? Dawny kościół św. Marii, stojący na rynku, na początku XIX wieku był w bardzo złym stanie. Nowa budowla go zastąpiła i stoi częściowo na miejscu średniowiecznego kościoła św. Mikołaja, stąd podwójne wezwanie. Na co zwrócić uwagę na zewnątrz? Fasada zachodnia z lombardzkimi arkadami i rozetą z tetramorfem, czyli symbolicznymi postaciami czterech ewangelistów. Pogłębiony portal, którego kolumny wspierają się na kamiennych lwach, typowym motywie włoskich portali romańskich. Campanile, wolno stojąca dzwonnica o wysokości około 105–108 stóp (ok. 32 m), połączona z kościołem krótkim krużgankiem. Co znajdziemy w środku? Wnętrze to prawdziwa skarbnica. Zobaczymy flamandzkie rzeźbione drewno, marmurowe zdobienia w stylu kosmatów oraz witraże, z których część sięga XIV wieku i pochodzi ze starszych budowli. Są tu mozaiki Gertrude Martin oraz organy trzymanualowe firmy William Hill. Dzwony odlano w londyńskiej ludwisarni Whitechapel. Informacje praktyczne Kościołem opiekuje się stowarzyszenie Friends of Wilton Church. Zwykle jest otwarty codziennie od około 9:30 do zmroku, ale godziny mogą się zmieniać, więc warto sprawdzić je na miejscu. Wilton to małe miasto w pobliżu Salisbury, więc wizytę łatwo połączyć ze zwiedzaniem Wilton House albo Salisbury z jego katedrą. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół? Thomas Henry Wyatt i David Brandon na początku lat czterdziestych XIX wieku. W jakim stylu jest zbudowany? W stylu neoromańskim, w manierze północnowłoskiej, z układem bazylikowym. Czy jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, ma kategorię Grade I, najwyższy poziom ochrony w Anglii. Czy można wejść do środka? Zazwyczaj tak, kościół jest otwarty w ciągu dnia, utrzymywany z pomocą Friends of Wilton Church. Kto za niego zapłacił? Rodzina Herbertów, na czele z Sidneyem Herbertem i jego matką, wdową po hrabi Pembroke.
-
St Michael & All Angels
Salisbury
St Michael & All Angels to kościół w Bemerton Heath, dzielnicy w północnej części Salisbury w hrabstwie Wiltshire w Anglii. To powojenny kościół parafialny z lat 50. XX wieku, wyróżniający się układem wnętrza na tle starszych świątyń okolicy. Czym jest St Michael & All Angels? To kościół parafialny Bemerton Heath, anglikańska świątynia w diecezji Salisbury. Nie należy go mylić z innymi kościołami o tym samym wezwaniu: w Anglii nosi je wiele parafii, a ten stoi konkretnie w Bemerton Heath w Wiltshire. Jak powstał kościół? Bemerton Heath przed drugą wojną światową stało się najpierw okręgiem tymczasowym, a później parafią. Okręg o nazwie St Michael utworzono w północnej części Bemerton w 1938 roku. Przez lata wspólnota korzystała z sali parafialnej przy Roman Road, gdzie odbywały się nabożeństwa, aż do wzniesienia właściwego kościoła. Nowy kościół powstał w latach 50. Kamień węgielny położył w kwietniu 1956 roku hrabia Pembroke. Biskup Salisbury konsekrował go 24 czerwca 1957 roku, w dniu wspomnienia św. Jana Chrzciciela, pod wezwaniem św. Michała i Wszystkich Aniołów. W 1968 roku parafię St Michael włączono do parafii Bemerton. Jak wygląda budynek? Projektantem był N. F. Cachemaille-Day. Kościół zbudowano z żółtej cegły z kamiennymi okładzinami. Ma plan krzyża, czyli układ w kształcie krzyża, oraz zaokrąglone, apsydowe prezbiterium, spotykane w wielu tradycyjnych kościołach. Dlaczego ołtarz stoi po stronie zachodniej? Nietypowo ołtarz znajduje się po zachodniej, a nie wschodniej stronie budynku. Parafia podaje praktyczny powód: teren leży na stoku wzgórza, a układ kościoła dopasowano do ukształtowania terenu. Dla osób zainteresowanych architekturą sakralną to najciekawsza cecha układu wnętrza. Co warto wiedzieć o jej historii? Historia tej parafii jest typowa dla powojennych przedmieść: najpierw powstał okręg, potem sala, a na końcu stały kościół, który w 1957 roku otrzymał wezwanie św. Michała i Wszystkich Aniołów. Późniejsze połączenie z parafią Bemerton w 1968 roku zamknęło ten etap lokalnych podziałów kościelnych. Dla kogo to miejsce? To nadal czynny kościół parafialny, więc wizytę najlepiej zaplanować wokół nabożeństw i godzin otwarcia podawanych przez parafię. Miłośnicy XX-wiecznej architektury kościelnej znajdą tu przykład świątyni projektowanej z myślą o rozwijającej się dzielnicy podmiejskiej. Gdzie to jest? Kościół leży w Bemerton Heath, na północnym skraju Salisbury, w okolicy współrzędnych 51,083 N, 1,824 W. Nie stoi w historycznym centrum, więc najlepiej pasuje jako przystanek dla osób zwiedzających miasto poza głównymi atrakcjami wokół katedry. Najczęstsze pytania Kiedy kościół został konsekrowany? 24 czerwca 1957 roku, przez biskupa Salisbury. Kto go zaprojektował? N. F. Cachemaille-Day. Z czego jest zbudowany? Z żółtej cegły z kamiennymi okładzinami. Dlaczego ołtarz jest po stronie zachodniej? Ponieważ teren leży na stoku wzgórza. Kto położył kamień węgielny? Hrabia Pembroke, w kwietniu 1956 roku.
-
Church of St Peter
Guildford
Kościół św. Piotra (Church of St Peter) w Ash to anglikański kościół parafialny wsi Ash w hrabstwie Surrey, w rejonie Guildford. Jego najstarsze mury pochodzą z około 1170 roku, a od 1967 roku budynek znajduje się w rejestrze zabytków Historic England w kategorii Grade II*. Czym jest kościół św. Piotra w Ash? To czynny kościół parafialny w diecezji Guildford. Obecna bryła rozwijała się etapami przez kilka stuleci, dlatego w murach widać obok siebie ślady średniowiecza, epoki Tudorów i czasów wiktoriańskich. Świątynia stoi w Ash, we wsi po zachodniej stronie gminy Guildford, mniej więcej pod współrzędnymi 51,249 N, 0,715 W. Jak stary jest kościół? Już w czasach Domesday Book stała tu drewniana świątynia. Anglosaski właściciel ziemski Azor przekazał ją opatowi z Chertsey w zamian za modlitwy w intencji swojej duszy. Kamienna budowla powstawała w kilku fazach: około 1170 roku: drzwi południowe i otaczające je mury; XIII wiek: części prezbiterium; XV wiek: wieża; XVI wiek: południowy ganek; 1865 rok: wiktoriańska renowacja, podczas której dobudowano nawę północną i północną kaplicę prezbiterialną. Kto zarządzał parafią? Przez stulecia prawo wyznaczania proboszcza miało opactwo w Chertsey. Po kasacie klasztorów za Henryka VIII parafia trafiła do Winchester College w drodze wymiany gruntów za panowania Edwarda VI. Kolegium jest patronem do dziś, więc ta więź trwa od blisko pięciu wieków. W 1866 roku Ash stało się odrębną parafią, wydzieloną z Frimley. Gdy w 1927 roku powstała diecezja Guildford, parafia przeszła do niej z diecezji Winchester. Co warto zobaczyć? Zewnętrzną bryłę. Widać kontrast między starszą stroną południową, piętnastowieczną wieżą i wiktoriańskimi dobudówkami od północy. Drzwi południowe. To jedna z najstarszych części budynku, sięgająca XII wieku. Cmentarz przykościelny. Zamknięto go dla nowych pochówków na mocy ustawy parlamentu z 1982 roku. Wśród starszych nagrobków są grobowce skrzyniowe, a jeden z nich Historic England wpisała do rejestru osobno. Pobliskie muzeum. W dawnej kaplicy cmentarnej niedaleko działa muzeum, znane z witraży upamiętniających poległych w wojnach. Praktyczne wskazówki Kościół jest czynnym miejscem kultu, więc podczas nabożeństw zachowaj ciszę i takt. Godziny otwarcia i wydarzenia sprawdź wcześniej na stronie parafii. Ash leży niedaleko Guildford, a wizytę w kościele łatwo połączyć ze spacerem po wsi. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół św. Piotra, co w pobliżu Antakyi? Nie. Takie wezwanie nosi wiele świątyń. Ten kościół stoi w Ash w Surrey w Anglii. Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, Historic England umieszcza go w kategorii Grade II*. Kto jest patronem kościoła? Winchester College, od XVI wieku. Czy kościół należy do diecezji Guildford? Tak, od powstania diecezji w 1927 roku.
-
Church of St George, Benenden
Tunbridge Wells
Kościół św. Jerzego w Benenden to zabytkowy kościół parafialny w hrabstwie Kent w południowo-wschodniej Anglii, wpisany na brytyjską listę zabytków z wysokim stopniem ochrony (Grade II*). Leży we wsi Benenden, w okolicy Tunbridge Wells, i jest dobrym przystankiem dla osób zwiedzających wiejskie zakątki Kentu. Jak długo stoi kościół w Benenden? Świątynia w tym miejscu jest bardzo stara. Z zapisów księgi Domesday Book wynika, że kościół istniał tu już w 1086 roku. Późniejsze przebudowy rozszerzały budynek, a w jego obecnym kształcie widać nawarstwienie epok: układ budowli pochodzi z okresu od około 1300 roku do końca XIX wieku. Dlatego kościół traktuje się jako żywy zapis wielu etapów angielskiej architektury sakralnej. Co zniszczył pożar w 1672 roku? Najdramatyczniejszy epizod w dziejach kościoła to uderzenie pioruna w 1672 roku. Pożar strawił wieżę i znaczną część budowli. Odbudowę przeprowadzono w latach 1677–1678, a wieża osiągnęła pełną wysokość dopiero w 1718 roku. Dzięki temu w murach widać ślady zarówno średniowiecznej, jak i późniejszej pracy budowniczych. Jak wygląda budynek? Kościół ma prezbiterium z kaplicami po północnej i południowej stronie, nawę z nawami bocznymi, północny ganek oraz wieżę od strony zachodniej. Użyto piaskowca. Wnętrze jest jasne i przestronne, utrzymane w stylu późnego gotyku angielskiego, zwanego Perpendicular, który cechuje się pionowymi liniami i dużymi oknami. Warto zwrócić uwagę na północny ganek. Jego sklepienie zbiega się w ozdobnym punkcie, w którym umieszczono rzeźbę salamandry. To jeden z ciekawszych detali, które łatwo przeoczyć, wchodząc do środka. Kto przebudował wnętrze w XIX wieku? W latach 1861–1862 wnętrze kościoła przekształcił architekt David Brandon. Zlecenie pochodziło od Gathorne'a Hardy'ego, późniejszego hrabiego Cranbrook, wpływowego polityka związanego z tą okolicą. Od tamtej pory wnętrze zmieniło się niewiele, więc dziś widzimy je prawie tak, jak zaprojektowano je w epoce wiktoriańskiej. Jakie pamiątki można zobaczyć w środku? W kościele znajdują się pomniki i tablice upamiętniające rodzinę Gathorne-Hardy oraz sir Johna Norrisa. Jest także mosiężna tablica poświęcona Edmundowi Gibbonowi, fundatorowi lokalnej szkoły. Dla osób zainteresowanych historią lokalną to cenny materiał do poznania dziejów wsi i jej mieszkańców. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Jerzego w Benenden jest zabytkiem? Tak, ma status Grade II*, co oznacza szczególnie ważny obiekt w skali kraju. Z jakiego okresu pochodzi budynek? Kościół istniał już w czasach Domesday Book (1086), a obecny kształt to efekt przebudów od około 1300 roku, odbudowy po pożarze z 1672 roku i wiktoriańskiej przebudowy z lat 1861–1862. Na co zwrócić uwagę podczas wizyty? Na sklepienie północnego ganku z rzeźbą salamandry, jasne wnętrze w stylu Perpendicular oraz pomniki rodziny Gathorne-Hardy i sir Johna Norrisa. Czy w pobliżu są inne atrakcje? Kościół leży w wiejskiej części Kentu, niedaleko Tunbridge Wells, które jest dobrą bazą wypadową do zwiedzania regionu. Czy trzeba kupować bilet? Zasady wejścia i godziny otwarcia warto sprawdzić przed wizytą na stronie parafii, bo kościół jest czynnym miejscem kultu.
-
Metropolitan Tabernacle
London
Metropolitan Tabernacle to kościół baptystyczny w dzielnicy Elephant and Castle w południowym Londynie, jedna z najbardziej znanych wspólnot nonkonformistycznych w mieście. Jego najbardziej rozpoznawalnym elementem jest klasyczny portyk, który przetrwał dwie katastrofy niszczące resztę budynku. Czym jest Metropolitan Tabernacle? To niezależny, reformowany kościół baptystyczny, którego wspólnota wywodzi się z 1650 roku. Nie jest to muzeum, lecz działające miejsce kultu, a obecnym pastorem jest Peter Masters. Dla zwiedzających to przede wszystkim ciekawy fragment londyńskiej historii religii i architektury, położony kilka kroków od ruchliwego skrzyżowania Elephant and Castle. Dlaczego to miejsce ma znaczenie historyczne? W 1861 roku wspólnota była największym kościołem nonkonformistycznym swoich czasów. Pierwszym pastorem był William Rider. Kazania głosili tu później m.in. Benjamin Keach, John Gill i John Rippon, a następnie Charles Haddon Spurgeon, wiktoriański kaznodzieja najsilniej kojarzony z tym miejscem. Spurgeon założył też kolegium dla kaznodziejów i pracowników kościelnych, dziś znane jako Spurgeon's College, oraz sierocińce dla dziewcząt i chłopców. Wybór lokalizacji nie był przypadkowy. Zwolennicy Spurgeona wybrali okolice Elephant and Castle częściowo dlatego, że w 1557 roku spalono tu na stosie trzech protestantów, określanych jako męczennicy z Southwark. Jak wygląda budynek? Pierwotną halę zaprojektował William Willmer Pocock, a poświęcono ją 18 marca 1861 roku, choć część źródeł podaje wcześniejszy początek budowy, około 1859. Jej najważniejszym elementem był i nadal jest duży klasyczny portyk od frontu. Budynek był kilkakrotnie odbudowywany: 1898: pożar zniszczył kościół, ale portyk ocalał, a świątynię odbudowano. maj 1941: bomba zapalająca zniszczyła odbudowaną część. Portyk ponownie przetrwał. 1959: kościół odbudowano za portykiem według nowego projektu, ze zmniejszoną pojemnością 1750 miejsc. Jak dojść i co zobaczyć? Kościół stoi w Elephant and Castle, więc najwygodniej dotrzeć tu przez tamtejszy węzeł komunikacyjny. Portyk najłatwiej podziwiać z zewnątrz, widać go nawet, gdy patrzy się na zachód z peronu stacji Elephant and Castle. Najczęstsze pytania Czy można wejść do środka? To czynny kościół, więc dostęp zależy od nabożeństw i wydarzeń. Nie znaleziono wiarygodnych informacji o godzinach otwarcia ani zwiedzaniu, dlatego przed wizytą sprawdź oficjalną stronę kościoła. Kim był Spurgeon? C. H. Spurgeon był najsłynniejszym pastorem tej wspólnoty w XIX wieku oraz założycielem związanego z nią kolegium i sierocińców. Czy budynek jest oryginalny? Tylko częściowo. Portyk pochodzi z pierwotnego budynku z 1861 roku, a reszta została odbudowana po pożarze w 1898 roku, bombardowaniu w 1941 roku i ponownie w 1959 roku. Jak stara jest wspólnota? Powstała w 1650 roku, co czyni ją jedną z najstarszych społeczności baptystycznych w Londynie.
-
The Danish Church
London
Duński Kościół (The Danish Church) w Londynie to luterański kościół mieszczący się w St Katharine's, neogotyckiej kaplicy przy Regent's Park w dzielnicy Camden. Służy duńskiej społeczności w Wielkiej Brytanii i chętnie przyjmuje gości, którzy przychodzą dla architektury, historii albo odrobiny Danii w środku stolicy. Jaka jest historia Duńskiego Kościoła w Londynie? Duńscy wierni gromadzą się w Londynie od lat 90. XVII wieku. Pierwszy duński kościół stał na Wellclose Square niedaleko Tower of London i działał od 1696 roku. Budynek rozebrano w 1870 roku, a wspólnota znalazła później nowe miejsca, między innymi kaplicę królewską udostępnioną dzięki królowej Aleksandrze, urodzonej w Danii żonie Edwarda VII. Kto zbudował obecny budynek? Obecny kościół zaprojektował architekt Ambrose Poynter, a wzniesiono go w latach 1826-1828. Pierwotnie był kaplicą Royal Hospital of St Katharine, fundacji religijnej założonej w 1148 roku przez królową Matyldę. Średniowieczny przytułek stał przy Tower, dopóki w 1825 roku teren nie został przeznaczony pod St Katharine's Dock. Nową kaplicę wzniesiono w Regent's Park w jej miejsce. Jak budynek stał się duński? Fundacja St Katharine przeniosła się w 1948 roku na wschód Londynu. Kaplica została poważnie zniszczona w czasie II wojny światowej, a po wojnie odnowiono ją i przekazano Duńskiemu Kościołowi. Król Fryderyk IX i królowa Ingrid oficjalnie otworzyli ją 11 maja 1952 roku. Od 1985 roku kościół pełni także funkcję Kościoła Marynarzy, wspierając duńskich żeglarzy i podróżnych. Jak wygląda kościół? Budynek to zwarty przykład brytyjskiego neogotyku z początku XIX wieku. Ma status Grade II*, przyznawany szczególnie ważnym obiektom w Anglii. Kościół jest dzierżawiony od Crown Estate, a jego elewacja znalazła się w rejestrze Heritage at Risk Historic England z powodu złego stanu fasady zachodniej i fragmentów ścian bocznych, co doprowadziło do planów remontu murów. Praktyczne wskazówki dla zwiedzających To działające miejsce kultu, więc zwiedzaj z szacunkiem, zwłaszcza w czasie nabożeństw. W ciągu roku odbywają się nabożeństwa po duńsku, koncerty i wydarzenia dla wspólnoty, a kościół znany jest z sezonowych spotkań, takich jak wydarzenia bożonarodzeniowe. Lokalizacja przy Regent's Park pozwala łatwo połączyć wizytę ze spacerem po parku. Godziny otwarcia bywają zmienne, dlatego sprawdź harmonogram kościoła przed wizytą. Najczęstsze pytania Czy Duński Kościół jest tylko dla Duńczyków? To duchowy i kulturalny dom duńskiej społeczności, ale zapraszani są goście z każdego środowiska. W której dzielnicy się znajduje? W londyńskiej dzielnicy Camden, w okolicy Regent's Park. Czy budynek jest stary? Kaplica pochodzi z lat 1826-1828, instytucja, którą zastąpiła, powstała w 1148 roku, a sama duńska wspólnota działa w Londynie od lat 90. XVII wieku. Czy to zabytek? Tak, budynek ma status Grade II*.
-
Parish Church of St Martin
Epsom and Ewell
Parish Church of St Martin to zabytkowy kościół parafialny w Epsom, w gminie Epsom and Ewell w hrabstwie Surrey. Łączy średniowieczną wieżę z kamienia krzemiennego, nawę przebudowaną w latach 20. XIX wieku oraz edwardiańskie dobudówki. Jest wpisany do rejestru zabytków w klasie II*. Jaka jest historia kościoła św. Marcina w Epsom? Kościół ma średniowieczne korzenie. Najstarszą zachowaną częścią jest wieża z krzemienia, datowana zwykle na około 1450 rok. Na początku XIX wieku stary budynek był ciasny i w złym stanie, więc parafianie zdecydowali się na przebudowę. Nawę wzniesiono ponownie w latach 1824–1825 według projektu londyńskiego architekta o nazwisku Hatchard z Pimlico. Pierwszy kamień położył 19 maja 1825 roku proboszcz, wielebny Joseph Darby. Przebudowa nie usunęła wszystkiego, co starsze. Średniowieczną wieżę, chrzcielnicę i kilka dawnych pomników zachowano i włączono do nowego kościoła. To połączenie epok jest głównym powodem, dla którego warto tu zajrzeć. Jak kościół zmieniał się w XX wieku? W epoce edwardiańskiej dobudowano część wschodnią. Prezbiterium i transepty powstały w latach 1907–1908 według projektu sir Charlesa Nicholsona, znanego architekta kościelnego tamtych czasów. W 1909 roku usunięto zachodnią galerię z 1824 roku, co odsłoniło łuki wieży i otworzyło widok na nawę. We wrześniu 2025 roku parafia obchodziła 200 lat od początku przebudowy z lat 20. XIX wieku. W programie były m.in. wykład i nabożeństwo Choral Evensong. Co zobaczyć w kościele i wokół niego? Pomniki. We wnętrzu są epitafia dłuta dwóch czołowych brytyjskich rzeźbiarzy, Johna Flaxmana i Francisa Chantreya. Zainteresują każdego, kto lubi rzeźbę nagrobną. Średniowieczna wieża i chrzcielnica. To zachowane elementy sprzed XIX-wiecznej przebudowy. Cmentarz przykościelny. Znajdują się na nim georgiańskie nagrobki, które pokazują przeszłość miasta. Architektura. W murach widać kolejne etapy budowy, od krzemiennej wieży po edwardiańską część wschodnią. Jaką rolę kościół pełni w parafii? Kościół św. Marcina jest kościołem-matką Epsom. W 1843 roku założył kaplicę filialną Christ Church na Epsom Common, która w 1874 roku stała się osobną parafią. W części wschodniej parafii otwarto drugą kaplicę filialną, St John's. Pokazuje to, jak miasto rozrastało się wokół pierwotnego kościoła parafialnego. Najczęstsze pytania Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, ma klasę II*, nadawaną szczególnie ważnym budynkom. Ile lat ma wieża? Wieża z krzemienia pochodzi z około 1450 roku. Kiedy przebudowano nawę? W latach 1824–1825, według projektu Hatcharda z Pimlico. Jacy rzeźbiarze są reprezentowani we wnętrzu? John Flaxman i Francis Chantrey. Czy kościół nadal działa? Tak, to czynny kościół parafialny, który niedawno świętował dwusetną rocznicę przebudowy. Godziny nabożeństw i zwiedzania sprawdź wcześniej w informacjach parafii. Gdzie się znajduje? W centrum Epsom, w gminie Epsom and Ewell w hrabstwie Surrey, na południowy zachód od Londynu.
-
St George in the East
London
St George in the East to kościół anglikański we wschodnim Londynie, przy Cannon Street Road, między ulicami The Highway i Cable Street, w dzielnicy Shadwell. Zaprojektował go Nicholas Hawksmoor. Jest znany z dramatycznych losów: barokowy zabytek wypalony w czasie Blitzu został odbudowany z nowoczesnym wnętrzem ukrytym w dawnych murach. Czym jest St George in the East? Kościół jest poświęcony św. Jerzemu i nadal działa jako parafia anglikańska. Za budynkiem leży St George's Gardens, czyli dawny cmentarz przykościelny, dziś spokojny zielony skwer w gęsto zabudowanej części miasta. Od strony ulicy świątynia wygląda jak masywna kamienna skorupa zwieńczona charakterystycznymi wieżyczkami. Kto i kiedy go zbudował? Autorem projektu jest Nicholas Hawksmoor. Prace nad fundamentami ruszyły w 1714 roku, budynek przykryto dachem w 1717, a poświęcenie odbyło się 19 lipca 1729 roku. Działka była ciasna: od południa kościół otaczały domy wzdłuż dawnej Ratcliff Highway (dziś The Highway), więc przez długi czas południowa fasada pozostawała zasłonięta. Pierwotny plan to krzyż grecki wpisany w prostokąt. Na zewnątrz warto wypatrzyć dwa elementy. Pierwszy to wieżyczki w kształcie „pieprzniczek", wznoszące się nad schodami na galerie. Drugi to wieża od strony zachodniej, której najwyższa kondygnacja ma formę otwartego ośmioboku. Razem dają odważną, niemal obronną sylwetkę, nietypową nawet na tle londyńskich kościołów barokowych. Co stało się w czasie Blitzu? W maju 1941 roku bomba zapalająca trafiła w kościół i zniszczyła wnętrze. Tego, co w środku, nie dało się naprawić, ale zewnętrzne mury i wieżyczki przetrwały. Bombardowania zmieniły też otoczenie: gdy zabudowa wzdłuż The Highway zniknęła, odsłoniła się południowa fasada, a ogrody otworzyły się na ulicę. Jak wygląda kościół dziś? Odbudowa odbyła się w latach 60. XX wieku. Architekt Arthur Bailey zaprojektował nowe, nowoczesne wnętrze i wzniósł je wewnątrz ocalałych murów Hawksmoora. Poświęcono je w kwietniu 1964 roku. W tym samym czasie kościół dostał zestaw ośmiu dzwonów odlanych w Whitechapel Bell Foundry. Efekt to kontrast, który definiuje to miejsce: osiemnastowieczna skorupa otulająca mniejsze, dwudziestowieczne jądro. Zachowała się także dawna plebania, zbudowana w latach 1726-1729 w północno-zachodnim narożniku kościoła. To jedyna część szerszego planu Hawksmoora dla otoczenia świątyni, która faktycznie powstała. Wskazówki dla zwiedzających Kościół leży niedaleko Cable Street i The Highway, więc łatwo włączyć go w spacer po Shadwell i Wapping. Obejdź budynek dookoła, by zobaczyć wieżę, wieżyczki i południową fasadę odsłoniętą po wojnie. Połącz wizytę z St George's Gardens, dawnym cmentarzem za kościołem. Przed wyjazdem sprawdź godziny nabożeństw i otwarcia, bo wejście do wnętrza zależy od grafiku parafii. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował St George in the East? Nicholas Hawksmoor. Kiedy kościół ukończono? Poświęcono go w 1729 roku, a prace zaczęły się w 1714. Czy wnętrze jest oryginalne? Nie. Pierwotne wnętrze zniszczono w 1941 roku; obecne pochodzi z 1964 i jest dziełem Arthura Baileya. Gdzie się znajduje? Przy Cannon Street Road, między The Highway a Cable Street, we wschodnim Londynie. Czym są wieżyczki „pieprzniczki"? To małe wieżyczki nad schodami na galerie, jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów kościoła, które przetrwały pożar z czasów wojny.
-
St Paul's Church, Shadwell
London
St Paul's Church w Shadwell to kościół anglikański przy ulicy The Highway we wschodnim Londynie, od wieków nazywany „Kościołem Kapitanów Morskich”. Leży niedaleko Tamizy, w dzielnicy, której historię ukształtowały statki, marynarze i doki, dlatego to jedno z lepszych miejsc, by poczuć morską przeszłość miasta. Skąd przydomek „Kościół Kapitanów Morskich”? Przydomek wziął się od ludzi, którzy się tu modlili i byli chowani. Według tradycji na przykościelnym cmentarzu spoczywa około 75 kapitanów statków. Shadwell był domem dla żeglarzy i tych, którzy żyli z rzeki, więc parafia naturalnie skupiała ludzi morza i ich rodziny. Kiedy powstał kościół? Pierwsza kaplica pochodzi z 1656 roku, a znaczną część pieniędzy wyłożył Thomas Neale. Następnie parafianie złożyli petycję do parlamentu i Shadwell stał się odrębną parafią pod koniec lat 60. XVII wieku lub w 1670 roku, zależnie od źródła. Kościół konsekrowano 12 marca 1671 roku. Co łączy go z kapitanem Jamesem Cookiem? To najbardziej znana opowieść związana z budynkiem. James Cook mieszkał w okolicy i był aktywnym parafianinem. W tym kościele ogłaszano zapowiedzi jego małżeństwa z Elizabeth Batts, a w 1763 roku ochrzczono tu jego syna, również Jamesa. Na tablicy honorowej przed kościołem widnieje nazwisko Cooka, więc podczas wizyty łatwo to powiązanie dostrzec. Co działo się z budynkiem później? Budowla nie przetrwała w niezmienionej formie. W 1811 roku kościół zamknięto, ponieważ groził zawaleniem. W 1820 roku został gruntownie odbudowany według projektu architekta Johna Waltersa, dlatego dzisiejszy gmach to w dużej mierze budowla z początku XIX wieku, stojąca na znacznie starszym miejscu. Zmieniło się też otoczenie. W latach 40. XIX wieku część cmentarza zajęła spółka London Dock Company, budując basen Shadwell New Basin. To dobry przykład tego, jak mocno kościół był związany z gospodarką portową. Po zakończeniu pochówków pozostałą część cmentarza urządzono w 1886 roku jako ogólnodostępny ogród. Jaki status ma kościół? St Paul's jest budynkiem Kościoła Anglii wpisanym do rejestru zabytków w kategorii Grade II*, co oznacza, że uznano go za szczególnie ważny historycznie. Gdzie jest i co jest w pobliżu? Kościół stoi przy The Highway, głównej drodze biegnącej wzdłuż północnej strony dawnych doków. Ulice Shadwell wytyczono pierwotnie między Ratcliff Highway a Wapping Wall, więc kościół to dobry punkt startowy spaceru po tej części gminy Tower Hamlets. Niedaleko stoi nadrzeczny pub Prospect of Whitby, również powiązany z lokalnymi opowieściami o żeglarzach. Wskazówki dla zwiedzających Zobacz tablicę honorową przed kościołem i odszukaj nazwisko Cooka. Przejdź się po ogrodzie na dawnym cmentarzu, który stał się publiczny pod koniec XIX wieku. Połącz wizytę ze spacerem nad Tamizą i po okolicznych ulicach dawnych doków. Sprawdź godziny otwarcia przed wizytą, bo wejście do środka może zależeć od nabożeństw i wydarzeń. Najczęstsze pytania Dlaczego mówi się o nim Kościół Kapitanów Morskich? Bo według tradycji na jego cmentarzu pochowano około 75 kapitanów statków. Czy James Cook naprawdę był związany z tym kościołem? Tak. Ogłaszano tu zapowiedzi jego ślubu, a w 1763 roku ochrzczono tu jego syna Jamesa. Czy obecny kościół to oryginalny budynek? Nie. Pierwsza kaplica pochodzi z 1656 roku, kościół konsekrowano w 1671, ale w 1811 go zamknięto, a w 1820 gruntownie odbudowano. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, ma status Grade II*. Czy mogę wejść na teren dawnego cmentarza? Dawny cmentarz zamieniono w 1886 roku w ogród publiczny, więc to przyjemne miejsce na odpoczynek podczas spaceru po Shadwell.
-
St Mary's Church, Ewell
Epsom
Kościół St Mary's w Ewell (Kościół Najświętszej Maryi Panny) to kościół obywatelski gminy Epsom and Ewell w hrabstwie Surrey, w południowo-wschodniej Anglii. Ta anglikańska świątynia parafialna łączy budynek z epoki wiktoriańskiej z pozostałościami znacznie starszego poprzednika, dlatego jedna wizyta pokazuje kilka wieków lokalnej historii. Czym jest kościół St Mary's w Ewell? Kościół pełni rolę kościoła obywatelskiego gminy, czyli miejsca związanego z lokalnymi uroczystościami. Należy do Kościoła Anglii i nadal jest czynnym miejscem kultu, z własną tradycją muzyczną i dzwonników. Leży w centrum Ewell, dawnej wsi, która dziś wchodzi w skład aglomeracji Epsom. Dlaczego na miejscu są dwie świątynie? Obecny kościół odbudowano w latach 1847-1848. Projektantem był Henry Clutton, pracujący w londyńskim Whitehall. Sir George Glyn, lokalny właściciel ziemski, przekazał grunt oraz 500 funtów na budowę. Historic England wpisał kościół na listę zabytków w stopniu II; wpis pochodzi z 22 marca 1974 roku, a zmieniono go 27 lutego 2019 roku. Dawny kościół parafialny stał w niewielkiej odległości. Przetrwała z niego tylko wieża z XV wieku, później podwyższona ceglaną attyką. Wieża ma status Scheduled Monument, czyli wyższy poziom ochrony niż zwykły wpis na listę, a o jej utrzymanie dbała organizacja Ewell Tower Preservation Trust. Co zobaczyć w środku i wokół kościoła? Według Historic England wiktoriański kościół zachował część wyposażenia ze starej świątyni, pochodzącego z okresu od XV do XVIII wieku. To jeden z najciekawszych elementów budynku: w dziewiętnastowiecznych murach stoją sprzęty, które w chwili odbudowy były już zabytkowe. Pożar w 1973 roku zniszczył głównie nawę północną, którą trzeba było potem odbudować. Na terenie kościoła stoi też lych gate, tradycyjna zadaszona brama cmentarna, objęta osobnym wpisem do rejestru w stopniu II. Jak zaplanować wizytę Połącz oba obiekty. Czynny kościół wiktoriański i średniowieczną wieżę obejrzysz w jednym spacerze, bo leżą blisko siebie. Zwróć uwagę na kontrast. Porównaj piętnastowieczną wieżę z późniejszą ceglaną attyką z dziewiętnastowiecznym kościołem. Sprawdź godziny otwarcia. To czynny kościół parafialny, więc może być zamknięty podczas nabożeństw lub między wydarzeniami; dostęp warto potwierdzić w parafii przed wyjazdem. Dzwony i muzyka. Parafia ma grupę dzwonników i zajęcia muzyczne, co może zainteresować osoby ciekawe żywych tradycji kościoła. Najczęstsze pytania Czy kościół St Mary's w Ewell jest stary? Budynek, do którego wchodzisz, pochodzi z lat 1847-1848, ale wieża dawnego kościoła jest z XV wieku, a część wyposażenia wnętrza z okresu XV-XVIII wieku. Kto zaprojektował obecny kościół? Henry Clutton, architekt pracujący w londyńskim Whitehall. Sir George Glyn wsparł budowę gruntem i kwotą 500 funtów. Czy kościół jest chroniony? Tak. Kościół i lych gate mają wpis w stopniu II, a stara wieża jest Scheduled Monument. Gdzie się znajduje? W Ewell, w gminie Epsom and Ewell, w hrabstwie Surrey, w południowo-wschodniej Anglii. Czy nadal odbywają się tu nabożeństwa? Tak, to anglikański kościół parafialny i kościół obywatelski gminy.
-
St. Mary's Church, Walthamstow
Londyn
Kościół św. Marii w Walthamstow to starożytny kościół parafialny wsi Walthamstow Village, obszaru chronionego konserwatorsko we wschodnim Londynie. Należy do Kościoła Anglii, a jego początki sięgają XII wieku, więc jest jednym z najstarszych budynków w tej części stolicy. Czym jest kościół św. Marii w Walthamstow? To czynny anglikański kościół parafialny w sercu Walthamstow Village, historycznego jądra większej dzielnicy. Wieś ma inny charakter niż ruchliwe ulice wokół, a kościół jest jej najstarszym zabytkiem. Fundatorem był Ralph de Toni, a świątynia zaczynała jako kościół dworski. Po jego śmierci wdowa Alice przekazała ją klasztorowi Holy Trinity Priory w Aldgate. Jak stary jest ten kościół? Fundacja przypada na XII wiek. Według historii podawanej przez sam kościół budowę prowadzono w latach 1103–1126, a program Open House wskazuje około 1108 roku. Źródła różnią się nieco co do dokładnego roku, więc najbezpieczniej mówić o początku XII wieku. Z pierwotnej normańskiej budowli ocalały tylko podstawy filarów i ślady dłuta kamieniarzy na nich. Co zmieniało się przez wieki? Kościół był wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany. Około 1535 roku sir George Monoux odbudował szczyt wieży w tudorowskiej cegle, a w tym samym roku zapis Roberta Thorne'a sfinansował przebudowę południowej nawy bocznej. W XVIII wieku dobudowano empory. W czasie II wojny światowej uszkodzony został południowy dach, a empora po tej stronie została rozebrana na czas napraw. Remont i nowa przybudówka zostały ukończone w 2023 roku. Co zobaczysz w środku? W kościele znajduje się ponad sto pięćdziesiąt mosiężnych płyt nagrobnych i pomników. Najstarszy pochodzi z 1436 roku, więc zbiór obejmuje kilka wieków lokalnej historii. Największy i najbardziej okazały jest pomnik rodziny Trafford, wzniesiony w 1689 roku. Ciekawostką jest marmurowa chrzcielnica, w której w 1834 roku ochrzczono Williama Morrisa, projektanta i pisarza. Dlaczego warto odwiedzić? To jeden z najstarszych zachowanych budynków w Walthamstow, z normańskimi śladami u podstawy filarów. Zbiór mosiężnych płyt i pomników od 1436 roku jest niezwykle duży jak na kościół parafialny. Leży w Walthamstow Village, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po obszarze chronionym. Wiąże się z Williamem Morrisem poprzez chrzcielnicę. Informacje praktyczne Kościół leży pod współrzędnymi 51,58507, -0,01187 w Walthamstow Village we wschodnim Londynie. To miejsce kultu w regularnym użyciu, dlatego przed wizytą sprawdź godziny otwarcia i terminy nabożeństw. Kościół uczestniczy w programie Open House, co jest jedną z okazji do jego zwiedzenia. Najczęstsze pytania Kiedy założono kościół św. Marii w Walthamstow? W XII wieku. Historia kościoła podaje lata 1103–1126, a Open House około 1108 roku. Czy z kościoła normańskiego coś zostało? Tak, ale bardzo niewiele: podstawy filarów i ślady dłuta na nich. Jaki jest najstarszy pomnik w środku? Najstarsza płyta lub pomnik pochodzi z 1436 roku. W sumie jest ich ponad sto pięćdziesiąt. Kto został ochrzczony w tamtejszej chrzcielnicy? William Morris, w 1834 roku. Który pomnik jest największy? Pomnik rodziny Trafford, wzniesiony w 1689 roku.
-
St. Mary's Church, Wollaton Park
Nottingham
Kościół św. Marii w Wollaton Park (St. Mary's Church, Wollaton Park) to parafialny kościół Kościoła Anglikańskiego w dzielnicy Wollaton w Nottingham, należący do diecezji Southwell i Nottingham. Jest wpisany do rejestru zabytków w kategorii Grade II. To rzadki przykład kościoła zbudowanego pod koniec lat 30. XX wieku, dlatego warto go odwiedzić, jeśli interesuje Cię architektura XX stulecia i historia lokalna. Czym jest kościół św. Marii w Wollaton Park? To czynny kościół parafialny, stojący w dzielnicy mieszkaniowej, która rozwinęła się obok dawnego majątku Wollaton Park. Budynek jest objęty ochroną jako zabytek Grade II, co w Anglii potwierdza jego wartość architektoniczną i historyczną. W Nottingham jest wiele kościołów średniowiecznych, więc kompletny kościół z okresu międzywojennego wyróżnia się na tym tle. Dlaczego powstał ten kościół? W 1924 roku rodzina Middleton sprzedała majątek Wollaton Hall miastu Nottingham, a tereny wokół parku stopniowo zabudowywano domami. Nowe osiedla potrzebowały nowych miejsc kultu. W okolicy zaplanowano dwa kościoły: św. Barnaby, obsługujący osiedle Lenton Abbey, oraz św. Marii w Wollaton Park. Rainald Skipper, który w 1929 roku został wikarym parafii Lenton, zabiegał o budynki kościelne na nowych osiedlach. Szybko wzniesiono tymczasową halę, oficjalnie otwartą w marcu 1930 roku. Koszt pokrył William Goodacre Player, syn założyciela firmy tytoniowej Players. Kto zaprojektował kościół i kiedy go zbudowano? Stały kościół i przylegającą salę zaprojektował T. Cecil Howitt, architekt znany także z gmachu Council House w Nottingham. Kamień węgielny położono 24 lipca 1937 roku, a wśród duchownych uczestniczących w uroczystości był biskup Neville Talbot. Kościół budowano w latach 1937-1939, a ufundował go pułkownik W. G. Player, ten sam darczyńca, który sfinansował tymczasową halę. Kościół św. Barnaby w Lenton Abbey ma tego samego architekta i głównego fundatora, a oba powstawały w tym samym czasie. Odwiedzenie obu daje dobry obraz tego, jak obsługiwano nowe przedmieścia w latach przed II wojną światową. Co można zobaczyć? Zewnętrze: kościół zbudowano z jasnej cegły, pod dachem krytym dachówką. Bryła jest stonowana i solidna, zgodna ze stylem epoki. Wnętrze: nawę przykrywa drewniany, kasetonowy sufit w kształcie sklepienia kolebkowego. Wyposażenie: do oryginalnych elementów należą sześcienna chrzcielnica z kamienia ciosowego oraz kazalnica z płycinami. Witraże: okna pochodzą z 1937 roku i są dziełem A. J. Dixa z Londynu. Ponieważ przed budową był tu park, cała substancja kościoła pochodzi z lat 1937-1939 i nie zawiera starszych pozostałości. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Marii w Wollaton Park jest średniowieczny? Nie. Zbudowano go w latach 1937-1939 i cała jego substancja pochodzi z tego okresu. Kto go zaprojektował? T. Cecil Howitt, który zaprojektował także Council House w Nottingham. Czy jest zabytkiem? Tak, jest wpisany do rejestru jako obiekt Grade II. Gdzie się znajduje? W dzielnicy Wollaton w Nottingham, w pobliżu parku Wollaton Park. Współrzędne to około 52,9469, -1,1866. Jaki inny kościół jest z nim związany? Kościół św. Barnaby w Lenton Abbey, zbudowany w tym samym czasie przez tego samego architekta i fundatora. Wskazówki dla zwiedzających Ponieważ to czynny kościół parafialny, przed wizytą warto sprawdzić lokalnie godziny nabożeństw i zasady wejścia. Wizytę dobrze połączyć ze spacerem po pobliskim Wollaton Park, by zobaczyć zarówno planowane przedmieście, jak i historyczny majątek, który je ukształtował.
-
St. John the Baptist Church, Beeston
Nottingham
Kościół św. Jana Chrzciciela w Beeston Kościół św. Jana Chrzciciela (St. John the Baptist Church) to anglikańska świątynia parafialna w Beeston, miasteczku w dystrykcie Broxtowe w hrabstwie Nottinghamshire, na skraju Nottingham. Budynek jest wpisany do rejestru zabytków w stopniu II (Grade II) i łączy średniowieczne prezbiterium z wiktoriańską przebudową. Jaka jest historia kościoła? Najstarszą zachowaną częścią jest prezbiterium z XV wieku. Resztę budowli wzniesiono od nowa w latach 1842–44 według projektu architektów George'a Gilberta Scotta i Williama Bonythona Moffatta, należących do najbardziej zapracowanych projektantów kościołów epoki wiktoriańskiej. Biskup Lincoln konsekrował odbudowaną świątynię 5 września 1844 roku. W 1876 roku dobudowano komorę organową, a w latach 2005–06 przearanżowano wnętrze, dostosowując je do dzisiejszych potrzeb. Co warto zobaczyć w środku? W kościele stoi okrągła, żłobkowana chrzcielnica datowana na XI wiek. Podczas przebudowy w 1842 roku ustawiono ją na nowej podstawie w stylu czternastowiecznym, dlatego czasza jest znacznie starsza niż otaczający ją budynek. Wyróżnia się też panelowana ambona z alabastru na trzonie z 1885 roku. Dla osób interesujących się architekturą sakralną ciekawy jest kontrast między średniowiecznym prezbiterium, wiktoriańską nawą i późniejszymi dobudówkami, który pokazuje, jak budowla zmieniała się przez kilka stuleci. Czy kościół jest objęty ochroną? Tak. Kościół ma status zabytku Grade II od 18 października 1949 roku (wpis nr 1263823 w National Heritage List for England). Leży na terenie strefy ochrony konserwatorskiej Beeston West End, która chroni charakter okolicznych ulic. Co jeszcze jest w pobliżu? Około 70 metrów na południowy wschód od kościoła stoi osobno wpisany do rejestru (Grade II) pomnik poświęcony wojnie krymskiej. Razem kościół i pomnik tworzą krótki przystanek dla osób zwiedzających historyczną część Beeston. Najczęstsze pytania Jakiego wyznania jest kościół? Jest to kościół anglikański, część Kościoła Anglii. Ile ma lat? Prezbiterium pochodzi z XV wieku. Główną część budynku odbudowano w latach 1842–44, a konsekracja odbyła się w 1844 roku. Kto zaprojektował wiktoriańską przebudowę? George Gilbert Scott i William Bonython Moffatt. Jaki jest najstarszy element wnętrza? Chrzcielnica z XI wieku, ustawiona na nowej podstawie w 1842 roku. Czy to zabytek? Tak, od 1949 roku ma status Grade II. Czy kościół leży w centrum Nottingham? Nie. Znajduje się w Beeston, w dystrykcie Broxtowe, w obszarze miejskim Nottingham, w niewielkiej odległości od centrum miasta. Czy w pobliżu jest pomnik wojenny? Tak, około 70 metrów na południowy wschód stoi pomnik wojny krymskiej wpisany do rejestru w stopniu II.
-
Quorn Baptist Church
Charnwood
Quorn Baptist Church to zabytkowa kaplica baptystyczna w wiosce Quorn (Quorndon) w hrabstwie Leicestershire w środkowej Anglii. Budynek, wpisany na brytyjską listę zabytków w stopniu II, od ponad dwustu lat służy lokalnej wspólnocie i jest dobrym przystankiem dla osób zainteresowanych historią angielskich kościołów nonkonformistycznych. Czym jest Quorn Baptist Church? To kościół baptystyczny należący do Baptist Union. Jego zgromadzenie tworzą chrześcijanie z różnych tradycji kościelnych, więc nie jest to wspólnota zamknięta w jednym nurcie. Obiekt znajduje się w granicach dystryktu Charnwood, w pobliżu centrum wsi, przy ulicy Meeting Street. Jak zaczęła się historia tego miejsca? Początki sięgają 1760 roku, kiedy w Quorn uzyskał licencję pierwszy dom spotkań baptystów. Był to granitowy dom naprzeciwko dzisiejszej kaplicy, związany z rodziną Parkinsonów. Wspólnota rosła, dlatego w 1770 roku wzniesiono prostą kaplicę. Rok 1770 nadal widnieje na tablicy umieszczonej na budynku. W 1780 roku obiekt powiększono, a około 1790 roku dobudowano galerie, które pozwoliły pomieścić więcej wiernych. Jak budynek zmieniał się w kolejnych wiekach? W 1818 roku powstała trzykondygnacyjna część środkowa. Kolejne przeróbki z lat 1846 i 1861 zwiększyły liczbę miejsc siedzących. W 1897 roku dobudowano salę szkółki niedzielnej, a w 1930 roku wnętrze otrzymało nowe ławki i instalację elektryczną. W latach 70. XX wieku przeprowadzono kolejne zmiany we wnętrzu. W 2011 roku usunięto organy i ławki na rzecz elastycznego układu krzeseł, a w 2012 roku zamontowano nowoczesne oświetlenie i ogrzewanie. Jak wygląda kaplica? Według opisu zabytku jest to ceglana budowla z dachami krytymi łupkiem, datowana na 1770 rok, z dodatkami z początku XX wieku. We wnętrzu uwagę zwraca galeria z panelowaną balustradą oraz drewniane filary w porządku doryckim, na których wspiera się dach. To typowy przykład skromnej, funkcjonalnej architektury kaplic nonkonformistycznych z osiemnastego wieku. Najczęstsze pytania Czy budynek jest zabytkiem? Tak. Kaplica, w rejestrze znana jako General Baptist Chapel, została wpisana na listę zabytków w stopniu II w 1966 roku. Czy można wejść do środka? Jest to czynny kościół, więc najlepiej wybrać się w czasie nabożeństwa lub sprawdzić aktualne godziny na stronie wspólnoty. Zewnętrzną bryłę można obejrzeć o każdej porze. Czy trzeba być baptystą, aby uczestniczyć w spotkaniach? Nie. Zgromadzenie tworzą osoby z różnych środowisk chrześcijańskich. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników architektury sakralnej, lokalnej historii Leicestershire oraz spacerów po wsi Quorn, gdzie kaplicę łatwo połączyć z innymi punktami w okolicy. Gdzie leży? W wiosce Quorn, w dystrykcie Charnwood, w hrabstwie Leicestershire w Anglii.
-
Crown Court Church
London
Crown Court Church Crown Court Church to świątynia należąca do Kościoła Szkocji (Church of Scotland), położona w samym sercu Covent Garden w Londynie. Wspólnota określa się jako najstarszy zbór prezbiteriański w Anglii. Kościół stoi przy Russell Street, kilka minut pieszo od Drury Lane i Royal Opera House, i łatwo go przeoczyć wśród okolicznych teatrów i kawiarni. Czym jest Crown Court Church? To działający kościół w dzielnicy Westminster, w którym odbywają się głównie nabożeństwa szkockiej wspólnoty prezbiteriańskiej w stolicy. Dla zwiedzających jest też cichym fragmentem szkockiej historii Londynu, ukrytym w jednej z najbardziej gwarnych dzielnic rozrywkowych miasta. Jaka jest historia wspólnoty? Wspólnota powstała w czasie Unii Parlamentów w 1707 roku, kiedy Szkoci mieszkający i pracujący w Londynie potrzebowali własnego miejsca modlitwy. Pierwsze spotkania odbywały się w okolicach St Martin's Lane i Whitehall, a pierwsze formalne zapisy pochodzą z lat 1710–1711. W 1718 roku zbór kupił działkę w pobliżu Covent Garden, a około roku 1719 otwarto tam kościół. Nazwa wiąże się zarówno z lokalizacją, jak i z Unią Koron z 1603 roku, która połączyła tron Szkocji i Anglii pod jednym monarchą. Jak wygląda budynek? Obecny kościół pochodzi z 1909 roku. Zbudowano go z czerwonej cegły z detalami z portlandzkiego kamienia i jest wpisany na listę zabytków (Grade II). Źródła różnie podają autora projektu, więc jego nazwisko pozostaje nieustalone. Fasada jest skromna, a wejście cofnięto od ulicy. Wewnątrz warto zwrócić uwagę na witraże, w większości z pracowni Farrar-Bell, oraz na królewski herb z czasów Jerzego I, przypominający o osiemnastowiecznych korzeniach wspólnoty. Dlaczego działka jest tak ciasna? Kościół był kiedyś właścicielem całego narożnego kwartału. Na początku XX wieku narożnik sprzedano sąsiedniemu Fortune Theatre, a kościół zachował prawo dojścia od strony Russell Street. Dlatego dziś budynek sprawia wrażenie wciśniętego między sąsiadów. Jak zwiedzać? Kościół jest otwarty głównie w czasie nabożeństw. W niektóre letnie dni, zwłaszcza w lipcu i sierpniu, bywa dostępny w ograniczonych godzinach popołudniowych, ale terminy się zmieniają, więc przed wizytą sprawdź stronę kościoła. Czasem uczestniczy też w festiwalu Open House London, gdy budynki zwykle zamknięte dla publiczności zapraszają gości. Najczęstsze pytania Gdzie jest Crown Court Church? Przy Russell Street w Covent Garden, w City of Westminster, w centrum Londynu. Pieszo łatwo stąd dojść na Drury Lane, plac Covent Garden i Strand. Czy to kościół szkocki? Tak. Należy do Church of Scotland i służy szkockiej wspólnocie prezbiteriańskiej w Londynie. Czy wejście jest darmowe? Wizyty w czasie nabożeństw i godzin otwarcia są zazwyczaj bezpłatne, choć datki są mile widziane. Aktualne zasady warto potwierdzić w kościele. Skąd nazwa Crown Court? Nazwa wiąże się z pierwotną lokalizacją oraz z Unią Koron Szkocji i Anglii z 1603 roku. Czy budynek jest stary? Wspólnota ma ponad 300 lat, ale obecny budynek ukończono w 1909 roku. Na co zwrócić uwagę w środku? Na witraże, w większości z pracowni Farrar-Bell, oraz królewski herb Jerzego I.
-
Sacred Heart Church, Caterham
Caterham on the Hill
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Caterham (Sacred Heart Church) to rzymskokatolicki kościół parafialny w Caterham-on-the-Hill, w hrabstwie Surrey w południowej Anglii. Neogotycka świątynia z początku lat 80. XIX wieku jest wpisana do rejestru zabytków na poziomie Grade II i należy do najciekawszych budynków sakralnych tej części Surrey. Gdzie leży kościół i jak do niego trafić? Budynek stoi między ulicami Essendene Road i Whyteleafe Road, tuż przy High Street, czyli głównej ulicy dawnej osady na wzgórzu. Położenie w centrum Caterham-on-the-Hill sprawia, że łatwo włączyć go w spacer po miasteczku. Współrzędne to mniej więcej 51,288 N i 0,087 W. Caterham leży w dystrykcie Tandridge, na południe od Londynu, więc kościół jest realnym celem jednodniowej wycieczki ze stolicy. Jak powstał kościół? Początki lokalnej wspólnoty katolickiej sięgają 1879 roku. Na prośbę miejscowego wiernego biskup Southwark, James Danell, wysłał do Caterham księdza Francisa Roe. Pierwsza msza odbyła się 24 sierpnia 1879 roku w pobliskim składzie wojskowym, gdzie oficerowie urządzili tymczasową kaplicę. Wspólnota szybko urosła na tyle, by zacząć budowę własnej świątyni. Kamień węgielny położono 24 czerwca 1880 roku, a prace zakończono 11 sierpnia 1881 roku. Koszt budowy wyniósł 5000 funtów. Projekt przygotował architekt Edward Ingress Bell (1837–1914), twórca kilku budynków kościelnych w Anglii. Co warto zobaczyć w architekturze? Kościół zbudowano na planie krzyża z transeptami. Prezbiterium zamyka apsyda z bocznymi kaplicami, a od strony zachodniej biegnie narteks, czyli przedsionek na całą szerokość fasady. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się drewniana, gontowa wieżyczka (flèche). Do kościoła przylegają dobudówka zakrystii i domy księży, które nie wchodzą jednak w zakres wpisu do rejestru. W prezbiterium zachowały się XIX-wieczne malowidła ścienne przedstawiające aniołów i motywy roślinne. Autorem dekoracji wnętrza był Joseph Aloysius Pippet (1840–1903), uczeń pracowni Hardman & Co., znanej z dzieł neogotyckiej sztuki sakralnej. Pippet zaprojektował także cykl scen z życia Chrystusa. Status zabytku Kościół wpisano na listę zabytków jako obiekt Grade II 19 listopada 1984 roku. To trzeci, najniższy, ale nadal ważny stopień ochrony w angielskim systemie, obejmujący budynki o szczególnym znaczeniu architektonicznym lub historycznym. Najczęstsze pytania Czy kościół jest czynny? Tak, to parafialny kościół katolicki, więc w pierwszej kolejności służy wiernym. Zwiedzając, zachowaj ciszę i unikaj wchodzenia w czasie nabożeństw. Kto zaprojektował kościół? Architektem był Edward Ingress Bell, a wnętrze ozdobił Joseph Aloysius Pippet. Kiedy powstał? Budowę rozpoczęto w 1880 roku, a ukończono 11 sierpnia 1881 roku. Czy to zabytek? Tak, budynek ma status Grade II od 1984 roku. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Kościół leży przy High Street, więc w pobliżu znajdziesz sklepy, kawiarnie i spokojne uliczki Caterham-on-the-Hill.
-
Meadrow Unitarian Chapel
Waverley
Meadrow Unitarian Chapel to niewielka kaplica w Farncombe, dzielnicy Godalming w hrabstwie Surrey w Anglii. Należy do tradycji unitariańskiej i wolnochrześcijańskiej, a wyróżnia ją warstwowa historia: powstała pod koniec XVIII wieku jako dom modlitwy baptystów, z czasem stała się zborem unitariańskim, a na jednej działce stoją dziś dwa budynki kaplicy. Czym jest Meadrow Unitarian Chapel? Kaplica jest czynnym zborem unitariańskim. Wchodzi w skład Londyńskiego Dystryktu i Prowincjalnego Zgromadzenia Południowo-Wschodniego Kościołów Unitariańskich i Wolnochrześcijańskich — jednego z 16 dystryktów Zgromadzenia Ogólnego, czyli organizacji parasolowej brytyjskich unitarian. Unitarianizm to liberalna tradycja religijna, ceniąca sumienie jednostki i otwartość na pytania, a Meadrow jest jednym ze starszych przykładów tej tradycji w tej części Surrey. Jak stara jest kaplica i skąd się wzięła? Zbór wywodzi się ze spotkań Baptystów Generalnych, odbywanych w prywatnych domach już w XVII wieku. Sama kaplica pochodzi z 1789 roku, gdy założono ją jako dom modlitwy Baptystów Generalnych. W XIX wieku poglądy wspólnoty stopniowo przesunęły się ku unitarianizmowi. Źródła historyczne, w tym opracowania Victoria County History dla Surrey, wiążą początki zboru z grupą baptystów spotykającą się w Worplesdon oraz z unitariańskimi baptystami z Crownpits w Godalming, które połączyły się w 1814 roku. Dlaczego są tu dwa budynki kaplicy? Zwiedzający szybko zauważają, że na terenie stoją dwa obiekty. Drugą kaplicę, w stylu gotyckim, dobudowano od strony drogi w 1870 roku. Przez ponad sto lat to właśnie ten nowszy budynek służył jako główne miejsce nabożeństw. W 1976 roku role zamieniono: dawna, starsza kaplica wróciła do użytku religijnego, a budynek od strony ulicy stał się domem wspólnotowym. Co warto zobaczyć? Starsza kaplica wraz z przylegającym domkiem jest wpisana do rejestru zabytków w stopniu II (Grade II), co oznacza obiekty o szczególnej wartości architektonicznej lub historycznej. Ciekawym elementem pierwotnej kaplicy jest baptysterium do pełnego zanurzenia, ukryte pod podłogą — pamiątka baptystycznych początków wspólnoty. Otoczenie jest skromne i kameralne, a nie monumentalne, co pasuje do nonkonformistycznego charakteru miejsca. Czy można ją zwiedzać? Kaplica to przede wszystkim żywe miejsce kultu, więc dostęp zależy od nabożeństw i wydarzeń. Brała udział w Heritage Open Days — corocznej akcji, podczas której otwierają się drzwi zabytkowych budynków. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny. Gdzie leży? Kaplica znajduje się w Farncombe, na skraju Godalming, miasteczka w Surrey około 40 kilometrów na południowy zachód od centrum Londynu. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem wzdłuż rzeki Wey lub spacerem po centrum Godalming. Najczęstsze pytania Czy Meadrow Unitarian Chapel to kaplica baptystyczna? Powstała w 1789 roku jako kaplica Baptystów Generalnych, ale w XIX wieku jej teologia przesunęła się ku unitarianizmowi i taki charakter ma do dziś. Czy budynek jest zabytkiem? Tak. Starsza kaplica wraz z przylegającym domkiem ma status Grade II. Gdzie szukać dokumentów historycznych? Surrey History Centre przechowuje rejestry, księgi protokołów i papiery powierników związane z kaplicą, obejmujące lata 1699–1990. Co wyjątkowego jest wewnątrz pierwotnej kaplicy? Baptysterium do pełnego zanurzenia pod podłogą, zachowane z okresu baptystycznego.
-
Holy Cross Church
Exeter
Holy Cross Church (kościół Świętego Krzyża) to niewielki kościół katolicki przy Station Road w Topsham, historycznym porcie nad estuarium rzeki Exe, położonym w okolicy Exeter w hrabstwie Devon. To skromny budynek z okresu międzywojennego, a jego historia łączy się z rozwojem wspólnoty katolickiej w tej części Anglii. Czym jest Holy Cross Church w Topsham? Holy Cross to katolicki kościół Topsham. Nie należy go mylić z innymi świątyniami w miasteczku, bo działa tu kilka kościołów różnych wyznań, a lokalne muzeum poświęciło im nawet osobną wystawę. Święty Krzyż wyróżnia się tym, że jest dziełem XX wieku, a nie średniowieczną świątynią parafialną, więc stanowi ciekawy kontrast dla starszych budowli w mieście. Jaka jest historia kościoła? Zanim powstał obecny budynek, katolicy w Topsham modlili się w dawnej kaplicy metodystów. Ten pierwszy kościół katolicki zamknięto w 1932 roku, gdy Topsham włączono do parafii Heavitree w Exeter. Wspólnota potrzebowała nowego miejsca. W 1934 roku proboszcz, ksiądz Cahill, kupił działkę, na której stoi dziś kościół. Zebrał fundusze na nową, niewielką świątynię i, jak podają źródła, w dużej części sam ją sfinansował. Projekt przygotował Wilfrid Mangan, architekt pracujący między Preston a Londynem, a budowę wykonała firma Turl Bros z samego Topsham. Źródła nieco różnią się co do daty ukończenia: jeden zapis dziedzictwa podaje rok 1936, inny 1936–1937. Jak wygląda budynek? Kościół to prosta, zwarta bryła z ciemnej czerwonej cegły, opisywana w przeglądach zabytków jako międzywojenny ceglany kościół bez wyraźnego stylu architektonicznego. Główną część stanowi nawa z prezbiterium pod jednym dachem. Od zachodu znajduje się niewielki przedsionek, a w północno-zachodnim narożniku wznosi się wieża zwieńczona piramidalnym dachem. Wieża to najbardziej rozpoznawalny element, który nadaje skromnej świątyni wyraźną sylwetkę. Kościół nie jest obiektem wpisanym do rejestru zabytków ani nie leży w strefie ochrony konserwatorskiej. Nie odbiera mu to znaczenia lokalnego: pokazuje, jak mniejsze wspólnoty w latach międzywojennych wznosiły skromne, praktyczne kościoły, często dzięki hojności pojedynczych darczyńców i rękom miejscowych firm. Dlaczego warto odwiedzić? Holy Cross nie jest głównym punktem programu, ale to dobry przystanek dla osób, które lubią poznawać miasto przez architekturę i historię społeczną. Topsham słynie z morskiej przeszłości, zabytkowych uliczek i położenia nad estuarium, więc spacer po mieście łatwo połączyć z oglądaniem kilku tutejszych kościołów. Porównanie Holy Cross ze starszymi świątyniami w okolicy dobrze pokazuje, jak zmieniało się życie religijne w mieście na przestrzeni wieków. Jak dojechać? Kościół stoi przy Station Road w Topsham, niedaleko centrum miasteczka. Topsham leży kilka kilometrów na południowy wschód od centrum Exeter i jest dostępne samochodem, rowerem oraz koleją, ponieważ miasto ma własną stację na linii w kierunku Exmouth. Najczęstsze pytania Czy Holy Cross Church leży w Topsham, czy w Exeter? Stoi w Topsham, które należy do szerszej okolicy Exeter w hrabstwie Devon. Kiedy zbudowano Holy Cross Church? Działkę kupiono w 1934 roku, a kościół ukończono w połowie lat trzydziestych. Źródła podają rok 1936 lub 1936–1937. Kto go zaprojektował? Architektem był Wilfrid Mangan, a budowę wykonała firma Turl Bros z Topsham. Czy to zabytek wpisany do rejestru? Nie. Nie jest wpisany do rejestru ani nie leży w strefie ochrony konserwatorskiej. Jakiego jest wyznania? To kościół rzymskokatolicki. Co było tu wcześniej? Wcześniejszy kościół katolicki w Topsham mieścił się w przebudowanej kaplicy metodystów, zamkniętej w 1932 roku.
-
Church of Our Lady and St Patrick and Adjoining Presbytery
Teignbridge
Kościół Matki Bożej i św. Patryka wraz z przylegającą plebanią to rzymskokatolicki kościół w Teignmouth, nadmorskim miasteczku w dystrykcie Teignbridge w hrabstwie Devon w Anglii. To wiktoriańska budowla w stylu neogotyckim, zaprojektowana przez Charlesa Hansoma. Kościół i plebania są objęte wspólnym wpisem do rejestru zabytków w stopniu Grade II. Z czego słynie ten kościół? Budynek to dobry przykład neogotyckiej architektury sakralnej w południowym Devon. Wpis do rejestru opisuje go jako gotyk w stylu tzw. Middle Pointed, zbudowany na planie prostokąta z nawami bocznymi. Ściany wzniesiono z szarego kamienia z Plymouth, a detale wykonano z jaśniejszego kamienia ciosowego. Plebania stoi tuż obok kościoła i obejmuje ją ten sam wpis, więc oba obiekty traktuje się jako jedną całość. Kto go zaprojektował? Architektem był Charles Hansom z rodziny Hansomów, która zaprojektowała wiele kościołów katolickich w dziewiętnastowiecznej Anglii. W Teignmouth Hansom pracował już w latach 50. XIX wieku. Jego pierwszy kościół w tym mieście nosił wezwanie Matki Bożej i św. Karola Boromeusza i powstał w 1854 roku. Stał na gruncie nad tunelem kolei South Devon Railway. Jak wygląda historia miejsca? Pierwszy kościół nie pozostał w Teignmouth. W latach 70. XIX wieku rozebrano go i odbudowano w Plymouth, gdzie stał się kościołem Holy Rosary. Obecny kościół pochodzi z 1878 roku i również zaprojektował go Hansom. Został konsekrowany 7 października 1937 roku. Data 1854 w oficjalnym wpisie dotyczy wcześniejszej świątyni, więc dla budynku, który można zobaczyć dziś, właściwa data budowy to 1878 rok. Parafią opiekowały się w przeszłości różne wspólnoty zakonne. Prowadzili ją zarówno redemptoryści, jak i benedyktyni. Obecnie jest to parafia diecezjalna w rzymskokatolickiej diecezji Plymouth. Gdzie jest kościół? Kościół znajduje się w Teignmouth, na wybrzeżu Devon, przy ujściu rzeki Teign. Współrzędne z Wikidanych to 50,5489, -3,4926. W mieście jest plaża, molo oraz długa tradycja morska i kolejowa, dlatego kościół łatwo włączyć w spacer po centrum. Wskazówki dla zwiedzających Kościół jest czynną świątynią, dlatego w czasie nabożeństw zachowaj ciszę i szacunek. Najwięcej do obejrzenia jest na zewnątrz: szary kamień z Plymouth, kamienne detale i gotyckie proporcje widać już z ulicy. Wizytę warto połączyć z oglądaniem innej wiktoriańskiej i georgiańskiej architektury Teignmouth oraz ze spacerem promenadą. Jeśli chcesz zobaczyć wnętrze, sprawdź w parafii godziny otwarcia, bo zależą od nabożeństw i lokalnych ustaleń. Najczęstsze pytania Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. Kościół i przylegająca plebania mają wspólny wpis w stopniu Grade II. Kto był architektem? Charles Hansom zaprojektował zarówno wcześniejszy kościół z 1854 roku, jak i obecny z 1878 roku. Kiedy kościół został konsekrowany? 7 października 1937 roku. Co stało się z pierwszym kościołem? Rozebrano go w latach 70. XIX wieku i odbudowano w Plymouth jako kościół Holy Rosary. Czy to czynny kościół? Tak. To katolicki kościół parafialny w diecezji Plymouth.
-
Hampstead Cemetery
London
Cmentarz Hampstead (Hampstead Cemetery) to wiktoriański cmentarz w West Hampstead, w północno-zachodnim Londynie, tuż przy Fortune Green. Należy do spokojniejszych zabytkowych nekropolii stolicy: to zadbany, zadrzewiony teren, na którym pomniki opowiadają historię mieszkańców dzielnicy od lat siedemdziesiątych XIX wieku. Czym jest cmentarz Hampstead? Cmentarz powstał, ponieważ na starym cmentarzu przy kościele St John-at-Hampstead zabrakło miejsca. W 1873 roku powołano Radę Cmentarną Hampstead (Hampstead Burial Board), a w lutym 1874 roku kupiła ona za 7000 funtów działkę o powierzchni około 20 akrów (ok. 8 hektarów) na Fortune Green. Teren poświęcił biskup Londynu, a cmentarz otwarto w listopadzie 1876 roku. W 1901 roku dokupiono dodatkowy grunt. Kto go zaprojektował? Budynki i ogólny projekt przypisuje się Charlesowi Bellowi, architektowi urodzonemu w Lincolnshire (1846–1899). Układ alejek i nasadzenia są dziełem Josepha Mestona. Razem stworzyli typowy wiktoriański krajobraz cmentarny: kręte aleje, dojrzałe drzewa i pomniki wśród zieleni, a nie w sztywnych rzędach. Co można tu zobaczyć? Szacuje się, że pochowano tu ponad 60 tysięcy osób, w tym wielu artystów i znanych postaci, które przyciągnął Hampstead. Cmentarz ma bogaty zbiór grobowców i pomników z lat 1870–1930, a osiemnaście z nich jest wpisanych na listę zabytków ze względu na wartość architektoniczną lub historyczną. Warto zwrócić uwagę na liczne krzyże celtyckie. Oznaczają groby szkockich rodzin, które osiedliły się w okolicy, i nadają części cmentarza wyjątkowy charakter. Czy są tu groby wojenne? Tak. Na terenie cmentarza znajdują się groby wojenne Wspólnoty Narodów: 217 pochówków z I wojny światowej i 45 z II wojny światowej, objęte opieką Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC). Liczby w różnych źródłach nieco się różnią, więc traktuj je orientacyjnie. Informacje praktyczne Cmentarzem zarządza Islington and Camden Cemetery Services. Jest otwarty siedem dni w tygodniu, ale godziny zamknięcia zmieniają się w ciągu roku, dlatego przed wizytą sprawdź aktualne godziny, zwłaszcza zimą, gdy zamyka się wcześniej. To czynne miejsce pochówku, a nie park, więc zachowaj ciszę, trzymaj się alejek i nie wchodź na groby. Sprawdzi się na spokojny spacer, dla miłośników architektury i historii oraz do poszukiwań genealogicznych. Najczęstsze pytania Gdzie jest cmentarz Hampstead? W West Hampstead w Londynie, obok Fortune Green. Kiedy został otwarty? Poświęcono go i otwarto w listopadzie 1876 roku. Czy jest otwarty codziennie? Tak, siedem dni w tygodniu, z sezonowo zmieniającymi się godzinami zamknięcia. Kto nim zarządza? Islington and Camden Cemetery Services. Czy są tu zabytkowe pomniki? Tak, osiemnaście grobowców i pomników jest wpisanych na listę zabytków.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.