Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii
Lista 424 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Wielkiej Brytanii — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 186 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Bar Convent, St Pancras and Islington Cemetery, Hampstead Cemetery.
-
St. Mary's, Harrow on the Hill
Londyn
St Mary's w Harrow on the Hill to zabytkowy kościół parafialny na szczycie wzgórza w północno-zachodnim Londynie. Pełni funkcję kościoła parafialnego dzielnicy Harrow, a jego strzelista sylwetka jest widoczna z daleka. Budowla należy do Kościoła Anglii i ma status zabytku I stopnia (Grade I), czyli najwyższej kategorii ochrony w Anglii. Dlaczego warto odwiedzić St Mary's? To jedno z najstarszych miejsc kultu w zachodniej części Londynu. Kościół łączy elementy normańskie, XIII-wieczny gotyk i wiktoriańską odbudowę, dlatego jedna wizyta pozwala zobaczyć kilka epok angielskiej architektury. Położenie na wzgórzu dodaje miejscu charakteru: z okolicy otwierają się widoki na miasto, a całość tworzy z sąsiednią szkołą Harrow School jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów tej części Londynu. Jak wygląda historia kościoła? Według tradycji budowę kościoła na wzgórzu rozpoczął w 1087 roku Lanfranc, arcybiskup Canterbury. Zmarł w 1089 roku, a jego następca, Anzelm, konsekrował gotowy kościół w 1094 roku. Odkrycie szkieletu datowanego na około rok 1000, dokonane w 2007 roku w północno-zachodnim narożniku budowli, sugeruje, że w tym miejscu stała jeszcze wcześniejsza świątynia. W XIII wieku prace prowadził rektor Elias de Dereham, związany także z budową katedry w Salisbury. W 1544 roku arcybiskup Cranmer przekazał królowi Henrykowi VIII dobra manor Harrow, co dobrze pokazuje, jak mocno miejsce to było splecione z historią Anglii. Co zobaczymy w architekturze? Kościół jest zbudowany z piaskowca i kryty dachówką, a styl określa się jako angielski gotyk. Podstawa wieży pochodzi z okresu normańskiego, natomiast prezbiterium i nawa wywodzą się z XIII wieku. W latach 1846–1849 budynek poddano gruntownej restauracji pod kierunkiem George'a Gilberta Scotta, jednego z najbardziej znanych architektów wiktoriańskich. Scott przeprowadził przeprojektowanie zewnętrznych ścian, odbudował prezbiterium i dodał zakrystię. Dzięki temu dzisiejszy wygląd to efekt wielu stuleci przebudów. Jaki jest związek ze szkołą Harrow? Kościół stoi w sąsiedztwie Harrow School, słynnej szkoły z internatem. Obie instytucje od wieków współtworzą tożsamość wzgórza. Sama nazwa Harrow ma pochodzić od staroangielskiego słowa oznaczającego miejsce kultu, co wskazuje, że wzgórze od dawna miało znaczenie religijne. Jak zwiedzać? Najlepiej połączyć wizytę w kościele ze spacerem po wzgórzu i uliczkach starej części Harrow. Kościół prowadzi także wydarzenia dziedzictwa, takie jak wykłady i dni otwarte, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny na stronie parafii. Wnętrza i cmentarz najlepiej oglądać spokojnie, zostawiając sobie czas na zwrócenie uwagi na detale kamieniarki i drewnianych elementów dachu. Najczęstsze pytania Czy St Mary's jest zabytkiem? Tak, ma status Grade I, najwyższy w systemie ochrony zabytków w Anglii. Kiedy powstał kościół? Budowę rozpoczęto w 1087 roku, a konsekracja odbyła się w 1094 roku. Odkrycia archeologiczne wskazują na jeszcze starszą świątynię. Kto przebudowywał kościół w XIX wieku? George Gilbert Scott, w latach 1846–1849. Gdzie leży kościół? Na wzgórzu Harrow on the Hill w północno-zachodnim Londynie, w pobliżu Harrow School. Czy to nadal czynny kościół? Tak, jest to kościół parafialny Kościoła Anglii, w którym odbywają się nabożeństwa i wydarzenia dla lokalnej społeczności.
-
Duddingston Kirk
Edynburg
Duddingston Kirk to zabytkowy kościół parafialny Kościoła Szkocji w Duddingston Village, na wschodnim skraju Edynburga, tuż przy Holyrood Park. To jedna z najstarszych świątyń w okolicy: część budowli sięga początków XII wieku, a w kościele nadal odbywają się regularne nabożeństwa. Gdzie leży Duddingston Kirk? Kościół stoi w dawnej wiosce Duddingston, dziś części miasta, przy wschodniej granicy Holyrood Park. Położenie jest malownicze: świątynia góruje nad jeziorem Duddingston Loch, nad którym według historyków w epoce brązu istniała osada palowa. Dla turysty to spokojny, niemal wiejski zakątek, choć do centrum Edynburga jest stąd niedaleko. Wielu odwiedzających trafia tu podczas spaceru po Holyrood Park, a współrzędne miejsca to około 55,941 N i 3,149 W. Jak stary jest kościół? Według przekazów kościół ufundował około 1124 roku Dodin, normański rycerz, na ziemiach, które opactwo w Kelso otrzymało od króla Dawida I. Opactwo było właścicielem kościoła i okolicznych gruntów aż do reformacji. Normańskie cechy architektury wskazują na wczesne XII stulecie. Historycy nie są jednak zgodni co do datowania: architekt i historyk Cassel zaliczył budowlę do stylu anglosaskiego, czyli sprzed podboju normańskiego. W 1147 roku ziemie wydzierżawiono Dodinowi z Dodinestun, a jego potomkowie zarządzali nimi jeszcze przez około dwa wieki. Co zmieniało się w budynku? W 1631 roku dobudowano Prestonfield Aisle, boczną część kościoła związaną z pobliskim majątkiem Prestonfield. W 1889 roku renowacji świątyni podjął się Robert Rowand Anderson, znany szkocki architekt. Dzięki temu średniowieczny rdzeń budowli przetrwał do dziś w czytelnej formie. Kim był pastor-malarz John Thomson? Z kościołem związana jest wyjątkowa postać: John Thomson, pastor parafii w latach 1805–1840. Był on także cenionym malarzem pejzażystą i przyjaciółem artystów oraz pisarzy takich jak Turner, Raeburn i Walter Scott. Jedno z okien kościoła upamiętnia jego osobę. Z jego posługą wiąże się też szkockie powiedzenie „We're a' Jock Tamson's bairns" („wszyscy jesteśmy dziećmi Jocka Tamsona"), które według opowieści tutaj się narodziło. Co jeszcze warto zobaczyć? Przy wejściu na cmentarz stoi ośmiokątny budynek bramny. Zbudowano go jako wieżę obserwacyjną, z której pilnowano grobów przed rabusiami zwłok, a później służył też jako sala zebrań rady kościelnej. To ciekawy ślad z czasów, gdy kradzież ciał z cmentarzy była w Szkocji realnym problemem. Najczęstsze pytania Czy w Duddingston Kirk odbywają się nabożeństwa? Tak, to czynny kościół parafialny Kościoła Szkocji i regularnie odprawia się w nim nabożeństwa. Gdzie dokładnie znajduje się kościół? W Duddingston Village, na wschodzie Edynburga, obok Holyrood Park i nad jeziorem Duddingston Loch. Z czego słynie Duddingston Kirk? Z wczesnośredniowiecznego pochodzenia, położenia nad jeziorem oraz z postaci pastora i malarza Johna Thomsona. Kiedy powstał kościół? Tradycyjnie podaje się około 1124 rok, a normańskie cechy budowli wskazują na początek XII wieku, choć część badaczy datuje ją jeszcze wcześniej. Czy warto połączyć wizytę ze spacerem? Tak, kościół leży tuż przy Holyrood Park, więc łatwo zaplanować wspólną trasę z widokami na jezioro i miasto. Dla kogo to miejsce? Duddingston Kirk polecamy miłośnikom historii, architektury sakralnej i spokojnych zakątków poza głównym szlakiem turystycznym. Pozwala zobaczyć inną twarz Edynburga: nie tłoczną Royal Mile, lecz wiejską wioskę z jeziorem, średniowiecznym kościołem i opowieściami o malarzu-pastorze. Dobrze wpisuje się w plan dnia obejmujący spacer po Holyrood Park, a sam kościół i jego cmentarz z gotycką bramą warto obejrzeć bez pośpiechu, z szacunkiem dla czynnej świątyni i jej parafian. Fotografowie docenią widok na jezioro i charakterystyczną, niską sylwetkę starej budowli wśród drzew.
-
St Mary of Eton
London
St Mary of Eton to anglikański kościół przy Eastway w Hackney Wick, we wschodnim Londynie, wpisany do rejestru zabytków jako obiekt Grade II*. Wzniesiono go na początku lat 90. XIX wieku w stylu neogotyckim, z wyraźnym celem: miał służyć misji, którą zorganizował i sfinansował Eton College na East Endzie. Czym jest St Mary of Eton i dlaczego powstał? Kościół wyrósł z Eton Mission, dobroczynnej inicjatywy jednej z najsłynniejszych angielskich szkół w robotniczej dzielnicy stolicy. Misja zaczynała skromnie, przy Malford Street, w lokalu nad zakładem pogrzebowym. W 1884 roku postawiono tymczasowy kościół z blachy żelaznej. Stały budynek, który powstał kilka lat później, zastąpił go. Kto go zaprojektował i kiedy powstał? Obecny kościół zbudowano w latach 1890–1892 według projektu George'a Fredericka Bodleya, działającego w pracowni Bodley and Garner. Kamień węgielny położyła 7 czerwca 1890 roku księżna Krystyna (Princess Christian), a konsekracja odbyła się w czerwcu 1892 roku pod wezwaniem St Mary of Eton. Bodley był czołową postacią neogotyku, stąd średniowieczny charakter świątyni mimo późnowiktoriańskiej daty budowy. Jak zmieniał się budynek? W latach 1910–1912 kościół rozbudowano od strony zachodniej. Zakrystie i wieżę dodał Cecil Hare, następca Bodleya; źródła różnią się co do tego, czy wieżę ukończono w 1911, czy w 1912 roku. Eton House, budynek dla duchownych i personelu, według historii parafii pochodzi z 1898 roku. Co działo się w XX wieku? W 1944 roku kościół został poważnie uszkodzony przez pocisk V1. Misja stała się parafią w 1893 roku, a w 1953 roku formalnie połączono ją z sąsiednią parafią St Augustine. Dlatego pełna nazwa brzmi często St Mary of Eton with St Augustine. Prawo patronatu nadal należy do powierników misji Eton, co jest trwałym śladem związku z założycielską szkołą. Przy kościele zrealizowano też niedawne prace renowacyjne i wzniesiono nowe budynki po obu stronach terenu. Dlaczego warto odwiedzić? To dobry przystanek dla osób zainteresowanych architekturą wiktoriańską, neogotykiem i historią społeczną londyńskiego East Endu. Wpis do rejestru jako Grade II* zalicza kościół do ważniejszych zabytków w kraju. Leży przy Eastway w Hackney Wick, dzielnicy znanej dziś z klimatu nadkanałowego i artystycznego, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po okolicy. Najczęstsze pytania Czy St Mary of Eton nadal jest czynnym kościołem? Tak, to anglikańska parafia, znana jako St Mary of Eton with St Augustine. Co oznacza Grade II?* To kategoria wpisu dla szczególnie ważnych budynków, o randze wyższej niż zwykła wartość zabytkowa. Kto go ufundował? Misję, z której wyrósł kościół, zorganizował i sfinansował Eton College. Gdzie się znajduje? Przy Eastway w Hackney Wick w Londynie. Aktualne godziny nabożeństw i zwiedzania warto sprawdzić na stronie parafii.
-
The Parish Church of Saint Mary
Sevenoaks
The Parish Church of Saint Mary (kościół parafialny św. Marii) stoi w Horton Kirby, wsi w dolinie rzeki Darent w hrabstwie Kent, niedaleko South Darenth i Sevenoaks. Budynek jest wpisany do rejestru zabytków w kategorii Grade II*, co czyni go jednym z ciekawszych architektonicznie wiejskich kościołów w tej części Anglii. Jaka jest historia kościoła św. Marii w Horton Kirby? Kościół w tym miejscu wymieniono już w Domesday Book z 1086 roku, choć najstarsze widoczne dziś mury pochodzą z samego końca XII wieku. Świątynię zbudowano na planie krzyża: nawa, transepty i prezbiterium schodzą się przy centralnym skrzyżowaniu. Historic England opisuje ją jako kościół w stylu wczesnogotyckim (Early English) z około 1190 roku, przebudowywany w późniejszych wiekach. Badanie diecezjalne z początku lat 90. XX wieku sugeruje, że w drugiej połowie XII wieku mógł należeć do najważniejszych kościołów doliny Darent. Co jest nietypowego w architekturze? Najbardziej wyróżniają się monumentalne łuki przy skrzyżowaniu naw. Jak na kościół o takich rozmiarach i takim planie są niezwykle okazałe i świadczą o dawnym znaczeniu budowli. W drugiej połowie XIV wieku pierwotną nawę z nawami bocznymi zastąpiono obecną, szeroką na około 31 stóp (ok. 9,5 m), dzięki czemu wnętrze jest przestronne. Jak kościół zmieniał się w XIX wieku? XIX wiek był dla świątyni burzliwy. W 1816 roku utracono pierwotną wieżę z iglicą nad skrzyżowaniem. W latach 1816-1817 architekt George Smith odbudował wieżę z cegły i rozebrał wschodnią część prezbiterium. W latach 1862-1863 Ewan Christian przeprowadził renowację kamiennych elementów, która ukształtowała wygląd kościoła w dużej mierze do dziś. Co zobaczyć w środku? Pamiątki i mosiężne płyty nagrobne budują lokalną historię miejsca. Zachowało się pięć kartuszy związanych z rodziną Bathurst, z których najstarszy pochodzi z około 1688 roku. Wśród mosiężnych płyt jest ta upamiętniająca Alice Drayton, zmarłą w 1468 roku, co przypomina o średniowiecznych rodzinach mieszkających i modlących się w wiosce. Gdzie leży kościół i co jest w pobliżu? Kościół znajduje się w dolinie Darent, obok miejsca dawnego Court Lodge, zwanego też Horton Castle. Należy do diecezji Rochester i nadal jest czynnym kościołem parafialnym dla Horton Kirby i South Darenth. Okolica doliny nadaje się do spacerów, a wieś to spokojny przystanek podczas zwiedzania doliny Darent i okolic Sevenoaks. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Marii jest zabytkiem? Tak. Ma status Grade II*, przyznawany szczególnie ważnym budynkom. Kiedy zbudowano kościół? Najstarsze zachowane mury pochodzą z około 1190 roku, a kościół w tym miejscu wspomniano już w Domesday Book. Dlaczego wieża jest ceglana? Pierwotna wieża z iglicą nad skrzyżowaniem przepadła w 1816 roku, a rok później wieżę odbudowano z cegły. Jaką parafię obsługuje? Horton Kirby i South Darenth, w diecezji Rochester. Czy warto go odwiedzić ze względu na architekturę? Tak. Monumentalne łuki, szeroka czternastowieczna nawa oraz historyczne mosiężne płyty i pomniki sprawiają, że to ciekawy przystanek dla miłośników angielskiej architektury kościelnej.
-
Church of St John the Baptist, Leytonstone
Londyn
Kościół św. Jana Chrzciciela w Leytonstone to zabytkowy kościół parafialny Kościoła anglikańskiego (wpisany do rejestru zabytków jako Grade II) w londyńskiej dzielnicy Waltham Forest, we wschodniej części stolicy. Zbudowany na początku lat 30. XIX wieku w stylu gotyckim, należy do najstarszych zachowanych charakterystycznych obiektów Leytonstone. To dobry przystanek dla osób zainteresowanych spokojniejszą, mieszkalną stroną londyńskiej architektury sakralnej. Jaka jest historia kościoła? Historia nabożeństw w tym miejscu zaczyna się przed obecnym budynkiem. W 1749 roku otwarto tu niewielką kaplicę, ale po jej otwarciu doszło do sporu prawnego z panem manoru, a nabożeństwa wznowiono dopiero w 1754 roku. Wraz ze wzrostem liczby mieszkańców kaplica przestała wystarczać. W 1829 roku zebrano składki na prawdziwy kościół, a budowę rozpoczęto w 1832 roku. Teren podarował William Cotton, a nowy kościół został konsekrowany 31 października 1833 roku. Kto go zaprojektował i jak wygląda? Kościół z lat 1832–33 zaprojektował Edward Blore, płodny architekt tamtej epoki, znany z prac w duchu neogotyku. Budynek wzniesiono z cegły typu gault, jasnej, żółtawej cegły charakterystycznej dla rejonu Londynu, z kamiennymi detalami. Kwadratowa wieża nadaje bryle rozpoznawalną sylwetkę. Projekt Blore'a utrzymano w powściągliwym, oszczędnym gotyku, chętnie stosowanym przy nowych kościołach parafialnych na początku XIX wieku, a nie w bogatszej ornamentyce, która weszła w modę później. Jak budynek zmieniał się z czasem? Kościół rozbudowywano wraz z rozwojem parafii. Prezbiterium dobudowała w 1893 roku firma Adams & Mann, a w latach 1909–10 dodano południową nawę boczną według projektu Caröe & Passmore. Dzięki temu budynek odzwierciedla kilka etapów budownictwa kościelnego epoki wiktoriańskiej i edwardiańskiej, a nie tylko oryginalne dzieło Blore'a. Status zabytku Grade II kościół otrzymał w 1987 roku, co potwierdza jego wartość architektoniczną i historyczną oraz chroni go przed nieodpowiednimi przeróbkami. Dlaczego warto go odwiedzić? To dobrze zachowany przykład neogotyckiego kościoła parafialnego z początku lat 30. XIX wieku, autorstwa znanego architekta. Późniejsze prezbiterium i nawa pokazują, jak przez około osiemdziesiąt lat dostosowywano kościoły do potrzeb parafii. To czynny kościół parafialny, część codziennego życia Leytonstone, a nie muzeum. Dobrze wpisuje się w spacer po Leytonstone i okolicach dzielnicy Waltham Forest. Najczęstsze pytania Kiedy kościół został konsekrowany? 31 października 1833 roku, po pracach budowlanych rozpoczętych w 1832 roku. Kto był architektem? Pierwotny budynek zaprojektował Edward Blore. Późniejsze rozbudowy wykonały firmy Adams & Mann (prezbiterium, 1893) i Caröe & Passmore (nawa południowa, 1909–10). Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, ma status Grade II, nadany w 1987 roku. Z czego zbudowano kościół? Z cegły gault z kamiennymi detalami, z kwadratową wieżą. Czy można wejść do środka? To czynny kościół parafialny. Godziny otwarcia i nabożeństw bywają różne, dlatego przed wizytą warto skontaktować się z parafią. Gdzie się znajduje? W Leytonstone, w londyńskiej dzielnicy Waltham Forest, we wschodnim Londynie.
-
Church of St Brandon
Durham
Kościół św. Brandona (Church of St Brandon) stoi w wiosce Brancepeth, w hrabstwie Durham w północno-wschodniej Anglii, kilka kilometrów na południowy zachód od centrum miasta Durham. To zabytkowa świątynia parafialna, której wieża sięga końca XII wieku, a pod nią odkryto ślady jeszcze starszej, anglosaskiej budowli. Wnętrze nosi dziś ślady dramatycznych wydarzeń z końca XX wieku, ale kościół nadal przyciąga miłośników historii i architektury. Gdzie leży kościół św. Brandona? Świątynia znajduje się w Brancepeth, niewielkiej miejscowości na wschód od Willington, w pobliżu zamku Brancepeth. Współrzędne to około 54,7337 N, 1,6524 W. Choć w nazwie lokalizacji pojawia się Durham, chodzi o hrabstwo, a nie o samo miasto. Wioska jest dobrym celem krótkiej wycieczki z Durham. Jak stary jest ten kościół? Najstarszą zachowaną częścią budowli jest wieża z końca XII wieku. Podczas prac restauratorskich u jej podstawy znaleziono anglosaskie elementy kamienne pochodzące z wcześniejszej budowli. Wczesnośredniowieczny układ rozbudowano w XIII stuleciu o nawę z nawami bocznymi. W późniejszych wiekach dodano kolejne elementy, między innymi przebudowane prezbiterium oraz nadokienną kondygnację nawy głównej (tzw. clerestorium) w XV wieku. W 1483 roku ufundowano tu kaplicę Jesus Chantry. Kto stoi za historią Brancepeth? Z kościołem związane są dwa wielkie rody. Rodzina Bulmerów władała tutejszym majątkiem także po podboju normańskim. Małżeństwo ich dziedziczki z Geoffreyem de Neville w 1174 roku przekazało dobra rodzinie Nevillów, która na wieki ukształtowała lokalną historię. Zmiany w budowli łączy się z Nevillami około 1319 i 1375 roku. Rola Johna Cosina Wyjątkowy ślad zostawił John Cosin, mianowany rektorem parafii w 1622 roku, późniejszy biskup Durham i zwolennik reform liturgicznych arcybiskupa Lauda. Ozdobił wnętrze bogatymi snycerskimi pracami z dębu: ołtarzem z retabulum, przegrodą prezbiterium, stallami i okazałym dachem. Dach prezbiterium ukończył w 1638 roku Robert Barker. Dzięki temu świątynia uchodziła za jeden z najlepszych przykładów dekoracji kościelnej z XVII wieku w regionie. Pożar i odbudowa W 1998 roku pożar zniszczył znaczną część wyposażenia z czasów Cosina. Wnętrze odbudowano później w prostszym stylu, więc dawny przepych drewnianych detali nie przetrwał. Mimo to układ średniowiecznej budowli pozostał czytelny. Co warto zobaczyć w środku? Kościół zawiera cenną kolekcję płyt nagrobnych z krzyżami z XII i XIII wieku. To jedne z ciekawszych elementów wyposażenia dla osób interesujących się średniowieczną rzeźbą nagrobną. Warto zwrócić uwagę także na różne fazy budowy widoczne w murach: od XII-wiecznej wieży, przez XIII-wieczną nawę, po późniejsze przeróbki. Skąd nazwa? Imię patrona wiąże się z irlandzkim świętym Brendanem (Brandonem). Lokalne tradycje, w tym opowieść o ukrywaniu płyt w clerestorium przed wandalami, nie mają jednak potwierdzenia w źródłach naukowych, więc traktuje się je ostrożnie. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Brandona leży w mieście Durham? Nie. Znajduje się w wiosce Brancepeth w hrabstwie Durham, kilka kilometrów od miasta. Z jakiego okresu pochodzi najstarsza część? Wieża pochodzi z końca XII wieku, a pod nią znaleziono ślady anglosaskie. Kim był John Cosin? Rektorem parafii od 1622 roku i późniejszym biskupem Durham, który ufundował bogatą dębową dekorację wnętrza. Czy dawne drewniane wyposażenie przetrwało? Nie. Większość zniszczył pożar w 1998 roku, a wnętrze odbudowano w prostszej formie. Co jest najciekawsze dla zwiedzających? Średniowieczna wieża, historia rodów Nevillów i Cosina oraz płyty nagrobne z XII i XIII wieku.
-
St John the Baptist, Kentish Town
London
St John the Baptist w Kentish Town to zabytkowy kościół o statusie Grade II, stojący przy Highgate Road 23 w londyńskiej dzielnicy Camden. Obecnie mieści się w nim wspólnota Christ Apostolic Church, ale historia miejsca sięga XV wieku i dobrze pokazuje, jak Kentish Town rosło z niewielkiej osady w tętniącą życiem część północnego Londynu. Czym jest St John the Baptist w Kentish Town? To historyczny kościół w północnym Londynie, wpisany do rejestru zabytków w kategorii Grade II, czyli uznany za obiekt o szczególnej wartości architektonicznej lub historycznej. Dziś korzysta z niego wspólnota Christ Apostolic Church, więc budynek nadal służy jako miejsce kultu. Leży przy Highgate Road, ważnej trasie łączącej Kentish Town z Highgate. Jak stary jest kościół? Dzieje miejsca zaczynają się w 1449 roku, gdy dla osady Kentish Town zbudowano niewielką kaplicę. Stała przy drodze w stronę St Albans i przez ponad trzysta lat służyła mieszkańcom. Była to kaplica filialna (chapel-of-ease), czyli mniejsza świątynia dla ludzi mieszkających daleko od kościoła parafialnego. Kentish Town należało do większej parafii St Pancras, więc kaplica oszczędzała wiernym długiej drogi. W latach 80. XVIII wieku starą kaplicę zastąpił nowy kościół zaprojektowany przez architekta Jamesa Wyatta. Źródła podają nieco różne daty tej budowy, najczęściej 1783 lub lata 1782–1784. Kto przebudował go w XIX wieku? Wraz ze wzrostem liczby mieszkańców kościół powiększono. W latach 1843–1845 architekt J. H. Hakewill przebudował go i rozbudował, zachowując pierwotne mury nawy oraz apsydę. Ten etap z połowy XIX wieku nadał budynkowi neogotycki charakter z akcentami nawiązującymi do stylu normańskiego, o którym mówią opisy architektoniczne. W 1868 roku Kentish Town otrzymało własną parafię, a kościół stał się kościołem parafialnym dzielnicy pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Co działo się z nim później? W 1993 roku Kościół Anglii uznał budynek za zbędny, co było częstym losem miejskich kościołów w czasie, gdy w XX wieku kurczyły się wspólnoty. Nie pozostał jednak pusty na zawsze. Przejęła go później Christ Apostolic Church, wyznanie o charakterze zielonoświątkowym, i w murach znów odprawiane są nabożeństwa. Czy warto tu zajrzeć? Dla osób zainteresowanych architekturą Londynu i lokalną historią kościół to dobry przystanek podczas spaceru po Kentish Town. W jednym miejscu widać kilka warstw przeszłości miasta: średniowieczną przydrożną kaplicę, georgiańską przebudowę i wiktoriańską rozbudowę. Według Wikidata leży w pobliżu punktu 51,5525 N, 0,1425 W, blisko Kentish Town i Tufnell Park, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po sąsiednich ulicach i parkach. Trzeba pamiętać, że to działające miejsce kultu, a nie muzeum, więc wnętrze jest dostępne według harmonogramu wspólnoty. Zewnętrzną bryłę budynku można oglądać z Highgate Road o każdej porze. Najczęstsze pytania Gdzie stoi kościół? Przy Highgate Road 23, Kentish Town, Londyn, w dzielnicy Camden. Czy to zabytek? Tak, budynek ma status Grade II. Kto korzysta z niego dziś? Nabożeństwa odprawia w nim Christ Apostolic Church. Kto go zaprojektował? XVIII-wieczny kościół zaprojektował James Wyatt, a J. H. Hakewill przebudował go i rozbudował w latach 1843–1845. Kiedy powstała pierwsza kaplica? Niewielką kaplicę zbudowano w tym miejscu w 1449 roku.
-
Parish Church of Holy Trinity
North Devon
Parish Church of Holy Trinity to anglikański kościół parafialny w Ilfracombe, nadmorskim miasteczku na wybrzeżu North Devon, w diecezji Exeter. Należy do najstarszych budowli w mieście, a od 1951 roku ma status zabytku klasy I (Grade I). Jaka jest historia kościoła Holy Trinity w Ilfracombe? Chrześcijańskie nabożeństwa odprawia się w tym miejscu od ponad tysiąca lat. Obecny budynek wyrósł z normańskiego kościoła, który zastąpił wcześniejszą świątynię z czasów saskich. Jego najstarsze części są średniowieczne, a wieża należy do najwcześniejszych zachowanych elementów. Źródła nie są zgodne co do jej wieku: jedne datują ją na XIII wiek, inne wiążą jej dolne kondygnacje ze starszą budowlą. Około 1321–1322 roku kościół znacznie rozbudowano na polecenie biskupa Stapledona z Exeter. Wydłużono nawę i dodano nawy boczne, dzięki czemu świątynia uzyskała mniej więcej dzisiejsze rozmiary. Na początku XV wieku dobudowano północne prezbiterium. Co warto zobaczyć w środku? Normańska chrzcielnica. Pochodzi z około 1160 roku i przetrwała z wcześniejszego, normańskiego kościoła. Nadal służy do chrztów, więc łączy średniowieczną parafię ze współczesną. Dach kolebkowy. Piętnastowieczny drewniany dach to jedna z najbardziej znanych cech kościoła. Jest bogato rzeźbiony: zdobią go zworniki, anioły i postacie ludzkie. Warto wypatrzyć rząd pięciu Zielonych Ludzi, czyli twarzy otoczonych listowiem, spotykanych w wielu angielskich kościołach z epoki średniowiecza. Prace wiktoriańskie. Architekt John Hayward przeprowadził renowację w latach 1861–1864. Strop prezbiterium zmodernizował w 1899 roku George Fellowes Prynne, znany architekt kościelny tamtych czasów. Dlaczego warto odwiedzić? Dla odwiedzających North Devon Holy Trinity to dobre miejsce, by zobaczyć, jak przez stulecia rozwijał się angielski kościół parafialny. W jednym budynku nakładają się warstwy: saskie i normańskie początki, czternastowieczna rozbudowa, piętnastowieczne rzeźby i wiktoriańska renowacja. Kościół nadaje się na krótki przystanek między portem a nadmorskim bulwarem, a miłośnicy średniowiecznej architektury i dziedzictwa sakralnego znajdą tu sporo do oglądania. Najczęstsze pytania Gdzie leży kościół Holy Trinity? W Ilfracombe, na wybrzeżu North Devon w Anglii. Współrzędne to około 51,206 N, 4,128 W. Czy to zabytek? Tak. Od 1951 roku ma status Grade I, czyli najwyższy poziom ochrony w Anglii. Co jest najstarsze w środku? Normańska chrzcielnica z około 1160 roku to jeden z najstarszych przedmiotów. Wieża należy do najstarszych części konstrukcji. Czy kościół nadal jest używany? Tak. To czynny anglikański kościół parafialny Ilfracombe, a chrzcielnica wciąż służy do chrztów. Co wyróżnia dach? Piętnastowieczny dach kolebkowy ma rzeźbione zworniki, anioły i postacie, w tym pięciu Zielonych Ludzi w rzędzie.
-
All Souls Church, Langham Place
London
All Souls Church, Langham Place to konserwatywno-ewangelikalny kościół anglikański w londyńskiej dzielnicy City of Westminster. Stoi w Marylebone, przy północnym końcu Regent Street. Zaprojektował go John Nash w stylu regencji, konsekrowano go w 1824 roku i do dziś jest jednym z najłatwiej rozpoznawalnych punktów na trasie między Oxford Circus a Portland Place. Czym wyróżnia się All Souls Church? Najbardziej znana jest niezwykła iglica. Smukły stożek wyrasta z okrągłego portyku z kolumnami, a sama iglica jest otoczona kolumnami korynckimi o wklęsłych bokach. Był to pomysłowy sposób na problem projektowy: Nash potrzebował akcentu w miejscu, gdzie Regent Street skręca w stronę Portland Place, a kościół pełni tam rolę wizualnego punktu zwrotnego. Nie wszystkich to przekonało. Projekt spotkał się z ostrą krytyką współczesnych, a jeden z recenzentów w 1828 roku ocenił go bardzo surowo. Dziś kościół jest wpisany do rejestru zabytków w najwyższej kategorii (Grade I), co stawia go wśród najważniejszych historycznych budynków Anglii. Dlaczego go zbudowano? All Souls był jednym z czterech tzw. kościołów „Waterloo” zaplanowanych dla parafii St Marylebone. Sfinansowano je przy wsparciu dotacji Church Building Commission, w ramach ogólnokrajowego programu budowy nowych kościołów anglikańskich w szybko rosnących dzielnicach. Nazwa programu przypomina o zwycięstwie nad Napoleonem w 1815 roku. Kościół miał służyć rosnącej ludności okolic nowej Regent Street, którą Nash wytyczał w ramach wielkiego planu przebudowy West Endu. Jak wygląda dziś? All Souls nadal jest czynnym kościołem z aktywną wspólnotą. Uchodzi za ośrodek konserwatywnego ewangelikalnego anglikanizmu w centrum Londynu, a nabożeństwa odbywają się regularnie w ciągu tygodnia. Zewnętrzną bryłę można podziwiać o każdej porze. Jeśli chcesz zobaczyć wnętrze, sprawdź godziny i harmonogram nabożeństw na stronie kościoła, bo dostęp bywa uzależniony od wydarzeń. Jak trafić na miejsce? Kościół stoi przy Langham Place, tuż na północ od Oxford Circus i naprzeciwko Broadcasting House, siedziby BBC. Znajduje się w miejscu, gdzie Regent Street przechodzi w Portland Place, więc łatwo dojść tu pieszo z handlowych ulic West Endu. Stacja Oxford Circus jest w odległości krótkiego spaceru, a w pobliżu są także Great Portland Street i Regent's Park. Iglicę widać z daleka wzdłuż Regent Street, dlatego trudno ją przeoczyć. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował All Souls Church? Architektem był John Nash, odpowiedzialny także za dużą część Regent Street i układ okolicy. Pracował w stylu regencji. Kiedy konsekrowano kościół? W 1824 roku. Czy warto odwiedzić All Souls Church ze względu na architekturę? Tak. Iglica i okrągły portyk to jedne z najbardziej charakterystycznych projektów Nasha, a budynek ma status Grade I. Nawet krótki przystanek podczas spaceru wzdłuż Regent Street się opłaca. Czy to nadal czynny kościół? Tak. To konserwatywno-ewangelikalny kościół anglikański z regularnymi nabożeństwami. Przed zwiedzaniem wnętrza sprawdź oficjalną stronę. Gdzie się znajduje? Przy Langham Place w Marylebone, w City of Westminster, na północnym końcu Regent Street.
-
St Mary Magdalene Church, Holloway Road
London
Kościół św. Marii Magdaleny przy Holloway Road to anglikański kościół z początku XIX wieku w północnym Londynie. Stoi we własnym niewielkim ogrodzie, naprzeciwko biblioteki Islington Central Library. Należy do najlepiej zachowanych kościołów tej epoki w stolicy i jest zabytkiem wpisanym do rejestru w kategorii Grade II*. Czym jest kościół św. Marii Magdaleny? To anglikańska świątynia pod wezwaniem Marii Magdaleny, towarzyszki Jezusa. Obecnie należy do parafii Hope Church Islington, wcześniej nazywanej parafią św. Marii Magdaleny i św. Dawida. Kościół stoi w parku St Mary Magdalene Gardens, a zieleń łagodzi sąsiedztwo ruchliwej ulicy. Kiedy i po co go zbudowano? Kościół powstał w latach 1812-1814 według projektu Williama Wickingsa, którego nazwisko widnieje na tablicy pod wschodnim oknem. Wykonawcą był Joseph Griffiths. Początkowo pełnił rolę „chapel of ease", czyli mniejszej kaplicy dla mieszkańców, którzy mieli daleko do kościoła parafialnego św. Marii przy Upper Street. Miało to znaczenie, bo wzdłuż Holloway Road szybko przybywało domów. W 1894 roku świątynia stała się samodzielnym kościołem parafialnym. W tym samym roku utworzono parafię, a pierwszy ślub odbył się w 1895 roku. Przebudowy wnętrza w latach 1894-95 wykonał C. E. Child. Jak wygląda budynek? Styl jest neoklasyczny. Według Historic England ściany są z żółtej cegły układanej w wiązaniu flamandzkim, z detalami z kamienia portlandzkiego. Dach ukrywa bardzo głęboka attyka, co nadaje bryle prosty, zwarty charakter. Nad prezbiterium wznosi się wieża. Kościół jest chroniony razem z żelaznym ogrodzeniem, a oba obiekty mają kategorię Grade II*, zarezerwowaną dla szczególnie ważnych zabytków. Pierwszy wpis pochodzi z 1954 roku. Co zobaczysz w środku? We wnętrzu zachowały się empory z trzech stron, wsparte na kolumnach toskańskich. To typowy układ dla kościołów z początku XIX wieku, gdy empory zwiększały liczbę miejsc dla rosnącej wspólnoty. Układ zmieniono w latach 90. XIX wieku, a w 1983 roku usunięto ławki i urządzono sale spotkań pod emporami. Dzięki temu zabytkowa przestrzeń nadal służy jako budynek dla lokalnej społeczności. Czy kościół nadal działa? Tak. Regularnie odbywają się tu chrzty, bierzmowania, śluby i pogrzeby. W 2013 roku ponownie otwarto siostrzany kościół św. Dawida przy Westbourne Road, a oba kościoły tworzą wspólne życie parafialne pod nazwą Hope Church. Praktyczne wskazówki Kościół leży przy Holloway Road, tuż naprzeciw biblioteki Islington Central Library, więc oba miejsca łatwo połączyć w jednym spacerze. Otaczający ogród jest ogólnodostępny i pozwala obejrzeć z bliska elewację oraz ogrodzenie. To czynna świątynia, więc godziny nabożeństw i zwiedzania wnętrza sprawdź w parafii przed wizytą. Miłośnicy architektury znajdą tu dobry przykład londyńskiego budownictwa kościelnego z okresu regencji. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół św. Marii Magdaleny przy Holloway Road? William Wickings, a wykonawcą był Joseph Griffiths. Budowa trwała w latach 1812-1814. Czy kościół jest zabytkiem? Tak. Kościół i jego żelazne ogrodzenie mają kategorię Grade II*. Do jakiej parafii należy dziś kościół? Do parafii Hope Church Islington, razem z kościołem św. Dawida przy Westbourne Road. Czy to wyłącznie miejsce kultu? Nie tylko: prace z 1983 roku dodały sale spotkań pod emporami, a otaczający ogród jest publiczną zielenią.
-
Church of St Matthew
Walsall
Kościół St Matthew (św. Mateusza) wieńczy wzgórze Church Hill w centrum Walsall w hrabstwie West Midlands. To czynny anglikański kościół parafialny, wpisany na listę zabytków w stopniu II*, a zarazem jedno z najstarszych miejsc w mieście – jego historia sięga początku XIII wieku. Obecny wygląd to głównie dzieło lat 20. XIX wieku, ale starsze części przetrwały obok i pod nowszą budowlą. Jaka jest historia kościoła? Kościół stał tu już około 1200 roku, a pierwszy proboszcz (rektor) jest odnotowany w 1211 roku. Przez wieki patronem świątyni byli Wszyscy Święci (All Saints); wezwanie św. Mateusza upowszechniło się później, w czasie wielkiej przebudowy. Od połowy XIII wieku prawo mianowania rektora należało do opactwa Halesowen i pozostało przy nim do kasaty klasztorów w 1538 roku. Potem patronat przeszedł na hrabiego Bradford, a następnie na biskupa Lichfield. Co można zobaczyć w środku i na zewnątrz? Budowla łączy kilka epok. Najważniejsze elementy: Krypta – najstarsza część kościoła, z oknami lancetowymi w stylu wczesnoangielskim. Prezbiterium z końca XV wieku, z rzeźbionymi mizerykordiami (małymi podpórkami pod siedzeniami stalli). Nosi ślady zniszczeń z czasów angielskiej wojny domowej. Nawa, odbudowana w latach 1820–21 według projektu Francisa Goodwina w duchu neogotyku, wraz z gipsowym sufitem z tych samych lat. Chrzcielnica z XV wieku. W latach 1877–80 architekt Ewan Christian odnowił prezbiterium, więc dziś widać tam zarówno średniowieczne dzieło, jak i wiktoriańską staranność. Przegląd diecezjalny z 1830 roku opisał nową nawę jako pseudogotycką i skrytykował jej plan – opinie o przebudowie były więc podzielone od początku. Dlaczego miejsce jest ważne dla Walsall? Kościół był czymś więcej niż miejscem modlitwy. Służył jako jedno z pierwszych miejsc zebrań rady miejskiej i cechów Walsall, a z czasem z jego otoczeniem wiązały się szkoły, przytułek (workhouse) i domy dla ubogich. Położenie na wzgórzu czyni go punktem orientacyjnym widocznym z różnych stron starego centrum, a cmentarz przykościelny to spokojny zakątek ponad ulicami i sklepami. Czy można zwiedzać? Kościół jest nadal używany do nabożeństw i bierze udział w wydarzeniach takich jak Heritage Open Days, kiedy otwiera się dla zwiedzających i opowiada swoją historię. Godziny otwarcia poza nabożeństwami bywają różne, więc przed specjalnym wyjazdem warto skontaktować się z parafią. Świątynia znajduje się w rejestrze Heritage at Risk prowadzonym przez Historic England, dlatego potrzebuje stałej opieki i wsparcia lokalnej społeczności. Praktyczne wskazówki Kościół stoi na Church Hill, kilka minut pieszo od głównych ulic handlowych i komunikacji publicznej w centrum Walsall. Na obejrzenie wnętrza i spacer po cmentarzu przeznacz 30–45 minut. Miłośnicy architektury powinni zwrócić uwagę na kontrast między neogotycką nawą z epoki georgiańskiej a starszym średniowiecznym prezbiterium i kryptą. Wizytę można połączyć z innymi miejscami w centrum miasta na pół dnia poświęconego lokalnej historii. Najczęstsze pytania Czy kościół jest otwarty dla zwiedzających? To czynny kościół parafialny. Przyjmuje gości podczas nabożeństw i specjalnych dni otwartych; w innych terminach warto skontaktować się z parafią. Ile ma lat? Miejsce datuje się na około 1200 rok, pierwszy rektor pojawia się w 1211 roku. Obecna nawa pochodzi z lat 1820–21, prezbiterium z końca XV wieku, a krypta jest jeszcze starsza. Czy zawsze nosił wezwanie św. Mateusza? Nie. Pierwotnie był poświęcony Wszystkim Świętym, a obecne wezwanie pojawiło się później. Czy to zabytek? Tak, ma status Grade II* na National Heritage List for England. Kto zaprojektował nawę? Francis Goodwin, który odbudował ją w latach 1820–21. Ewan Christian odnowił później prezbiterium.
-
Holy Trinity Church, South Kensington
London
Holy Trinity Church w South Kensington to kościół anglikański przy Prince Consort Road w City of Westminster w Londynie. To późny przykład neogotyku, wzniesiony na samym początku XX wieku według projektu George'a Fredericka Bodleya, który współpracował z Cecilem Greenwoodem Hare'em. Dla osób zainteresowanych architekturą sakralną jest to jeden z ciekawszych przystanków w londyńskiej dzielnicy muzeów. Z czego słynie Holy Trinity Church? Obecny budynek pochodzi z 1901 roku. Zaprojektowali go George Frederick Bodley i Cecil Greenwood Hare, dwaj twórcy silnie związani z późną fazą angielskiego neogotyku. Bodley uchodzi za jednego z czołowych architektów kościelnych swojego pokolenia, a Survey of London opisuje tę świątynię jako jedno z jego najlepszych dzieł. Wnętrze jest duże, spokojne i starannie zaproporcjonowane, a przez to wyraźnie kontrastuje z ruchliwymi ulicami wokół. Gdzie leży i jak dojść? Kościół stoi przy Prince Consort Road w South Kensington, kilka minut spacerem od Royal Albert Hall oraz skupiska dużych muzeów i uczelni. Ulica biegnie przez teren, który dawniej należał do ogrodów Royal Horticultural Society. Dzięki takiemu położeniu łatwo połączyć wizytę ze zwiedzaniem okolicy. Najbliższa stacja metra to South Kensington, a droga od niej zajmuje zaledwie kilka minut. Kiedy został zbudowany i poświęcony? Prace rozpoczęto w 1901 roku. Kościół konsekrowano w 1903 roku, choć budowa niektórych części trwała dalej: kaplicę Matki Bożej i północną nawę poświęcono w 1906 roku, a zakrystie ukończono w 1907 roku. Dlatego źródła podają nieco różne daty ukończenia, zależnie od tego, czy liczą główną konsekrację, czy cały program prac. Co zobaczyć w środku? Bodleyowi przypisuje się zaprojektowanie dużej części wyposażenia, co nadaje wnętrzu spójny charakter. Do elementów jego autorstwa zalicza się ołtarz, retabulum za nim, stalle, chrzcielnicę i ambonę. Szkło wschodniego okna wykonała firma Burlison and Grylls, znana pracownia witrażowa tamtej epoki. Podczas wizyty warto zwrócić uwagę, jak architekturę, snycerkę i witraż zaplanowano jako jedną całość, a nie dodawano stopniowo. Czy to nadal czynny kościół? Tak. Holy Trinity jest działającą parafią anglikańską, więc jego głównym celem jest liturgia i życie wspólnoty, a nie turystyka. Nabożeństwa odbywają się w ciągu całego tygodnia, a zwiedzający zazwyczaj mogą cicho wejść do środka, gdy budynek jest otwarty, choć dostęp zależy od nabożeństw i wydarzeń. Przed wizytą warto sprawdzić na stronie parafii aktualne godziny otwarcia, koncerty i uroczystości. Wskazówki dla odwiedzających Połącz wizytę z Royal Albert Hall, Kensington Gardens i muzeami South Kensington. Wybierz się za dnia, jeśli chcesz zobaczyć witraże w pełnej krasie. Zachowaj ciszę podczas nabożeństw; zasady fotografowania zależą od parafii. Na spokojne obejrzenie wnętrza wystarczy około trzydziestu minut. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował Holy Trinity Church w South Kensington? George Frederick Bodley wspólnie z Cecilem Greenwoodem Hare'em. Kiedy powstał obecny kościół? Budynek pochodzi z 1901 roku, główna konsekracja odbyła się w 1903 roku, a kolejne części ukończono do 1907 roku. Jakiego jest wyznania? To kościół anglikański. Gdzie dokładnie się znajduje? Przy Prince Consort Road w City of Westminster, blisko Royal Albert Hall. Czy warto go odwiedzić, jeśli nie jestem osobą religijną? Tak, zwłaszcza jeśli lubisz architekturę, neogotyk, wyposażenie kościelne i witraże. To spokojny kontrapunkt dla pobliskich muzeów.
-
St Augustine's
London
St Augustine's to anglikański kościół przy Queen's Gate w londyńskiej dzielnicy South Kensington, na pograniczu Brompton. Budowla wpisana jest na brytyjską listę zabytków w stopniu II*, co oznacza obiekt o szczególnym znaczeniu architektonicznym i historycznym. Zaprojektował ją William Butterfield, architekt kojarzony z wiktoriańskim neogotykiem, a powstawała w latach 60. i 70. XIX wieku. Kto zaprojektował kościół St Augustine's? Autorem projektu jest William Butterfield. Ten sam architekt zaprojektował też pobliską plebanię pod numerem 117 przy Queen's Gate, ukończoną w 1881 roku. Kościół i dom parafialny tworzą więc spójny zespół z jednej pracowni, co dla miłośników architektury wiktoriańskiej jest dodatkowym powodem, by przyjrzeć się całej okolicy, a nie tylko samej świątyni. Jak powstała parafia? Początki sięgają 1865 roku. Wikariusz pomocniczy kościoła Holy Trinity w Brompton, wielebny R. R. Chope, postawił w swoim ogrodzie przy Gloucester Road tymczasowy kościół z blachy żelaznej. Z czasem wspólnota poprosiła Komisarzy Kościelnych (Church Commissioners) o utworzenie nowej parafii pod wezwaniem św. Augustyna w South Kensington. Chope został pierwszym proboszczem nowej parafii. Kiedy ukończono budowę? Budowa trwała długo i toczyła się etapami: nawa była gotowa do odprawiania nabożeństw w listopadzie 1871 roku, pierwsze nabożeństwo w prezbiterium odbyło się 26 maja 1876 roku, konsekracja kościoła nastąpiła 20 grudnia 1886 roku. Między rozpoczęciem użytkowania nawy a uroczystym poświęceniem minęło zatem około piętnastu lat. Taki rytm prac nie był niczym wyjątkowym w przypadku dużych kościołów parafialnych finansowanych ze środków wspólnoty. Jak wygląda wnętrze i wygląd zewnętrzny? Opis w rejestrze zabytków wskazuje na żółtą cegłę z polichromowanymi, czyli wielobarwnymi zdobieniami, charakterystycznymi dla stylu Butterfielda. Wewnątrz uwagę zwracają marmury w prezbiterium i w chrzcielnicy oraz mosiężny pulpit. Taka mieszanka cegły i kolorowych materiałów jest typowa dla wiktoriańskiego neogotyku, który odchodził od jednolitej, stonowanej kamiennej elewacji. Co wiadomo o późniejszych dziejach? Pierwszy proboszcz, R. R. Chope, ustąpił ze stanowiska w 1916 roku. W tym czasie wspólnota była już niewielka, a parafia zmagała się z kłopotami finansowymi. Dziś kościół wchodzi w skład parafii Holy Trinity with St Paul, Onslow Square, and St Augustine, a jako proboszcz wymieniany jest Nicky Gumbel. Czy warto tu zajrzeć? Kościół będzie ciekawym przystankiem dla osób zainteresowanych architekturą wiktoriańską, twórczością Butterfielda i historią londyńskich parafii. Leży w rejonie South Kensington, który turyści zwykle odwiedzają w drodze do znanych muzeów, więc łatwo połączyć go ze spacerem po okolicy. Ponieważ jest to czynny kościół, zwiedzanie wnętrza zależy od godzin nabożeństw i decyzji parafii, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje na stronie parafii. Najczęstsze pytania Do jakiego wyznania należy St Augustine's? Jest to kościół anglikański, część Kościoła Anglii. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, ma status obiektu wpisanego do rejestru w stopniu II*. Kto go zaprojektował? William Butterfield, który zaprojektował także plebanię przy Queen's Gate 117. Kiedy go konsekrowano? 20 grudnia 1886 roku, choć nawa służyła wiernym już od 1871 roku. Gdzie się znajduje? Przy Queen's Gate w South Kensington, w zachodnim Londynie.
-
Kościół św. Jana Chrzciciela w Peterborough
Peterborough
Kościół św. Jana Chrzciciela w Peterborough to anglikańska świątynia parafialna stojąca przy Cathedral Square, w samym centrum miasta w hrabstwie Cambridgeshire. Budowla z początku XV wieku ma status zabytku pierwszego stopnia i jest największym kościołem parafialnym Peterborough, choć na co dzień pozostaje w cieniu pobliskiej katedry. Czym jest ten kościół i gdzie stoi? To główny kościół parafialny miasta, położony w ścisłym centrum, tuż obok placu przed katedrą. Dzięki temu łatwo go włączyć w spacer po starówce: wystarczy kilka minut, by przejść od jednego z wielkich zabytków miasta do drugiego. Świątynia nadal służy wiernym, więc oprócz funkcji zabytkowej pełni normalną rolę lokalnej wspólnoty. Kiedy powstał? Obecny budynek zaczęto wznosić w 1402 roku, a poświęcono go 26 czerwca 1407 roku. Tak krótki czas budowy jak na średniowieczną świątynię tej wielkości robi wrażenie. Kościół powstał w stylu późnogotyckim, zwanym w Anglii perpendicular, czyli pionowym: charakteryzują go wysokie, smukłe linie, duże okna i jasne wnętrze. Przy budowie wykorzystano podobno materiał z poprzedniego kościoła oraz z nawy kaplicy św. Tomasza Becketa. Jak zmieniał się przez wieki? Wieża pierwotnie była zwieńczona iglicą, którą usunięto pod koniec lat dwudziestych XIX wieku, gdy uznano ją za niebezpieczną. W 1881 roku podczas wichury jeden z pinakli spadł z wieży i przebił dach nawy bocznej. Po tym zdarzeniu oraz po latach zaniedbań przeprowadzono gruntowne prace. W latach 1882–1883 pracował tu architekt J. L. Pearson, a od początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku aż do 1909 roku kolejne prace prowadziła firma Sir Arthur Blomfield & Sons. W trakcie wiktoriańskiej restauracji usunięto empory i zamontowano duże okno wschodnie. Co zobaczyć w środku? Witraże, w większości wiktoriańskie, rozświetlające wnętrze kolorowym światłem. Chrzcielnicę z XV wieku, czyli z czasów niedługo po zakończeniu budowy. Szafę na szaty liturgiczne datowaną na 1569 rok. Parawany (ekrany) dodane w 1917 i 1938 roku. Georgiański pomnik Matthew Wyldbore'a, posła do parlamentu, w kaplicy Najświętszej Marii Panny. Najczęstsze pytania Czy kościół jest zabytkiem? Tak, ma status zabytku pierwszego stopnia, najwyższej kategorii w systemie ochrony w Anglii. Kiedy został zbudowany? Budowę rozpoczęto w 1402 roku, a poświęcenie odbyło się w 1407 roku. W jakim stylu jest utrzymany? To późny gotyk angielski w odmianie perpendicular, z wysokimi oknami i pionowymi podziałami. Czy to katedra? Nie. To kościół parafialny, a katedra stoi w pobliżu, przy tym samym placu. Czy kościół nadal jest czynny? Tak, to działająca parafia anglikańska, więc zwiedzanie warto łączyć z terminami nabożeństw. Dlaczego warto tu zajrzeć? Kościół św. Jana Chrzciciela pokazuje drugą stronę Peterborough: nie tylko monumentalną katedrę, lecz także mieszczańską, parafialną świątynię z bogatą historią. Można tu prześledzić, jak średniowieczny budynek przetrwał burzę, remonty i zmiany mód architektonicznych, a przy okazji zobaczyć witraże, XV-wieczną chrzcielnicę i georgiańskie zabytki. To dobry przystanek dla miłośników architektury i historii Anglii, którzy zwiedzają centrum miasta pieszo i chcą zajrzeć do wnętrza czegoś mniej oczywistego niż katedra.
-
Roman Catholic Church of Our Lady Help of Christians
Londyn
Kościół rzymskokatolicki Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych (Our Lady Help of Christians) stoi przy Lady Margaret Road w londyńskiej dzielnicy Kentish Town, w gminie Camden. To neogotycka budowla z połowy XIX wieku, która pierwotnie była kaplicą metodystów, a dziś służy parafii katolickiej. Dla miłośników architektury to ciekawy przykład wiktoriańskiego budownictwa nonkonformistycznego. Jak powstał ten kościół? Budynek wzniesiono w latach 60. XIX wieku, według źródeł około 1864–1867, na podstawie projektu Johna Tarringa. Tarring był architektem znanym z dużych świątyń wspólnot nonkonformistycznych, dlatego obiekt od początku miał być przestronny i dobrze przystosowany do licznych nabożeństw. Przez ponad sto lat funkcjonował jako kościół metodystyczny. Dlaczego metodystyczna kaplica stała się katolicka? Katolicka parafia w Kentish Town ma korzenie sięgające 1846 roku, gdy anglikański duchowny, który przeszedł na katolicyzm, ks. Hardinge Ivers, wzniósł małą tymczasową kaplicę przy swoim domu w Gospel Terrace. Plany stałego kościoła przy Highgate Road nie zostały dokończone. Ostatecznie w 1859 roku otwarto świątynię przy Fortess Road, zaprojektowaną przez E. W. Pugina. Z czasem wspólnota katolicka przerosła ten budynek. W końcu lat 60. XX wieku uzgodniono zamianę z metodystami: katolicy przejęli kaplicę przy Lady Margaret Road. Za czasów proboszcza ks. George'a Stacka wnętrze odnowiono i dostosowano do liturgii katolickiej według projektu pracowni Burles & Newton. Kościół otworzył w 1970 roku kardynał Basil Hume. Co warto zobaczyć w architekturze? Kościół utrzymano w stylu gotyckim. Mury wykonano z kentyjskiego kamienia (Kentish rag) układanego w nieregularny sposób, z elementami wykończeniowymi z kamienia ciosowego. Fasadę zachodnią wyróżnia szczytowy, centralny portal, a w północno-zachodnim narożniku wznosi się wieża zwieńczona iglicą. Ta iglica jest widocznym akcentem okolicy. Ściana północna składa się z trzech szczytowych bay'ów wzmocnionych przyporami. W każdym z nich są po dwa okna z maswerkami, które odpowiadają galeriom wewnątrz. We wnętrzu zachowały się sosnowe empory z trzech stron, podparte zdobionymi żeliwnymi kolumnami. To typowe rozwiązanie dla kaplic nonkonformistycznych, w których chciano pomieścić jak najwięcej wiernych. Czy budynek jest zabytkiem? Tak. Obiekt jest wpisany na listę zabytków w stopniu II (Grade II) od 14 maja 1974 roku. Jego kamienne elewacje i iglica wpływają na charakter Kentish Town Conservation Area, czyli obszaru ochrony konserwatorskiej. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się kościół? Przy Lady Margaret Road w Kentish Town, w londyńskiej gminie Camden. Współrzędne to około 51,5517 N, 0,1375 W. Kto zaprojektował budynek? Pierwotny projekt jest dziełem Johna Tarringa. Adaptację na potrzeby katolickie w latach 60. i 70. XX wieku przygotowali Burles & Newton. Czy to nadal czynny kościół? Tak, jest siedzibą parafii katolickiej Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych w Kentish Town. Czy warto zajrzeć do środka? Jeśli interesują Cię wiktoriańskie wnętrza, tak: drewniane empory i żeliwne kolumny to najciekawsze elementy. Pamiętaj, że to kościół parafialny, więc zwiedzanie powinno uwzględniać nabożeństwa. Dla kogo to miejsce? Dla osób, które lubią odkrywać mniej oczywiste zakątki Londynu, interesują się historią architektury sakralnej albo spacerują po Camden i chcą zobaczyć coś poza typowymi atrakcjami turystycznymi. Kościół łatwo połączyć ze spacerem po Kentish Town i okolicznych ulicach.
-
St Pancras Old Church
London
St Pancras Old Church w Camden, Londyn St Pancras Old Church to anglikański kościół przy Pancras Road w londyńskiej dzielnicy Somers Town, w gminie Camden. Budynek ma status zabytku klasy II* i należy do najstarszych miejsc kultu w tej części miasta. Jego początki są przedmiotem dyskusji, a to czyni wizytę ciekawszą dla każdego, kto lubi historię Londynu. Jak stary jest kościół? Parafia przekonuje, że w tym miejscu odprawiano chrześcijańskie nabożeństwa już od IV wieku. Jest to jednak tradycja kościelna, a nie ustalony fakt. Lokalne towarzystwo historii rodzin uważa, że pierwszy kościół w St Pancras powstał na początku VII wieku. Pierwsze jednoznaczne świadectwa dokumentalne pochodzą dopiero z XII wieku, z aktów własności ziemi datowanych na lata około 1160–1180. Według wpisu do rejestru zabytków rdzeń budowli jest XI-wieczny i uzupełniono go później o średniowieczne dobudówki. Kim był święty Pancras? Kościół nosi imię świętego Pankracego, młodego rzymskiego męczennika. Według przekazów poniósł śmierć w Rzymie w 304 roku, jako czternastolatek, ścięty na rozkaz cesarza Dioklecjana. Dlaczego kościół stał na uboczu? Ludność przeniosła się z czasem na północ, w stronę Kentish Town. Powodem mogły być wylewy rzeki Fleet albo lepszy dostęp do studni. Pod koniec XVI wieku kościół stał już w izolacji i popadał w ruinę. W 1822 roku ukończono nowy kościół parafialny przy Euston Road, a stary spadł do rangi kaplicy parafialnej. Przebudowy Budynek przebudowano i powiększono w latach 1847–1848 według projektu A. D. Gougha i R. L. Roumieu. W 1888 roku kolejną renowację przeprowadził A. W. Blomfield, który nadał wnętrzom i bryle charakter nawiązujący do stylu normańskiego. Dzisiejszy wygląd jest więc efektem wielu epok, a nie jednej budowy. Cmentarz przykościelny Teren wokół kościoła służy jako miejsce pochówku od ponad 700 lat. Na początku XIX wieku wydzielono tu część cmentarza dla parafian z kościoła St Giles in the Fields. Spacer po cmentarzu pozwala zobaczyć, jak zmieniało się to miejsce wraz z rozwojem miasta. Najczęstsze pytania Gdzie leży kościół? Przy Pancras Road w Somers Town, w dzielnicy Camden w Londynie. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, ma status obiektu klasy II* na liście zabytków Anglii. Czy to kościół aktywny? Jest to kościół Kościoła Anglii, a po 1822 roku pełnił funkcję kaplicy parafialnej. Czy IV-wieczne początki są potwierdzone? Nie. To przekaz samej parafii; najstarsze pewne dokumenty pochodzą z XII wieku. Dla kogo ta wizyta? Dla miłośników historii, architektury neonormańskiej oraz cichych zakątków w centrum wielkiego miasta, daleko od zatłoczonych atrakcji. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny otwarcia na stronie parafii, ponieważ kościół i cmentarz mogą być dostępne w różnych terminach.
-
Holy Trinity Church, Cambridge
Cambridge
Holy Trinity Church w Cambridge to anglikański kościół parafialny przy Market Street, na rogu z Sidney Street, w samym centrum miasta w hrabstwie Cambridgeshire w Anglii. To miejsce łączy codzienne życie czynnej parafii z historią sięgającą średniowiecza i z postacią, która odcisnęła piętno na całym ruchu ewangelikalnym w Kościele Anglii. Gdzie leży kościół i jak do niego trafić? Świątynia stoi w ścisłym centrum Cambridge, przy skrzyżowaniu Market Street i Sidney Street, czyli w okolicy, którą zwiedzający i tak przemierzają, spacerując między rynkiem a kolegiami uniwersyteckimi. Współrzędne to około 52,2059 N i 0,1203 E. Kościół łatwo więc włączyć w pieszy spacer po mieście, bez planowania osobnej wyprawy. Jak zaczęła się historia tego miejsca? Pierwszy kościół w tym miejscu był budynkiem drewnianym i spłonął w 1174 roku. Już w 1189 roku rozpoczęto budowę nowej, kamiennej świątyni. Z tego okresu zachowała się do dziś jedynie zachodnia ściana pod wieżą, więc to właśnie ona jest najstarszym widocznym fragmentem budowli. W 1834 roku zburzono mniejsze prezbiterium i zastąpiono je większym, co nadało wnętrzu obecne proporcje. Kim był Charles Simeon i dlaczego jest ważny? Z kościołem nierozerwalnie związany jest Charles Simeon, mianowany wikarym 9 listopada 1782 roku. Pełnił tę funkcję aż do śmierci w 1836 roku, czyli ponad pięćdziesiąt lat. Początki nie były łatwe: część parafian wolała innego duchownego, o nazwisku Hammond, a opór był tak silny, że kościelni zamykali drzwi świątyni przed Simeonem, gdy chciał wprowadzić nabożeństwo wieczorne. Mimo to Simeon z czasem zbudował silną wspólnotę. Własnym kosztem postawił galerię w południowym transepcie, a w 1794 roku wprowadził do kościoła organy beczułkowe. Był też jednym z założycieli Church Missionary Society w 1799 roku, towarzystwa misyjnego Kościoła Anglii. Jaki charakter ma kościół dziś? Obecnie Holy Trinity należy do nurtu charyzmatyczno-ewangelikalnego w Kościele Anglii. Wikarym jest Stuart Browning. Parafia nadal żyje własnym życiem wspólnoty, więc odwiedzając budynek, warto pamiętać, że to działający kościół, a nie wyłącznie zabytek. Co to były „Cambridge Seven”? W 1885 roku z kręgu tej wspólnoty wyruszyło w misję do Chin siedmiu młodych mężczyzn znanych jako „Cambridge Seven”. Ta historia pokazuje, jak daleko sięgał wpływ wspólnoty zapoczątkowanej przez Simeona i jak ważną rolę w misjach odegrała właśnie ta parafia. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie znajduje się Holy Trinity Church? Przy Market Street, na rogu z Sidney Street, w centrum Cambridge. Co zachowało się z oryginalnej średniowiecznej budowli? Tylko zachodnia ściana pod wieżą pochodzi z kamiennego kościoła, którego budowę zaczęto w 1189 roku. Kim był Charles Simeon? Wikarym tego kościoła od 1782 roku do śmierci w 1836 roku, współzałożycielem Church Missionary Society i jedną z najważniejszych postaci ruchu ewangelikalnego w Kościele Anglii. Czy kościół jest czynny? Tak, to działająca parafia Kościoła Anglii o profilu charyzmatyczno-ewangelikalnym. Godziny nabożeństw najlepiej sprawdzić bezpośrednio u parafii. Czy można zwiedzać go przy okazji spaceru po Cambridge? Tak. Położenie w ścisłym centrum sprawia, że kościół łatwo dodać do trasy między rynkiem a kolegiami, a historia Simeona i misjonarzy daje dobry powód, by zajrzeć w to miejsce.
-
St Alban's Church, Acton Green
Londyn
Kościół św. Albana w Acton Green Kościół św. Albana w Acton Green (St Alban's Church, znany też jako St Alban the Martyr) to neogotycka świątynia przy South Parade, w zachodnim Londynie, na pograniczu Chiswick i Acton Green. Zaprojektował ją architekt Edward Monson Jr., a otwarto ją w 1888 roku. Dziś budynek jest wpisany do rejestru zabytków jako obiekt Grade II i stanowi najważniejszy punkt orientacyjny Acton Green Conservation Area. Jak wygląda kościół? Budowla jest wzniesiona z czerwonej cegły z kamiennymi detalami, w stylu neogotyckim. Ma stromo opadający dach pokryty łupkiem. Brakuje w niej wieży i dzwonnicy, więc bryła jest prosta, szeroka i wyraźnie wyróżnia się na tle okolicznych szeregowych domów. Stoi tuż przy zielonym skwerze Acton Green, dlatego dobrze widać ją z przestrzeni publicznej. Jak powstał? Parafia zaczynała jako misja prowadzona z kościoła All Saints w South Acton, od 1882 roku, w tymczasowych budynkach przy Acton Lane w pobliżu Beaumont Road. Kamień węgielny położono 18 października 1887 roku. Na tablicy fundacyjnej wymieniono wikarego Rev. George'a Henleya Manbeya, architekta Edwarda Monsona Jr. oraz budowniczego Josepha Doreya. Kościół otwarto w 1888 roku, a samodzielną parafię utworzono w 1889 roku. Kto tu służył? W latach 20. XX wieku proboszczem był teolog W. O. E. Oesterley, znany z badań nad Starym Testamentem i literaturą żydowską. Co stało się z kościołem w późniejszych latach? Z czasem liczba wiernych malała i świątynię zamknięto. Później pojawił się plan przekształcenia jej w mieszkania. W 2011 roku projekt odrzucono na publicznym przesłuchaniu, ponieważ lokalna społeczność straciłaby obiekt użyteczności publicznej, na który wciąż był popyt. W 2014 roku diecezja londyńska poprosiła parafię Christ Church Turnham Green o objęcie opieki nad budynkiem. Po remoncie biskup Londynu Richard Chartres ponownie poświęcił kościół 4 października 2016 roku. Obecnie miejsce działa pod nazwą Christ Church Acton Green. Najczęstsze pytania Gdzie leży kościół św. Albana? Przy South Parade w Acton Green, w dzielnicy Chiswick w zachodnim Londynie. Kto go zaprojektował i kiedy powstał? Autorem projektu jest Edward Monson Jr., a kościół otwarto w 1888 roku. Czy to zabytek? Tak, budynek ma status Grade II i jest głównym obiektem Acton Green Conservation Area. Czy kościół jest dziś czynny? Tak. Po latach zamknięcia został odnowiony i w 2016 roku ponownie poświęcony. Dziś działa jako Christ Church Acton Green. Dla kogo ta atrakcja? Dla osób interesujących się wiktoriańską architekturą ceglaną i historią zachodniego Londynu. Wystarczy krótki spacer wokół Acton Green, by obejrzeć budynek z zewnątrz i zobaczyć, jak skwer współgra z zabudową. Dlaczego warto go zobaczyć? To przykład wiktoriańskiego kościoła parafialnego, który przetrwał zamknięcie i zagrożenie przebudową. Historia budynku pokazuje, jak lokalna społeczność i diecezja utrzymały go jako miejsce użyteczności publicznej, a nie zamieniły w prywatne mieszkania. Dla wielu odwiedzających to ciekawy przystanek podczas spaceru po Chiswick i okolicach Turnham Green.
-
St Clement Danes
London
St Clement Danes to kościół anglikański stojący na wysepce wśród ruchu ulicznego pośrodku Strandu w Londynie, tuż obok Royal Courts of Justice. Jest centralnym kościołem Królewskich Sił Powietrznych (RAF) i jednym z najbardziej poruszających miejsc w tej części miasta, gdzie barokowa architektura Wrena spotyka się z pamięcią o drugiej wojnie światowej. Jaka jest historia St Clement Danes? Według tradycji pierwszy kościół w tym miejscu założyli w IX wieku Duńczycy osiedleni w okolicy. Dawną budowlę zastąpił później kościół średniowieczny, a obecny zaprojektował Sir Christopher Wren; ukończono go w 1682 roku. To jeden z niewielu kościołów Wrena, który stoi pośrodku ruchliwej ulicy, a nie na cichym cmentarzu przykościelnym. W maju 1941 roku, podczas Blitzu, bomby zapalające wypaliły wnętrze świątyni. Ocalały tylko mury i wieża. Ruiny przez lata stały opuszczone, aż w 1953 roku przejął je RAF. Po starannej odbudowie kościół został ponownie poświęcony w 1958 roku i otrzymał dzisiejszą rolę centralnego kościoła RAF. Co zobaczyć w środku? Najbardziej uderza posadzka. Ponad tysiąc odznak eskadr i jednostek RAF wycięto z walijskiego łupka i wmurowano w podłogę, więc dosłownie chodzi się po historii brytyjskiego lotnictwa. Zwróć uwagę na sztandary eskadr oraz Księgi Pamięci z nazwiskami lotników poległych na służbie. Są tu także pamiątkowe tablice poświęcone lotnictwu amerykańskiemu i polskiemu, co przypomina, ile narodów latało u boku RAF. Polscy turyści chętnie szukają właśnie tego upamiętnienia. Co znajduje się przed kościołem? Przed świątynią stoją pomniki dwóch dowódców RAF: Hugh Dowdinga, który kierował Dowództwem Myśliwskim w bitwie o Anglię, oraz Arthura Harrisa, szefa Dowództwa Bombowego. To dobre miejsce na zdjęcie, a wieża kościoła jest wygodnym punktem orientacyjnym podczas spaceru wzdłuż Strandu. Czy to kościół z wierszyka „Oranges and Lemons”? Tak. St Clement Danes tradycyjnie łączy się z angielską rymowanką „Oranges and Lemons” i jej wersem o dzwonach kościoła św. Klemensa. Dzwony grają melodie kilka razy dziennie, więc przy dobrym wyczuciu czasu można usłyszeć tę rymowankę. Praktyczne wskazówki Najbliższe stacje metra to Temple, Embankment i Holborn. Godziny otwarcia różnią się w zależności od źródła i mogą się zmieniać z powodu nabożeństw i wydarzeń, dlatego sprawdź je przed wizytą. Zwykle kościół jest zamknięty w święta państwowe. Zwiedzanie zajmuje około 20–30 minut i łatwo połączyć je z Royal Courts of Justice, Somerset House i Covent Garden, wszystkimi w niewielkiej odległości pieszo. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował St Clement Danes? Sir Christopher Wren, a budowę ukończono w 1682 roku. Dlaczego kościół jest związany z RAF? Po zniszczeniach wojennych RAF przejął ruiny w 1953 roku, a odbudowany kościół został ponownie poświęcony w 1958 roku jako centralny kościół RAF. Czy warto go odwiedzić? Tak, zwłaszcza jeśli interesuje cię historia Londynu, architektura lub dzieje wojny powietrznej. Wstęp jest zwykle bezpłatny, a datki są mile widziane.
-
St John Horsleydown
Londyn
St John Horsleydown to dawny kościół anglikański w Bermondsey, w południowym Londynie, którego historia łączy barokową architekturę, wielki program budowy świątyń i zniszczenia z czasów II wojny światowej. Dziś nie zobaczysz tu dawnej budowli w całości, ale miejsce wciąż opowiada ciekawą historię miasta. Czym było St John Horsleydown? Kościół był świątynią parafialną dzielnicy Horsleydown, położonej nad Tamizą w Bermondsey. Stał przy Fair Street, tuż na południe od skrzyżowania z Tooley Street, w pobliżu Tower Bridge i dawnych nabrzeży portowych. Powstał w latach 1726–1733 na zlecenie Komisji ds. Budowy Pięćdziesięciu Nowych Kościołów (Commission for Building Fifty New Churches), czyli państwowego programu, który miał zapewnić kościoły szybko rozrastającym się częściom Londynu i okolic. Kto go zaprojektował? Projekt przygotowali Nicholas Hawksmoor i John James. Hawksmoor należy do najbardziej znanych angielskich architektów epoki baroku i jest autorem wielu londyńskich kościołów. St John Horsleydown wyróżniał się szczególnie wieżą: jej iglica miała kształt zwężającej się ku górze kolumny. Taki pomysł wyraźnie odróżniał ten kościół od typowych angielskich wież z iglicą i czynił go rozpoznawalnym elementem panoramy dzielnicy. Co stało się w czasie wojny? W czasie bombardowań Londynu w 1940 roku kościół został poważnie uszkodzony. Z budynku ocalały jedynie ściany północna, zachodnia i wschodnia. Parafia mimo to nadal korzystała z kościoła. Ostatecznie parafię połączono z parafią St Mary Magdalen, a ruiny nie wróciły do dawnej świetności. Co zostało dzisiaj? W 1976 roku na miejscu dawnego kościoła powstał nowy budynek, w którym mieści się London City Mission. Wyrasta on z pozostałości starych murów, a z pierwotnej budowli zachował się także cokół, znajdujący się pod nowym gmachem. Dawny cmentarz kościelny, St John's Churchyard, już w 1882 roku uznano za publiczny ogród rekreacyjny, więc do dziś pełni funkcję zielonego miejsca odpoczynku w gęsto zabudowanej okolicy. Wokół przetrwały też dawna plebania oraz budynek Vestry Hall z Watch House, które uniknęły zniszczeń wojennych. Najczęstsze pytania Czy St John Horsleydown nadal działa jako kościół? Nie. To dawny kościół. Na jego miejscu stoi budynek z 1976 roku, w którym działa London City Mission. Gdzie dokładnie znajduje się to miejsce? W Bermondsey w południowym Londynie, przy Fair Street, na południe od Tooley Street, niedaleko Tamizy i Tower Bridge. Kto zaprojektował kościół? Nicholas Hawksmoor i John James, w latach 1726–1733. Czym wyróżniała się jego wieża? Iglicą w kształcie zwężającej się kolumny, co było rzadkością wśród kościelnych wież w Anglii. Czy można odwiedzić okolicę? Tak. Dawny cmentarz jest dostępny jako publiczny ogród, a spacer łatwo połączyć z Bermondsey Street i nabrzeżem Tamizy. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników architektury, historii Londynu i dzieł Hawksmoora, a także dla osób, które szukają spokojnego zakątka z dala od turystycznych tłumów. To krótki, ciekawy przystanek podczas spaceru po południowym brzegu Tamizy, pozwalający zobaczyć, jak miasto zmieniało się po wojnie i jak dawne ruiny dostały nową funkcję.
-
St Mary le Strand
London
St Mary le Strand to anglikański kościół we wschodniej części ulicy Strand, w gminie City of Westminster w centrum Londynu. Budowla z barokowym wnętrzem i wieżą stoi dziś na pieszej przestrzeni między Somerset House a Bush House i należy do najbardziej charakterystycznych świątyń tej części miasta. Gdzie stoi St Mary le Strand? Kościół leży na wschodnim krańcu Strandu, na północ od Somerset House, w którym mieści się kampus Strand należący do King's College London, oraz na południe od Bush House. Do 2021 roku stał na wyspie ruchu, otoczonej przez jezdnie. Po zmianach w organizacji ruchu otoczenie stało się znacznie przyjaźniejsze dla pieszych, a sama świątynia łatwiej dostępna dla zwiedzających. Pod względem kościelnym należy do dekanatu Westminster w diecezji londyńskiej. Dlaczego powstał w XVIII wieku? Fundacja kościoła wpisuje się w szeroko zakrojony program budowy nowych świątyń w Londynie na początku XVIII wieku. Był to pierwszy z pięćdziesięciu nowych kościołów wznoszonych w ramach komisji powołanej w 1710 roku, częściowo dla uczczenia królowej Anny. Koszt budowy szacuje się na około 16 tysięcy funtów. Projekt powierzono Jamesowi Gibbsowi, szkockiemu architektowi, który kształcił się w Rzymie i działał głównie w Anglii. St Mary le Strand było jego pierwszym dużym zleceniem po powrocie z Włoch. W projekcie widać echa rzymskiego baroku oraz inspiracje katedrą św. Pawła. Co jest tu nietypowe? Pierwotnie w pobliżu planowano kolumnę ku czci królowej Anny. Gibbs otrzymał polecenie, by użyć przygotowanego na nią kamienia do wzniesienia wieży, co zmieniło koncepcję całego budynku. Wieżę ukończono we wrześniu 1717 roku, ale kościół konsekrowano dopiero 1 stycznia 1723 roku. Wnętrze zdobi biało-złoty, plastyczny sufit nawiązujący do kościołów rzymskich. Na miejscu, gdzie stanęła świątynia, w XVI i XVII wieku stał wielki maypole, czyli słup majowy, wokół którego urządzano majowe uroczystości. Na początku XVIII wieku był już mocno zniszczony. Czy kościół był kiedyś zagrożony? Tak. W drugiej połowie XIX wieku Rada Hrabstwa Londyn (London County Council) proponowała rozbiórkę kościoła, aby poszerzyć Strand. Kampania, w której uczestniczył artysta Walter Crane, uratowała budynek, choć cmentarz przy kościele został usunięty. Dziś obiekt jest zabytkiem klasy I, czyli należy do najwyżej cenionej kategorii w angielskim systemie ochrony. Kościół pojawił się również w filmie „Rydwany ognia". Kościół Women's Royal Naval Service St Mary le Strand jest oficjalnym kościołem Women's Royal Naval Service, czyli brytyjskiej żeńskiej formacji marynarki wojennej. W świątyni znajduje się księga pamięci, w której upamiętniono członkinie formacji zmarłe podczas służby. Kościół jest znany także jako jeden z dwóch „kościołów-wysp", obok pobliskiego St Clement Danes. Najczęstsze pytania Czy to czynny kościół? Tak, jest to kościół Kościoła Anglii w diecezji londyńskiej. Czy warto zajrzeć do środka? Tak, zwłaszcza dla barokowego wnętrza z białym i złotym sufitem oraz historii związanej z Jamesem Gibbsem. Jak go znaleźć? Szukaj go przy wschodnim końcu Strandu, na północ od Somerset House i na południe od Bush House. Czy są godziny otwarcia? Godziny i zasady wejścia mogą się zmieniać, dlatego przed wizytą sprawdź oficjalną stronę kościoła. Czy kościół jest chroniony? Tak, ma status zabytku klasy I.
-
Church of All Saints
Settrington
Kościół Wszystkich Świętych (Church of All Saints) to anglikański kościół parafialny w Settrington, wsi w hrabstwie North Yorkshire w Anglii. Należy do diecezji York i nadal służy wiernym. Historic England wpisał go na listę zabytków w kategorii Grade II*, zarezerwowanej dla szczególnie ważnych budowli, a wpis pochodzi z 1966 roku. Świątynia leży w przybliżeniu pod współrzędnymi 54,12 N, 0,72 W. Jak stary jest kościół? Najstarsze części budynku sięgają końca XII lub początku XIII wieku. Opis w rejestrze zabytków datuje mury na późny XII i wczesny XIII wiek, a arkadę na początek XIII wieku. Przewodnik parafialny umieszcza początki kościoła w XII stuleciu i podaje, że chrzcielnica również pochodzi z końca XII wieku. Wikipedia wskazuje XIII wiek. Wszystkie źródła zgadzają się, że to średniowieczna świątynia rozbudowywana przez kolejne stulecia. Co zmieniało się na przestrzeni wieków? Koniec XIV wieku: dobudowano wieżę zachodnią. Przewodnik parafialny nazywa ją bardzo piękną i pisze, że pierwotnie zwieńczał ją kamienny szpic. 1734: obok drzwi do schodów wieży wisi herb królewski Jerzego II z tą datą. 1823: przebudowano nawę południową. Mniej więcej wtedy pojawiło się obecne wezwanie Wszystkich Świętych, bo wcześniej kościół był poświęcony św. Michałowi. 1861 i 1867-68: architekt J. L. Pearson, później znany z katedry w Truro, przygotował w 1861 roku projekt odnowienia prezbiterium. Zmodyfikowaną wersję zrealizowano w latach 1867-68, a prezbiterium w dużej części odbudowano. Po 1845: witraż w zachodniej części kościoła upamiętnia archidiakona Todda, zmarłego w 1845 roku. Jak wygląda wieża? Rejestr zabytków opisuje trójkondygnacyjną wieżę zachodnią na uskokowym cokole. Gzymsy z fazowaniem oddzielają kondygnacje, a narożniki wspierają skośne przypory. Wieża ma ostrołukowy portal zachodni, a attyka na szczycie jest przepruta czterolistnymi otworami. To najbardziej rozpoznawalny element kościoła widoczny z wiejskiej ulicy. Kto władał majątkiem? Dzieje kościoła są związane z posiadłością Settrington. Ród Bigodów był jej panem od XIII do XVI wieku, a heraldyka w kościele nawiązuje do tej rodziny. Majątek trzymali do 1537 roku. Wtedy sir Francis Bigod został stracony za zdradę po Pielgrzymce Łaski, północnym powstaniu przeciw reformom religijnym Henryka VIII. Później prawo patronatu przechodziło przez kilka rodzin. Dziś należy do lorda Brownlowa. Najczęstsze pytania Czy w kościele odbywają się nabożeństwa? Tak. To czynny kościół parafialny Kościoła Anglii, więc regularnie odprawia się tam nabożeństwa. Godziny warto sprawdzić na tablicy ogłoszeń parafii. Jaki status zabytku ma kościół? Grade II* od 1966 roku. Kto odnowił prezbiterium? J. L. Pearson, którego prace przebudowy zakończono w latach 1867-68. Czy kościół zawsze nosił wezwanie Wszystkich Świętych? Nie. Dawniej był poświęcony św. Michałowi, a obecne wezwanie pochodzi mniej więcej z 1823 roku. Gdzie leży Settrington? W hrabstwie North Yorkshire, we wschodniej części regionu, niedaleko Malton.
-
Church of St Michael
Malton
Kościół św. Michała w Malton to kościół parafialny miasteczka targowego Malton w hrabstwie North Yorkshire w Anglii i jedna z najstarszych budowli w centrum miasta. Jego początki sięgają około 1150 roku, a fragmenty normańskiej konstrukcji można nadal zobaczyć w środku. Czym jest kościół św. Michała w Malton? To anglikański kościół parafialny w Malton, w North Yorkshire. Budynek od 1951 roku znajduje się w rejestrze zabytków w kategorii Grade II*, przyznawanej obiektom szczególnie ważnym, o znaczeniu wykraczającym poza zwykłą wartość zabytkową. Leży w samym centrum miasta, w okolicy współrzędnych 54,135 N, 0,799 W. Jak stary jest ten kościół? Najwcześniejsza wzmianka pochodzi z około 1150 roku. Wtedy gilbertyński klasztor w Old Malton otrzymał w New Malton dwa normańskie kościoły, św. Michała i św. Leonarda, jako kaplice filialne, czyli mniejsze świątynie dla ludzi mieszkających daleko od kościoła macierzystego. Duża część nawy głównej pochodzi z tego średniowiecznego okresu. Dlaczego w Malton były dwa kościoły? Lokalna tradycja podaje kilka wyjaśnień. Według jednego miasto miało „centrum zamkowe" i „centrum targowe": kościół św. Leonarda obsługiwał okolice zamku, a św. Michała targ. Według innego mnisi z klasztoru woleli dwa małe, podporządkowane kościoły niż jeden duży, który mógłby konkurować z klasztorem. Żadne z wyjaśnień nie jest pewne. Jak budynek zmieniał się przez wieki? Kościół był wielokrotnie przebudowywany: XV wiek: dobudowano wieżę, a nawę nieco skrócono. 1858: przebudowano prezbiterium. 1883: architekt George Fowler Jones przebudował południowe arkady i wschodni koniec nawy, usunął dwie galerie i dodał transepty. 1966: przebudowano stronę południową. Około 1986: wymieniono dach północnej nawy bocznej. Takie nakładanie się prac z różnych epok to jeden z powodów, dla których budynek jest ciekawy dla miłośników angielskiej architektury sakralnej. Co zobaczyć w środku? Warto poszukać normańskich filarów i rzeźbionych głowic w nawie północnej oraz głowic filarów w nawie południowej. To jedne z najstarszych zachowanych części kościoła. Uwagę zwraca też chrzcielnica o nietypowym kształcie, prawdopodobnie równie stara jak sam kościół. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Michała w Malton jest stary? Tak. Pochodzi z około 1150 roku, ma wieżę z XV wieku i został gruntownie odnowiony w epoce wiktoriańskiej. Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, od 1951 roku ma status Grade II*. Co jeszcze w Malton wiąże się z historią tego kościoła? Drugi normański kościół, św. Leonarda, trafił do gilbertyńskiego klasztoru w Old Malton razem z kościołem św. Michała, więc oba mają wspólną wczesną historię. Czy to dobry punkt dla miłośników historii? Tak. Osoby zainteresowane średniowieczną architekturą zobaczą w jednym budynku w centrum miasta detale normańskie obok wiktoriańskich i późniejszych przeróbek.
-
Bull Street Quaker Meeting
Birmingham
Bull Street Quaker Meeting House w Birmingham Bull Street Quaker Meeting to dom modlitwy w centrum Birmingham w Anglii, przy Bull Street 40. Jest siedzibą miejskiej wspólnoty kwakrów, czyli Religijnego Towarzystwa Przyjaciół, a stoi na gruncie, który kwakrzy posiadają od 1703 roku. Obecny budynek to spokojna, powściągliwa konstrukcja w stylu neogeorgiańskim z początku lat trzydziestych XX wieku, otoczona ruchliwymi, handlowymi ulicami centrum. Czym jest Bull Street Quaker Meeting? Dom zgromadzeń kwakrów to prosta, funkcjonalna przestrzeń, w której Przyjaciele spotykają się na wspólne nabożeństwo. Bull Street to główne zgromadzenie kwakrów w Birmingham, a na tym terenie spotkania odbywają się od ponad trzech stuleci. Obiekt jest zapisany jako dom modlitwy w sercu miasta, w okolicy współrzędnych 52,48 N, 1,90 W. Jak wygląda budynek? Obecny Friends Meeting House zaprojektował architekt Hubert Lidbetter. Ocena dziedzictwa opisuje go jako sześcienny budynek neogeorgiański. Powstał na początku lat trzydziestych XX wieku i, jak podaje ta sama ocena, służy nieprzerwanie od otwarcia w 1933 roku. Projekt jest prosty z założenia, zgodnie z kwakierskim ideałem skromności, więc nie ma tu bogatych zdobień. Urok budynku tkwi w proporcjach i cichej obecności w gęstej miejskiej zabudowie. Otoczenie bardzo różni się od samego domu zgromadzeń. Wspomniana ocena zwraca uwagę, że sąsiedztwo przez długi czas zdominował duży dom towarowy Lewis's, co dobrze pokazuje, jak mocno handel otacza to skromne miejsce kultu. Jak stare jest to miejsce? Teren należy do kwakrów od 1703 roku, a przed obecnym budynkiem stały tu dwa wcześniejsze domy zgromadzeń. Źródła różnią się w szczegółach dotyczących wczesnych dat. Według własnej historii wspólnoty kwakrzy kupili dom przy New Hall Lane w 1661 roku i wznieśli nowy dom zgromadzeń przy Bull Street w 1702 roku, natomiast Archaeology Data Service wskazuje, że budynek wzniesiony specjalnie do tego celu działał tu do 1703 roku. Jeśli chodzi o zastąpienie starego budynku, historia wspólnoty podaje rok 1855, a Archaeology Data Service twierdzi, że stary budynek sprzedano w 1856 roku, a następnie rozebrano. Co stało się z cmentarzem? W 1850 roku Great Western Railway poprowadziła tędy swoją linię, wraz z tunelem i przekopem prowadzącym do stacji Snow Hill. Grunt wykupiony przez kolej obejmował dawny cmentarz kwakrów. To jeden z trwałych śladów tego, jak rozwój miasta w XIX wieku zmienił to miejsce. Dlaczego wspólnota się rozeszła? W latach siedemdziesiątych XIX wieku zgromadzenie przy Bull Street stało się zbyt ciasne. W rezultacie Przyjaciele zaczęli zakładać nowe zgromadzenia na przedmieściach, a pierwszym z nich było Edgbaston. Bull Street jest więc punktem wyjścia szerszej sieci zgromadzeń kwakrów w Birmingham. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował obecny budynek? Architekt Hubert Lidbetter. Kiedy go zbudowano? Budowę datuje się na początek lat trzydziestych XX wieku, a budynek służy od otwarcia w 1933 roku. Gdzie się znajduje? Przy Bull Street 40, w centrum Birmingham. Od kiedy kwakrzy posiadają ten teren? Od 1703 roku, a wcześniej stały tu dwa inne domy zgromadzeń. Czy warto tu zajrzeć? Dla osób zainteresowanych historią religii, dziedzictwem kwakrów lub architekturą początku XX wieku to niewielki, stonowany przystanek w centrum miasta, który łatwo połączyć ze spacerem po okolicy.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.