Brady Street Cemetery

Cmentarz żydowski przy Brady Street w Londynie to zamknięta od połowy XIX wieku nekropolia w Whitechapel, w sercu londyńskiego East Endu. Należy do najstarszych zachowanych żydowskich miejsc pochówku w tej części miasta i jest cichym świadectwem historii społeczności aszkenazyjskiej w Anglii.

Gdzie leży i jak go rozpoznać?

Cmentarz znajduje się przy Brady Street w dzielnicy Whitechapel, na wschód od City. Okolica przez stulecia była domem kolejnych fal imigrantów, a wśród nich licznych rodzin żydowskich. Dziś jest to miejsce otoczone zabudową miejską, ukryte za murem, więc łatwo je minąć, nie zdając sobie sprawy z jego znaczenia.

Jak powstał cmentarz?

Teren był pierwotnie cegielnią przy ulicy Ducking Pond Lane. W 1761 roku wydzierżawiła go gmina New Synagogue i założyła tu miejsce pochówku. Z czasem z cmentarza korzystała także Great Synagogue, a w 1795 roku wykupiła grunt na własność. Sama ulica nosiła dawniej nazwę North Street.

Dlaczego nagrobki stoją „plecami do siebie”?

Pod koniec XVIII wieku miejsce w ziemi zaczęło się kończyć. Rozwiązaniem było nasypanie na istniejące groby dodatkowej warstwy ziemi, na której chowano kolejnych zmarłych. Nagrobki na tym wyższym poziomie ustawiano tyłem do siebie, co jest rzadko spotykanym układem. Górną część wykorzystywano też dla osób niezwiązanych z konkretną gminą, a nazywano ją Strangers Ground.

Kto tu spoczywa?

Na cmentarzu pochowano m.in. naczelnego rabina Solomona Hirschela, bankiera Nathana Meyera Rothschilda oraz filantropa Abrahama Goldsmida. Spoczywa tu również Miriam Levy, która otworzyła w Whitechapel kuchnię dla ubogich. Te nazwiska pokazują, że obok zamożnych finansistów chowano tu ludzi zaangażowanych w pomoc biednym sąsiadom.

Czy można wejść do środka?

Cmentarz nie przyjmuje już pochówków, bo ostatnie odbyły się w latach 50. XIX wieku. Obecnie należy do United Synagogue i jest zwykle zamknięty dla zwiedzających, a wejście bywa możliwe po wcześniejszym umówieniu. Przed wizytą warto więc skontaktować się z zarządcą. Jeśli się nie uda, nadal można obejrzeć mur i bramę z ulicy.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz jest czynny? Nie. Pochówki zakończono około 1857 roku; źródła podają różne daty graniczne, jedna z nich to 1858.

Czy wejście jest wolne? Nie, miejsce jest dostępne wyłącznie po umówieniu.

Dlaczego warto o nim wiedzieć? Bo łączy w jednym miejscu historię żydowskiego East Endu, londyńskich fortun bankierskich i codziennej działalności charytatywnej, a przy tym ma wyjątkowy układ nagrobków.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Whitechapel i sąsiedni Spitalfields oferują ulice z wieloma śladami imigranckiej przeszłości, galerie, targi i dawne synagogi, więc spacer wokół cmentarza łatwo rozbudować w całodniową trasę po East Endzie.