Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii
Lista 424 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 186 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Bar Convent, St Pancras and Islington Cemetery, Hampstead Cemetery.
-
Leek Seed Chapel
St Blazey
Leek Seed Chapel, St Blazey Gate Leek Seed Chapel to kaplica metodystów wesleyańskich w St Blazey Gate, tuż przy St Blazey w Kornwalii. Zbudowano ją w 1824 roku. Najbardziej znana jest z niezwykłej nazwy i historii, która do dziś krąży wśród miejscowych, dwa stulecia później. Skąd nazwa Leek Seed Chapel? Nazwa pochodzi z lokalnej legendy o funduszu budowy. William Stephens, miejscowy człowiek zwany „Starym Ogrodnikiem”, popchnął projekt do przodu i zbierał pieniądze na nową kaplicę. Według opowieści do jego domu przyszli włamywacze po zebrane oszczędności. Stephens zablefował: wskazał stos na biurku, oznajmił, że to proch strzelniczy, i zagroził, że go podpali. W rzeczywistości był to zwykły stos nasion pora. Przestraszeni złodzieje uciekli, a budynek zyskał nazwę od tego zdarzenia. Relacje różnią się szczegółami, na przykład tym, kim byli rabusie, ale blef z nasionami pora powtarza się w każdej wersji. Jaka jest historia budynku? Kaplica pochodzi z 1824 roku i została otwarta w Niedzielę Wielkanocną tego roku. Należy do tradycji metodystycznej, która w XVIII i XIX wieku szeroko rozprzestrzeniła się w Kornwalii, gdy kaplice stały się centrum życia wsi. W 1904 roku budynek odnowiono i przebudowano wnętrze według projektu architekta Fredericka Charlesa Jury'ego. Czy kaplica jest objęta ochroną? Tak. Historic England wpisał kaplicę do rejestru z kategorią Grade II*, nadawaną niewielkiej części zabytków w Anglii. Wpis pochodzi z 1999 roku. Grobowiec Williama Stephensa, na północny zachód od kaplicy, ma własny, osobny wpis, więc grób fundatora można zobaczyć blisko budynku, który współtworzył. Jak wygląda dziś? Kaplica nadal działa jako kościół metodystyczny. W 2024 roku wspólnota świętowała 200-lecie rocznym cyklem wydarzeń, wśród nich koncertem i festiwalem kwiatów. Obok kaplicy stoi sala szkółki niedzielnej, a lokalne media zauważyły, że i ona obchodzi własne stulecie. Dla kogo to miejsce? Kaplica spodoba się osobom zainteresowanym kornwalijskim metodyzmem, architekturą nonkonformistów i lokalnym folklorem. To niewielki obiekt, nie główna atrakcja, więc dobrze wpisuje się w szerszą wycieczkę po okolicy St Blazey i Par, niedaleko wybrzeża Kornwalii. Ponieważ to czynne miejsce kultu, warto szanować nabożeństwa i wydarzenia wspólnoty oraz sprawdzić na miejscu, czy można zwiedzić wnętrze. Najczęstsze pytania Gdzie jest Leek Seed Chapel? W St Blazey Gate, koło St Blazey w Kornwalii w Anglii. Kiedy ją zbudowano? W 1824 roku. Odnowiono ją i przebudowano w 1904 roku. Skąd ta nazwa? Według legendy William Stephens odstraszył rabusiów, podając stos nasion pora za proch strzelniczy. Czy to zabytek? Tak, ma kategorię Grade II*, a pobliski grobowiec Williama Stephensa jest wpisany osobno. Czy nadal jest używana? Tak, działa jako kościół metodystyczny, a w 2024 roku obchodziła 200-lecie.
-
Church of St Thomas of Canterbury
London
Kościół św. Tomasza z Canterbury w Fulham, w zachodnim Londynie, to rzymskokatolicki kościół parafialny i rzadkie kompletne dzieło architekta neogotyku Augustusa Welby'ego Northmore'a Pugina. Budynek jest wpisany do rejestru zabytków w klasie II*, co stawia go wśród najważniejszych zabytków stolicy. Stoi przy Rylston Road, kawałek drogi od Parsons Green i Fulham Broadway. Dlaczego warto tu zajrzeć? Pugin jest najbardziej znany z wnętrz Pałacu Westminsterskiego, ale projektował też kościoły w całej Wielkiej Brytanii i Irlandii. Kościół św. Tomasza z Canterbury uchodzi za jego jedyny w pełni zaprojektowany kościół parafialny w Londynie. Widać w nim przekonanie architekta, że świątynia powinna nawiązywać do angielskiego gotyku z końca XIII i początku XIV wieku, a nie do form klasycznych. Dla osób zainteresowanych architekturą wiktoriańską oraz odrodzeniem życia katolickiego w Anglii to dobre miejsce, by zobaczyć te idee w jednym budynku. Jak powstał kościół? Wspólnota katolicka w tej okolicy zaczęła się tworzyć w latach 40. XIX wieku. W 1842 roku ksiądz William Kelly założył w Fulham misję: w wynajętym pomieszczeniu w pobliżu Parsons Green otworzył szkołę i miejsce odprawiania mszy. Katolicy byli wtedy jeszcze niewielką mniejszością, więc misja rozwijała się powoli. Stały kościół ufundowała Elizabeth Bowden ku pamięci zmarłego męża. Kamień węgielny położono w czerwcu 1847 roku, a świątynia została otwarta rok później, w 1848. Wezwanie Tomasza z Canterbury, średniowiecznego arcybiskupa i męczennika, dobrze pasuje do angielskiego, gotyckiego charakteru, który Pugin chciał przywrócić. Jak wygląda budynek? Od strony Rylston Road kościół ma trzy szczyty zwrócone ku ulicy oraz wieżę z iglicą w północno-zachodnim narożniku. Projekt nawiązuje do gotyku dekoracyjnego z końca XIII i początku XIV wieku: są tu ostrołukowe okna i starannie opracowane detale kamienne. We wnętrzu nawę wyznaczają okrągłe kolumny, a prezbiterium nie ma łuku tęczowego, dzięki czemu przestrzeń płynnie prowadzi ku ołtarzowi. Witraże firmy Hardman z Birmingham, która często współpracowała z Puginem, należą do pierwotnego założenia, choć z czasem część szyb trzeba było wymieniać. Co działo się później? Podobnie jak wiele londyńskich budynków, kościół ucierpiał w czasie II wojny światowej, kiedy uszkodzone zostały okna, później zastąpione nowymi. W latach 70. XX wieku wnętrze przearanżowano, co zmieniło sposób użytkowania niektórych części budynku. Później kościół odrestaurowano, a w 2006 roku ponownie go poświęcono po pracach mających przywrócić charakter pierwotnego projektu Pugina. Wtedy konsekrowano też nowy ołtarz wzorowany na rzeźbieniach z XIX-wiecznego wnętrza. Praktyczne wskazówki Dojazd: Najbliższe stacje metra to Fulham Broadway i Parsons Green, obie w odległości spaceru. Zwiedzanie: To czynny kościół parafialny, więc przed wizytą sprawdź godziny nabożeństw i zachowaj ciszę podczas mszy. Wejście poza nabożeństwami zależy od godzin otwarcia parafii. W okolicy: Spacer po Fulham dobrze łączy się z okolicami Parsons Green i nadrzecznymi ścieżkami nad Tamizą. Zdjęcia: Zewnętrzną bryłę najlepiej oglądać od strony Rylston Road, skąd widać razem trzy szczyty i wieżę. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół św. Tomasza z Canterbury w Fulham? A.W.N. Pugin, czołowa postać neogotyku w Wielkiej Brytanii. Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. Ma klasę II*, przyznawaną szczególnie ważnym budynkom. Kiedy go zbudowano? Kamień węgielny położono w 1847 roku, a kościół otwarto w 1848. Kto za niego zapłacił? Elizabeth Bowden ufundowała kościół ku pamięci męża. Czy to jedyny kościół o tym wezwaniu w Londynie? Nie. Kościół o tym samym wezwaniu stoi także w Woodford Green, więc planując wizytę, upewnij się, że wybierasz ten w Fulham.
-
Motherwell Cathedral
Motherwell
Katedra w Motherwell to rzymskokatolicka świątynia przy Coursington Road, w mieście Motherwell w hrabstwie North Lanarkshire w Szkocji. Kościół nosi wezwanie Matki Bożej Dobrej Pomocy (Our Lady of Good Aid) i jest główną świątynią diecezji Motherwell. Czym jest katedra w Motherwell? To siedziba biskupa Motherwell i kościół-matka całej diecezji. Budynek powstał jako zwykły kościół parafialny, a rangę katedry otrzymał dopiero w 1948 roku, gdy erygowano diecezję Motherwell. Dziś pełni obie funkcje: jest miejscem codziennych nabożeństw dla wiernych i centralnym punktem życia diecezjalnego. Kiedy i przez kogo ją zbudowano? Kościół otwarto 9 grudnia 1900 roku. Projekt przygotowała pracownia Pugin & Pugin, znana z budowli neogotyckich w Wielkiej Brytanii. Prace budowlane trwały około lat 1899–1900, a sam projekt datuje się na przełom lat 1898–1899. Świątynia jest wpisana do rejestru zabytków Szkocji w kategorii B. Jak wygląda budynek? Katedra to neogotycka budowla na planie bazyliki, z czerwonego piaskowca, z charakterystycznym szczytowym frontonem. Czerwony kamień wyróżnia ją na tle miejskiej zabudowy i nadaje elewacji ciepły, ceglasty odcień. Układ wnętrza jest podłużny, z nawą główną prowadzącą wzrok ku prezbiterium. Co zobaczyć w środku? Pierwotnie we wnętrzu stał ołtarz główny i dwa ołtarze boczne, a ściany zdobiła bogata dekoracja. W 1984 roku przeprowadzono przebudowę prezbiterium, w trakcie której ołtarze i znaczną część ozdób usunięto. Nie wszystko jednak zniknęło. Zachowały się oryginalne drewniane elementy wyposażenia z pracowni Pugin & Pugin, w tym ławki, a także fragmenty dawnych płytek w baptysterium. Uwagę zwraca również instrument muzyczny. Organy odnowiono w 2008 roku. Mają cztery manuały i są największymi organami spośród wszystkich kościołów rzymskokatolickich w zachodniej Szkocji. Jeśli trafisz na nabożeństwo lub koncert, warto posłuchać ich na żywo. Jak trafić i kiedy odwiedzić? Katedra stoi przy Coursington Road w Motherwell, a jej współrzędne to około 55,7913 N, 3,9871 W. Jako czynny kościół jest otwarta przede wszystkim w związku z liturgią, dlatego godziny wejścia najlepiej dopasować do mszy. W trakcie nabożeństw zachowaj ciszę i nie fotografuj wiernych. Najczęstsze pytania Czy katedra w Motherwell jest czynnym kościołem? Tak, odbywają się w niej nabożeństwa, a jednocześnie jest główną świątynią diecezji. Kiedy otwarto katedrę? 9 grudnia 1900 roku. Statusu katedry kościół nabrał w 1948 roku. Kto zaprojektował budynek? Pracownia Pugin & Pugin, w stylu neogotyckim. Czy w środku zachowały się oryginalne elementy? Tak: ławki i drewniane wyposażenie z czasów budowy oraz część płytek w baptysterium. Ołtarze i znaczną część dekoracji usunięto w 1984 roku. Czym wyróżniają się organy? Mają cztery manuały i są największe wśród rzymskokatolickich kościołów zachodniej Szkocji.
-
Church of All Saints
Porthcawl
Church of All Saints (Kościół Wszystkich Świętych) w Porthcawl to anglikański kościół w samym centrum nadmorskiego miasteczka w południowej Walii, wpisany na listę zabytków jako obiekt Grade II. To neogotycka budowla z czerwonego piaskowca, wzniesiona tuż przed pierwszą wojną światową, stojąca na narożnej działce niedaleko głównej ulicy handlowej. Gdzie znajduje się Church of All Saints w Porthcawl? Kościół stoi w centrum Porthcawl, na północny zachód od St John's Street, głównej ulicy handlowej miasta. Okoliczne ulice zabudowano pod koniec XIX i na początku XX wieku, gdy miasteczko rozwijało się jako kurort, i kościół wpisuje się w ten okres rozbudowy. Teren otacza cmentarz przykościelny, na którym nie chowa się już zmarłych. Adres kościoła to Victoria Avenue, diecezja Llandaff. Współrzędne to około 51,4795, -3,7059. Jaka jest historia kościoła Wszystkich Świętych w Porthcawl? Obecny budynek jest trzecią siedzibą tej wspólnoty. Pierwszy kościół Wszystkich Świętych powstał nad portem w 1866 roku i służył także jako szkoła. Później na miejscu dzisiejszej świątyni postawiono dużą blaszaną kaplicę; źródła podają rok 1892 lub 1899. Pełniła rolę tymczasowego kościoła, aż możliwe stało się wzniesienie stałego budynku. Obecny kościół zaprojektował w 1909 roku George Halliday, architekt diecezji Llandaff. Zbudowano go w latach 1912–1914 ze składek wiernych, za kwotę 9750 funtów. Według Wikipedii jest to kościół filialny parafii St John's w Newton. Jak wygląda kościół? Styl to późny gotyk, wykonany z czerwonego piaskowca z ciosanymi detalami kamiennymi. W projekcie przewidziano wieżę w południowo-wschodnim narożniku, ale nigdy jej nie zbudowano, dlatego bryła jest skromniejsza, niż zakładali projektanci. W latach 60. XX wieku dobudowano kaplicę Najświętszej Maryi Panny (Lady Chapel) oraz zakrystię chóru, według projektu Trevora Rodericka. Okno wschodnie z 1927 roku jest dziełem witrażysty Karla Parsonsa. Dlaczego kościół jest wpisany na listę zabytków? Cadw, walijska służba ochrony zabytków, nadała kościołowi status Grade II 27 lutego 1992 roku (numer Cadw 11372). Wpis uznaje go za dobrze zachowany przykład architektury kościelnej początku XX wieku w walijskim miasteczku nadmorskim. Wskazówki dla zwiedzających Kościół leży blisko sklepów i nadmorskiej promenady, więc łatwo włączyć go w spacer po centrum Porthcawl. Budynek i teren wokół można obejrzeć z ulicy; godziny nabożeństw i otwarcia warto sprawdzić na miejscu przed wejściem do środka. Zwróć uwagę na ściany z czerwonego piaskowca i miejsce, w którym miała stanąć niezrealizowana wieża. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Church of All Saints w Porthcawl? W latach 1912–1914, według projektu z 1909 roku. Kto go zaprojektował? George Halliday, architekt diecezji Llandaff. Kaplicę z lat 60. zaprojektował Trevor Roderick. Czy to zabytek? Tak, Grade II, wpis z 1992 roku. Czy na cmentarzu przykościelnym chowa się zmarłych? Nie, nie jest używany do pochówków. Kto wykonał okno wschodnie? Karl Parsons, w 1927 roku.
-
Church of St Francis de Sales
Sevenoaks
Kościół św. Franciszka Salezego w Hartley koło Sevenoaks w hrabstwie Kent to katolicki kościół urządzony w dawnej drewnianej stodole krytej strzechą. To niewielkie i niecodzienne miejsce kultu na angielskiej wsi, a zarazem siedziba sanktuarium maryjnego z długą tradycją. Co to za budynek? Kościół mieści się w stodole, która należała dawniej do gospodarstwa Middle Farm. Jest to drewniana konstrukcja z nawami bocznymi, trzyprzęsłowa, pod dachem krytym strzechą, datowana na XVII wiek. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków w stopniu Grade II, a wraz ze stodołą dziesięcinną to jedne z nielicznych zachowanych elementów dawnej farmy. W 1985 roku dobudowano rozszerzenie. Surowa bryła z głęboką strzechą przypomina raczej budynek gospodarczy niż świątynię i to właśnie nadaje jej urok. Jak stodoła stała się kościołem? W 1913 roku stodołę kupiła panna Beatrice Davies-Cooke i przekształciła ją w kaplicę wiejskiej misji katolickiej. Pierwsza msza odbyła się 17 kwietnia 1913 roku, a biskup Southwark poświęcił obiekt we wrześniu tego samego roku. Księży w okolicy brakowało, dlatego zadbała o to, by do kaplicy przyjeżdżali duchowni z różnych części diecezji, w wielu przypadkach z zakonów. Czym jest sanktuarium Matki Bożej z Hartley? W czasie I wojny światowej w budynkach gospodarskich obok kaplicy zakwaterowano uchodźców. Zwróciło to uwagę papieża Benedykta XV, który nadał temu miejscu tytuł „Our Lady of Hartley” (Matka Boża z Hartley) i powiązał z nim odpust zupełny dla odwiedzających, którzy modlą się o pokój w Europie. Centralnym punktem sanktuarium stała się belgijska figura Maryi. Pielgrzymi przyjeżdżają tu do dziś, a parafia obchodziła w 2021 roku setną rocznicę nadania tytułu. Dlaczego warto odwiedzić? Według parafii to jeden z zaledwie dwóch katolickich kościołów krytych strzechą w Anglii. Łączy wiejską architekturę z historią związaną z I wojną światową. To spokojny przystanek podczas zwiedzania wsi w okolicach Sevenoaks. Informacje praktyczne Kościół stoi przy Church Road w Hartley (kod pocztowy DA3 8DW) i jest czynną parafią, więc nabożeństwa odbywają się regularnie. Warto zachować szacunek podczas liturgii. Utrzymanie strzechy jest kosztowne, a parafia przyjmuje datki. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Franciszka Salezego naprawdę mieści się w stodole? Tak. To przebudowana stodoła datowana na XVII wiek, zaadaptowana na kaplicę w 1913 roku. Czy to zabytek? Tak, obiekt ma status zabytku Grade II. Skąd nazwa Matka Boża z Hartley? Papież Benedykt XV użył tego tytułu dla sanktuarium w czasie I wojny światowej, wiążąc to miejsce z modlitwą o pokój w Europie. Czy kościół nadal działa? Tak, to czynna parafia katolicka z regularnymi nabożeństwami. Gdzie dokładnie się znajduje? W Hartley, wsi koło Sevenoaks w hrabstwie Kent, przy Church Road. Czy można wesprzeć jego utrzymanie? Tak, parafia przyjmuje darowizny na opiekę nad zabytkowym budynkiem krytym strzechą.
-
North Western Reform Synagogue
Londyn
North Western Reform Synagogue, znana prawie wszystkim jako Alyth, to reformowana synagoga i gmina żydowska w dzielnicy Temple Fortune, część Golders Green, w londyńskiej gminie Barnet, w północno-zachodniej części miasta. Budynek pochodzi z lat 30. XX wieku, a wspólnota należy do największych zgromadzeń reformowanych w Wielkiej Brytanii. Gdzie leży Alyth i jak tam trafić? Synagoga stoi przy Alyth Gardens w Temple Fortune, podmiejskiej okolicy na północnym skraju Golders Green. Rejon leży w północno-zachodnim Londynie, w gminie Barnet, przy dojeździe do Hoop Lane. Współrzędne to około 51,579 N, 0,196 W. Temple Fortune jest spokojną dzielnicą mieszkaniową z lokalnym pasażem sklepów, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po Golders Green i okolicznych żydowskich dzielnicach północnego Londynu. Kiedy synagogę założono i zbudowano? Gminę założono w 1933 roku. Budynek ukończono w 1936 roku według projektu architekta Fritza Landauera. To dobry przykład architektury synagogalnej lat 30. na londyńskich przedmieściach, powstały w czasie, gdy żydowska ludność stolicy przesuwała się na północny zachód. Historia terenu jest niezwykła. Grunt wydzielono z części cmentarnej West London Synagogue przy Hoop Lane. Przekazanie go pod zabudowę wymagało uchwalenia w parlamencie ustawy prywatnej (private members' bill), co pokazuje, jak ostrożnie traktowano zmianę przeznaczenia ziemi cmentarnej. Dlaczego Alyth jest ważna dla brytyjskiego judaizmu reformowanego? Alyth była pierwszą synagogą reformowaną założoną w Londynie od czasu powstania West London Synagogue w 1840 roku. Starsza gmina pełniła rolę jej „rodzica”, a więź między nimi widać nawet w gruncie, na którym stoi Alyth. W 1942 roku gmina należała też do założycieli ruchu znanego dziś jako Movement for Reform Judaism. Z dniem 1 stycznia 2026 roku ruch ten połączył się z Movement for Progressive Judaism, a Alyth stała się jedną z jego wspólnot członkowskich. Kto prowadził gminę? Charakter wspólnoty kształtowali pierwsi duchowni. Rabin Solomon Elihu Starrels był ministrem od 1933 do 1938 roku. Rabin dr Werner Van der Zyl pełnił funkcję starszego ministra w latach 1943–1958, gdy gmina rosła razem z całym ruchem reformowanym w Wielkiej Brytanii. Jak duża jest wspólnota? Alyth liczy około 2500 dorosłych i 1000 dzieci wśród członków, co stawia ją wśród największych synagog reformowanych w kraju. To działające miejsce modlitwy i życia wspólnoty, a nie muzeum, więc odwiedzający powinni tak je traktować. Najczęstsze pytania Co oznacza nazwa Alyth? Alyth to potoczna nazwa North Western Reform Synagogue, wzięta od ulicy Alyth Gardens, przy której synagoga stoi. Kto zaprojektował budynek? Architektem był Fritz Landauer, a budowę ukończono w 1936 roku. Do jakiego ruchu należy synagoga? To gmina reformowana, od 1 stycznia 2026 roku należąca do Movement for Progressive Judaism. Czy to atrakcja turystyczna? To czynna synagoga. Kto chce zobaczyć wnętrze, powinien wcześniej skontaktować się z gminą oraz uszanować nabożeństwa i zasady bezpieczeństwa. Co jest w pobliżu? Temple Fortune i Golders Green oferują sklepy, kawiarnie i kilka innych budynków religijnych i wspólnotowych, więc okolica to naturalny przystanek dla zainteresowanych historią żydowskiego Londynu.
-
Church of Saint Ismael
Kościół św. Ismaela (Church of Saint Ismael) to zabytkowy kościół parafialny w Uzmaston, wsi w hrabstwie Pembrokeshire w południowo-zachodniej Walii, tuż obok Haverfordwest. Budynek wpisano na listę zabytków w kategorii Grade II. Stoi na widocznym wzniesieniu między ujściem rzeki Cleddau Wen a samą wsią, więc łatwo go dostrzec z okolicznych dróg i ścieżek. Gdzie leży kościół św. Ismaela? Świątynia znajduje się w Uzmaston, niewielkiej miejscowości w pobliżu Haverfordwest, głównego miasta środkowego Pembrokeshire. Współrzędne to około 51,791 N i 4,946 W. Okolica jest spokojna, rolnicza i leży przy rozlewiskach Cleddau, czyli systemu rzecznych estuariów, który przecina całe hrabstwo. Kim był święty Ismael? Patronem kościoła jest Ismael, walijski biskup z VI wieku, związany z regionem Rhos w Pembrokeshire. Jego imię w języku walijskim występuje także w formie Isfael. Dedykacje świętym z epoki wczesnochrześcijańskiej są w Walii typowe i często oznaczają, że miejsce kultu ma bardzo stare korzenie. Jak wygląda budynek i jaka jest jego historia? Obecny kościół jest efektem długiej rozbudowy. Średniowieczna świątynia wzniesiona z kamienia miała gotycki charakter, a wieżę dodano pod koniec średniowiecza lub na początku czasów nowożytnych. Wieża należy do najstarszych zachowanych części i to ona nadaje bryle charakterystyczną sylwetkę. W 1870 roku rozpoczęto gruntowną wiktoriańską przebudowę. Przez kilka lat rozebrano i odbudowano na dawnych fundamentach wschodnie partie ścian prezbiterium, nawę oraz południowe ramię transeptu. Prace prowadził najpierw architekt, który zmarł w trakcie, a ukończył je E. H. Lingen Barker. Z pierwotnej budowli przetrwały między innymi wieża, fragment wschodnich ścian północnej nawy bocznej, otwór zwany hagioskopem łączący wieżę z prezbiterium, trzy okna z XV wieku, kilka konsol oraz romańska chrzcielnica z kropielnicą. Kolejne prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1991–1992 oraz w 1999 roku. Dzięki nim budynek jest dobrze utrzymany i nadal służy wspólnocie. Co warto zobaczyć? wieżę, czyli najstarszy element kościoła, romańską chrzcielnicę z czasów sprzed wiktoriańskiej przebudowy, okna z XV wieku, widok na wieś i ujście Cleddau Wen z okolic świątyni. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Ismaela jest zabytkiem? Tak, jest wpisany na listę zabytków Walii w kategorii Grade II. Kto jest patronem kościoła? Święty Ismael, walijski biskup z VI wieku, związany z Rhos. Czy kościół jest stary? Tak. Wieża i część detali są średniowieczne, a romańska chrzcielnica jest jeszcze starsza. Większość murów pochodzi z wiktoriańskiej przebudowy po 1870 roku. Jak dojechać? Uzmaston leży tuż przy Haverfordwest, więc najłatwiej dotrzeć tam samochodem lub rowerem z miasta. Przed wizytą warto sprawdzić, czy kościół jest otwarty, bo małe parafie często ograniczają godziny zwiedzania. Czy wejście jest płatne? Kościoły parafialne w Walii są zwykle bezpłatne, a mile widziane są dobrowolne datki. Kościół św. Ismaela to dobry przystanek dla osób zainteresowanych walijską architekturą sakralną, historią Pembrokeshire i spokojnymi miejscami poza głównymi szlakami turystycznymi.
-
St Margaret's Well
Oksford
St Margaret's Well to zabytkowa studnia z łukiem i schodkami w Binsey, na zachodnim skraju Oksfordu, tuż obok miejscowego kościoła. Miejsce łączy średniowieczną legendę o patronce miasta z literackim skojarzeniem z „Alicją w Krainie Czarów". Gdzie leży St Margaret's Well? Studnia znajduje się we wsi Binsey, na zachód od centrum Oksfordu (hrabstwo Oxfordshire, kod OX2), przy kościele św. Małgorzaty. Współrzędne to około 51,769 N i 1,298 W. Dojście z miasta prowadzi spokojnymi, wiejskimi uliczkami wzdłuż łąk Port Meadow, dlatego wizyta dobrze łączy się ze spacerem nad Tamizą. Jaka legenda wiąże się z tym źródłem? Tradycja przypisuje powstanie źródła św. Fridswidzie, patronce Oksfordu. Według podania uciekała przed mercyjskim księciem, który chciał ją poślubić, i schroniła się w Binsey. Miała tam spędzić trzy lata, pracując jako pasterka świń. Jej modlitwa do św. Małgorzaty z Antiochii sprowadziła na ziemię źródło w pobliżu zachodniego końca kościoła. Woda miała przywrócić wzrok prześladowcy, którego dotknęła ślepota. To przekaz tradycyjny, a nie udokumentowany fakt historyczny, i różne źródła podają nieco odmienne szczegóły. Dlaczego przybywali tu pielgrzymi? Po śmierci świętej opiekę nad miejscem sprawował oksfordzki klasztor, a do studni kierowano pielgrzymów szukających ulgi w drobnych dolegliwościach. Późniejsze podania przypisywały wodzie działanie na choroby oczu oraz pomoc kobietom, które miały trudności z poczęciem dziecka. Średniowieczna zabudowa studni została rozebrana w 1639 roku, a źródło porzucono. Jak wygląda obecna studnia? Dzisiejsza konstrukcja pochodzi z XIX-wiecznej odbudowy. Relacja z 1893 roku, autorstwa Roberta Charlesa Hope'a, opisuje inskrypcję upamiętniającą odnowienie studni przez miejscowego wikarego, T. J. Prouta. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków jako Grade II (opis: studnia z łukiem i schodkami). Co to ma wspólnego z „Alicją w Krainie Czarów"? Według popularnej interpretacji studnia z melasą (Treacle Well) z książki Lewisa Carrolla została zainspirowana właśnie źródłem w Binsey. Carroll był związany z Oksfordem, a opowieść o „studni" z historiami łatwo skojarzyć z lokalnym miejscem uzdrowień. Czy pielgrzymki odbywają się nadal? Tak. Co najmniej jedna pielgrzymka odbywa się co roku w wigilię święta św. Małgorzaty. Poza tym terminem miejsce jest ciche, a przy studni i kościele często panuje atmosfera skupienia. Najczęstsze pytania Czy St Margaret's Well w Oksfordzie to to samo, co studnia w Edynburgu? Nie. W Holyrood Park w Edynburgu znajduje się inna studnia o tej samej nazwie. Opisywana tutaj leży w Binsey pod Oksfordem. Czy wstęp jest płatny? Studnia stoi w przestrzeni wiejskiej przy kościele i nie wymaga biletu. Ile czasu zajmuje wizyta? Samo obejrzenie studni i kościoła to około 20–30 minut. Z dojściem przez Port Meadow warto zaplanować pół dnia. Czy to prawdziwe źródło uzdrawiające? To miejsce o znaczeniu historycznym i legendarnym. Tradycja mówi o uzdrowieniach, ale nie ma na to dowodów.
-
Roman Catholic Church of Our Lady and St Hubert, and Attached Presbytery
Hyndburn
Rzymskokatolicki kościół Matki Bożej i św. Huberta w Great Harwood w hrabstwie Lancashire to wiktoriański kościół w stylu neogotyckim, który od końca lat 50. XIX wieku jest centrum życia miejscowych katolików. Wraz z przylegającą plebanią tworzy chroniony zespół w dystrykcie Hyndburn i należy do architektonicznie najcenniejszych świątyń w okolicy. Kto zaprojektował kościół i kiedy go zbudowano? Kościół powstał w latach 1857–1859, a jego projekt przypisuje się Edwardowi Welby'emu Puginowi, jednemu z najbardziej znanych architektów katolickich swojego pokolenia. Lokalne badania nad dziedzictwem wymieniają też jako współautora Jamesa Murraya, którego brakuje w oficjalnym opisie wpisu do rejestru. Misja w Great Harwood rozpoczęła się w 1857 roku, a pierwsze msze odprawiano we zwykłym domku przy Queen Street, zanim powstał docelowy kościół. Kto za to zapłacił? Budowę sfinansował James Lomax z Clayton Hall. Jego hojność nie ograniczyła się do samego kościoła: opłacił także plebanię, szkołę i salę parafialną, dzięki czemu nowa parafia otrzymała komplet budynków. Lomax i jego żona spoczywają w krypcie pod kaplicą Matki Bożej, więc dobroczyńca został pochowany w kościele, który umożliwił. Jak wygląda budynek? Ściany wykonano z surowo ciosanego piaskowca z gładszymi obramieniami z kamienia ciosowego, a całość przykrywa stromy dach z łupka. Plan jest typowy dla dzieł Pugina: wieża od zachodu, nawy boczne przechodzące w transepty oraz apsydowe prezbiterium z dobudowaną kaplicą Matki Bożej. Styl to tak zwany środkowy okres gotyku angielskiego, nawiązujący do architektury XIII i XIV wieku. Wieża z iglicą ma 117 stóp, czyli około 35 metrów, dlatego kościół jest wyraźnym punktem orientacyjnym w otaczającej zabudowie. Świątynię otacza duży cmentarz, co dodatkowo podkreśla jej obecność w krajobrazie miasta. Co znajduje się w środku? Miłośnicy wnętrz sakralnych znajdą tu sporo do oglądania. Witraże wykonała firma Hardman z Birmingham, znana z wyposażania wielu katolickich kościołów tamtej epoki. Ołtarz główny i retabulum są dziełem Williama Farmera, a w nawie przyciąga wzrok wiszący krucyfiks na belce tęczowej. Organy mają własną ciekawą historię: pochodzą z anglikańskiego kościoła św. Jana, który został już zburzony. Czy budynek jest zabytkiem? Tak. Kościół i przylegająca plebania są wpisane łącznie do rejestru zabytków w kategorii II*, czyli drugiej najwyższej w angielskim systemie ochrony, zarezerwowanej dla szczególnie ważnych obiektów. Wpis nastąpił w 1984 roku. Najczęstsze pytania Gdzie leży kościół? W Great Harwood, w dystrykcie Hyndburn w hrabstwie Lancashire w Anglii. Kto był architektem? Edward Welby Pugin, a lokalne zapisy dziedzictwa wymieniają także Jamesa Murraya jako współautora. Czy można zobaczyć wnętrze? Kościół jest czynną świątynią, dlatego przed wizytą warto sprawdzić ogłoszenia parafialne o godzinach nabożeństw i możliwościach zwiedzania. Czy warto go odwiedzić? Dla osób zainteresowanych architekturą wiktoriańską, twórczością Pugina i witrażami to jeden z najciekawszych przystanków w Great Harwood.
-
Church of St Wilfrid
Ribble Valley
Church of St Wilfrid (kościół św. Wilfryda) to rzymskokatolicki kościół przy Derby Road w Longridge, niewielkim mieście w dolinie rzeki Ribble w hrabstwie Lancashire. Neogotycki budynek z lat 80. XIX wieku jest wpisany na listę zabytków (Grade II), a jego kamienna iglica należy do charakterystycznych punktów centrum miasta. Jaka jest historia kościoła św. Wilfryda w Longridge? Katolicy w Longridge zaczynali od szkoły-kaplicy przy Pitt Street, zbudowanej w latach 1867-69. Gdy wspólnota się powiększyła, w 1878 roku architekt William Withnell z Preston przygotował plany prawdziwego kościoła. Lokalna historia parafii podaje jednak inne nazwisko, pana Hughesa z Preston, więc autorstwo projektu nie jest jednoznaczne. Nowy kościół otwarto w lipcu 1886 roku za biskupa Salford. Zbudowano go bez wieży, ponieważ zabrakło pieniędzy. Brakujące elementy dodano w latach 1908-09: wieżę z iglicą, ganek i baptysterium. Dzięki iglicy świątynia zyskała sylwetkę, która dziś góruje nad okolicznymi ulicami i stanowi ważną część krajobrazu miejskiego w lokalnej strefie ochrony konserwatorskiej. Jak wygląda budynek? Według wpisu Historic England kościół ma wysoką nawę z oknami nawy głównej (clerestorium), niższe prezbiterium zakończone wielobocną apsydą, ganek od wschodu oraz wieżę w narożniku północno-wschodnim. Wieżę wieńczy ośmioboczna kamienna iglica, a oświetlają ją lancetowate okna, czyli wąskie, ostrołukowe otwory typowe dla neogotyku. Jeden szczegół może zaskoczyć: apsyda znajduje się od strony zachodniej, a nie, jak tradycyjnie, wschodniej. Ganek leży po stronie wschodniej, więc wchodzi się do środka z przeciwnej strony, niż podpowiadałby układ wielu starszych kościołów. Co znajduje się w środku? Wpis zabytkowy określa wnętrze jako mało interesujące architektonicznie, ale ma ono swoje atuty: arkady na okrągłych kolumnach i otwartą drewnianą więźbę dachową nad nawą. Wyposażenie opowiada o dziejach parafii: dębowa ambona z lat 1881-88 Droga Krzyżowa z 1895 roku ołtarz główny i retabulum z 1900 roku rzeźbione dębowe krzesło z 1631 roku głowica mosiężnego krzyża procesyjnego, która ma pochodzić sprzed reformacji Kim był św. Wilfryd? Kościół nosi imię Wilfryda, siódmowiecznego biskupa Northumbrii i jednego z najbardziej znanych świętych północnej Anglii. Jego imię nosi wiele kościołów w Lancashire, Yorkshire, Cheshire i środkowej Anglii, dlatego szukając tego w Longridge, warto upewnić się, o którą parafię chodzi. To samo wezwanie ma między innymi kościół w pobliskim Ribchester. Wskazówki dla zwiedzających Kościół stoi przy Derby Road, niedaleko sklepów i kawiarni w centrum Longridge. Iglicę widać z wielu miejsc w mieście, więc to wygodny punkt orientacyjny. Longridge to dobra baza na spacery po dolinie Ribble i w stronę Forest of Bowland, więc wizyta przy kościele łatwo wpisuje się w dzień spędzony w okolicy. Jeśli chcesz zobaczyć wnętrze, sprawdź godziny nabożeństw w parafii, bo dostęp zależy od liturgii i lokalnych ustaleń. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół św. Wilfryda w Longridge? Kościół otwarto w lipcu 1886 roku. Wieżę, iglicę, ganek i baptysterium dodano w latach 1908-09. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, ma status Grade II nadany przez Historic England. Kto go zaprojektował? Plany z 1878 roku przygotował William Withnell z Preston, choć jedna z historii parafii wymienia pana Hughesa z Preston. Jakiego wyznania jest kościół? Jest to kościół rzymskokatolicki.
-
Trinity Chapel Welsh Calvinistic Methodist Chapel
Swansea
Trinity Chapel Welsh Calvinistic Methodist Chapel to walijska kaplica kalwińsko-metodystyczna w dzielnicy Sketty w Swansea, na południu Walii. Dziś funkcjonuje jako walijskojęzyczny kościół prezbiteriański, a sam budynek znajduje się na liście obiektów zabytkowych w stopniu II. Skąd wzięła się kongregacja Trinity? Początki wspólnoty sięgają końca XVIII wieku. Korzenie wiążą się z podziałem w kaplicy Mynyddbach w 1799 roku. Niewielka kaplica na Greenhill przeszła pod opiekę kalwinistycznych metodystów w 1802 roku, a w 1829 roku w centrum Swansea, przy późniejszej Park Street, otwarto znacznie większą świątynię o tej samej nazwie. Według części źródeł pierwszy budynek powstał już w 1793 roku, a następnie przebudowywano go w 1829 i 1888 roku. Co stało się podczas wojny? Kaplica na Park Street została zniszczona 22 lutego 1941 roku w czasie bombardowań Swansea podczas II wojny światowej. Wspólnota nie rozproszyła się jednak: po latach zdecydowała się odbudować świątynię w innym miejscu. Dlaczego kaplica stoi dziś w Sketty? W 1951 roku powołano komitet budowy, który szukał nowego miejsca w pobliżu szkoły niedzielnej przy Glanmor Park Road w Sketty. Szkoła niedzielna Glanmor działała od 1925 roku, więc nowa kaplica stanęła tuż obok niej. Prace rozpoczęto w 1953 roku, a otwarcie nastąpiło w 1955 roku. Część źródeł, między innymi baza Coflein, podaje jako rok budowy 1954, dlatego w opisach tego miejsca spotkasz obie daty. Kto zaprojektował budynek? Projekt powstał w swanseańskim biurze pracowni Percy Thomas and Son. Głównym projektantem był Norman Thomas, a jego asystentem Howell Mendus. To przykład powojennej architektury sakralnej w Walii, powstałej na miejsce świątyni utraconej w czasie wojny. Status zabytku Obiekt został wpisany na listę zabytków w stopniu II przez Cadw, walijską agencję ochrony dziedzictwa. Wpis pochodzi z marca 2021 roku. Opis rejestrowy określa budynek jako walijskojęzyczną dawną kaplicę kalwińsko-metodystyczną, obecnie kościół Presbyterian Church of Wales. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się kaplica? W dzielnicy Sketty w Swansea, w pobliżu Glanmor Park Road. Współrzędne to około 51,6189 N i 3,9778 W. Czy kaplica jest zabytkiem? Tak, ma status obiektu zabytkowego w stopniu II. Czy to oryginalny budynek z XIX wieku? Nie. Starsza świątynia z Park Street została zniszczona w 1941 roku, a obecny budynek pochodzi z połowy lat 50. XX wieku. W jakim języku odbywają się nabożeństwa? Wspólnota ma walijskojęzyczny charakter, a kościół należy do tradycji prezbiteriańskiej Walii. Czy można poznać historię wspólnoty z archiwów? Tak. Dokumenty kościoła z lat 1928-2016 przechowuje West Glamorgan Archive Service pod sygnaturą D/D CM 23. Dla kogo to miejsce? Kaplica będzie ciekawym przystankiem dla osób interesujących się architekturą powojenną, historią walijskiego nonkonformizmu oraz skutkami bombardowań Swansea. Warto zestawić ją z innymi świątyniami miasta, aby zobaczyć, jak społeczności odbudowywały życie religijne po 1941 roku. Dzielnica Sketty jest spokojną, zieloną częścią Swansea, położoną na zachód od centrum, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po okolicy.
-
Finchley Progressive Synagogue
Londyn
Finchley Progressive Synagogue, Londyn Finchley Progressive Synagogue to liberalna gmina żydowska i synagoga w North Finchley, w londyńskiej dzielnicy Barnet. Mieści się przy Hutton Grove i należy do ugruntowanych wspólnot judaizmu postępowego w północnym Londynie. Dla osób zainteresowanych historią religijną i społeczną londyńskich przedmieść to ciekawy przykład wspólnoty, która z kilku rodzin spotykających się w pożyczonych salach urosła do społeczności z własnym, wybudowanym specjalnie dla niej domem. Gdzie to jest? Synagoga znajduje się w North Finchley, na północy Wielkiego Londynu, w gminie Barnet. Budynek stoi przy Hutton Grove, w spokojnej okolicy mieszkalnej niedaleko głównej ulicy North Finchley. Dzięki temu łatwo połączyć wizytę ze spacerem po tej części Barnet. Jak powstała gmina? Wspólnota powstała w 1953 roku jako Finchley Liberal Jewish Congregation. Na początku nie miała własnego budynku. Członkowie spotykali się w bibliotece w North Finchley, w domach prywatnych i w szkole Moss Hall, a według niektórych źródeł także w kościołach Christ Church i St. Mary's, zanim gotowa była stała siedziba. Kiedy zbudowano synagogę? Obecny budynek pochodzi z 1964 roku. Po 1971 roku gmina funkcjonuje pod nazwą Finchley Progressive Synagogue. Sala mieści około 350 osób, co dobrze oddaje skalę społeczności, która ją wzniosła. Kto prowadził wspólnotę? Historia rabinów gminy jest dobrze udokumentowana: Frank Hellner, rabin urodzony w Stanach Zjednoczonych, prowadził gminę od 1966 roku do przejścia na emeryturę 31 grudnia 1999 roku, będąc jej jedynym rabinem przez 33 lata. Mark Goldsmith pełnił tę funkcję w latach 1999–2006. Neil Janes był rabinem mniej więcej w latach 2006–2010. Rebecca Birk jest rabinką od 2011 roku. Jaka to wspólnota? Finchley Progressive Synagogue należy do judaizmu liberalnego i liczy około 350 rodzin. 23 grudnia 2014 roku została zarejestrowana jako spółka, a działa również jako zarejestrowana organizacja charytatywna. Praktyczne wskazówki To czynne miejsce kultu, a nie muzeum. Jeśli chcesz odwiedzić synagogę, skontaktuj się wcześniej z gminą i uszanuj nabożeństwa oraz wydarzenia wspólnoty. Ubierz się skromnie i zachowuj się cicho w środku. Godziny nabożeństw i możliwości zwiedzania sprawdź bezpośrednio u gminy, ponieważ się zmieniają. Najczęstsze pytania Czy Finchley Progressive Synagogue jest ortodoksyjna? Nie. To liberalna, czyli postępowa gmina żydowska. Kiedy powstała? Wspólnota została założona w 1953 roku, a obecny budynek ukończono w 1964 roku. Gdzie dokładnie się znajduje? Przy Hutton Grove w North Finchley, w londyńskiej gminie Barnet. Ile osób do niej należy? Około 350 rodzin. Kto jest obecnie rabinem? Rebecca Birk, która pełni tę funkcję od 2011 roku.
-
Soar Y Mynydd Chapel
Soar y Mynydd Chapel to maleńka kaplica metodystów kalwińskich w górach Ceredigion w Walii, w okolicy Llanddewi Brefi, na południowy zachód od miasteczka Tregaron. Często nazywa się ją najbardziej odludną kaplicą w Walii i trudno się z tym nie zgodzić: do najbliższych zabudowań jest daleko, a dojazd prowadzi wąskimi drogami wśród pustych wzgórz. Gdzie leży Soar y Mynydd? Kaplica stoi na górskim pustkowiu w głębi Walii, w pobliżu współrzędnych 52,164 N i 3,778 W. Okolica to otwarte pastwiska, doliny rzek i opuszczone gospodarstwa. Najbliższą miejscowością jest Llanddewi Brefi, a większym ośrodkiem w regionie Tregaron. Warto zaplanować wizytę z mapą offline, bo zasięg telefonu bywa tu słaby. Co oznacza nazwa? Walijskie „Soar y Mynydd” znaczy mniej więcej „Soar (Zoar) górska”. Nazwa nawiązuje do biblijnego miasta Soar, w którym według Księgi Rodzaju schronił się Lot. Dla hodowców owiec z odległych dolin kaplica była więc symbolicznym schronieniem. Jak powstała kaplica? Świątynię wzniesiono na początku XIX wieku z inicjatywy Ebenezera Richardsa, duchownego z Tregaron, wraz z grupą powierników. Miała służyć rodzinom pasterzy mieszkającym w oddalonych górnych dolinach, którym wędrówka do kościoła w miasteczku zajmowała zbyt dużo czasu. Źródła podają różne daty budowy, od 1803 do lat dwudziestych XIX wieku, dlatego najbezpieczniej mówić o początku XIX stulecia. Ebenezer Richards był także ojcem Henry'ego Richarda, znanego walijskiego polityka i działacza pokojowego. Jak wygląda budynek? Kaplica jest skromna i pozbawiona ozdób. Zbudowano ją z miejscowego kamienia, który według opisów zbierano w korytach rzek oraz z ruin pobliskich gospodarstw. Wnętrze jest proste, z amboną i ławkami. Nad amboną widnieje malowany napis „Duw cariad yw” („Bóg jest miłością”), pochodzący z 1911 roku. Budynek jest objęty ochroną jako zabytek. Szkoła w kaplicy Przez wiele lat budynek pełnił też funkcję szkoły dla dzieci z okolicznych gospodarstw. Lekcje odbywały się tu do lat czterdziestych XX wieku. To dobrze pokazuje, jak ważną rolę kaplica odgrywała w życiu rozproszonej społeczności górskiej. Zima 1947 roku i walka o przetrwanie Liczba wiernych gwałtownie spadła po surowej zimie 1947 roku. Śnieżyce zabiły mnóstwo owiec, a wiele rodzin opuściło góry. W 1950 roku do wspólnoty należało zaledwie około dziesięciu osób. Pod koniec lat sześćdziesiątych i na początku siedemdziesiątych kaplicy groziło zamknięcie, ale w 1973 roku ponownie otwarto ją dla nabożeństw. Czy odbywają się tu nabożeństwa? Tak. Nabożeństwa w Soar y Mynydd nadal odprawia się po walijsku. Podczas pandemii COVID-19 zostały zawieszone, a od maja 2022 roku znów się odbywają. Jeśli chcesz wejść do środka, sprawdź wcześniej aktualne terminy, bo to czynne miejsce kultu, a nie muzeum. Najczęstsze pytania Czy kaplica naprawdę jest najbardziej odludna w Walii? Tak się o niej mówi. Jest to określenie popularne, a nie oficjalny tytuł, ale położenie w górskiej głuszy dobrze je uzasadnia. Czy trzeba znać walijski? Nie, żeby obejrzeć budynek z zewnątrz i cieszyć się krajobrazem. Nabożeństwa odbywają się jednak po walijsku. Dla kogo jest to miejsce? Dla miłośników spokoju, pieszych wędrówek, historii wiejskiej Walii i fotografii krajobrazowej. Nie ma tu typowej turystycznej infrastruktury, więc zabierz własną wodę i jedzenie. Kiedy najlepiej przyjechać? Późną wiosną i latem drogi są najbezpieczniejsze. Zimą góry w tej części Walii potrafią być odcięte przez śnieg, o czym przypomina historia z 1947 roku. Dlaczego warto? Soar y Mynydd to przykład tego, jak wiara, praca na roli i lokalna wspólnota splotły się w jednym budynku. Mała kamienna kaplica pośrodku wzgórz, która przetrwała wyludnienie i lata niepewności, opowiada o Walii wiejskiej lepiej niż niejeden przewodnik. To dobry przystanek na trasie przez Mynyddoedd Cambrian, jeśli szukasz ciszy i miejsc dalekich od tłumów.
-
Drive Methodist Church, Reading Room, Former School-Chapel, And Wall, Gateposts And Railings
Lytham St Annes
Drive Methodist Church, Reading Room, Former School-Chapel, And Wall, Gateposts And Railings to wpisany do rejestru zabytków (Grade II) kompleks metodystyczny w St Annes-on-the-Sea, części Lytham St Annes na wybrzeżu Fylde w hrabstwie Lancashire w Anglii. Długa oficjalna nazwa obejmuje kilka elementów jednego zespołu: kościół, czytelnię, dawną kaplicę szkolną oraz mur, słupki bramne i ogrodzenie. Gdzie to jest? Zespół stoi na rogu Clifton Road South i Eastbank Road, przy głównej ulicy miasta, The Drive. Współrzędne to 53.748336, -3.030106. Historic England zaznacza, że kościół współtworzy krajobraz tej ulicy, więc widać go podczas spaceru przez centrum miasta. Jaka jest historia obiektu? Najstarszym budynkiem jest kaplica szkolna z 1877 roku, zaprojektowana przez biuro Maxwell and Tuke z Bury. Szybko okazała się za mała dla wiernych. Dlatego w latach 1890-1893 wzniesiono obecny kościół według projektu Herberta Isitta. W 1901 roku do wschodniej ściany pierwotnej kaplicy dobudowano czytelnię; jej architekt nie jest znany. Budynki powstawały łącznie w latach 1877-1901, z późniejszymi przeróbkami. Jak wygląda? Kościół i czytelnia są zbudowane z warstwowego żółtego piaskowca i przykryte zielonym łupkiem. Kaplica szkolna jest inna: to czerwona cegła z kamiennymi detalami. Ta mieszanka materiałów pokazuje etapy budowy na pierwszy rzut oka. We wnętrzu czytelni znajdują się witraże, drewniane boazerie i dach z belkami typu hammer-beam. Mur, słupki bramne i ogrodzenie wokół terenu również objęto wpisem. Obramowują zespół od strony ulicy. Dlaczego jest wpisany do rejestru? Historic England wpisała zespół do rejestru w stopniu Grade II w dniu 8 marca 2010 roku (numer 1393722). Opis wpisu przedstawia go jako dobry przykład architektury kościołów nonkonformistycznych i ośrodek życia metodystów w St Annes. Wpis docenia też całą grupę budynków, a nie tylko główny kościół. Najczęstsze pytania Czy to zabytek? Tak. Obiekt ma status Grade II od 8 marca 2010 roku. Kto go zaprojektował? Kaplicę szkolną zaprojektowało biuro Maxwell and Tuke z Bury. Kościół zaprojektował Herbert Isitt. Architekt czytelni nie jest znany. Kiedy go zbudowano? Kaplica szkolna pochodzi z 1877 roku, kościół z lat 1890-93, a czytelnia z 1901 roku. Z czego jest zbudowany? Kościół i czytelnia z żółtego piaskowca z zielonym dachem łupkowym; kaplica szkolna z czerwonej cegły z kamiennymi detalami. Jak go znaleźć? Przy The Drive, na rogu Clifton Road South i Eastbank Road w St Annes-on-the-Sea. Wskazówki dla zwiedzających Z zewnątrz obiekt dobrze widać z chodnika. Warto obejść narożnik, by porównać piaskowcowy kościół z ceglaną kaplicą szkolną i przyjrzeć się ogrodzeniu oraz słupkom bramnym. Ponieważ zespół leży w centrum St Annes, łatwo połączyć jego oglądanie ze spacerem po głównych ulicach miasta i w stronę nadmorskiego deptaka.
-
St Martin's Church
St Martin's Church to anglikański kościół przy Albany Road w dzielnicy Roath w Cardiff, w Walii. Neogotycka świątynia, zaprojektowana przez architekta F. R. Kempsona, powstała na przełomie XIX i XX wieku i do dziś należy do Kościoła w Walii (diecezja Llandaff). Ma za sobą dramatyczną historię: w czasie II wojny światowej niemal doszczętnie spłonęła, a później została odbudowana. Jak powstał kościół St Martin's w Roath? Cardiff w XIX wieku szybko się rozrastał, głównie dzięki eksportowi węgla. Do miasta ściągały tysiące robotników, a wraz z nimi przybywało nowych osiedli i kościołów. W Roath rosła liczba anglikanów, dlatego w listopadzie 1886 roku uzyskała licencję pierwsza kaplica na tym miejscu: prosty budynek z drewna i żelaza. Był jednak zbyt mały, by pomieścić całą wspólnotę parafialną. Na jego miejscu zaczęto więc wznosić murowany kościół w stylu neogotyckim. Prace ruszyły w 1897 lub 1899 roku (źródła podają różne daty), a świątynię poświęcono 20 października 1901 roku. Dwa lata później, w 1903 roku, wspólnota została wyodrębniona jako samodzielna parafia. Co wydarzyło się w czasie wojny? Najważniejszy rozdział w dziejach kościoła przypadł na 26 lutego 1941 roku. Podczas nalotu na Cardiff bomba zapalająca trafiła w budynek, a pożar zniszczył jedno z najbogatszych wnętrz kościelnych w południowej Walii. Z dawnego wyposażenia ocalała tylko Kalwaria, czyli grupa rzeźbiarska z ukrzyżowaniem, umieszczona na północnej ścianie w pobliżu kaplicy Świętego Krzyża. Odbudowa trwała wiele lat. Zgodę na prace konserwatorskie wydano w lipcu 1951 roku, a ponownego poświęcenia kościoła dokonano 17 grudnia 1955 roku. Dla mieszkańców Roath było to symboliczne zamknięcie trudnego okresu. Jaki to kościół dziś? St Martin's reprezentuje tradycję anglo-katolicką w ramach Kościoła w Walii. Oznacza to bogatszą oprawę liturgii i duży nacisk na dziedzictwo sakramentalne, co odróżnia go od bardziej surowych wspólnot protestanckich. Parafia pozostaje aktywna, a budynek nadal pełni funkcję kościoła parafialnego dla okolicy. Co warto zobaczyć? Bryłę neogotycką autorstwa Kempsona, typową dla wiktoriańskiej i edwardiańskiej architektury sakralnej w Cardiff. Kalwarię na północnej ścianie, jedyny element pierwotnego wyposażenia, który przetrwał pożar. Kaplicę Świętego Krzyża, położoną obok miejsca, gdzie zachowała się Kalwaria. Otoczenie Albany Road, gdzie widać charakter dzielnicy Roath, rozwiniętej w czasach węglowego boomu. Najczęstsze pytania Gdzie leży St Martin's Church? Przy Albany Road w dzielnicy Roath, we wschodniej części Cardiff w Walii. Kiedy poświęcono kościół? Pierwotnie 20 października 1901 roku. Po zniszczeniach wojennych ponownie poświęcono go 17 grudnia 1955 roku. Kto zaprojektował świątynię? Architekt F. R. Kempson, w stylu neogotyckim. Co zniszczył pożar w 1941 roku? Większość wnętrza, uważanego za jedno z najbogatszych w południowej Walii. Przetrwała jedynie Kalwaria na północnej ścianie. Do jakiego Kościoła należy parafia? Do Kościoła w Walii, w diecezji Llandaff. Wspólnota ma charakter anglo-katolicki. Czy warto tu zajrzeć? Tak, jeśli interesuje Cię historia Cardiff, architektura wiktoriańska i losy miasta w czasie II wojny światowej. Kościół pokazuje, jak lokalna wspólnota odbudowała swoją świątynię po wojennej stracie.
-
Keills Chapel
Keills Chapel to niewielka średniowieczna kaplica w zachodnich Highlands, w regionie Argyll and Bute w Szkocji. Stoi na półwyspie Knapdale, niedaleko wsi Tayvallich, i od lat uchodzi za jedno z najlepiej ukrytych miejsc w tej części kraju. Przyciąga osoby zainteresowane wczesnym chrześcijaństwem, kamieniarstwem i historią Szkocji. Co warto wiedzieć o kaplicy? Budowla pochodzi z końca XII wieku i jest poświęcona św. Cormacowi. Jej wnętrze pełni dziś rolę małego lapidarium. W 1978 roku kaplica dostała nowy dach, aby chronić przed pogodą kolekcję rzeźbionych kamieni znalezionych w okolicy. Dzięki temu dawne nagrobki i krzyże można oglądać pod dachem, a nie na deszczu i wietrze. Co znajduje się w środku? W zbiorach jest prawie czterdzieści rzeźbionych kamieni, datowanych od VIII do XVI wieku. Wśród nich są: fragmenty drugiego wczesnochrześcijańskiego krzyża, cztery płyty nagrobne ozdobione krzyżami z wczesnego okresu, późniejsze zachodniohighlandzkie płyty nagrobne. Jedna z płyt przedstawia harfę i nosi łacińskie napisy. Można je przetłumaczyć jako „O'Cuinn kazał mnie wykonać” oraz „Tu leży… i Allan, jego syn”. Czym jest Krzyż z Keills? Najważniejszym zabytkiem jest Krzyż z Keills (Keills Cross), wysoki na około dwa metry i wykonany z niebieskoszarego łupku. Rzeźbienie występuje tylko na jednej stronie. Trzon zdobią pola ze spiralami, zwierzętami i splotem klucza. Na ramionach krzyża widać postać w szacie, która w jednej ręce trzyma księgę, a drugą unosi w geście błogosławieństwa; po bokach postaci widać lwy. Na górnym ramieniu św. Michał zabija smoka. Według Historic Environment Scotland krzyż powstał w VIII wieku i wiąże się z rzemieślnikiem z Iony. Środkowa wypustka ma odpowiednik w krzyżu z Kildalton na wyspie Islay. Inne źródła podają późniejsze lub wcześniejsze daty, od końca VII do początku IX wieku, więc datowanie pozostaje sporne. Skąd pochodzi krzyż? Pierwotne miejsce krzyża nie jest pewne. Nie ma go w opisie stanowiska z lat trzydziestych XIX wieku, a wykopaliska przy jego podstawie na cmentarzu wskazują, że postawiono go tam stosunkowo niedawno. Od 1979 roku krzyż stoi wewnątrz kaplicy. Jak zaplanować wizytę? Kaplica leży w spokojnej, wiejskiej okolicy nad zatoką Loch Sween. Najbliższa wieś to Tayvallich. Współrzędne to około 55,963 N i 5,703 W. To dobry przystanek podczas objazdu Argyll dla osób lubiących zabytki z dala od tłumów. Najczęstsze pytania Gdzie leży Keills Chapel? W Knapdale, w regionie Argyll and Bute, w zachodnich Highlands, niedaleko wsi Tayvallich. Z jakiego okresu pochodzi kaplica? Z końca XII wieku, a jej wnętrze mieści kamienie z VIII–XVI wieku. Co jest tu najcenniejsze? Wczesnośredniowieczny Krzyż z Keills, bogato rzeźbiony z jednej strony.
-
Church of St William of York
Londyn
Kościół św. Williama z Yorku w Stanmore, na północno-zachodnich obrzeżach Londynu, to rzymskokatolicki kościół parafialny z drugiej połowy XX wieku. Stoi przy Du Cros Drive w gminie Harrow i należy do zabytków wpisanych na listę Grade II, czyli drugiego stopnia ochrony w Anglii. To dobry punkt dla osób, które interesują się powojenną architekturą sakralną i historią katolicyzmu w podlondyńskich dzielnicach. Jak powstała parafia? Parafię pod wezwaniem św. Williama z Yorku erygowano w 1938 roku. Wspólnota wyrosła z misji prowadzonej przez dominikanów. Na początku nie miała własnej świątyni: w dni powszednie msze odprawiano w kaplicy pobliskiego klasztoru sióstr dominikanek, a w niedziele w sali sąsiedniej szkoły św. Tomasza z Akwinu. Ta więź z dominikankami jest do dziś ważnym elementem tożsamości parafii. Dlaczego budowa trwała tak długo? Działkę przy Du Cros Drive kupiono pod kościół w 1939 roku, jednak wybuch wojny i późniejsze ograniczenia budowlane odsunęły inwestycję w czasie. Dopiero po zniesieniu licencji budowlanych w 1954 roku można było ruszyć z pracami. Najpierw, w 1955 roku, powstał dom proboszcza. Budowę samego kościoła rozpoczęto 5 października 1959 roku, a kamień węgielny położono 7 czerwca 1960 roku. Świątynię ukończono około 1960 roku, a jako miejsce kultu zarejestrowano w roku następnym. Kto zaprojektował kościół? Autorem projektu był Hector O. Corfiato, architekt urodzony we Francji i działający w Wielkiej Brytanii. Wykonawcą była londyńska firma C. P. Roberts and Co. z Holborn. Kościół reprezentuje architekturę sprzed reform Soboru Watykańskiego II. Opisy w rejestrach zabytków podkreślają, że budynek zachował się w niemal niezmienionej formie, co czyni go cennym przykładem swojej epoki. Co warto wiedzieć przed wizytą? Kościół jest czynny, więc zwiedzanie warto dopasować do rytmu nabożeństw i zachować ciszę. Wnętrze prezbiterium zdobią ikony świętego Williama z Yorku i świętej Katarzyny ze Sieny, nawiązujące do dominikańskich korzeni wspólnoty. Okolica to spokojne, zielone przedmieście, dlatego wizytę można połączyć ze spacerem po Stanmore. Najczęstsze pytania Kim był św. William z Yorku? To średniowieczny arcybiskup Yorku, patron parafii i kościoła. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, ma status Grade II, nadawany obiektom o szczególnym znaczeniu architektonicznym lub historycznym. Kiedy zbudowano obecny kościół? Prace trwały w latach 1959-1960, według projektu Hectora O. Corfiato. Jak połączona jest parafia z dominikanami? Parafia powstała z dominikańskiej misji, a pierwsze nabożeństwa odbywały się w kaplicy klasztoru sióstr dominikanek. Gdzie dokładnie stoi kościół? Przy Du Cros Drive w Stanmore, w londyńskiej gminie Harrow. Czy można wejść do środka? Jest to czynny kościół parafialny, więc najlepiej odwiedzać go poza czasem nabożeństw lub wziąć w nich udział.
-
St Mary's Church, Fleetwood
Fleetwood
Kościół św. Marii w Fleetwood (St Mary's Church) to czynny kościół rzymskokatolicki przy Kemp Street w Fleetwood, nadmorskim mieście w hrabstwie Lancashire w północno-zachodniej Anglii. Świątynię zaprojektował Edward Welby Pugin, a wzniesiono ją w latach 1866–1867. Budynek figuruje w rejestrze zabytków jako obiekt klasy II (Grade II). Kto zaprojektował kościół św. Marii w Fleetwood? Autorem projektu był E. W. Pugin, architekt związany z brytyjskim nurtem neogotyckim, który w XIX wieku projektował wiele kościołów katolickich w Anglii. Fleetwood to jedno z miejsc, gdzie jego prace można zobaczyć w skali parafialnej, a nie katedralnej. Kościół jest przykładem skromniejszej, ale starannie opracowanej architektury sakralnej epoki wiktoriańskiej. Kiedy i jak go zbudowano? Kamień węgielny położono w maju 1866 roku. Biskup Goss otworzył gotową świątynię w listopadzie 1867 roku. Wykonawcą był T. A. Drummond z Fleetwood, a koszt budowy wyniósł około 4000 funtów. Niektóre opracowania podają daty 1867–1868, dlatego w źródłach można spotkać niewielkie rozbieżności, ale oficjalny wpis zabytkowy wskazuje lata 1866–1867. Jak wygląda budynek? Ściany wzniesiono z kamienia o surowo obrobionej, chropowatej fakturze (tzw. rock-faced), a detale architektoniczne wykonano z gładko ciosanego kamienia (ashlar). Prezbiterium zamyka wielokątna apsyda. Takie zestawienie faktur jest typowe dla wiktoriańskiego neogotyku i nadaje bryle surowy, a zarazem uporządkowany charakter. Co wyróżnia wnętrze? Wnętrze zawiera dodatki z późniejszych dziesięcioleci. W czasie, gdy proboszczem był ks. J. Cotton (1919–1934), przeprowadzono znaczące przeróbki: powstał ołtarz Matki Bożej (1921) oraz ołtarz Najświętszego Serca (1924). Wśród zdobień znajdują się witraże, część z nich wyszła z pracowni Shrigley & Hunt z Lancaster, znanej firmy witrażowej. Historia katolicyzmu w Fleetwood Zanim stanął obecny kościół, katolicy w Fleetwood gromadzili się w pierwszej kaplicy, otwartej w 1841 roku przy Walmesley Street. Obecna świątynia zastąpiła ją jako główne miejsce kultu w mieście. Parafia należy do rzymskokatolickiej diecezji Lancaster. Czy kościół jest zabytkiem? Tak. Historic England (dawniej English Heritage) wpisała budynek na listę zabytków jako obiekt klasy II. Oznacza to ochronę ze względu na wartość architektoniczną i historyczną, a także wpływa na to, jakie zmiany można w nim wprowadzać. Najczęstsze pytania Czy kościół jest czynny? Tak, to działająca parafia diecezji Lancaster, więc zwiedzanie warto dostosować do godzin nabożeństw i zachować ciszę. Gdzie się znajduje? Przy Kemp Street w Fleetwood, w hrabstwie Lancashire, w pobliżu wybrzeża Morza Irlandzkiego. Kto go zaprojektował? E. W. Pugin; budowa trwała w latach 1866–1867. Dla kogo jest to dobre miejsce? Dla osób zainteresowanych wiktoriańską architekturą sakralną, neogotykiem i lokalną historią angielskiego miasta portowego.
-
Douai Abbey Church
Woolhampton
Douai Abbey Church w Woolhampton w hrabstwie West Berkshire to kościół opactwa benedyktynów, których wspólnota wywodzi się z siedemnastowiecznego Paryża. Wzniesiony na przełomie lat 20. i 30. XX wieku, utrzymany w stylu neogotyckim, jest zabytkiem wpisanym do rejestru w kategorii Grade II* i jednym z ciekawszych obiektów sakralnych w Berkshire. Czym jest Douai Abbey Church? Kościół stoi w Upper Woolhampton, niedaleko Thatcham, w dolinie rzeki Kennet między Reading a Newbury. Służy mnichom z opactwa Douai, ale jest też otwarty dla gości i wiernych, którzy przyjeżdżają na nabożeństwa i rekolekcje. Skąd nazwa Douai? Nazwa wynika z długiej wędrówki wspólnoty. Mnisi powstali w Paryżu w 1615 roku z inicjatywy Doma Gabriela Gifforda. W 1818 roku osiedlili się we francuskim mieście Douai, od którego opactwo wzięło imię. W 1903 roku, gdy antyklerykalne prawo utrudniało życie zakonom we Francji, wspólnota przeniosła się do Anglii i zamieszkała w Woolhampton. Źródła podają różne daty zakupu posiadłości, a w rejestrze zabytków pojawia się rok 1909. Kto zaprojektował kościół i jak wygląda? Kościół opacki zaprojektował architekt J. Arnold Crush w swobodnym, krzywoliniowym stylu neogotyckim. Zbudowano go z czerwonej cegły z detalami z kamienia z Bath w latach 1928–1933. W 1933 roku ukończono zaledwie około jednej trzeciej planu Crusha. Budowlę dokończono znacznie później, w 1993 roku, dobudówką według projektu Michaela Blee. Historic England wpisała kościół do kategorii Grade II*, przyznawanej szczególnie ważnym budynkom. Fasada zachodnia to element, który wielu zwiedzającym zapada w pamięć, imponująca i nieco nietypowa kompozycja. Wewnątrz długa nawa nadaje kościołowi spokojny, przestronny charakter. Muzyka i akustyka W kościele znajdują się dwa organy: instrument firmy Tamburini z 1978 roku oraz organy Kennetha Tickella z 1994 roku. Akustyka wnętrza jest ceniona, a budynek stał się popularnym miejscem nagrań. Wcześniejszy kościół i klasztor Zanim powstał nowy kościół opacki, wspólnota modliła się w pobliskim kościele św. Marii, parafialnej świątyni z prostą gotycką kaplicą z 1832 roku. Budynek ten został później znacznie przebudowany. W latach 60. XX wieku wzniesiono dla wspólnoty nowy klasztor według projektu sir Fredericka Gibberda, architekta znanego także z innych dużych realizacji w Anglii. Zwiedzanie Opactwo leży w cichej, wiejskiej okolicy i najłatwiej dojechać tu samochodem z Thatcham, Reading lub Newbury. Ponieważ kościół należy do czynnego klasztoru, warto przed wyjazdem sprawdzić godziny otwarcia i plan nabożeństw oraz zachować się tak jak w każdym miejscu kultu. Miłośnicy architektury sakralnej, muzyki organowej i historii monastycznej znajdą tu wartościowy przystanek w tej części Berkshire. Najczęstsze pytania Czy Douai Abbey Church jest zabytkiem? Tak, jest wpisany do rejestru w kategorii Grade II*. Kto był architektem? Zaprojektował go J. Arnold Crush, a plan dokończył w 1993 roku Michael Blee. Dlaczego angielskie opactwo ma francuską nazwę? Wspólnota mieszkała w Douai we Francji od 1818 do 1903 roku, po czym przeniosła się do Woolhampton.
-
Mynyddbach Chapel
Swansea
Mynyddbach Chapel to najstarsza kaplica kongregacjonalistów (Independent) w Swansea w Walii. Stoi w dzielnicy Treboeth, na północ od centrum miasta, w pobliżu Llangyfelach. Dziś budynek pełni funkcję centrum sztuki i kultury, a jego historia sięga połowy XVII wieku. Skąd wzięła się ta kaplica? Początki wspólnoty to około 1640 roku. Grupa mieszkańców zbierała się wtedy w szabat oraz w dni powszednie, by wspólnie czytać Pismo Święte i się modlić. Spotkania odbywały się najpierw w gospodarstwie „Cilfwnwr" w pobliżu Llangyfelach, a później w gospodarstwie „Tirdwncyn". Z czasem grupa przekształciła się w formalnie ukonstytuowany kościół i jako taki działała co najmniej do roku 1762. W latach 1720–1759 duchownym związanym z Tirdwncyn był Samuel Jones. W 1761 roku wydzierżawiono kawałek ziemi, a niedługo potem postawiono na nim pierwszą kaplicę, w miejscu zwanym Tirdoncyn-newydd, niedaleko Llangyfelach. Wspólnota, która przez ponad wiek spotykała się po domach, zyskała więc własną świątynię. Jak wygląda obecny budynek? Obecny gmach pochodzi z lat 60. XIX wieku. Zgodnie z dostępnymi zapisami nową kaplicę wzniesiono w 1867 roku; według innego opisu przebudowa miała miejsce w 1865 roku, a jej autorem był architekt John Humphreys z Treforest. Budynek utrzymano w stylu klasycyzującym, z wejściem w ścianie szczytowej, co było typowe dla walijskich kaplic tamtego okresu. W latach 30. XX wieku kaplicę gruntownie wyremontowano. Dlaczego warto tu zajrzeć? To najstarszy zbór kongregacjonalistyczny w Swansea, więc miejsce ma duże znaczenie dla historii nonkonformizmu w południowej Walii. W 2011 roku kaplicy groziła rozbiórka. Lokalna grupa pod kierunkiem wielebnego Grenville'a Fishera i Melvina Johna Daviesa zawalczyła o jej zachowanie. Dzięki temu powstało Calon Lân Centre, które mieści się dziś w tym budynku. Na cmentarzu przy kaplicy pochowany jest bard Gwyrosydd, czyli Daniel James, autor słów słynnego walijskiego hymnu „Calon Lân". Najczęstsze pytania Gdzie leży Mynyddbach Chapel? W dzielnicy Treboeth w Swansea, w pobliżu Llangyfelach, na północ od centrum miasta. Czy to wciąż działająca kaplica? Budynek służy dziś jako centrum sztuki i kultury prowadzone przez lokalną społeczność, która uratowała go przed rozbiórką w 2011 roku. Z czego słynie to miejsce? Z tego, że jest najstarszą kaplicą Independent w Swansea, a także z grobu barda Gwyrosydda, autora tekstu hymnu „Calon Lân". Kiedy powstał obecny budynek? W latach 60. XIX wieku (zapisy podają rok 1865 lub 1867), a w latach 30. XX wieku został gruntownie odnowiony. Czy warto połączyć wizytę z innymi miejscami? Tak. Kaplica to dobry przystanek dla osób zainteresowanych walijską historią religijną, muzyką i literaturą, zwłaszcza podczas zwiedzania północnych dzielnic Swansea.
-
St Seiriol's Well
St Seiriol's Well (Studnia św. Seiriola) to niewielka studnia z kamienno-ceglaną obudową w Penmon, na wschodnim krańcu wyspy Anglesey w Walii. Stoi tuż przy dawnym kościele przyklasztornym i jest zabytkiem I stopnia (Grade I). Dla odwiedzających to jedno z najspokojniejszych i najbardziej klimatycznych miejsc na wybrzeżu wyspy. Gdzie leży St Seiriol's Well? Studnia znajduje się w wiosce Penmon, na cyplu około 3 mil (4,8 km) na wschód od miasta Beaumaris, w gminie Llangoed. Nazwa pochodzi od walijskich słów pen i Môn, czyli walijskiej nazwy Anglesey. Wzdłuż brzegu biegnie Anglesey Coastal Path, więc studnię łatwo połączyć ze spacerem nadmorskim. W pogodne dni widać stąd na południu cieśninę Menai i góry Snowdonii. Kim był św. Seiriol? Tradycja wiąże to miejsce z Seiriolem, świętym z VI wieku, założycielem klasztoru w Penmon. Studnia nosi jego imię, choć na piśmie dedykację zapisano znacznie później: historyczka Angharad Llwyd nazwała ją studnią Seiriola w swojej historii Anglesey z 1833 roku. Wcześniej znano ją też jako Ffynnon Fair, czyli Studnię św. Marii. Jak wygląda studnia? Obecna studnia pod dachem jest w większości ceglana i pochodzi z początku XVIII wieku. Nisza z tyłu powstała z myślą o figurze, co wskazuje na czasy sprzed reformacji. Woda zbiera się w małym basenie wewnątrz obudowy, a całość chroni Cadw, walijska instytucja ochrony zabytków. Dlaczego studnia była ważna? Dawne celtyckie studnie wiązano często z uzdrawianiem i chrztem. Do tej studni przybywali pielgrzymi i odbywały się tu chrzty. Jej woda jest używana ceremonialnie do dziś: mieszkańcy wybrali ją na symbol Anglesey podczas uroczystego otwarcia 10. Island Games (Międzynarodowych Igrzysk Wyspiarskich). Historia pobliskiego klasztoru W Penmon od dawna działała wspólnota zakonna. W 971 roku zaatakowali ją Wikingowie, a pierwszy kościół był drewniany. W XII wieku kościół odbudowano w kamieniu za panowania Gruffudda ap Cynana i Owaina Gwynedda. Na początku XIII wieku wspólnota przyjęła regułę augustiańską, a kościół przyklasztorny powiększono. Kościół z XII wieku stoi do dziś obok studni. Co jeszcze zobaczyć w Penmon? zabytkowy kościół przyklasztorny i pozostałości klasztoru, nagradzaną plażę, Anglesey Coastal Path wzdłuż brzegu, dawne kamieniołomy, z których kamień trafił do ratusza w Birmingham i obu mostów nad cieśniną Menai. Najczęstsze pytania Czy wejście do St Seiriol's Well jest płatne? Studnia stoi w rejonie przykościelnym i można ją obejrzeć z zewnątrz obudowy; aktualne zasady dostępu warto sprawdzić na miejscu. Jak stara jest studnia? Obecna budowla jest datowana na XVIII wiek, natomiast religijne użycie miejsca łączy się z tradycją sięgającą VI wieku. Kiedy najlepiej tam pojechać? Okolica słynie z ciszy, rześkiego powietrza i pięknych widoków, więc najlepiej wybrać spokojny, pogodny dzień. Jak dojechać z Beaumaris? Penmon leży około 3 mil (4,8 km) na wschód od miasta, przy wschodnim wybrzeżu Anglesey.
-
Bethel Baptist Chapel
Bethel Baptist Chapel to zabytkowa kaplica baptystyczna w Llantwit Major, historycznym miasteczku w Vale of Glamorgan na południu Walii. Budynek wzniesiono około 1830 roku, a dziś ma status obiektu zabytkowego drugiego stopnia (Grade II). Wciąż działa jako miejsce spotkań lokalnej wspólnoty, więc można zobaczyć w nim nie tylko architekturę, ale i żywą tradycję walijskiego nonkonformizmu. Jaka jest historia kaplicy Bethel? Początki zboru sięgają zimy 1819 roku. Niewielka grupa baptystów zaczęła wtedy spotykać się co tydzień w prywatnych domach w Llantwit Major. Wspólnota rosła na tyle szybko, że około 1830 roku zdołała zbudować własną kaplicę, którą znamy jako Bethel. Nazwa „Bethel" pochodzi z hebrajskiego i oznacza „dom Boży". Była bardzo popularna wśród walijskich kaplic dysydenckich XIX wieku. W rejestrach kościelnych budynek opisywany jest jako kaplica ściśle baptystyczna (Particular Baptist). Wpis na listę zabytków pochodzi z 10 września 1982 roku i został zaktualizowany w 2004 roku. Walijski rejestr Coflein również podaje rok budowy 1830. Gdzie znajduje się kaplica i jak do niej trafić? Kaplica stoi przy Commercial Street, w pobliżu High Street, czyli w centrum Llantwit Major. Miasteczko leży na wybrzeżu Kanału Bristolskiego, kilka kilometrów od szlaku Glamorgan Heritage Coast. Do centrum można dojechać z Cardiff i Bridgend lokalnymi autobusami lub samochodem. Na zwiedzenie samej kaplicy z zewnątrz wystarczy kilka minut, ale warto połączyć wizytę ze spacerem po starówce. Czy kaplica jest dziś aktywna? Tak. Zbór działa do dziś, a od 2011 roku pastorem jest Phil Hibbert. Z sali przy kaplicy korzystają grupy dla dzieci i młodzieży, klub obiadowy oraz kawiarenka dla osób z demencją. Wspólnota prowadzi też lokalny bank żywności razem z innymi kościołami Llantwit Major, a budynek jest używany do jego obsługi. Dzięki temu kaplica pełni funkcję nie tylko zabytku, ale i centrum życia sąsiedzkiego. Co jeszcze warto wiedzieć o zasobach historycznych? Archiwum Glamorgan Archives przechowuje dokumenty zboru z lat 1905–2012, między innymi rachunki oraz papiery dotyczące remontu kaplicy. Dla osób interesujących się historią lokalną czy genealogią to cenne źródło. Informacje o kaplicy znajdziesz także w serwisie GENUKI poświęconym historii kościołów i kaplic Walii. Co zobaczyć w okolicy? Llantwit Major słynie przede wszystkim z kościoła św. Illtyda, uznawanego za jedno z najstarszych miejsc chrześcijańskiego nauczania w Wielkiej Brytanii, oraz z pobliskich klifów i plaży Colhugh. Kaplica Bethel dobrze uzupełnia taki spacer, pokazując drugą, dziewiętnastowieczną warstwę religijnego dziedzictwa miasta: protestancką, wywodzącą się z ruchu dysydenckiego. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kaplicę Bethel Baptist Chapel? Około 1830 roku, po tym jak zbór zaczął się spotykać w domach w 1819 roku. Czy to zabytek? Tak, budynek ma status Grade II, nadany w 1982 roku i uaktualniony w 2004 roku. Czy kaplica jest nadal czynna? Tak, działa tu zbór, a w budynku odbywają się spotkania społeczne i działa punkt pomocy żywnościowej. Gdzie leży? W Llantwit Major w Vale of Glamorgan, przy Commercial Street w pobliżu High Street. Czy trzeba płacić za wstęp? Kaplica jest czynnym miejscem kultu, więc najlepiej sprawdzić godziny nabożeństw i spotkań bezpośrednio u zboru przed wizytą.
-
Capel Moriah
Upper Loughor
Capel Moriah to kamienna kaplica walijskich nonkonformistów, z którą wiąże się początek jednego z najsłynniejszych przebudzeń religijnych w historii Walii. Kaplica stoi w Upper Loughor (walijskie Llwchwr), w granicach miasta i hrabstwa Swansea, po północnej stronie Glebe Road, około 60 metrów na zachód od skrzyżowania z Woodlands Road. Co to za budynek? Obecna kaplica została wzniesiona w 1898 roku dla wspólnoty kalwińskich metodystów. Budowa kosztowała 1700 funtów. Kamienie węgielne położyli Samuel Thomas, właściciel kopalni Broadoak Colliery, oraz William Clement, a pierwszym pastorem zboru był wielebny Daniel Jones. Budynek ma status zabytku II stopnia (Grade II listed building), a wpis do rejestru pochodzi z 2002 roku. Osobno pod ochroną znajdują się także przylegająca sala szkółki niedzielnej oraz bramy z ogrodzeniem. Cały zespół tworzy zwarty kompleks typowego walijskiego kościoła nonkonformistycznego, w którym liczył się przede wszystkim zbór, kazanie i śpiew. Jak wyglądała historia zboru przed 1898 rokiem? Wspólnota jest starsza od obecnego budynku. Pierwsza kaplica pochodzi z 1828 roku i według opisów była krytą strzechą budowlą znaną jako Capel y To Gwellt, czyli „kaplica pod słomianym dachem". W kolejnych latach, między innymi w 1836, 1842 i 1849 roku, obiekt przebudowywano, a w 1849 roku dodano galerię. Kaplica z 1842 roku przetrwała obok nowego gmachu i w 1903 roku została przekształcona w salę szkółki. Dlaczego Capel Moriah jest ważna? Najsłynniejszy epizod związany z tym miejscem rozegrał się w sali szkółki. 31 października 1904 roku przemawiał tu na spotkaniu młodzieży Evan Roberts. Wydarzenie to uznaje się za jeden z początków Przebudzenia Walijskiego z lat 1904–1905, ruchu, który w krótkim czasie ogarnął całą Walię i wywarł wpływ także poza jej granicami. Evan Roberts jest pochowany przy Moriah, a jego pomnik stoi na dziedzińcu przed kaplicą. Dla osób zainteresowanych historią religii, Walią i dziedzictwem nonkonformizmu jest to punkt, który warto zobaczyć. Co warto wiedzieć przed wizytą? Obiekt jest zabytkiem, więc najlepiej oglądać go z zewnątrz, z chodnika przy Glebe Road i z dziedzińca przed kaplicą. Zwróć uwagę na bramy i ogrodzenie, które są objęte osobnym wpisem do rejestru zabytków. Pomnik Evana Robertsa znajduje się na dziedzińcu przed kaplicą. Miejsce leży w zabudowie mieszkaniowej Upper Loughor, kilka kroków od Woodlands Road. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie znajduje się Capel Moriah? W Upper Loughor (Llwchwr), w obrębie Swansea, po północnej stronie Glebe Road, około 60 m na zachód od skrzyżowania z Woodlands Road. Kiedy zbudowano obecną kaplicę? W 1898 roku. Koszt budowy wyniósł 1700 funtów. Z czym wiąże się Evan Roberts? 31 października 1904 roku przemawiał w sali szkółki do młodzieży na spotkaniu uznawanym za jeden z początków Przebudzenia Walijskiego 1904–1905. Jest pochowany przy kaplicy, a jego pomnik stoi na dziedzińcu. Czy kaplica jest zabytkiem? Tak. Kaplica, sala szkółki oraz bramy z ogrodzeniem mają osobno status zabytków II stopnia. Do jakiego wyznania należała wspólnota? Do kalwińskich metodystów.
-
Chadkirk Chapel
Stockport
Chadkirk Chapel to dawna kaplica wpisana na listę zabytków jako Grade II*, położona w Chadkirk koło Romiley w gminie metropolitalnej Stockport w Wielkim Manchesterze. Najstarsze elementy budynku pochodzą z XVI wieku, ale z tym miejscem wiąże się opowieść sięgająca znacznie dalej w przeszłość. Dziś kaplica należy do rady miejskiej Stockport i służy do organizacji ślubów oraz wydarzeń lokalnych. Czym jest Chadkirk Chapel? Budynek stoi przy Chadkirk Lane, na terenie zielonej posiadłości Chadkirk w dolinie rzeki Goyt. Nazwa oznacza „kościół Chada". Według miejscowej legendy kaplica stoi w miejscu celi mnisiej założonej przez świętego Chada w VII wieku. Pierwsza wyraźna wzmianka pisemna o kaplicy pochodzi z 1535 roku. Jaka jest historia kaplicy? Rodzina Davenportów władała posiadłością od 1381 roku, a w XVI wieku używała kaplicy jako fundacji mszalnej. Gdy likwidowano takie kaplice, rodzina przekonywała, że to jej prywatna kaplica, w której odbywały się chrzty, pogrzeby i śluby. Dzięki temu kaplica pozostała otwarta. W latach 40. XVII wieku spotykała się tu kongregacja purytańska. W 1686 roku kaplicę zarejestrowano jako miejsce kultu nonkonformistów, pierwsze takie w Cheshire. W 1705 roku nonkonformiści zostali wyrzuceni i zbudowali nową kaplicę w pobliskim Hatherlow. Kościół anglikański odnowił budynek w połowie XVIII wieku. W 1865 roku w Romiley otwarto nowy kościół, który przejął wiernych. Kaplica podupadła, została ponownie wyremontowana, a w końcu przestały się w niej odbywać regularne nabożeństwa. W 1971 roku uznano ją za zbędną dla potrzeb kościoła. Co zobaczysz w środku? Renowacja z lat 90. XX wieku wzbogaciło wnętrze o współczesne dzieła sztuki. Rzeźbione dębowe panele przedstawiające sceny z życia świętego Chada, metalowe Drzewo Życia oraz ołtarzowe elementy wykonał brytyjski artysta Ben Coode-Adams. Piaskowcową figurę świętego Chada i ołtarz stworzył rzeźbiarz Tom Dagnall, urodzony w Liverpoolu. Czym jest Studnia św. Chada? Przy Vale Road, na terenie posiadłości, znajdziesz Studnię św. Chada, zwaną też Świętą Studnią. Zasila ją naturalne źródło. Kamienna obudowa pochodzi z XVIII lub XIX wieku, a lokalne opowieści łączą to miejsce z pogańskimi obrzędami sprzed chrystianizacji. W 1994 roku rada Stockport zleciła archeologiczne badanie zachowanej konstrukcji studni. Najczęstsze pytania Czy w Chadkirk Chapel nadal odbywają się nabożeństwa? Regularne nabożeństwa skończyły się dawno temu. Kaplica służy dziś do ślubów i wydarzeń lokalnych. Do kogo należy? Do rady miejskiej Stockport. Ile ma lat? Części budynku pochodzą z XVI wieku, a tradycja umiejscawia tu miejsce kultu już w VII wieku. Gdzie leży? Przy Chadkirk Lane, koło Romiley, w Stockport w Wielkim Manchesterze. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Studnię św. Chada przy Vale Road oraz krajobrazy doliny Goyt, dobre na spacer.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.