Natura w Wielkiej Brytanii

King's Cave

King's Cave (Jaskinia Królewska) to największa z grupy jaskiń nadmorskich na zachodnim wybrzeżu wyspy Arran w Szkocji, kilka kilometrów na północ od wioski Blackwaterfoot (hrabstwo North Ayrshire). Przyciąga spacerowiczów legendą o Robercie Brusie oraz dawnymi rzeźbieniami na ścianach. Czym jest King's Cave? To naturalna jaskinia u podnóża dawnych klifów. Powstała dzięki zmianom poziomu morza po epoce lodowej: ciężar lodowca obniżył ląd, morze podmywało skałę, a gdy lód stopniał, ląd się podniósł i zostawił wzdłuż brzegu wzniesioną plażę z reliktowymi klifami. Dziś jaskinie leżą kilka metrów nad obecnym poziomem przypływu. Co ma wspólnego z Robertem Brusem? Według tradycji król Szkocji ukrywał się tu w 1307 roku, obserwując pająka, który po wielu próbach zdołał utkać sieć, co miało dodać mu wiary w ostateczny sukces. Opowieść spopularyzował Walter Scott. Zapis w rejestrze Canmore zaznacza, że to tradycja stosunkowo młoda: jeszcze w 1772 roku podróżnik Thomas Pennant nazywał to miejsce „Jaskinią Fingala". Leśnicy zarządzający terenem uważają zresztą, że Bruce raczej tu nie schronił się przed bitwą pod Bannockburn. Legenda pozostaje częścią uroku miejsca, ale traktuj ją jako opowieść, nie fakt. Co zobaczysz w środku? Ściany jaskini noszą rzeźbienia z różnych epok: od wczesnochrześcijańskich i średniowiecznych po nowożytne. Opisy wymieniają symbole, krzyże i napisy, a część badaczy sądzi, że jaskinia mogła służyć jako cela pustelnika. Są też współczesne graffiti, dlatego warto obchodzić się z miejscem szczególnie ostrożnie. Dotykanie ścian i dopisywanie czegokolwiek szkodzi zabytkowi. Jak dojść? Najpopularniejsza trasa to pętla z leśnego parkingu przy drodze A841, niespełna 3 mile (ok. 4,5 km) na północ od Blackwaterfoot, kod pocztowy KA27 8DX. Parking jest bezpłatny. Szlak ma około 4,7 km, zajmuje ok. 2 godzin i ma stopień trudności „wymagający". Podłoże to nierówny żwir i ziemia, a nad brzegiem odcinek skalisty. Po drodze są strome podejścia i dwie bramki. Do jaskini schodzi się stromo na plażę. Widoki obejmują wrzosowisko Machrie, klify Drumadoon i morze w stronę Irlandii. Można też dojść z Blackwaterfoot wzdłuż Arran Coastal Way, co wydłuża wycieczkę. Toalety i lokale gastronomiczne znajdziesz dopiero w wiosce. Kiedy przyjechać? Najlepiej w suchy dzień, bo ścieżka i zejście na plażę bywają śliskie. Załóż solidne buty trekkingowe. Przed zejściem na plażę sprawdź pływy, ponieważ jaskinie leżą tuż przy linii brzegowej. Latem jest dłużej widno, ale wyspa bywa wtedy bardziej oblegana. Najczęstsze pytania Czy wstęp do King's Cave jest płatny? Nie. Parking i wejście do jaskini są bezpłatne. Ile trwa spacer? Pętla z parkingu to około 2 godzin przy spokojnym tempie, wliczając zejście do jaskini. Czy Robert Bruce naprawdę tu mieszkał? Źródła historyczne tego nie potwierdzają. To popularna legenda, a zarządcy terenu uznają ją za mało prawdopodobną. Gdzie zjem coś w pobliżu? W Blackwaterfoot, kilka kilometrów od parkingu. Na samym szlaku nie ma sklepów ani toalet.

Charterhouse Cave

Cheddar

Charterhouse Cave w okolicach Cheddar to najgłębsza jaskinia południowej Anglii, ukryta pod wzgórzami Mendip Hills w hrabstwie Somerset. Nie jest to atrakcja turystyczna z biletem i oświetleniem, lecz system korytarzy dla doświadczonych grotołazów, wejście znajduje się pod kłódką. Czym jest Charterhouse Cave? Jaskinia leży na płaskowyżu Mendip, na współrzędnych około 51,30° N i 2,75° W, w rejonie dawnych terenów górniczych Charterhouse. Według danych encyklopedycznych sięga około 228 m w głąb i ma około 4,9 km korytarzy. To wynik kolejnych eksploracji, a ostatnie większe odkrycia przyniosły lata 2010–2011. Za rekordową głębokość odpowiada system pionowych studni i wąskich przejść, którymi woda spływa z powierzchni wapiennego płaskowyżu. Czy można tam wejść? Dla zwykłego turysty nie. Wejście jest zamknięte, a dostęp mają wyłącznie osoby z zezwoleniem wydawanym przez kluby opiekujące się jaskinią. Do środka wchodzi się z doświadczonym przewodnikiem grupy, a początkujący nie są wpuszczani. Członkowie Bristol Exploration Club otrzymują roczne pozwolenie, które trzeba co roku odnawiać. Warto więc zacząć od kontaktu z klubem jaskiniowym, a nie od jazdy na miejsce. Co zobaczysz, jeśli nie jesteś grotołazem? Okolica daje sporo w zamian. Mendip Hills mają status Obszaru Wybitnego Piękna Krajobrazu (AONB), a w regionie leży też wiele innych jaskiń, w tym w pobliskim Cheddar, gdzie część podziemi udostępniono zwiedzającym. Pobliska jaskinia GB Cave leży blisko Charterhouse Cave, ale oba systemy nie są ze sobą połączone. Spacer po płaskowyżu pozwala zobaczyć krajobraz krasowy: leje, pastwiska i ślady dawnego wydobycia ołowiu. Kiedy przyjechać? Jaskinię eksploruje się o dowolnej porze roku, bo temperatura pod ziemią jest stała, ale po obfitych deszczach woda w systemie może gwałtownie przybierać. Na powierzchni najlepszy na spacery po Mendip jest okres od wiosny do wczesnej jesieni. Najczęstsze pytania Czy Charterhouse Cave jest otwarta dla turystów? Nie. Jaskinia jest zamknięta na kłódkę, a wstęp mają tylko osoby z zezwoleniem klubowym. Jak głęboka jest Charterhouse Cave? Źródła podają około 228 m, co czyni ją najgłębszą jaskinią południowej Anglii. Jej długość to około 4,9 km. Czy początkujący mogą tu zejść? Nie, zasady dostępu wykluczają początkujących. Na pierwsze wyprawy lepiej wybrać komercyjne jaskinie w okolicy Cheddar. Kto zarządza dostępem? Zezwolenia wydają kluby jaskiniowe działające w rejonie Charterhouse, między innymi Bristol Exploration Club i Wessex Cave Club. Przed planowaniem wizyty sprawdź aktualne zasady u nich.

Yordas Cave

Yordas Cave to jaskinia krasowa w górnej części doliny Kingsdale, w Yorkshire Dales National Park w hrabstwie North Yorkshire, niedaleko Ingleton. Od XVIII wieku uchodziła za osobliwość przyrody, a w XIX stuleciu była jaskinią pokazową. Dziś odwiedzają ją grotołazi, piesi turyści i grupy na zajęciach outdoorowych. Co zobaczysz w Yordas Cave? Do głównej komory wchodzi się przez łukowaty otwór, pokonując kilka stopni. Przez dno przepływa strumień. W głębi komory woda spada kilkumetrową kaskadą (około 9 m) do niższej sali zwanej Chapter House — to najbardziej znany element jaskini. Bez umiejętności jaskiniowych dostępna jest tylko główna komora z wodospadem; dalsze partie wymagają sprzętu i doświadczenia. Według opracowań strumień znika w głębi skał i zasila system Kingsdale Master Cave, by wypłynąć na powierzchnię w źródle Keld Head, ok. 2,7 km w dół doliny. Skąd nazwa i jaka jest historia? Nazwa bywa wiązana z nordyckim olbrzymem Yordasem, a według drugiej wersji pochodzi od staronordyckiego określenia „ziemny strumień". Jaskinię opisał w 1751 roku Richard Pococke, a napisy na ścianach datuje się nawet na 1653 rok. W epoce wiktoriańskiej, od około lat 40. XIX wieku, była płatną atrakcją. Miejscowe podania głoszą też, że odwiedziła ją Charlotte Brontë i że jaskinia zainspirowała scenę w „Dziwnych losach Jane Eyre", ale brakuje na to dokumentacji. Jak dojść do Yordas Cave? Na szosie w Kingsdale znajduje się zatoczka parkingowa, z której do jaskini idzie się krótko pod górę. Trasa nie jest oznakowana. Od zatoczki trzeba przejść przez furtkę na pastwisko, skręcić w prawo w stronę trawiastego wzgórza i dojść do drugiej furtki po ok. 150 m; wejście do jaskini jest kilkanaście metrów dalej. Jaskinia leży na prywatnych gruntach rolnych, ale nie potrzeba osobnego pozwolenia — należy zachować się odpowiedzialnie, zamykać furtki i nie śmiecić. Kiedy odwiedzić i co zabrać? Wnętrze jest mokre i ciemne, więc potrzebna jest mocna latarka oraz wodoodporne buty. Największym zagrożeniem są wezbrania: po ulewach poziom wody może podnieść się nawet o ok. 2 m. Nie wchodź do środka, gdy zapowiadane są obfite opady lub niedawno mocno padało. Najczęstsze pytania Czy do Yordas Cave potrzeba biletu lub pozwolenia? Nie. Jaskinia leży na prywatnej ziemi, ale można ją odwiedzać bez zgody, o ile zachowujesz się odpowiedzialnie. Czy jaskinia jest trudna? Dojście jest krótkie i łatwe, a główna komora z wodospadem nie wymaga umiejętności jaskiniowych. Dalsze części są przeznaczone dla grotołazów. Gdzie zaparkować? W zatoczce przy drodze w Kingsdale, kawałek drogi pod górę od wejścia. Nie blokuj wjazdów do gospodarstw. Czy jaskinia bywa zalana? Tak, po intensywnych deszczach poziom wody gwałtownie rośnie. Sprawdź prognozę przed wyjściem.

Eden Sike Cave

Eden Sike Cave to niewielka jaskinia w dolinie Mallerstang, w hrabstwie Cumbria w północnej Anglii. Leży w górnej części doliny rzeki Eden, od 2016 roku w granicach Parku Narodowego Yorkshire Dales. To obiekt dla grotołazów, nie atrakcja dla zwykłych turystów. Gdzie leży Eden Sike Cave? Jaskinia znajduje się w Mallerstang, polodowcowej dolinie na samym początku doliny Eden, tuż przy granicy z North Yorkshire. Wejście leży około 400 metrów na północ od wąwozu Hell Gill, w którym Eden schodzi w dół w stronę Aisgill. Otwór wejściowy kryje się w zapadlisku terenu, a potok Eden Sike znika tam pod ziemią. Współrzędne to około 54,368 N, 2,337 W. Co znajdziesz w środku? Z zapadliska schodzi się do korytarza z potokiem. W dół strumienia prowadzi mokry, niski przełaz w stronę wywierzyska, które leży niecałe 400 metrów od wejścia. W górę strumienia korytarz jest początkowo przestronniejszy, ale szybko robi się niewygodny. Po drodze jest krótka, trudna wspinaczka do bocznego dopływu po prawej stronie. Głównym ciągiem dociera się do syfonu o długości około 9 metrów. Nurkowie pokonali go i przeszli jeszcze około 15 metrów, zanim przejście stało się zbyt wąskie. Boczna odnoga prowadzi przez ostre, stromo ułożone skały do komory, za którą ciągnie się wąska, mokra szczelina z minimalną przestrzenią powietrza. Łączna długość znanych korytarzy to około 772 metrów. Jaskinia powstała dzięki podziemnemu drenażowi, który przechwycił okoliczne potoki płynące po wapieniu. Takich niewielkich jaskiń jest w okolicy więcej, a w opisach klubowych z 1967 roku wymieniana jest m.in. pobliska Jingling Sike Cave. Czy można tu wejść jako turysta? Nie jest to jaskinia turystyczna. Nie ma tu oświetlenia, ścieżek ani przewodników. Wnętrze jest mokre, ciasne i wymaga umiejętności poruszania się w przełazach, a końcowe partie są zalane lub bardzo wąskie. Wejście bez doświadczenia, odpowiedniego sprzętu i osoby znającej jaskinię jest ryzykowne. Po opadach woda w potoku może szybko przybierać, więc ocena pogody ma znaczenie. Informacje o dostępie warto sprawdzić w lokalnych klubach grotołazów i w British Caving Association, a źródła, na których opiera się ten opis, są częściowo archiwalne. Co zobaczyć w pobliżu? Dla niespecjalistów lepszym celem jest sam wąwóz Hell Gill, wąski i o stromych ścianach, wcięty w wapień Main Limestone. Powstał przez erozję rzeczną na powierzchni, a nie przez zawalenie jaskini. Opisywano go jako przyjemną wycieczkę przypominającą grotołazowanie, odbywaną bez latarek. Dolina Mallerstang oferuje też spacery po wzgórzach i widoki na wiejską Cumbrię. Kiedy się wybrać? Okolicę najlepiej odwiedzać od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy ścieżki są suche, a dni długie. Poziom wody w potoku zależy od opadów, dlatego po deszczu eksploracja podziemna jest szczególnie niebezpieczna. Najczęstsze pytania Czy Eden Sike Cave jest otwarta dla turystów? Nie. To mała jaskinia dla doświadczonych grotołazów, bez infrastruktury turystycznej. Gdzie dokładnie leży? W dolinie Mallerstang w Cumbrii, około 400 metrów na północ od wąwozu Hell Gill, w Parku Narodowym Yorkshire Dales. Jak długa jest jaskinia? Znane korytarze mają około 772 metrów, z syfonem na końcu głównego ciągu. Co można odwiedzić zamiast jaskini? Wąwóz Hell Gill i spacery po dolinie Mallerstang, które nie wymagają sprzętu jaskiniowego.

King Arthur's Cave

King Arthur's Cave to wapienna jaskinia na wzgórzu Great Doward w hrabstwie Herefordshire, kilka kilometrów od Symonds Yat i około sześciu kilometrów na północny wschód od Monmouth. Leży w dolinie Wye i jest zarazem rezerwatem przyrody oraz jednym z ważniejszych w Anglii stanowisk epoki lodowcowej. Czym jest King Arthur's Cave? To niewielka jaskinia u stóp niskiej skałki na północno-zachodnim skraju lasu Lord's Wood. Ma podwójne, połączone wejście i dwie główne komory. Otwór znajduje się około 87 metrów nad rzeką Wye. Przed wejściem zachowała się naturalna platforma z warstwami osadów, w których archeolodzy szukali śladów dawnych ludzi. Skąd nazwa? Jej pochodzenie nie jest jasne. Związek z legendarnym królem Arturem ma charakter ludowy, a nie historyczny. Co tu znaleziono? Jaskinię zamieszkiwali ludzie w górnym paleolicie. Wpis w rejestrze Historic England podkreśla, że to jedna z zaledwie pięciu angielskich jaskiń ze śladami zarówno wczesnego, jak i późnego górnego paleolitu. Znaleziono tu krzemienne narzędzia oraz kości zwierząt epoki lodowcowej: mamuta włochatego, renifera, konia, jelenia, a także hieny, niedźwiedzia brunatnego, lwa i nosorożca. Pierwsze większe wykopaliska prowadził w 1871 roku pastor William Symonds. Jego metody, w tym użycie dynamitu do rozbijania nacieków, byłyby dziś nie do przyjęcia. W latach 1925–1927 platformę przed wejściem badało Towarzystwo Speleologiczne Uniwersytetu w Bristolu, odkrywając zespoły z górnego paleolitu i mezolitu. Co zobaczysz na miejscu? Rezerwat zarządza Herefordshire Wildlife Trust, a jego powierzchnia to około 2 hektarów. Teren porasta las na dawnych wyrobiskach kamieniołomu, z bogatą roślinnością: choinką zwyczajną oraz kilkoma gatunkami storczyków. Małe jaskinie są schronieniem dla nietoperzy podkowców, pająków jaskiniowych i zimujących motyli. Kilkadziesiąt metrów od wejścia leży drugi rezerwat Trustu, White Rocks. Jak dojechać i czy jest wstęp? Rezerwat leży na Great Doward, kod pocztowy HR9 6DU. Przy drodze u szczytu terenu jest niewielka zatoczka parkingowa na trzy-cztery samochody. Wstęp jest bezpłatny. Dojście od parkingu jest krótkie, ale ścieżki są leśne i bywają śliskie, więc wybierz solidne buty. Jaskinia najlepiej nadaje się na krótki przystanek w trasie po dolinie Wye, np. w połączeniu ze spacerem do Symonds Yat. Najczęstsze pytania Czy do King Arthur's Cave jest wstęp płatny? Nie, rezerwat jest bezpłatny. Mile widziani są goście z dziećmi i psami. Czy to naprawdę jaskinia króla Artura? Nie ma na to dowodów. Znaczenie jaskini wynika z odkryć paleolitycznych, a nie z legendy. Czy można wejść do środka? Wejście do komór jest możliwe, ale to naturalna jaskinia bez oświetlenia ani urządzeń. Zabierz latarkę i uważaj na nietoperze, które zimują w okolicznych jaskiniach. Gdzie zaparkować? Na małej zatoczce u góry rezerwatu. Miejsc jest niewiele, więc w sezonie przyjedź wcześnie.

Miss Grace's Lane

Forest of Dean

Miss Grace's Lane to system jaskiń w pobliżu wsi Tidenham, w Forest of Dean w hrabstwie Gloucestershire (Anglia). To jedna z najdłuższych jaskiń tego regionu i obiekt przeznaczony dla speleologów, a nie dla przypadkowych turystów. Czym jest Miss Grace's Lane? To naturalny system korytarzy o łącznej długości około 4 km, drugi pod względem długości w rejonie Forest of Dean. Dłuższa jest tylko Slaughter Stream Cave, licząca około 13 km. Wejście nie było dostępne od zawsze: odkopali je w latach 1994–1997 członkowie Royal Forest of Dean Caving Club (RFDCC). Jak wygląda wnętrze? Z powierzchni schodzi się szybem o głębokości około 30 m, wyposażonym w stałe drabiny. Szyb obudowany jest betonowymi kręgami. Na dole zaczyna się labirynt mocno spękanych korytarzy, w którym łatwo stracić orientację. Układ jest w większości jednopoziomowy. Skały zawierają pasma rudy żelaza, stąd rdzawe, czerwonawe zabarwienie ścian. Kluczowym punktem wielu tras jest Dog Tooth Chamber, znana z kryształów. Relacje speleologów wspominają też, że w środku jest sucho i dość ciepło, a charakter jaskini łączy cechy dawnych wyrobisk górniczych z formami naturalnymi. Czy można tu wejść? Tak, ale tylko z uprawnieniami. Szyb zamyka zamek w pokrywie włazu. Klucze trzyma RFDCC na mocy porozumienia z Forestry Commission, właścicielem terenu. Zezwolenia przysługują członkom British Caving Association i wydaje je klub w imieniu grupy dostępu FoDCCAG. Wejście wymaga sprzętu jaskiniowego, doświadczenia w pracy na drabinach i nawigacji w labiryncie. Zasady bywają zmieniane, np. po nowych odkryciach, więc przed wyprawą sprawdź aktualny komunikat na stronie fodccag.org.uk. Co zobaczysz, jeśli nie jesteś speleologiem? Jaskinię można poznać tylko od środka, ale okolica warta jest spaceru. W pobliżu biegnie trasa do Devil's Pulpit, skały nad doliną Wye z widokiem na Tintern Abbey. Droga powrotna prowadzi leśną ścieżką Miss Grace's Lane. Forest of Dean oferuje lasy, szlaki piesze i rowerowe oraz ślady wielowiekowego górnictwa żelaza. Jak dojechać? Tidenham leży na południowym skraju Forest of Dean, niedaleko Chepstow i granicy z Walią. Najwygodniej dojechać samochodem. Dokładne miejsce wejścia do jaskini jest chronione przez kluby, więc nie szukaj go na własną rękę. Najczęstsze pytania Czy Miss Grace's Lane jest otwarta dla turystów? Nie. Dostęp jest kontrolowany, a wejście możliwe tylko z zezwoleniem, przeznaczonym dla członków British Caving Association. Jak długa jest jaskinia? Około 4 km korytarzy, co daje drugie miejsce w Forest of Dean po Slaughter Stream Cave. Jak głęboko trzeba zejść? Szyb wejściowy ma około 30 m i prowadzi po stałych drabinach do pierwszej komory. Kto zarządza dostępem? Klucze ma Royal Forest of Dean Caving Club, a teren należy do Forestry Commission.

Porth yr Ogof

Ystradfellte

Porth yr Ogof to jaskinia rzeczna koło wsi Ystradfellte w Walii, przy południowej granicy parku narodowego Bannau Brycheiniog (Brecon Beacons). Przez wejście przepływa rzeka Afon Mellte, a okolica należy do słynnej Waterfall Country. Co to za miejsce? Jaskinia powstała w wyniku rozpuszczania skał przez wodę. Rzeka Mellte wpływa tu pod ziemię i wypływa dalej w dół doliny. Nazwa rzeki znaczy po walijsku „błyskawica" i nawiązuje do tego, jak gwałtownie jej poziom rośnie i opada po deszczu. Pomiary z 1998 roku wykazały ponad 2,25 km korytarzy. Jaskinia ma piętnaście wejść, a największe z nich mierzy prawie 20 m szerokości i 8 m wysokości. To największy otwór jaskiniowy w Walii i jeden z największych w Wielkiej Brytanii. Dawniej jaskinię udostępniano turystom, jednak jej wnętrze jest mniej efektowne niż w bogato zdobionej Dan yr Ogof. Dziś służy głównie początkującym z przewodnikami jako miejsce pierwszych kroków w grotołazowaniu. Co zobaczysz? Najlepsze wrażenie robi sam portal wejściowy: ogromny otwór w skale, przez który płynie rzeka. Zwiedzanie ogranicza się do okolic wejścia i ścieżek. Wnętrze jest przeznaczone dla doświadczonych grotołazów, a woda po opadach potrafi podnieść się bardzo szybko. Jak dotrzeć? Najbliższy parking, prowadzony przez park narodowy, znajduje się w Cwm Porth, skąd wyznaczona ścieżka schodzi do jaskini. Zejście jest strome, a skały bywają śliskie, więc potrzebne są solidne buty. Wstęp do jaskini jest bezpłatny, natomiast parking jest płatny. Aktualną stawkę sprawdź na miejscu lub u zarządcy parku. Dojazd samochodem jest najwygodniejszy, bo wieś Ystradfellte leży na uboczu. Jak długo zostać i co połączyć? Samo obejrzenie jaskini zajmuje poniżej godziny. Ścieżka biegnie dalej na południe i łączy się z pętlą Four Waterfalls, popularną trasą wzdłuż wodospadów rzek Mellte, Hepste i Pyrddin. Całość to około 10 km i mniej więcej 4 godziny marszu. Kiedy przyjechać? Weekendy i święta w ładną pogodę przyciągają tłumy, więc lepiej wybrać dzień powszedni. Unikaj wizyty po intensywnych deszczach, gdy poziom rzeki gwałtownie rośnie. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Porth yr Ogof jest płatny? Nie, wejście jest bezpłatne. Płaci się za parking w Cwm Porth. Czy mogę wejść w głąb jaskini? Turyści oglądają głównie wejście i okoliczne ścieżki. Eksploracja wnętrza wymaga doświadczenia i sprzętu, a nurt rzeki bywa niebezpieczny. Jak długo trwa wizyta? Obejrzenie jaskini zajmuje poniżej godziny. Z pętlą wodospadów Four Waterfalls wycieczka trwa około czterech godzin. Czy miejsce jest dostępne dla osób na wózkach? Nie, ścieżka jest stroma i nierówna, a teren wiejski.

Great Douk Cave

Ingleton

Great Douk Cave to płytka jaskinia z czynnym potokiem na zboczach Ingleborough, w dolinie Chapel-le-Dale, kilka kilometrów od miasteczka Ingleton w Yorkshire Dales (hrabstwo North Yorkshire, Anglia). To jedno z najchętniej wybieranych miejsc na pierwszą w życiu wyprawę jaskiniową w Wielkiej Brytanii. Czym jest Great Douk Cave? System jaskiń leży pod wapienną półką Ingleborough. Strumień wypływa z podziemnego korytarza przy niewielkim wodospadzie, na dnie dużego zapadliska, i tam znajduje się główne wejście. Dalej w górę zbocza woda znika pod ziemią, a drugi otwór jaskini leży mniej więcej 600 jardów (około 550 m) od wodospadu. Całą trasę można więc przejść wzdłuż potoku, od jednego wejścia do drugiego. Obszar należy do rezerwatu Ingleborough Site of Special Scientific Interest (SSSI), czyli chronionego terenu o szczególnym znaczeniu przyrodniczym. Dla kogo jest ta jaskinia? Opisy jaskiniowe wskazują na początkujących i grupy z przewodnikiem. Nie ma tu pionowych studni wymagających liny, a przejście wzdłuż potoku jest proste technicznie. Osoby gotowe na czołganie się mogą wybrać wariant przez ciaśniejsze partie do sąsiedniej jaskini Middle Washfold Cave. Powrót tą samą trasą zajmuje według jednego z przewodników około godziny. Jak dojechać i dojść? Z Ingleton jedź drogą B6255 w stronę Chapel-le-Dale. Zaparkuj w zatoczce kilkaset metrów za pubem Old Hill Inn, jadąc z Ingleton. Po drugiej stronie jezdni zaczyna się oznakowana ścieżka na Ingleborough. Dalej krótki odcinek przez pastwisko prowadzi do zapadliska z wejściem do jaskini. Współrzędne otworu to około 54,188 N, 2,389 W. Co zabrać i kiedy iść? Kask i czołówkę, najlepiej z zapasową baterią. Odzież i buty, które mogą się zamoczyć, oraz ciepłą warstwę na zewnątrz. Informację o pogodzie. Głównym zagrożeniem jest wezbranie potoku, a po obfitym deszczu z jaskini wypływa dużo wody. Wybieraj dni po suchym okresie. Warto też wiedzieć, że w kwietniu 2021 roku nowe zapadlisko przebiło się do głównego korytarza z potokiem. Według komunikatu Cave and Northern Caving Council (CNCC) korytarz nadal da się przejść, ale pod miejscem zawalenia nie należy się zatrzymywać. Przed wyprawą sprawdź aktualne komunikaty. Najczęstsze pytania Czy Great Douk Cave nadaje się dla początkujących? Tak. To płytki system bez pionowych odcinków, często odwiedzany przez grupy z przewodnikiem. Ile czasu potrzeba na wizytę? Przejście tam i z powrotem zajmuje około godziny, do tego dochodzi spacer od zatoczki przy B6255. Czy potrzebne jest zezwolenie? Źródła podają różne informacje: część wspomina o zgodzie właściciela terenu, a CNCC pisze o braku ograniczeń przy sąsiedniej jaskini Southerscales Pot w rezerwacie Ingleborough. Przed wyjazdem sprawdź zasady na stronie Yorkshire Dales National Park lub u organizatora wyprawy. Kiedy nie wchodzić do jaskini? Po silnych opadach i przy prognozie deszczu, ponieważ potok szybko się podnosi.

Bar Pot

Clapham

Bar Pot to jaskinia typu pothole na zboczach Ingleborough w Yorkshire Dales, w pobliżu wsi Clapham w Anglii. Jest jednym z wejść do rozległego systemu jaskiń Gaping Gill i należy do wygodniejszych dróg w głąb góry. To miejsce dla speleologów, nie dla zwykłych spacerowiczów. Czym jest Bar Pot? Otwór leży około 340 metrów na południe od głównego szybu Gaping Gill, na terenie Ingleborough Site of Special Scientific Interest, czyli obszaru chronionego ze względu na wartość przyrodniczą i geologiczną. Wśród wejść do systemu uchodzi za jedno z najłatwiejszych i najsuchszych, a po drodze trzeba pokonać tylko dwa pionowe progi. Dolną część jaskini odkryto w 1949 roku. Co czeka pod ziemią? Wejście prowadzi opadającym korytarzem od dna dużego skalnego zapadliska. Pierwszy próg ma 13 metrów i jest ciasny w górnej części. Niżej jest 4-metrowa Greasy Slab, zwykle pokonywana z linką poręczową. Trasa wiedzie dalej do komory Bridge Hall, a następnie przez kolejne sale do dwóch progów prowadzących do South-East Passage w Gaping Gill. Dłuższy z nich ma 30 metrów. Z Bar Pot łączą się też mniejsze jaskinie, na przykład Small Mammal Pot i Stile Pot, które schodzą do jednej z komór. Jak się tu dostać i czy potrzebne jest pozwolenie? Bazą wypadową jest Clapham, skąd na Ingleborough prowadzą szlaki piesze. Wejście do Bar Pot wymaga zezwolenia, a obszar objęty jest ochroną SSSI. Zasady wydawania zgód sprawdź bezpośrednio u zarządcy terenu i w klubach speleologicznych, na przykład Craven Pothole Club, który działa w tej okolicy. Samodzielne zejście bez doświadczenia i sprzętu linowego nie wchodzi w grę. Dla kogo jest ta jaskinia? Dla osób z doświadczeniem w technice linowej, wyposażonych w kask z oświetleniem i schodzących w towarzystwie partnerów. Ze względu na swoją prostotę Bar Pot bywa wybierany na pierwsze zejścia w systemie Gaping Gill, ale nawet tu zdarzają się wypadki. W sierpniu 2020 roku młoda speleolożka spadła około 2,5 metra podczas zjazdu pierwszym progiem. Jej wydobycie zorganizowali członkowie Craven Pothole Club, a na powierzchni przejęli ją ratownicy Cave Rescue Organisation. Zjazd bez przygotowania bywa więc ryzykowny. W 1987 roku zgłoszono plan przystosowania Bar Pot do komercyjnych wycieczek jaskiniowych, lecz wniosek wycofano po sprzeciwach różnych organizacji, w tym British Caving Association. Najczęstsze pytania Czy Bar Pot jest połączony z Gaping Gill? Tak. Bar Pot to jedno z wejść do systemu Gaping Gill i prowadzi do South-East Passage. Ile ma progów? Dwa pionowe odcinki w górnej części: 13-metrowy próg oraz krótką płytę Greasy Slab o wysokości 4 metrów. Dalej trasa zawiera dwa kolejne progi, z których główny ma 30 metrów. Czy mogę zejść bez doświadczenia? Nie. Potrzebne są zezwolenie, umiejętności linowe i odpowiedni sprzęt. Początkujący powinni dołączyć do klubu albo skorzystać z pomocy doświadczonych przewodników. Gdzie zacząć planowanie? W Clapham, skąd prowadzą szlaki na Ingleborough. Zasady dostępu uzgodnij wcześniej z zarządcą terenu lub z lokalnym klubem speleologicznym.

Cox's Cave

Cheddar

Cox's Cave w Cheddar to jedna z dwóch jaskiń turystycznych w wąwozie Cheddar Gorge, w hrabstwie Somerset, na wzgórzach Mendip w południowo-zachodniej Anglii. Wejście znajduje się u podnóża skalnych ścian, kilka kroków od drugiej słynnej groty wąwozu, Gough's Cave, a obie zwiedza się w ramach jednego kompleksu Cheddar Gorge & Caves. Skąd się wzięła jaskinia? Jaskinię odkryto w 1837 roku. Robotnik zatrudniony przez George'a Coxa, właściciela młyna, przebił się przez skałę przy okazji prac kamieniarskich i natrafił na ukrytą komorę. Cox poszerzył otwór, wszedł do środka, a rok później, w 1838, jaskinia była już otwarta dla zwiedzających. Była to pierwsza grota w rejonie Rock End w Cheddar udostępniona turystom. Zwiedzających oświetlano najpierw gazem, od około 1870 roku. Światło elektryczne pojawiło się częściowo w 1913 roku, a w 1929 roku całkowicie zastąpiło gaz. W 1884 roku rodzina Coxów próbowała sprzedać jaskinię, lecz sąd orzekł, że nie jest ich własnością, i zablokował transakcję. Rodzina dostała dzierżawę, a w 1939 roku kontrolę odzyskała posiadłość Longleat. Co zobaczysz w środku? Cox's Cave słynie z gęsto rozmieszczonych stalaktytów i stalagmitów, wyjątkowo dobrze zachowanych dzięki niewielkiej skali ruchu przez wiele lat. W części zwanej Home of the Rainbow znajduje się wielobarwny stalagmit. Jego kolory pochodzą od minerałów, które przesiąkały z powierzchni do wnętrza góry. Od 2016 roku trasa łączy naturalne formacje z multimedialną oprawą: teatralne oświetlenie i projekcje wideo opowiadają o jaskini w sposób dostępny także dla dzieci. W materiałach obiektu pojawia się nazwa Dreamhunters, a na części stron także podtytuł Yeo's Journey, więc nazwa pokazu bywa podawana różnie. Jak zwiedzać Cheddar Gorge & Caves? Bilet dzienny obejmuje sześć atrakcji: Gough's Cave, Cox's Cave, Muzeum Prehistorii, kinowy pokaz Beyond the View, Jacob's Ladder wraz z wieżą widokową oraz trzymilową (ok. 5 km) trasę spacerową po krawędzi wąwozu. Dostępny jest też tańszy bilet tylko na część zewnętrzną, bez jaskiń. Bilety kupisz online lub na miejscu, a obiekt działa przez cały rok, zwykle w godzinach 10-17. Aktualne ceny i godziny sprawdź na stronie cheddargorge.co.uk, bo zmieniają się w zależności od sezonu. Kiedy przyjechać? Temperatura w jaskini jest przez cały rok podobna i chłodna, więc warto zabrać cienką bluzę nawet latem. Trasa pod ziemią zajmuje niewiele czasu, dlatego zwykle łączy się ją z Gough's Cave i spacerem po klifach. Na weekendy i szkolne wakacje lepiej przyjechać rano, kiedy w wąwozie jest mniej samochodów i grup. Najczęstsze pytania Czy Cox's Cave i Gough's Cave to ta sama jaskinia? Nie. To dwie osobne jaskinie w tym samym wąwozie. Wspólny bilet dzienny pozwala zwiedzić obie. Kto i kiedy odkrył Cox's Cave? Robotnik pracujący dla George'a Coxa w 1837 roku. Dla zwiedzających jaskinię otwarto w 1838 roku. Czy można wejść z psem? Na teren Cheddar Gorge & Caves psy są mile widziane przez cały rok. Przed wizytą sprawdź na stronie obiektu zasady dotyczące wejścia do samych jaskiń. Jak długo trwa zwiedzanie? Samą jaskinię zobaczysz w kilkanaście do kilkudziesięciu minut. Pełny bilet dzienny z wąwozem, muzeum i trasą widokową to zwykle kilka godzin.

Treak Cliff Cavern

Hope Valley

Treak Cliff Cavern to jaskinia turystyczna w pobliżu wsi Castleton w hrabstwie Derbyshire, w sercu Peak District. Wnętrze góry zdobią kolorowe żyły Blue John, rzadkiego minerału ozdobnego, oraz stalaktyty uchodzące za jedne z najładniejszych w tej części Anglii. Czym wyróżnia się ta jaskinia? Treak Cliff leży na terenie obszaru Castleton, objętego ochroną jako Site of Special Scientific Interest. To jedno z zaledwie dwóch miejsc na świecie, gdzie wciąż wydobywa się Blue John, fluoryt o fioletowo-żółtych pasmach. Żył widocznych dla zwiedzających nikt nie rusza. Niewielkie ilości kamienia pozyskuje się z innych partii jaskini i przerabia na biżuterię, miski i drobne ozdoby. Historia sięga czasów, gdy górnicy szukali w skale właśnie tego minerału. Intensywnie wydobywano go podczas I wojny światowej. W 1926 roku odkryto nowy ciąg komór, a dla turystów jaskinię otwarto w 1935 roku. W 2013 i 2015 roku natrafiono na kolejne żyły Blue John. Co zobaczysz pod ziemią? Trasa prowadzi przez kilka nazwanych komór. W Aladdin's Cave ściany pokrywa wielobarwna naciekowa draperia. Fairyland i Dream Cave zdobią stalaktyty, o których oficjalne materiały mówią, że należą do najpiękniejszych w Peak District. Do ciekawostek należy też formacja nazywana The Stork, a w programie pojawia się jeszcze Witch's Cave. Cała trasa wiedzie wśród skalnych ścian z widocznymi pasmami Blue John. Jak wygląda zwiedzanie? Zwiedzanie jest samodzielne, z aplikacją na smartfonie, i trwa około 45 minut. W jaskini jest 196 stopni, ale w jednym miejscu nie ma ich więcej niż 30. Najniższy punkt trasy to wejściowy tunel o wysokości około 137 cm, więc wyższe osoby muszą się tam schylić. Załóż ciepłe ubranie i buty z dobrą przyczepnością, bo wewnątrz jest chłodno i wilgotno. Jak zaplanować wizytę? Bilety najlepiej kupić wcześniej przez stronę obiektu, gdzie wybiera się godzinę wejścia. Przy jaskini działa sklep z wyrobami z Blue John, więc można kupić pamiątkę z lokalnego kamienia. Castleton leży w dolinie Hope Valley, dojazd samochodem lub autobusem z Sheffield i Manchesteru jest prosty, a okolica oferuje szlaki spacerowe i inne jaskinie. Najczęstsze pytania Ile trwa zwiedzanie Treak Cliff Cavern? Około 45 minut. Trasa jest samodzielna i korzysta z aplikacji w telefonie. Czy jaskinia jest trudna dla dzieci i osób starszych? Na trasie jest 196 stopni, nigdy więcej niż 30 pod rząd, więc podejście jest rozłożone. Wejście ma niski sufit, o wysokości 137 cm. Czym jest Blue John? To rzadki fluoryt o fioletowych i żółtych pasmach, używany do wyrobu biżuterii i ozdób. Treak Cliff jest jednym z dwóch miejsc, gdzie nadal się go pozyskuje. Czy trzeba rezerwować bilety? Zalecany jest zakup biletu przez stronę obiektu, który wyznacza godzinę wejścia.

Peak Cavern

High Peak

Peak Cavern to jaskinia turystyczna w Castleton, w sercu Peak District w hrabstwie Derbyshire. Wejście do niej jest największym naturalnym otworem jaskiniowym w Wielkiej Brytanii, a dawniej miejscowi nazywali ją „Devil's Arse”. Ta nazwa przetrwała w przewodnikach i żartach do dziś. Czym wyróżnia się Peak Cavern? Już na początku trasy widać ogromny portal, pod którym dawniej mieściła się cała osada. Przez jaskinię przepływa strumień Peakshole Water, który wypływa na zewnątrz przez ten sam otwór. To jedna z czterech jaskiń turystycznych w Castleton. Pozostałe trzy to Blue John Cavern, Treak Cliff Cavern i Speedwell Cavern, więc łatwo zaplanować dzień wśród skał i podziemnych sal. Dlaczego pod ziemią pracowali powroźnicy? W przedsionku przez wieki działała wytwórnia lin. Robotnicy kręcili sznury potrzebne w okolicznych kopalniach ołowiu. W cieniu skalnego sklepienia mieszkało i pracowało około trzydziestu rzemieślników z rodzinami. Produkcję zakończono około 1915 roku, a większość domków rozebrano. Podczas zwiedzania zobaczysz pokaz skręcania liny dawnymi metodami. Skąd nazwa Devil's Arse? Przed wizytą królowej Wiktorii w 1880 roku jaskinię znano pod mniej eleganckim określeniem. Dla wizyty władczyni nazwę złagodzono do Peak Cavern. Przewodnicy opowiadają o tym i o dawnych legendach. Wyjaśniają też, skąd wzięło się starsze miano. Jak wygląda zwiedzanie? Wejście jest wyłącznie z przewodnikiem. Wycieczka trwa mniej więcej godzinę i łączy pokaz rzemiosła z krótkim spacerem w głąb skały. Grupy wychodzą co godzinę. Od kwietnia do października jaskinia jest czynna codziennie, zwykle od 10:00 do 17:00. Od listopada do marca jaskinia jest otwarta w weekendy i w szkolne ferie. Ostatnia wycieczka startuje około 16:00. Warto zarezerwować bilet online, bo termin może się zapełnić. Ceny zmieniają się, więc sprawdź je na oficjalnej stronie obiektu. Jak dotrzeć i co zobaczyć w pobliżu? Jaskinia leży na skraju wsi Castleton, kilka minut pieszo od centrum. Nad miejscowością góruje zamek Peveril, do którego wchodzi się stromą ścieżką. Okolica nadaje się też na wędrówki po wzgórzach Peak District. Dojedziesz tu samochodem z Sheffield lub Manchesteru, a z Hope kursują autobusy lokalne. Najczęstsze pytania Czy do Peak Cavern można wejść bez przewodnika? Nie. Zwiedzanie odbywa się w grupach z przewodnikiem, co godzinę. Ile trwa wycieczka? Około godziny, wliczając pokaz wyrobu lin. Czy to to samo miejsce co Devil's Arse? Tak. To dawna nazwa tej samej jaskini. Czy warto rezerwować z wyprzedzeniem? Tak. Rezerwacja online daje pewność miejsca, zwłaszcza w sezonie i w ferie.

Blue John Cavern

High Peak

Blue John Cavern to jaskinia turystyczna w okolicy Castleton, w hrabstwie Derbyshire, w sercu Parku Narodowego Peak District w Anglii. Leży u szczytu przełęczy Winnats Pass, kilka kilometrów na zachód od wsi. To jedna z czterech jaskiń udostępnionych zwiedzającym w Castleton, obok Peak Cavern, Treak Cliff Cavern i Speedwell Cavern. Czym wyróżnia się Blue John Cavern? Jaskinia słynie z Blue John, rzadkiej odmiany fluorytu o fioletowo-niebieskich i żółtawych pasmach. Kamień wydobywano tu od wieków, a z czasem wykorzystywano go do wyrobu wazonów, misek i biżuterii. Górnicy trafili na główną komorę mniej więcej około 1700 roku, a w 1802 roku opis tego miejsca opublikował geolog i mineralog John Mawe. W podziemiach oglądasz więc nie tylko naturalne sale i szczeliny, lecz także ślady dawnej eksploatacji kamienia. Uwaga na nazwy. Blue John Cavern to nie to samo co Treak Cliff Cavern, która leży po drugiej stronie doliny i także słynie z tego minerału. Każda z jaskiń ma własną trasę i własną kasę. Jak wygląda zwiedzanie? Wejście odbywa się z grupą z przewodnikiem. Trasa trwa zwykle od 50 minut do godziny i prowadzi w dół przez kolejne komory. Przewodnik opowiada o geologii, o pracy górników i o tym, jak powstawały wyroby z kamienia. Do pokonania jest około 240 stopni, a część przejść jest niska i wąska, więc załóż stabilne obuwie. W jaskini jest chłodno przez cały rok, nawet gdy na zewnątrz panuje upał, dlatego zabierz ciepłą bluzę. Dla kogo to atrakcja? Wycieczka sprawdza się dla rodzin z dziećmi, miłośników geologii i osób, które łączą zwiedzanie z pieszymi wędrówkami po okolicy. Z powodu stopni i wąskich fragmentów jaskinia nie jest dostępna dla wózków inwalidzkich ani dla osób z poważnymi problemami z poruszaniem się. Jak dojechać i kiedy przyjechać? Z Castleton dojedziesz samochodem drogą przez Winnats Pass albo dojdziesz pieszo szlakiem wzdłuż przełęczy, co zajmuje około godziny. Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu: zimą jaskinia zamyka się wcześniej niż latem, a pierwsze zejście zaczyna się rano. Sprawdź aktualny harmonogram i ceny na stronie obiektu przed wyjazdem. Latem i w weekendy warto przyjechać wcześnie, bo na kolejne zejścia czasem trzeba chwilę poczekać. Najczęstsze pytania Ile trwa zwiedzanie Blue John Cavern? Zejście z przewodnikiem trwa około 50–60 minut. Czy jaskinia jest dostępna dla wózków? Nie. Trasa ma około 240 stopni, a niektóre fragmenty są niskie i wąskie. Czy Blue John Cavern to to samo co Treak Cliff Cavern? Nie. To dwie osobne jaskinie w okolicy Castleton, z różnymi wejściami i trasami. Obie wiążą się z wydobyciem kamienia Blue John. Co zabrać ze sobą? Wygodne buty z dobrą przyczepnością i ciepłe ubranie, bo w podziemiach jest chłodno o każdej porze roku.

Gough's Cave

Cheddar

Gough's Cave w Cheddar to jedna z najbardziej znanych jaskiń turystycznych w Anglii. Leży w wąwozie Cheddar Gorge, w paśmie wzgórz Mendip w hrabstwie Somerset. Ten sam wąwóz skrywa kilka podziemnych tras, a Gough's Cave wyróżnia się rozmiarem komór i znaleziskami, które zmieniły wiedzę o dawnych mieszkańcach Wysp Brytyjskich. Czym jest Gough's Cave? To system jaskiniowy o głębokości około 115 m i długości 3,4 km. Wnętrze tworzą duże komory oraz bogato rzeźbione formacje skalne. Pod ziemią płynie Cheddar Yeo, największy podziemny system rzeczny w Wielkiej Brytanii. Dla zwiedzających udostępniono tylko część tej sieci, ale wystarcza ona, by poczuć skalę podziemnego świata. Co zobaczysz w środku? Trasa prowadzi przez kolejne sale z naciekami i kolorowymi ścianami skalnymi. Wnętrze jest nastrojowo oświetlone, więc dobrze widać fakturę skały i kształty formacji. To dobre miejsce dla rodzin i miłośników geologii, bo tempo zwiedzania łatwo dopasować do siebie. Dlaczego jaskinia ma znaczenie dla archeologii? Gough's Cave to stanowisko o międzynarodowej renomie. Około 14 700 lat temu zamieszkiwali ją ludzie kultury magdaleńskiej z późnego paleolitu. Znalezione szczątki świadczą o kanibalizmie, wytwarzaniu czasz z czaszek oraz o udomowieniu psów. Dużo młodszy jest szkielet znany jako Cheddar Man, pochodzący z mezolitu i liczący około 10 300 lat. To jeden z najsłynniejszych starożytnych szkieletów odkrytych w Wielkiej Brytanii, a jego badania wracają regularnie w naukowych publikacjach i muzealnych wystawach. Jak dojechać do Cheddar Gorge? Wąwóz znajduje się na skraju wsi Cheddar w Somerset, na południowy zachód od Bristolu. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem, ponieważ komunikacja publiczna jest ograniczona. Przy wejściu do wąwozu działają parkingi. Droga biegnąca przez Cheddar Gorge ma ostre zakręty i wąskie odcinki, więc w sezonie warto zaplanować więcej czasu na dojazd. Kiedy przyjechać? Temperatura w jaskini jest stała przez cały rok, więc zwiedzanie sprawdza się także przy deszczu lub chłodzie. Najspokojniej bywa poza wakacjami i w dni powszednie. Latem i w weekendy przy kasach tworzą się kolejki, dlatego rano jest zwykle najlepiej. Zabierz ciepłą bluzę i obuwie z dobrą przyczepnością, bo posadzki bywają wilgotne. Ile czasu zaplanować? Sama jaskinia to zwykle godzina zwiedzania. Jeśli dodasz spacer po wąwozie i pobliskie atrakcje, wystarczy pół dnia. Godziny otwarcia i ceny biletów zmieniają się w zależności od sezonu, więc sprawdź je na stronie obiektu Cheddar Gorge & Caves przed wyjazdem. Najczęstsze pytania Czy Gough's Cave jest dobra dla dzieci? Tak. Trasa jest ciekawa wizualnie, a historia o dawnych mieszkańcach i Cheddar Man bywa dla młodszych odwiedzających jednym z najciekawszych elementów wizyty. Czym różni się Gough's Cave od Cox's Cave? To dwie osobne jaskinie w tym samym wąwozie Cheddar Gorge. Gough's Cave jest większa i znana ze stanowiska archeologicznego z szczątkami Cheddar Man. Czy w jaskini jest zimno? Wewnątrz panuje chłodna, wilgotna atmosfera niezależnie od pogody na zewnątrz, więc przyda się dodatkowa warstwa ubrania. Gdzie leży Gough's Cave? W miejscowości Cheddar, w hrabstwie Somerset, w południowo-zachodniej Anglii, w obrębie wzgórz Mendip.

Gaping Gill

Clapham

Gaping Gill to jedna z najsłynniejszych jaskiń Anglii, położona na południowych stokach góry Ingleborough w Yorkshire Dales, nieco ponad godzinę marszu od wsi Clapham. Naturalny szyb o głębokości około 98 metrów (322 stopy) pochłania strumień Fell Beck, który spada do jednej z największych podziemnych komór w Wielkiej Brytanii. Czym jest Gaping Gill? To ponor i jednocześnie system jaskiń w hrabstwie North Yorkshire, a nie loch czy jezioro. Potok płynie po wrzosowisku, znika w otworze w ziemi i spada w głąb góry. Woda ginie potem wśród głazów na dnie komory, a po drodze przez wapienne podłoże wypływa na powierzchnię tuż obok Ingleborough Cave. Wejście do szybu ma postać głębokiego, porośniętego paprociami lejka, który widać z daleka na zboczu. Jak dojść z Clapham? Trasa zaczyna się w Clapham, w parku narodowym Yorkshire Dales. Droga prowadzi prywatnym szlakiem Ingleborough Estate Nature Trail, za który obowiązuje niewielka opłata. Mija się wejście do Ingleborough Cave (jaskini udostępnionej turystom), a następnie wąwóz Trow Gill i wchodzi się na wrzosowisko pod górą. Całość to około 4 km pod górę; w jedną stronę zajmuje to zwykle od godziny do półtorej. Warto mieć wygodne buty trekkingowe i ubranie na zmienną pogodę. Czy można zejść do środka? Przez większość roku komora jest zamknięta dla turystów, a szyb pozostaje domeną doświadczonych grotołazów. Dwa razy w roku kluby jaskiniowe organizują jednak tak zwane winch meets, czyli tygodnie z wyciągiem, który opuszcza zwiedzających na dno: Bradford Pothole Club prowadzi wiosenną edycję wokół późnomajowego długiego weekendu, Craven Pothole Club obsługuje edycję sierpniową, kończącą się w długi weekend sierpniowy. Wyciąg opuszcza uczestników przez strugi wody, więc zabierz kurtkę przeciwdeszczową i czołówkę. Rezerwacji nie ma, kolejka tworzy się na miejscu. Ceny zmieniają się z roku na rok, dlatego aktualne terminy i opłaty sprawdź na stronach klubów. Przy dużych opadach wyciąg bywa wyłączany. Co zobaczysz w komorze? Główna komora robi wrażenie rozmiarami: to jedna z największych naturalnych przestrzeni pod ziemią w Wielkiej Brytanii. Z góry spada do niej wodospad, a światło dzienne wpada przez otwór szybu. Do bardziej technicznych partii systemu mogą wchodzić wyłącznie osoby z odpowiednim sprzętem i doświadczeniem; wskazówki dla grotołazów publikuje British Caving Association oraz regionalna rada klubów jaskiniowych. Kiedy przyjechać? Zejście do komory jest możliwe tylko w czasie winch meets, czyli pod koniec maja i w sierpniu. Poza tym terminem sam szyb można obejrzeć z brzegu, idąc na wzgórze o dowolnej porze roku. Najlepsze warunki na marsz są latem i wczesną jesienią, a po deszczach potok Fell Beck jest wyjątkowo efektowny, choć ścieżka bywa błotnista. Najczęstsze pytania Czy do Gaping Gill można wejść samodzielnie? Nie. Zejście bez doświadczenia i sprzętu jest niebezpieczne. Turyści schodzą wyłącznie na wyciągu podczas organizowanych tygodni. Ile trwa dojście z Clapham? Około 4 km w jedną stronę, zwykle 60–90 minut pod górę. Czy trzeba rezerwować zjazd? Nie, zapisy nie obowiązują. Obowiązuje kolejka na miejscu, a wyciąg może nie działać przy złej pogodzie. Co zabrać ze sobą? Wodoodporną kurtkę, solidne buty, czołówkę i gotówkę na opłatę za szlak oraz zjazd.

Loch Achnamoine

Loch Achnamoine to niewielkie górskie jezioro w Highland, w północnej Szkocji, położone na rzece Helmsdale. Najbliższa osada, Kinbrace, leży około 4 km na wschód, przy wąskiej drodze lokalnej. To spokojny zakątek Flow Country, z szerokim, otwartym krajobrazem torfowisk i wrzosowisk. Co to za miejsce? Jezioro ma charakter zapory polodowcowej: materiał naniesiony przez ustępujący lodowiec zamknął dolinę i spiętrzył wodę. Nazwa pochodzi z gaelickiego i oznacza mniej więcej „pole torfowe" (achadh i mòine), co dobrze oddaje otoczenie. Akwen leży na trasie rzeki, około 1,5 km poniżej większego jeziora Loch Badanloch, które razem z Loch nan Clàr i Loch Rimsdale tworzy zespół połączonych zbiorników. Jaką rolę pełni w dolinie Helmsdale? Rzeka Helmsdale, dawniej nazywana też Ullie, płynie na południowy wschód od Badanloch przez Achnamoine aż do Zatoki Moray Firth w miasteczku Helmsdale. Okoliczne jeziora działają jako zbiornik wyrównawczy, który utrzymuje przepływ wody potrzebny słynnemu łowisku łososia. Dolina Kildonan, którą rzeka płynie dalej, po gaelicku nazywa się Strath Ullie. Co zobaczysz na miejscu? szeroką, pustą przestrzeń po obu brzegach jeziora, z masywem Ben Klibreck widocznym w tle, stalową wiszącą kładkę dla pieszych przez rzekę w pobliżu jeziora (rejestrowaną w zasobach dziedzictwa Highland), typowy dla północnej Szkocji pejzaż: niskie wzgórza, torfowiska, niebo bez zabudowy. Nie ma tu kawiarni, sklepu ani wyznaczonej infrastruktury turystycznej, więc zapasy i paliwo zabierz wcześniej. Miejsce docenią osoby szukające ciszy, fotografowie krajobrazu i obserwatorzy ptaków. Jak dotrzeć? Dojazd prowadzi przez Kinbrace, 4 km od jeziora. Kinbrace leży na linii kolejowej Far North Line, która łączy Inverness z Thurso i Wick, oraz przy drodze A897 biegnącej przez Strath of Kildonan. Z Kinbrace dalej kierujesz się wąską drogą lokalną na zachód. Najwygodniej dotrzeć samochodem; planuj dojazd z Helmsdale lub z Inverness, bo w okolicy jest niewiele osad. Kiedy przyjechać? Najlepsze warunki do spacerów i zdjęć są późną wiosną, latem i na początku jesieni, gdy dni są długie. Zimą w głębi Sutherland bywa zimno, wietrznie i mokro, a dni są krótkie, więc zaplanuj ubranie i dojazd z zapasem czasu. Najczęstsze pytania Gdzie leży Loch Achnamoine? W Highland, w hrabstwie historycznym Sutherland, na rzece Helmsdale, 4 km od wsi Kinbrace. Co znaczy nazwa? Z gaelickiego mniej więcej „jezioro pola torfowego". Czy jest tu infrastruktura turystyczna? Nie. To odludny teren; najbliższa osada to Kinbrace, a większy wybór usług znajdziesz w Helmsdale. Czy można tu łowić ryby? Rzeka Helmsdale słynie z łososia, ale zasady połowu ustala właściciel łowiska, więc zezwolenie załatw wcześniej u zarządcy rzeki.

Loch Skerrow

Loch Skerrow to odludne jezioro w Galloway, w regionie Dumfries and Galloway w południowo-zachodniej Szkocji. Leży na rozległym, wrzosowiskowym płaskowyżu, mniej więcej w połowie drogi między miejscowościami New Galloway i Gatehouse of Fleet. Wypływający z niego ciek kieruje się na północ do potoku Airie Burn. Współrzędne jeziora to około 54,98° N, 4,18° W. Miejsce przyciąga głównie ludzi, którzy lubią ciszę, a także miłośników historii kolei, bo nad brzegiem działał przystanek o tej samej nazwie. Co to za miejsce? Jezioro leży w dawnej parafii Girthon, historycznie należącej do hrabstwa Kirkcudbrightshire. Dziewiętnastowieczny słownik geograficzny Szkocji opisuje je jako wodę, w której żyją szczupaki i pstrągi, a największe pstrągi miały dochodzić do około 6 funtów wagi. Otoczenie jest surowe: niskie wzgórza, torfowiska i prawie żadnej zabudowy. Zasięg telefonu bywa tu słaby, więc przed wyjściem warto pobrać mapę offline. Czym był przystanek Loch Skerrow Halt? Nad jeziorem funkcjonowała stacyjka na jednotorowej linii Portpatrick and Wigtownshire Joint Railway. Wybudowano ją jako mijankę, która dzieliła bardzo długi odcinek sygnalizacyjny między New Galloway a Gatehouse of Fleet. Parowozy uzupełniały tu zapas wody. Przystanek długo nie figurował w rozkładach dla pasażerów; publicznie stał się stacją w 1955 roku, a dla regularnego ruchu pasażerskiego zamknięto go 9 września 1963 roku. Sporadycznie z niego korzystano aż do likwidacji całej linii w 1965 roku. Do dziś zachowała się jedna w pełni czytelna platforma, druga jest częściowo rozebrana, a domki obsługi kolejowej stoją w ruinie. Według lokalnej tradycji właśnie tutaj z pociągu wysiadł Richard Hannay, bohater powieści Johna Buchana „Trzydzieści dziewięć stopni” z 1915 roku. To przypisanie ma charakter literackiej legendy, nie udokumentowanego faktu. Jak dotrzeć? Najwygodniej jechać samochodem w stronę New Galloway lub Gatehouse of Fleet i dalej pieszo. Nasyp dawnej linii służy jako ścieżka spacerowa, dostępna zarówno od strony New Galloway, jak i Gatehouse of Fleet. Trasa jest płaska, ale długa i bezludna, bez sklepów i toalet po drodze. Weź wodę, ciepłą odzież i wodoodporne buty. Komunikacja publiczna do okolicy jest ograniczona, więc plan dojazdu ustal wcześniej. Co zobaczysz? brzeg jeziora i otwarty krajobraz wrzosowisk Galloway, pozostałości peronu i ruiny domków kolejowych, ślad nasypu, po którym jeździły pociągi na trasie do Portpatrick, ptaki wodne i ptaki drapieżne krążące nad płaskowyżem. Jeśli interesuje cię fotografia krajobrazowa, najlepsze światło daje wczesny ranek i końcówka dnia. W Galloway niebo bywa wyjątkowo ciemne, dlatego okolica ceni się też wśród miłośników obserwacji gwiazd. Kiedy przyjechać? Najprzyjemniejsze są miesiące od późnej wiosny do wczesnej jesieni, kiedy dni są długie, a nasyp suchszy. Zimą teren bywa podmokły i szybko zapada zmrok. Pogoda w górach zmienia się szybko, nawet latem potrafi lać i wiać, więc nie schodź ze szlaku bez mapy. Najczęstsze pytania Czy można tu łowić ryby? Dawniej opisywano w jeziorze szczupaki i pstrągi. Zasady połowów zależą od właściciela wody i miejscowego stowarzyszenia wędkarskiego, więc przed wyprawą sprawdź, jakiego zezwolenia wymaga ta woda. W pobliskim Galloway Forest Park obowiązuje sezon na pstrągi i łososie od 15 marca do 30 września. Czy pociągi jeszcze tu jeżdżą? Nie. Pasażerski ruch na przystanku zakończył się w 1963 roku, a cała linia przestała działać w 1965 roku. Czy dojdę tu ze stacji New Galloway? Nie ma tam już czynnej stacji, ale nasyp dawnej linii można przejść pieszo od strony New Galloway. Spacer jest długi, więc zaplanuj cały dzień i powrót tą samą drogą. Czy jest tu zasięg i infrastruktura? Nie liczy się na nią. Okolica jest dzika, bez sklepów i punktów gastronomicznych. Zabierz jedzenie, wodę i mapę.

Loch Cracail Mòr

Loch Cracail Mòr to górskie jezioro w hrabstwie Highland w północnej Szkocji, w dawnym Sutherland, w pobliżu miejscowości Achinduich, kilka kilometrów od Lairg. Leży na współrzędnych około 57,98° N, 4,32° W, w parafii Rogart. To śródlądowy akwen wrzosowisk, daleko od popularnych szlaków Highlands. Gdzie leży Loch Cracail Mòr? Jezioro znajduje się w środkowo-wschodniej części Sutherland. Najbliższe punkty orientacyjne to Achany (około 5 km), Lairg (około 6 km) i Inveran (około 7 km). Nieco dalej, około 19 km, leży duże Loch Shin. Woda z Cracail Mòr odpływa na południe strumieniem do mniejszego sąsiada, Loch Cracail Beag. Oba jeziora tworzą parę, a nazwy odróżniają je rozmiarem: mòr to po gaelicku „duży", beag „mały". Co oznacza nazwa? Podczas prac kartograficznych w latach 1871–1875 urzędnicy Ordnance Survey zapisali w księdze nazw, że to spory górski akwen należący do posiadłości księcia Sutherland. Objaśnili nazwę jako „jezioro o dużych porożach", jednak zaznaczyli, że jego znaczenie jest niejasne. Sutherland ma wiele nazw z warstwą skandynawską, co pokazuje dawne wpływy wikingów na tym wybrzeżu i w głębi lądu. Co można tu zobaczyć? Okolica jest ciekawa dla miłośników archeologii. Rejestr zabytków regionu Highland (Historic Environment Record) wymienia kilka wpisów dla Loch Cracail Mòr, w tym pozostałości kolistych chat z epoki pradziejowej. Jedną z nich, owalną i słabo czytelną, o wymiarach około 10 na 8,5 m, zmierzyli geodeci Ordnance Survey w 1975 i 1980 roku. W 1913 roku miejscowi gajowi zgłosili w jeziorze kopiec z luźno ułożonych kamieni, który rejestr wiąże z crannogiem, czyli sztuczną wyspą mieszkalną. Na sąsiednim Loch Cracail Beag leży jedyna wyspa tej pary jezior. Badacze w 1980 roku nie mogli na niej wylądować, więc jej sztuczne pochodzenie pozostaje niepotwierdzone. Jak zaplanować wizytę? Dla tego jeziora nie opublikowano oznakowanych tras ani opisów dojścia, więc przygotuj mapę Ordnance Survey (arkusz NC60) i przejdź z doliny w stronę wrzosowisk na piechotę. Zabierz wodoodporne buty, bo teren jest podmokły, oraz odzież na zmienną pogodę Highlands. Baza noclegowa i sklepy są w Lairg, skąd dojedziesz w okolice samochodem. Ponieważ ziemia należy do prywatnej posiadłości, przestrzegaj szkockiego kodeksu dostępu do terenów otwartych (Scottish Outdoor Access Code). Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie jest Loch Cracail Mòr? W hrabstwie Highland, w dawnym Sutherland, około 6 km od Lairg, w pobliżu osady Achinduich. Co znaczy nazwa Cracail? Księga nazw Ordnance Survey tłumaczy ją jako „jezioro o dużych porożach", ale zaznacza, że sens jest niejasny. Czy są tu ślady dawnego osadnictwa? Tak. Rejestr zabytków Highland wymienia koliste chaty z czasów prehistorycznych, a lokalni gajowi opisali w 1913 roku kamienny kopiec w jeziorze. Do jakiego jeziora odpływa woda? Strumień prowadzi na południe do Loch Cracail Beag, mniejszego sąsiada.

Loch Slaim

Loch Slaim to niewielkie jezioro w hrabstwie Sutherland, w regionie Highland na północy Szkocji. Leży na wschód od masywu Ben Loyal i jest ostatnim ogniwem łańcucha czterech jezior, z których największe to Loch Loyal. To właśnie z Loch Slaim wypływa rzeka Borgie, jedna z cenionych rzek łososiowych północnego wybrzeża. Gdzie leży Loch Slaim? Jezioro znajduje się w odludnej części Highlands, w pasie wrzosowisk i torfowisk między Loch Loyal a doliną rzeki Borgie. Zaliczane jest do łańcucha czterech jezior ciągnącego się na wschód od Ben Loyal. Przez położone niżej jeziora spływa woda, która dalej tworzy rzekę. Dawne źródła geograficzne podawały dla Slaim wymiary rzędu trzech ósmych mili na jedną czwartą mili, a więc to zbiornik zdecydowanie niewielki. Co wyróżnia to miejsce? Loch Slaim nie jest atrakcją z infrastrukturą turystyczną, lecz punktem w krajobrazie dzikiej północy. Jego znaczenie jest przede wszystkim hydrologiczne: rzeka Borgie zaczyna się jako odpływ tego jeziora. Płynie przez około siedem mil po podmokłych wrzosowiskach, przecina las Borgie i kończy bieg w Zatoce Torrisdale nad Atlantykiem. Rzeka i jej górna zlewnia mają status obszaru o szczególnym znaczeniu naukowym (SSSI), a sama rzeka jest także specjalnym obszarem ochrony siedlisk (SAC). Żyją tu łososie, pstrągi, wydry, ptaki oraz chronione mięczaki. Czy można tu łowić ryby? Dziewiętnastowieczny słownik geograficzny Szkocji wspomina, że w jeziorach Creagach i Slaim występują duże pstrągi, golce i szczupaki. Dolny bieg rzeki Borgie jest znanym łowiskiem łososia: wyróżnia się na niej około 50 nazwanych plos, a rocznie łowi się i wypuszcza około 300 ryb. Zasady połowów i zezwolenia warto sprawdzić lokalnie przed wyjazdem. Jak zaplanować wizytę? Okolica jest wyludniona i wymaga samodzielnej orientacji w terenie, dlatego najlepiej zabrać mapę Ordnance Survey i solidne buty trekkingowe. Wygodniejszym punktem wypadowym jest las Borgie, położony na południe od osady Borgie. Zarządza nim Forestry and Land Scotland, a rzeka dzieli go na dwie części: Borgie Breco po stronie zachodniej i Borgie Glen po wschodniej. Najbliższy most leży na drodze A836, więc każda strona ma własną drogę dojazdową, publiczny parking i oznakowane szlaki spacerowe. Las to głównie świerk sitkajski z domieszką dojrzałej sosny zwyczajnej i drzew liściastych, odnowiony po pożarze z 1942 roku. Kiedy jechać? Na północ Szkocji najlepiej wybrać się od późnej wiosny do początku jesieni, gdy dni są długie, a ścieżki suchsze. Sezon wędkarski na łososia przypada na ciepłe miesiące, ale terminy ustala zarządca danego odcinka rzeki. Pogoda w Highlands zmienia się szybko, więc warto mieć odzież przeciwdeszczową. Najczęstsze pytania Czy Loch Slaim to duże jezioro? Nie. Dawne opisy podają około trzech ósmych mili długości i jednej czwartej szerokości, więc to niewielki zbiornik. Co jest związane z Loch Slaim? Wypływa z niego rzeka Borgie, która płynie przez las Borgie do Zatoki Torrisdale. Jakie ryby występują w okolicy? W rzece Borgie łowi się łososie, a dawne źródła wspominają o pstrągach, golcach i szczupakach w pobliskich jeziorach. Gdzie najłatwiej zacząć spacer w okolicy? W lesie Borgie, gdzie przy drogach dojazdowych są publiczne parkingi i oznakowane szlaki.

Loch Lunndaidh

Loch Lunndaidh to niewielkie jezioro w hrabstwie Sutherland w Highland, w północnej Szkocji, około 4 km na zachód od miasteczka Golspie. Zajmuje powierzchnię 30,7 ha i leży na wysokości około 175 m n.p.m. w dolinie Strath Lunndaidh. Na mapach bywa zapisywane także w angielskiej formie Loch Lundie. Gdzie leży Loch Lunndaidh? Jezioro znajduje się w południowo-wschodniej części Sutherland, na współrzędnych 57,980 N, 4,058 W. Najbliższą miejscowością jest Golspie nad Morzem Północnym, położone przy nadmorskiej trasie biegnącej na północ od Inverness. Od północy nad taflą wody wznosi się wzgórze Ben Lundie (około 446 m, czyli 1464 stopy). Co warto wiedzieć o jeziorze? Loch Lunndaidh jest zbiornikiem o regulowanym poziomie wody. Na jego południowo-wschodnim krańcu działa jaz, który kontroluje wysokość lustra. Dawne opisy podają, że jezioro ma ponad kilometr długości i niespełna 400 m szerokości, a jego wody odpływają w stronę morza strumieniem Culmaily Burn. Culmaily Burn bierze początek właśnie w tym jeziorze i płynie na południowy wschód, aż uchodzi do zatoki Loch Fleet. Z kolei Loch Fleet to rozległe ujście rzeczne znane z krajobrazu pływowych płycizn, które chroni rezerwat przyrody. Ślady dawnej działalności człowieka na brzegach jeziora odnotowuje rejestr zabytków regionu Highland (Highland Historic Environment Record). Znajdują się w nim wpisy dotyczące budynku przystani łodziowej oraz kamiennego kopca porolniczego, powstałego z kamieni zebranych z pól. Ziemie te należały w XIX wieku do księcia Sutherland, co potwierdzają mapy Ordnance Survey z lat 1871–1875. Co zobaczyć w okolicy? Golspie jest dobrą bazą do zwiedzania tej części wybrzeża. W pobliżu stoi zamek Dunrobin, dawna siedziba rodu Sutherland, a na wzgórzu Beinn a' Bhragaidh nad miastem widać pomnik księcia. Zatoka Loch Fleet leży kilkanaście kilometrów dalej na południe i nadaje się na obserwację ptaków. Kiedy jechać? Okolice Golspie najłatwiej odwiedzać od późnej wiosny do wczesnej jesieni, kiedy dni są długie, a pogoda w Highland bywa najbardziej stabilna. Zimą dzień trwa krótko, a wzgórza nad jeziorem mogą być pokryte śniegiem. Najczęstsze pytania Jak wymawia się nazwę Loch Lunndaidh? To nazwa gaelicka. Angielska forma Loch Lundie jest używana na starszych mapach i w opisach historycznych. Jak duże jest jezioro? Ma 30,7 ha powierzchni i leży na wysokości około 175 m n.p.m. Dokąd płynie woda z jeziora? Odpływa strumieniem Culmaily Burn na południowy wschód do zatoki Loch Fleet. Czy to to samo jezioro, co Loch Lundie koło Invergarry? Nie. Loch Lundie w Glen Garry to zupełnie inny zbiornik, położony w innej części Highland. Loch Lunndaidh leży koło Golspie w Sutherland.

Loch Buidhe

Loch Buidhe to słodkowodne jezioro w hrabstwie Sutherland, w północno-wschodniej części szkockich Highlands. Leży około 8 km na północny wschód od Bonar Bridge, nad Kyle of Sutherland, w historycznej parafii Creich. Nazwa pochodzi z gaelickiego i znaczy „żółte jezioro”. Gdzie leży Loch Buidhe i którego jeziora dotyczy ta nazwa? W Szkocji istnieje kilka jezior o tej nazwie: m.in. na Rannoch Moor, na wyspie Skye i w Glen Muick. To jezioro leży w Sutherland, na współrzędnych około 57,955° N, 4,262° W. Wzdłuż jego osi biegnie dawna granica parafii Creich i Dornoch. Zbiornik leży około 160 m n.p.m. (527 stóp), ma ok. 2 km długości i niecałe 400 m szerokości. Co zobaczysz nad jeziorem? Krajobraz jest typowy dla wyżyn Sutherland: otwarte wrzosowiska, torfowiska i łagodne wzgórza bez gęstej zabudowy. To spokojne miejsce, w którym łatwo o ciszę i szeroki horyzont, a ruch turystyczny jest niewielki. Na wschodnim końcu stoi XIX-wieczna tama, która podniosła poziom wody o około 1–2 m. Wpis w rejestrze Highland Historic Environment Record wspomina o możliwym crannogu, czyli sztucznej wyspie mieszkalnej z epoki żelaza lub wcześniejszej. Podczas kontroli w 1969 roku nie znaleziono po nim śladu, bo dziś znajdowałby się pod wodą. Czy można tu łowić ryby? Jezioro od dawna słynie jako łowisko pstrągów. Dziewiętnastowieczne opisy nazywają je dobrą wodą pstrągową, a próba zarybienia łososiem się nie powiodła. Jezioro należy do systemu rzeki Carnaig, która płynie przez kolejne jeziora do Fleet. Przed wyprawą z wędką sprawdź, kto zarządza prawami do połowu, i uzyskaj zezwolenie. Jak dojechać i co zabrać? Najbliższa miejscowość z zapleczem to Bonar Bridge, a stacja kolejowa o tej samej nazwie leży na linii Far North Line. Dalej potrzebny jest samochód lub rower. Okolica należy do tras znanych jako North Coast 500, a usług jest tu mało, więc zabierz jedzenie, wodę i wodoodporną odzież. Pogoda zmienia się szybko nawet latem. Najlepszy czas na odwiedziny to późna wiosna i lato, gdy dni są długie. Najczęstsze pytania Co oznacza nazwa Loch Buidhe? Z gaelickiego „żółte jezioro”. Tę samą nazwę nosi kilka innych szkockich jezior. Ile jest tu do zobaczenia? To jezioro dla miłośników ciszy: wrzosowiska, woda i wzgórza. Nie ma tu kawiarni ani punktów informacji turystycznej. Czy w jeziorze żyją pstrągi? Tak, od XIX wieku opisywane jest jako dobre łowisko pstrągów. Ryby łososiowate wprowadzone sztucznie się nie przyjęły. Gdzie najlepiej zatrzymać się w okolicy? W Bonar Bridge, Ardgay lub Spinningdale, gdzie znajdziesz noclegi i sklepy. Do jeziora jest stamtąd kilkanaście minut jazdy.

Loch a' Chadha-chàrnaich

Loch a' Chadha-chàrnaich to niewielkie jezioro na wschodnim wybrzeżu wyspy Raasay, w regionie Highland w Szkocji. Leży w pobliżu opuszczonej osady Hallaig, na wzgórzach nad cieśniną Inner Sound, a współrzędne wskazują ok. 57,38° N i 6,02° W. To miejsce nie dla tych, którzy szukają atrakcji z kasą biletową: jest tu cisza, wrzosowisko i ślady dawnego życia na wyspie. Co oznacza nazwa i gdzie dokładnie leży jezioro? Gaelicka nazwa tłumaczona jest w XIX-wiecznych księgach nazw Ordnance Survey jako „jezioro przełęczy kopców kamiennych". Księgi z lat 70. XIX wieku umieszczają je na południowy wschód od wzgórza Dùn Ceann i niedaleko na północny wschód od Hallaig. Z jeziora wypływa strumień Allt Loch a' Chadha-chàrnaich, który biegnie na północ i wpada do cieśniny Inner Sound. Co zobaczysz w okolicy? Okolica jest ciekawsza dla miłośników archeologii niż dla fotografów jezior. Rejestry zabytków (Highland Historic Environment Record i Canmore) opisują tu kilka stanowisk: dwa duże obiekty o kamienno-darniowych wałach na zachodnim brzegu jeziora, otoczone pozostałościami dawnych pól uprawnych (tzw. rig and furrow), do tego możliwy prehistoryczny krąg po chacie; pięć dobrze zachowanych szałasów pasterskich z darni i kamienia, położonych w płytkim siodle na północnym końcu grzbietu na wschód od jeziora; w takich budynkach w lecie mieszkali ludzie wypasający bydło; ruiny domu i obórki na podmokłym terenie u podnóża klifów, przeciętym małym potokiem; dwie kamienne konstrukcje po zachodniej stronie strumienia, w jednej z nich później urządzono zagrodę do wiosennego wykotu owiec. Dane te pochodzą głównie z badań terenowych z 1991 roku. Całość pokazuje, że górne partie wyspy były dawniej zagospodarowane, zanim ludność wysiedlono lub wyjechała. Jak dotrzeć? Na Raasay płynie się promem z Sconser na wyspie Skye; przeprawa trwa około 25 minut. Dalej droga prowadzi wschodnim wybrzeżem do rejonu Hallaig, skąd wiedzie szlak spacerowy przez dawną osadę. Jezioro leży wyżej na zboczu i nie ma do niego utwardzonej drogi, więc potrzebne są buty trekkingowe, mapa Ordnance Survey i gotowość do marszu po nierównym, miejscami podmokłym terenie. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas to późna wiosna i lato, gdy dni są długie, a teren w miarę suchy. Zimą zbocza są śliskie, a światło szybko znika. Na Hebrydach pogoda zmienia się w ciągu godziny, więc zabierz warstwę przeciwdeszczową i ochronę przed meszkami, które latem bywają uciążliwe. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Hallaig jest znane z wierszy Sorleya MacLeana, jednego z najważniejszych poetów gaelickich XX wieku, a także z lasu brzozowego na zboczu. Warto połączyć wycieczkę do jeziora z całodziennym spacerem po wschodniej stronie wyspy, z widokami na górskie wybrzeże Skye i kontynent. Najczęstsze pytania Na której wyspie leży Loch a' Chadha-chàrnaich? Na Raasay, w regionie Highland, na wschodnim wybrzeżu, niedaleko Hallaig. Czy przy jeziorze są obiekty historyczne? Tak. W rejestrach wymieniane są kamienno-darniowe zagrody, pola uprawne, szałasy pasterskie oraz ruiny domu i obórki. Czy dojdę tam bez przewodnika? Tak, jeśli masz mapę i doświadczenie w poruszaniu się po bezdrożach. Dojście nie ma oznakowanej ścieżki do samego jeziora. Co znaczy nazwa? Według Ordnance Survey: „jezioro przełęczy kopców kamiennych".

Shakerley Mere

Allostock

Shakerley Mere to sztuczne jezioro i teren rekreacyjny koło wsi Allostock w hrabstwie Cheshire w Anglii. Woda wypełniła dawne wyrobisko piasku, a dziś akwen jest spokojnym celem krótkiego spaceru, wędkowania i obserwacji ptaków, położonym między Knutsford a Holmes Chapel. Czym jest Shakerley Mere? Jezioro powstało po zakończeniu wydobycia piasku w latach 60. XX wieku, kiedy wyrobisko zalała woda. Akwen ma kształt zbliżony do trójkąta. Od wschodu graniczy z autostradą M6, a z pozostałych stron z drogami B5081 i B5082. Teren utrzymuje samorząd Cheshire West and Chester jako miejsce wypoczynku. Co zobaczysz na miejscu? Wokół wody biegnie pętla o długości około 1,4 km (0,9 mili). Ścieżka jest równa i utwardzona, więc dobrze nadaje się dla rodzin z wózkami i osób o ograniczonej sprawności. Obejście całego jeziora zajmuje zwykle około pół godziny spokojnym tempem. W południowo-wschodnim narożniku zachował się niewielki fragment wrzosowiska. Ma on status obszaru o znaczeniu biologicznym, dlatego warto zostać na ścieżce. Z ptaków łatwo spotkać kaczki krzyżówki, łabędzie nieme i gęsi kanadyjskie. Obserwatorzy odnotowują tu także perkozy dwuczube, czaple, kormorany, mewy śmieszki, ostrygojady i zimorodki. Czy można tu łowić ryby? Tak. Prawa wędkarskie dzierżawi klub Lymm Angling Club, a w jeziorze żyją karpie, leszcze, płocie i okonie. Według informacji gminy dzienne zezwolenia można kupić nad wodą. Jak dojechać i gdzie zaparkować? Główny parking leży przy drodze B5082, niedaleko pubu Three Greyhounds. Postój jest bezpłatny, a przy parkingu są toalety. W pobliżu przebiega M6, więc jezioro jest wygodnym przystankiem dla podróżujących po Cheshire samochodem. Komunikacją publiczną dojazd jest utrudniony, bo wieś jest niewielka. Kiedy przyjechać? Pętla jest dostępna przez cały rok. Wiosną i latem na wodzie jest najwięcej ptaków, a poza sezonem jest tu najciszej. Po deszczach nawierzchnia pozostaje przyzwoita, ale warto wziąć wygodne buty. Hałas autostrady słychać z jednej strony jeziora, a spokojniejsze są zachodnie odcinki ścieżki. Najczęstsze pytania Jak długa jest ścieżka wokół jeziora? Około 1,4 km, czyli niecała mila. To płaski, krótki spacer. Czy parking jest płatny? Nie. Parking przy B5082 jest bezpłatny i znajdują się przy nim toalety. Czy mogę przyjść z psem? Tak. Teren jest popularny wśród właścicieli psów, a gmina ustawiła kosze na odpady po zwierzętach. Czy potrzebuję zezwolenia na wędkowanie? Tak. Łowisko dzierżawi Lymm Angling Club, a dzienne zezwolenia sprzedaje się nad wodą.

Loch Harrow

Loch Harrow to niewielkie jezioro w hrabstwie Dumfries and Galloway, w południowo-zachodniej Szkocji. Leży na współrzędnych około 55,15° N i 4,32° W, w górskiej części regionu Glenkens, na północny zachód od wsi St John's Town of Dalry. To miejsce dla osób, które lubią pustą szkocką wyżynę, a nie atrakcje z kasą biletową. Gdzie leży Loch Harrow? Jezioro znajduje się w Southern Uplands, na zapleczu doliny rzeki Ken. Najbliższą miejscowością jest St John's Town of Dalry, położone nad Water of Ken, około trzech mil na północ od New Galloway. W pobliżu leżą mniejsze lokalizacje North Gairy i Scar of the Folk. Gaelicka nazwa jeziora to Loch na h-Airbhe. Co warto wiedzieć o okolicy? Loch Harrow jest początkiem potoku Polharrow Burn. Woda wypływa z jeziora na wschód i po około 8,6 km wpada do Water of Ken. Mapy Ordnance Survey z lat 1848–1851 opisują ten potok jako wypływający z Loch Harrow, a także z Loch Minnies i Loch Dungeon, i podają, że nazwę nadało mu właśnie jezioro. Język nazwy jest gaelicki, a człon „airbhe” występuje też w nazwie potoku. Między Loch Harrow a Loch Dungeon leży Loch Minnoch, odległy o około siedem mil na północny zachód od Dalry. Cała trójka jest dobrze widoczna z grzbietu Rhinns of Kells, popularnego wśród piechurów. Trasy po tym paśmie, m.in. na Corserine, Meikle Millyea i Milldown, startują zwykle z okolic Forrest Lodge, a relacje turystów opisują dystans około 19 km i około 1200 m sumy podejść. Jak zaplanować wizytę? Okolica jest typowo górska: teren bywa podmokły, a stoki trawiaste i kamieniste. Potrzebne są solidne buty, mapa topograficzna lub nawigacja offline oraz zapas czasu, bo dojścia pieszo są długie. Najwygodniejszą bazą noclegową i zaopatrzeniową jest St John's Town of Dalry, wieś zbudowana na średniowiecznej osadzie związanej z joannitami i rozbudowana jako planowana wieś pod koniec XVIII wieku. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? W promieniu kilkunastu kilometrów leżą jeziora Loch Minnoch i Loch Dungeon, a od strony wschodniej dolina Water of Ken z kolejnymi wsiami regionu Galloway Glens. Z grzbietu Rhinns of Kells widać wszystkie trzy jeziora naraz, co jest najlepszym sposobem, by zobaczyć Loch Harrow w skali krajobrazu. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży Loch Harrow? W Dumfries and Galloway, na północny zachód od St John's Town of Dalry, w górnej części zlewni Polharrow Burn. Co oznacza nazwa Loch Harrow? Nazwa ma pochodzenie gaelickie. Alternatywna forma gaelicka to Loch na h-Airbhe. Dokąd płynie woda z jeziora? Na wschód, do potoku Polharrow Burn, który po około 8,6 km łączy się z Water of Ken. Skąd najlepiej zobaczyć jezioro? Z wyżej położonych partii Rhinns of Kells, skąd widać jednocześnie Loch Harrow, Loch Minnoch i Loch Dungeon.