Church of St Matthew

Kościół St Matthew (św. Mateusza) wieńczy wzgórze Church Hill w centrum Walsall w hrabstwie West Midlands. To czynny anglikański kościół parafialny, wpisany na listę zabytków w stopniu II*, a zarazem jedno z najstarszych miejsc w mieście – jego historia sięga początku XIII wieku. Obecny wygląd to głównie dzieło lat 20. XIX wieku, ale starsze części przetrwały obok i pod nowszą budowlą.

Jaka jest historia kościoła?

Kościół stał tu już około 1200 roku, a pierwszy proboszcz (rektor) jest odnotowany w 1211 roku. Przez wieki patronem świątyni byli Wszyscy Święci (All Saints); wezwanie św. Mateusza upowszechniło się później, w czasie wielkiej przebudowy. Od połowy XIII wieku prawo mianowania rektora należało do opactwa Halesowen i pozostało przy nim do kasaty klasztorów w 1538 roku. Potem patronat przeszedł na hrabiego Bradford, a następnie na biskupa Lichfield.

Co można zobaczyć w środku i na zewnątrz?

Budowla łączy kilka epok. Najważniejsze elementy:

• Krypta – najstarsza część kościoła, z oknami lancetowymi w stylu wczesnoangielskim.
• Prezbiterium z końca XV wieku, z rzeźbionymi mizerykordiami (małymi podpórkami pod siedzeniami stalli). Nosi ślady zniszczeń z czasów angielskiej wojny domowej.
• Nawa, odbudowana w latach 1820–21 według projektu Francisa Goodwina w duchu neogotyku, wraz z gipsowym sufitem z tych samych lat.
• Chrzcielnica z XV wieku.

W latach 1877–80 architekt Ewan Christian odnowił prezbiterium, więc dziś widać tam zarówno średniowieczne dzieło, jak i wiktoriańską staranność. Przegląd diecezjalny z 1830 roku opisał nową nawę jako pseudogotycką i skrytykował jej plan – opinie o przebudowie były więc podzielone od początku.

Dlaczego miejsce jest ważne dla Walsall?

Kościół był czymś więcej niż miejscem modlitwy. Służył jako jedno z pierwszych miejsc zebrań rady miejskiej i cechów Walsall, a z czasem z jego otoczeniem wiązały się szkoły, przytułek (workhouse) i domy dla ubogich. Położenie na wzgórzu czyni go punktem orientacyjnym widocznym z różnych stron starego centrum, a cmentarz przykościelny to spokojny zakątek ponad ulicami i sklepami.

Czy można zwiedzać?

Kościół jest nadal używany do nabożeństw i bierze udział w wydarzeniach takich jak Heritage Open Days, kiedy otwiera się dla zwiedzających i opowiada swoją historię. Godziny otwarcia poza nabożeństwami bywają różne, więc przed specjalnym wyjazdem warto skontaktować się z parafią. Świątynia znajduje się w rejestrze Heritage at Risk prowadzonym przez Historic England, dlatego potrzebuje stałej opieki i wsparcia lokalnej społeczności.

Praktyczne wskazówki

• Kościół stoi na Church Hill, kilka minut pieszo od głównych ulic handlowych i komunikacji publicznej w centrum Walsall.
• Na obejrzenie wnętrza i spacer po cmentarzu przeznacz 30–45 minut.
• Miłośnicy architektury powinni zwrócić uwagę na kontrast między neogotycką nawą z epoki georgiańskiej a starszym średniowiecznym prezbiterium i kryptą.
• Wizytę można połączyć z innymi miejscami w centrum miasta na pół dnia poświęconego lokalnej historii.

Najczęstsze pytania

Czy kościół jest otwarty dla zwiedzających? To czynny kościół parafialny. Przyjmuje gości podczas nabożeństw i specjalnych dni otwartych; w innych terminach warto skontaktować się z parafią.

Ile ma lat? Miejsce datuje się na około 1200 rok, pierwszy rektor pojawia się w 1211 roku. Obecna nawa pochodzi z lat 1820–21, prezbiterium z końca XV wieku, a krypta jest jeszcze starsza.

Czy zawsze nosił wezwanie św. Mateusza? Nie. Pierwotnie był poświęcony Wszystkim Świętym, a obecne wezwanie pojawiło się później.

Czy to zabytek? Tak, ma status Grade II* na National Heritage List for England.

Kto zaprojektował nawę? Francis Goodwin, który odbudował ją w latach 1820–21. Ewan Christian odnowił później prezbiterium.