Natura w Wielkiej Brytanii

Merlin's Cave

Tintagel

Merlin's Cave w Tintagel to naturalny morski tunel w skale pod Tintagel Island w Kornwalii, łączący plażę Tintagel Haven od wschodu z zatoczką West Cove od zachodu. Przy odpływie można przejść go suchą stopą po piaszczystym dnie, a przy przypływie woda wypełnia go od wejścia do wyjścia. To jedna z najbardziej niezwykłych atrakcji wybrzeża Kornwalii, położona tuż pod ruinami zamku Tintagel. Czym jest Merlin's Cave? Jaskinia jest przejściem przez cały cypel, długim na około 100 metrów. Wydrążyło ją morze, podcinając skałę przez tysiąclecia. Wnętrze jest wilgotne, ciemne i echo niesie tu każdy krok, więc latarka w telefonie się przydaje. Przy jednym z wejść można zobaczyć rzeźbę śpiącej twarzy Merlina, wykonaną przez Petera Grahama na zlecenie English Heritage i ukończoną na początku 2016 roku. Skąd nazwa i co ma z tym wspólnego Merlin? Związek z czarodziejem pochodzi z legendy. Według podań Merlin miał przenieść przez jaskinię noworodka, przyszłego króla Artura, i ocalić go w ten sposób przed niebezpieczeństwem. Samo określenie „Merlin's Cave" jest jednak młodsze, niż sugeruje opowieść: według English Heritage nazwa utrwaliła się dopiero w końcu XIX wieku pod wpływem poezji Tennysona. Zamek Tintagel od średniowiecza łączono z narodzinami Artura, dlatego miejsce przyciąga wielbicieli arturiańskich opowieści. Jak dojść do jaskini? Jaskinia leży na plaży Tintagel Haven, poniżej zamku, którym zarządza English Heritage. Na plażę schodzi się stromymi schodami i ścieżką wzdłuż klifu, co dla części odwiedzających bywa męczące. Zejście z okolic zamku zajmuje kilka minut, a droga powrotna pod górę trwa dłużej. Sama plaża i jaskinia są bezpłatne, a płatny jest wyłącznie wstęp na teren zamku. Kiedy przyjechać? Wyłącznie na odpływ. Przy wysokiej wodzie plaża niemal znika, a jaskinia jest zalana. Przed przyjazdem sprawdź aktualne tabele pływów dla Tintagel i planuj wizytę na odpływ lub okres opadania wody. English Heritage zaleca sprawdzenie godzin pływów przed zakupem biletu do zamku. Wejdź do tunelu z dużym zapasem czasu i wyjdź, zanim morze zacznie wracać. Czy to miejsce jest bezpieczne? Na plaży nie ma ratowników. Zatoczka jest wystawiona na atlantycką falę, a przy wejściu do jaskini i na skałach występują silne fale i prądy, dlatego kąpiel nie wchodzi w grę. Noś buty z dobrą przyczepnością, bo skały i dno tunelu są mokre i śliskie. Pilnuj godziny, bo odcięcie przez przypływ to główne ryzyko. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Nad jaskinią wznoszą się pozostałości zamku Tintagel na Tintagel Island, a wzdłuż wybrzeża biegnie szlak South West Coast Path. Do wsi Tintagel idzie się pieszo, a w niej znajdziesz kawiarnie, sklepy i parking. Najczęstsze pytania Czy można wejść do Merlin's Cave w każdej chwili? Nie. Jaskinia jest dostępna tylko przy odpływie. Przy przypływie tunel jest całkowicie zalany. Czy wejście do jaskini jest płatne? Nie, plaża i jaskinia są bezpłatne. Bilet kupujesz tylko do zamku Tintagel. Ile czasu potrzeba na odwiedziny? Samo przejście tunelu trwa kilka minut. Z zejściem, spacerem po plaży i powrotem na górę zaplanuj około godziny. Czy w okolicy jest ratownik lub można się kąpać? Nie ma ratowników, a silne fale i prądy przy skałach sprawiają, że kąpiel jest niebezpieczna.

Stump Cross Caverns

Harrogate

Stump Cross Caverns to udostępniona turystom jaskinia wapienna w pobliżu Harrogate, w hrabstwie North Yorkshire. Leży we wsi Greenhow, przy drodze B6265 między Pateley Bridge a Grassington, na styku dolin Nidderdale i Wharfedale. Obiekt znajduje się na terenie Parku Narodowego Yorkshire Dales. Pod ziemią czekają stalaktyty, stalagmity i kalcytowe draperie, a sama trasa jest łatwa dla rodzin z dziećmi. Co zobaczysz w Stump Cross Caverns? Trasa prowadzi żwirowymi i betonowymi chodnikami przez oświetlone komory. Nie potrzebujesz sprzętu jaskiniowego ani specjalnego przygotowania, wystarczą ciepła kurtka i stabilne buty, bo pod ziemią jest chłodno i miejscami mokro. Zwiedzający oglądają formacje naciekowe: zwisające z sufitu stalaktyty, rosnące od dołu stalagmity i delikatne kalcytowe struktury, które woda tworzyła przez setki tysięcy lat. Po południu odbywają się też wejścia z latarkami UV. W ultrafiolecie kalcyt wygląda zupełnie inaczej niż w zwykłym świetle, więc warto sprawdzić, jaka wersja zwiedzania obowiązuje w dniu wizyty. Jak powstała jaskinia i kto ją odkrył? Początki systemu sięgają setek tysięcy lat wstecz, gdy woda rozpuszczała wapień pod wzgórzami Greenhow. Dla ludzi jaskinię otworzyli górnicy szukający żył ołowiu. Około 1860 roku bracia Newbould przebili się przez skałę do naturalnej komory. Wydobycie ołowiu prowadzono w tym regionie od czasów rzymskich, więc wokół wciąż widać ślady dawnych kopalń. Jaskinia ma także wartość naukową. Znaleziono w niej kości zwierząt z ostatniej epoki lodowcowej, między innymi renów, żubrów i lisów polarnych, a w ostatnich latach także szczątki rosomaka. Jedna z komór, Reindeer Cavern, wzięła nazwę od szkieletów renów odkrytych przez grotołazów. Jak dojechać i kiedy przyjechać? Adres: Greenhow Hill, Harrogate HG3 5JL. Najwygodniej dojechać samochodem drogą B6265. Z Pateley Bridge jest to kilka kilometrów pod górę, z Grassington podobny dystans w przeciwnym kierunku. Na miejscu działa sklep z pamiątkami. Godziny otwarcia zmieniają się w ciągu roku. Zimą obiekt bywa czynny tylko w część tygodnia, a w święta bożonarodzeniowe jest zamknięty. Przed wyjazdem sprawdź aktualny harmonogram na stronie jaskini lub zadzwoń pod numer 01756 752780. Rezerwacja biletów jest zalecana, a obiekt honoruje York Pass. Jaskinia sprawdza się w deszczowe dni, bo temperatura pod ziemią jest stała, ale okolica zachęca też do spaceru po wrzosowiskach. Najczęstsze pytania Czy potrzebuję doświadczenia jaskiniowego? Nie. Trasa jest przygotowana dla zwykłych turystów, ma utwardzone ścieżki i oświetlenie. Czy to dobre miejsce dla dzieci? Tak, jaskinia jest popularna wśród rodzin. Wyprawę uatrakcyjniają kości dawnych zwierząt i wejścia z latarkami UV. Gdzie leży Stump Cross Caverns? W North Yorkshire, we wsi Greenhow przy drodze B6265, między Pateley Bridge a Grassington, w granicach Parku Narodowego Yorkshire Dales. Czy warto rezerwować bilety? Tak, rezerwacja jest zalecana, zwłaszcza w sezonie i w czasie szkolnych wakacji.

St Cuthbert's Swallet

Priddy

St Cuthbert's Swallet to rozległy system jaskiniowy w pobliżu wsi Priddy, na wzgórzach Mendip w hrabstwie Somerset. Wchodzi w skład kompleksu Priddy Caves i uchodzi za drugą najdłuższą oraz najbardziej skomplikowaną jaskinię w całych Mendip. To obiekt dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla przypadkowego turysty. Z powierzchni zobaczysz tylko zamknięty wlot i otaczające go pastwiska. Czym jest St Cuthbert's Swallet? Swallet to lokalna nazwa pochłaniacza, czyli miejsca, w którym strumień znika pod ziemią. W tym przypadku woda wpada w skały nieopodal dawnej huty ołowiu (St Cuthbert's Lead Works) i płynie podziemnymi korytarzami. Jaskinia ma około 7 km udokumentowanych korytarzy i około 145 m głębokości. Według rejestru jaskiń Mendip jest to system aktywny, z licznymi studniami i ładnymi formami naciekowymi. Bristol Exploration Club odkrył jaskinię we wrześniu 1953 roku. Od tamtej pory kolejne pokolenia grotołazów odkrywały nowe partie, a wąskie szczeliny i syfony przez lata blokowały dalszą eksplorację. Zwiedzanie wymaga sprzętu, techniki linowej i doświadczenia. Dlaczego woda z jaskini ma znaczenie historyczne? Wody z St Cuthbert's Swallet wypływają na powierzchnię w Wookey Hole, kilka kilometrów dalej. Powiązanie potwierdziły już w 1860 roku badania znacznikiem barwnym, zlecone przez właścicieli papierni w Wookey Hole. Wyniki posłużyły do wygranego procesu przeciwko hucie ołowiu w 1863 roku. Wyrok nałożył zakaz zanieczyszczania strumienia, a pochodzące z niego ograniczenia wpływają na zasady wstępu do dziś. Czy można wejść do jaskini? Wejście jest zamknięte na kłódkę, a dostęp kontroluje Bristol Exploration Club w imieniu właścicieli terenu. Początkujący nie są wpuszczani. Wejścia odbywają się w grupach prowadzonych przez doświadczonych członków klubu, po wcześniejszym uzgodnieniu. Informacje o zasadach dostępu publikują Bristol Exploration Club oraz rejestr Mendip Cave Registry & Archive. Nie próbuj wchodzić na własną rękę. Co ją otacza? Jaskinia leży pod obszarem chronionym Priddy Pools, który ma status SSSI (Site of Special Scientific Interest), więc teren podlega ochronie przyrodniczej. Całe otoczenie to część Mendip Hills National Landscape, czyli krajobrazu krasowego z pastwiskami, kamiennymi murkami i licznymi zapadliskami. Priddy to jedna z najwyżej położonych wsi na Mendip i dobra baza do wypraw po okolicy. Jak dotrzeć do Priddy? Priddy leży około 8 km na północ od Wells. Najwygodniej dojechać samochodem, ponieważ komunikacja publiczna w okolicy jest rzadka. W samej wsi i wokół niej biegną ścieżki piesze po wzgórzach Mendip. Co zobaczyć w okolicy, jeśli nie jesteś grotołazem? Spacer po krajobrazie Mendip pozwala zobaczyć pastwiska, stawy Priddy Pools i charakterystyczne dla krasu zagłębienia. W pobliżu jest też Wookey Hole, gdzie wypływa woda z jaskini, oraz miasto Wells z katedrą. Kilka sąsiednich jaskiń, w tym Swildon's Hole i Eastwater Cavern, to osobne obiekty z własnymi zasadami dostępu. Najczęstsze pytania Czy St Cuthbert's Swallet jest otwarta dla turystów? Nie. Jaskinia jest zamknięta, a wstęp mają tylko uprawnieni grotołazi pod nadzorem Bristol Exploration Club. Jak długa jest jaskinia? Ma około 7 km udokumentowanych korytarzy i około 145 m głębokości. Dokładne wartości różnią się nieco między źródłami. Dokąd płynie woda z jaskini? Do źródła w Wookey Hole. Zostało to potwierdzone badaniami znacznikiem barwnym. Kiedy została odkryta? We wrześniu 1953 roku przez członków Bristol Exploration Club.

Hunter's Hole

Priddy

Hunter's Hole to jaskinia pionowa na wzgórzach Mendip w hrabstwie Somerset, tuż obok wsi Priddy w południowo-zachodniej Anglii. To obiekt dla grotołazów, a nie dla zwykłych turystów: wejście prowadzi w głąb ziemi przez studnie i wymaga sprzętu oraz doświadczenia. Gdzie leży Hunter's Hole i jak do niej trafić? Otwór znajduje się za pubem Hunters Lodge Inn, na obrzeżach Priddy. Samochód zostawia się przy pubie. Od budynku trzeba przejść około 100 m do niewielkiego zagłębienia wśród drzew, gdzie zamontowano stałą drabinę prowadzącą do środka. Priddy leży na płaskowyżu Mendip, a okolica jest jednym z głównych w Wielkiej Brytanii ośrodków speleologicznych. Jak wygląda jaskinia w środku? Hunter's Hole ma około 58 m głębokości i około 275 m długości korytarzy według rejestru jaskiń Mendip. Układ tworzy seria szybów prowadzących do głównej komory, nazywanej „railway tunnel”, czyli tunelem kolejowym. Rejestr opisuje m.in. przestronny, około 20-metrowy próg oraz szeroki, opadający tunel. Jaskinia jest popularna wśród grotołazów ćwiczących technikę linową (SRT). Co warto wiedzieć o historii i ochronie przyrody? Pierwsze wejście do jaskini odbyło się w 1954 roku po pracach wykopaliskowych, które prowadzili członkowie klubów Wessex Cave Club oraz Bristol Exploration Club; wcześniej pracowali tu także grotołazi z Cambridge. Obiekt wchodzi w skład obszaru Priddy Caves, chronionego jako SSSI (Site of Special Scientific Interest) – to wzorcowy przykład systemu szybów odwadniających zamknięte zagłębienie terenu. Z tego powodu należy zachować jaskinię w stanie nienaruszonym i nie zostawiać po sobie śladów. Czy każdy może zejść do Hunter's Hole? Nie. Zejście wymaga umiejętności pionowych, odpowiedniego oświetlenia, kasku i partnerów na powierzchni. Osobom bez doświadczenia najlepiej wybrać się z lokalnym klubem lub licencjonowanym przewodnikiem. Zasady dostępu bywają zmieniane, dlatego przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje w klubie Wessex Cave Club (jego siedziba znajduje się w pobliskim Upper Pitts) lub w przewodniku dostępu CSCC. Nie myl tej jaskini z sąsiednimi: Swildon's Hole, Eastwater Cavern czy Hunters' Lodge Inn Sink to odrębne obiekty o innych zasadach wejścia. Kiedy jechać i co zabrać? Jaskinia nie ma sezonu, ale po ulewach woda w systemach Mendip szybko się podnosi, więc lepiej wybrać okres suchej pogody. Przy pubie warto mieć gotówkę, bo karty bywają tam nieprzyjmowane. Potrzebne są: kombinezon, kask z latarką czołową i zapasowe źródło światła, uprząż, a także ciepła odzież na zmianę. Najczęstsze pytania Czy Hunter's Hole jest dla początkujących? Nie. To jaskinia pionowa, więc potrzeba techniki linowej lub wycieczki z doświadczonym przewodnikiem. Gdzie zaparkować? Przy pubie Hunters Lodge Inn w Priddy, skąd do wejścia jest około 100 m pieszo. Jak głęboka jest jaskinia? Około 58 m, przy długości około 275 m. Czy to to samo co Hunters' Lodge Inn Sink? Nie. Hunters' Lodge Inn Sink to osobna jaskinia w pobliżu, o innych parametrach i charakterze.

Eastwater Cavern

Priddy

Eastwater Cavern (znana też jako Eastwater Swallet) to jaskinia w pobliżu wsi Priddy, w wapiennych Wzgórzach Mendip w hrabstwie Somerset w Anglii. To wymagający system dla doświadczonych grotołazów, a nie obiekt do zwiedzania dla przypadkowych turystów. Czym jest Eastwater Cavern? Jaskinia to pionowo opadający system korytarzy i studni, który według rejestru jaskiń Mendip ma około 2,8 km długości i około 160 m głębokości. Inne opracowania podają nieco większą długość, bo wyniki pomiarów różnią się w zależności od źródła. Wejście prowadzi przez rumowisko skalne, za którym zaczyna się tzw. Upper Series, a dalej Primrose Pot. Dno osiąga się, idąc wzdłuż podziemnego cieku. Jak powstało odkrycie jaskini? Pierwsze prace wykopaliskowe rozpoczęto w kwietniu 1902 roku. Kierował nimi Herbert E. Balch, a w ekipie pracowali opłaceni robotnicy oraz ochotnicy z Wells Natural History Society. Postępy początkowo szły wolno, ale w lutym 1903 roku Balch i Willcox odkryli rozległy korytarz i doszli nim do końca jaskini. Później system rozbudowywano: Dolphin Pot wykopał w 1940 roku Wessex Cave Club, Primrose Pot dołączył w 1950 roku, a ostatnim ważnym odkryciem był West End Series w 1983 roku. Co zobaczysz i dla kogo jest ta jaskinia? Eastwater to klasyczna jaskinia sportowa: ciasne przejścia, pionowe odcinki i woda płynąca strumieniem. Wymaga kasku z oświetleniem, odpowiedniego ubioru, doświadczenia w poruszaniu się po jaskiniach oraz umiejętności pokonywania studni. Samotne wejście bez znajomości systemu nie wchodzi w grę. Osoby bez doświadczenia powinny skorzystać z usług licencjonowanego przewodnika lub dołączyć do wyprawy klubu grotołazów. Jak dojechać i czy jest wstęp? Jaskinia leży przy farmie Eastwater, niedaleko Priddy. Współrzędne to około 51,253 N, 2,662 W. Przed zejściem trzeba zgłosić się w gospodarstwie po zgodę na wejście i wnieść symboliczną opłatę (według różnych źródeł kilka funtów od osoby). Aktualne zasady sprawdź w rejestrze Mendip Cave Registry lub u lokalnych klubów jaskiniowych przed wyjazdem, bo warunki dostępu mogą się zmieniać. Kiedy przyjechać? Jaskinia nie ma sezonu, ale w czasie obfitych opadów strumień wypełnia się wodą, co utrudnia i może uczynić niebezpiecznym przejście. Najlepiej planować wejście na okres suchej pogody i sprawdzić prognozę. Zawsze powiadom kogoś na powierzchni o planowanej godzinie powrotu. Najczęstsze pytania Czy Eastwater Cavern jest otwarta dla turystów? Nie w sensie typowej trasy turystycznej. To jaskinia sportowa, do której wchodzą wyłącznie osoby z doświadczeniem lub w towarzystwie przewodnika. Czy potrzebne jest pozwolenie? Tak, trzeba zgłosić się w farmie Eastwater i zapłacić niewielką opłatę uznaniową. Jak głęboka jest jaskinia? Rejestr Mendip podaje około 160 m głębokości przy długości około 2,8 km. Gdzie leży Eastwater Cavern? Koło wsi Priddy, na Wzgórzach Mendip w Somerset, w południowo-zachodniej Anglii.

Swildon's Hole

Priddy

Swildon's Hole to jaskinia w okolicy wsi Priddy w Mendip Hills, w hrabstwie Somerset w południowo-zachodniej Anglii. Z ponad dziewięcioma kilometrami korytarzy jest najdłuższą jaskinią w całych Mendip i jedną z najbardziej znanych w Wielkiej Brytanii. To obiekt dla grotołazów, a nie trasa turystyczna: nie ma tu oświetlenia, ścieżek ani biletowanego wejścia z przewodnikiem. Czym jest Swildon's Hole? To jaskinia typu swallet, czyli system, w którym potok powierzchniowy znika pod ziemią i płynie dalej podziemnym korytarzem. Rejestr jaskiń Mendip podaje długość ok. 9146 m i głębokość 167 m, a wlot leży na wysokości około 238 m n.p.m. Jaskinię po raz pierwszy zeszli eksploratorzy w 1901 roku, co czyni ją jedną z najwcześniej systematycznie badanych w Wielkiej Brytanii. Później okazało się, że łączy się z sąsiednim Priddy Green Sink, a całość wchodzi w skład obszaru Priddy Caves, chronionego jako SSSI (Site of Special Scientific Interest). Co jest w środku? Po wejściu przez niewielki otwór potok prowadzi stromo w dół korytarzem wodnym. Jaskinia jest mokra i zimna, a w czasie opadów poziom wody szybko rośnie. Dalej droga prowadzi do pierwszego syfonu, czyli odcinka całkowicie wypełnionego wodą. Za nim korytarze się wypłaszczają i tworzą rozległe pętle. W głębi systemu kolejne syfony wymagają już sprzętu nurkowego, a eksploracja sięgnęła dwunastego z nich. Czy mogę tam wejść jako turysta? Nie w zwykłym sensie. Swildon's Hole jest popularna wśród grotołazów, ale wymaga doświadczenia lub kogoś, kto prowadzi grupę. Potrzebne są kombinezon, kask z lampą czołową i ciepła odzież pod spodem. Na miejscu opłatę pobiera się w domu przy ścieżce, a przebrać można się w stodole na Priddy Green. Osoby bez doświadczenia powinny skorzystać z lokalnego klubu jaskiniowego albo komercyjnego operatora zajęć grotołazowskich. Przed wyprawą sprawdź prognozę pogody, bo woda w jaskini potrafi odciąć drogę powrotną. Linia nurkowa przy pierwszym syfonie bywa uszkadzana, więc stan przejścia warto sprawdzić z klubami. Jak dojechać? Priddy leży na płaskowyżu Mendip, mniej więcej 10 km od Wells i około 20 km od Bristolu. Najwygodniej dojechać samochodem; komunikacja publiczna do wsi jest ograniczona. Wlot jaskini znajduje się kawałek za wsią, a ścieżka prowadzi od drogi przez pola. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Mendip Hills to obszar o statusie National Landscape z licznymi wąwozami, jaskiniami i wzgórzami. W pobliżu Priddy leżą inne jaskinie tego samego kompleksu, m.in. Eastwater Cavern, Hunter's Hole i St Cuthbert's Swallet, ale każda z nich ma własny przebieg i trudności. Dla spokojniejszego dnia dobre są spacery po płaskowyżu, a w Wells można zajrzeć do katedry i do muzeum regionalnego. Najczęstsze pytania Jak długa jest Swildon's Hole? Rejestr jaskiń Mendip podaje około 9,1 km korytarzy przy głębokości 167 m. To najdłuższa jaskinia w Mendip. Czy trzeba płacić za wejście? Tak, niewielką opłatę pobiera się w domu przy ścieżce do jaskini. Warto mieć gotówkę i potwierdzić zasady z lokalnym klubem. Czy jaskinia nadaje się dla początkujących? Tylko z doświadczonym przewodnikiem i na krótkie wejście. Jest mokra, a poziom wody zależy od pogody, więc to nie jest miejsce na samodzielną wyprawę bez przygotowania. Czy jaskinia jest chroniona? Tak. Swildon's Hole wchodzi w skład Priddy Caves SSSI, więc obowiązuje zakaz niszczenia nacieków i zakłócania fauny.

GB Cave

Cheddar

GB Cave to zamknięta jaskinia w wapieniach Mendip Hills w hrabstwie Somerset, między wsiami Charterhouse i Shipham, kilka kilometrów od Cheddar. To obiekt dla speleologów, a nie wycieczka z biletem, więc warto wiedzieć, czego się spodziewać, zanim zaczniesz planować wizytę. Czym jest GB Cave? Jaskinia ma około 1950 m długości i sięga mniej więcej 134 m w głąb wzgórza. Zalicza się do najważniejszych jaskiń regionu, a jej dane znajdziesz w Mendip Cave Registry. Nie jest to Gough's Cave w wąwozie Cheddar, czyli jaskinia pokazowa z oświetleniem i trasą dla zwiedzających. GB leży w zupełnie innym miejscu i ma inny charakter. Jak ją odkryto? Pierwsze wejście odbyło się 19 listopada 1939 roku. Poprzedziło je około dziesięciu miesięcy kopania, które prowadzili członkowie University of Bristol Spelæological Society. Nazwa jaskini pochodzi od dwóch członków towarzystwa, którzy wykonali większość pracy. Pierwsza mapa powstała w 1943 roku, a w 1951 roku towarzystwo opublikowało kolejną, autorstwa Bendalla i Crickmaya. Co jest w środku? Najbardziej znane są dwa wnętrza. Pierwsze to Gorge, szeroki korytarz po dawnym potoku. Prowadzi on do drugiego, czyli Main Chamber. Przez dziesięciolecia uchodziły one za największą przestrzeń znaną pod Mendip Hills, aż w 2012 roku odkryto większą komorę w Reservoir Hole. Jaskinia słynie też z bogatych nacieków, które właśnie dlatego są chronione systemem pozwoleń. Czy można tam wejść? Tak, ale tylko z pozwoleniem. Dostępem zarządza Charterhouse Caving Company, spółka powołana przez kluby speleologiczne z Mendip. Początkowo działała jako Charterhouse Caving Committee, na prośbę Bristol Water, do którego należał teren. Dziś grunt jest własnością Somerset Wildlife Trust, a spółka ma dzierżawę i wydaje pozwolenia członkom klubów. W jej władzach zasiadają przedstawiciele jedenastu klubów. Zasady dla GB Cave są restrykcyjne: grupa liczy najwyżej sześć osób, nie wpuszcza się początkujących, zakazane są lampy karbidowe, pozwolenie wyrabia się elektronicznie przed wyprawą, a system jest bezpłatny. Przepisy bywają aktualizowane, dlatego sprawdź je na stronie Charterhouse Caving Company przed wyjazdem. Kiedy przyjechać i na co się przygotować? Termin wizyty ustala się razem z klubem, który wystąpi o pozwolenie. Jaskinia wymaga doświadczenia w poruszaniu się pod ziemią i odpowiedniego sprzętu. Jeśli nie jesteś speleologiem, lepiej wybrać Gough's Cave lub Cox's Cave w Cheddar, które są otwarte dla turystów. Najczęstsze pytania Czy GB Cave jest otwarta dla turystów? Nie. Wejście jest zamknięte, a wizyty są możliwe tylko dla doświadczonych grup z pozwoleniem. Kto wydaje pozwolenia? Charterhouse Caving Company. Pozwolenia są elektroniczne i bezpłatne, a obowiązują limity grupy. Czy to ta sama jaskinia co Gough's Cave? Nie. Gough's Cave to jaskinia pokazowa w wąwozie Cheddar. GB Cave leży w okolicy Charterhouse i Shipham. Kiedy odkryto GB Cave? 19 listopada 1939 roku, po około dziesięciu miesiącach kopania przez speleologów z Bristolu.

Rhino Rift

Cheddar

Rhino Rift to głęboka jaskinia pionowa w pobliżu Charterhouse, niedaleko Cheddar, w Mendip Hills w hrabstwie Somerset (Anglia). To obiekt dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłego zwiedzającego. Czym jest Rhino Rift? Jaskinia powstała w wapieniu karbońskim i wchodzi w skład obszaru chronionego Cheddar Complex SSSI. Jej głębokość to około 147 m, a łączna długość korytarzy liczy kilkaset metrów. Układ opiera się na seriach pionowych studni. Opisy w rejestrze jaskiń Mendip podkreślają, że przypomina raczej pothole z Yorkshire niż typową jaskinię tego regionu, w której przeważają poziome ciągi. Dno kończy się niewielką, zawaloną rurą freatyczną. Skąd nazwa i kto ją odkrył? Nazwa (po polsku „Szczelina Nosorożca") pochodzi od kości wymarłych zwierząt, które znaleziono podczas wcześniejszych prac wykopaliskowych prowadzonych przez Uniwersyteckie Towarzystwo Speleologiczne w Bristolu. Właściwą jaskinię odkryli w 1971 roku członkowie Wessex Cave Club po udanym kopaniu. Badania datowania uranowo-torowego z 1984 roku wskazują, że jaskinia powstała ponad 75 tysięcy lat temu, a jej osady są młodsze niż około 45 tysięcy lat. Jak wygląda trasa wewnątrz? Najważniejszym elementem są trzy główne studnie, które razem dają zejście rzędu 84 m. Pokonuje się je techniką linową (SRT), dlatego wymagane są własny sprzęt, doświadczenie w poruszaniu się po linach i umiejętność oceny stanu punktów asekuracyjnych. Operator jaskini ostrzegał wcześniej przed niebezpiecznymi spitami na prawej drodze; została ona później ponownie zaporęczowana. Jak się dostać i czy można wejść? Jaskinia jest zamknięta na kłódkę, a dostęp kontroluje Charterhouse Caving Company, która zarządza jaskiniami w rejonie Charterhouse. Wejście wymaga wcześniejszego uzgodnienia, a prace kopalne bez zgody firmy nie są dozwolone. Nad ziemią okolica to łagodne, wapienne wzgórza Mendip, z szeroką siecią szlaków pieszych i widokami na wąwóz Cheddar. Kiedy jechać? Temperatura pod ziemią jest stała przez cały rok, więc pora roku ma mniejsze znaczenie niż pogoda w dniu wejścia. Po silnych opadach część studni może być mokra, dlatego grotołazi wybierają zwykle okresy suche. Najczęstsze pytania Czy Rhino Rift jest dla początkujących? Nie. Zejście przez trzy studnie wymaga techniki SRT i doświadczenia. Początkujący znajdą łatwiejsze jaskinie w okolicy, np. w ramach zorganizowanych wycieczek. Jak głęboka jest jaskinia? Około 147 m, z czego główne studnie dają zejście rzędu 84 m. Kto zarządza dostępem? Charterhouse Caving Company. Jaskinia jest zamknięta, a wejście wymaga uzgodnienia. Skąd wzięła się nazwa? Od kości wymarłych zwierząt odnalezionych podczas wcześniejszych wykopalisk w tym miejscu.

Upper Flood Swallet

Charterhouse

Upper Flood Swallet to jaskinia w pobliżu wsi Charterhouse, w wapiennych wzgórzach Mendip w hrabstwie Somerset w Anglii. Uchodzi za jedną z najpiękniej udekorowanych jaskiń regionu, ale nie jest atrakcją dla przypadkowego turysty: wejście jest zamknięte, a wizyty odbywają się wyłącznie pod opieką uprawnionego przewodnika. Czym jest Upper Flood Swallet? To jaskinia typu ponor, czyli miejsce, w którym woda spływająca z powierzchni znika pod ziemią. Pierwotnie znano ją jako Blackmoor Flood Swallet. Wejście odsłoniła wielka powódź w lipcu 1968 roku, stąd nazwa, a odkrycia dokonano 3 października tego samego roku. Jaskinia należy do obszaru Cheddar Complex SSSI, czyli chronionego pod względem przyrodniczym i geologicznym kompleksu w skałach wapienia węglowego. Co kryje podziemny system? Kolejne odcinki odkrywano przez dziesięciolecia żmudnego kopania, a przełomy następowały w latach 1971, 1972, 1985 i 2006. Ostatni z nich, dokonany przez Tima Francisa i Julie Hesketh, otworzył salę nazwaną Departure Lounge i około dwóch kilometrów dalszych korytarzy. Po tym odkryciu system ma ponad 4 km długości i głębokość rzędu 110–130 m, zależnie od źródła i daty pomiaru. Największą sławę przyniosły mu bogate, delikatne nacieki, między innymi w partii Neverland. Czy można tam wejść? Tak, ale tylko w ramach zorganizowanej wyprawy. Wejście jest zablokowane, a dostęp zarządza klub Mendip Caving Group na prośbę właściciela terenu. Grupy są bardzo małe i prowadzi je opiekun z klubu, ponieważ formacje łatwo uszkodzić. Zgłoszenia kieruje się do sekretarza klubu. Zasady mogą się zmieniać, więc przed planowaniem trzeba je potwierdzić bezpośrednio. Jak dotrzeć w okolice? Charterhouse leży na płaskowyżu Mendip, w górach, które tworzą obszar Mendip Hills National Landscape. Okolica jest łatwo dostępna samochodem z Bristolu i Wells. Samej jaskini nie da się zwiedzić bez zgody, ale w pobliżu biegną szlaki piesze po wrzosowiskach i dawnych terenach górniczych, w tym śladach po kopalniach ołowiu, od których Charterhouse wzięło rozgłos. Kiedy się wybrać i czego się spodziewać? Jaskinia jest podatna na zalewanie, więc terminy zależą od pogody i stanu wody. Trasa jest wymagająca fizycznie: ciasne przejścia, wspinaczka i błoto, dlatego potrzebne są doświadczenie, kombinezon, kask i oświetlenie. Dla osób bez takich umiejętności lepszym wyborem będą jaskinie komercyjne w Cheddar lub Wookey Hole. Najczęstsze pytania Czy Upper Flood Swallet jest otwarta dla turystów? Nie jako atrakcja komercyjna. Wejście jest zamknięte, a wyprawy organizuje Mendip Caving Group z opiekunem prowadzącym. Skąd wzięła się nazwa? Wejście otworzyła powódź z lipca 1968 roku, a słowo swallet oznacza ponor, w którym znika woda. Jak długa jest jaskinia? Po odkryciach z 2006 roku ma ponad 4 km korytarzy. Podawana głębokość waha się od około 110 do 129 m. Czy to jedyna jaskinia w okolicy? Nie. W Mendip jest ich wiele, na przykład Longwood Swallet, Rhino Rift czy GB Cave, ale każda ma własne zasady dostępu.

Longwood Swallet

Cheddar

Longwood Swallet to jaskinia w wapieniach karbońskich wzgórz Mendip, w pobliżu wsi Charterhouse w hrabstwie Somerset, niedaleko Cheddar. To obiekt dla speleologów, a nie atrakcja dla zwykłych turystów: wejście jest zamknięte na kłódkę, a wstęp reguluje system zezwoleń. Czym jest Longwood Swallet? Jaskinia leży w dolinie Longwood Valley i wchodzi w skład obszaru chronionego Cheddar Complex (SSSI). Wcześniej miała własny status chronionego stanowiska razem z sąsiednią jaskinią August Hole. Oba obiekty łączy się często w jeden układ, nazywany Longwood/August. Cały kompleks Cheddar Complex obejmuje ponad 441 hektarów i został objęty ochroną w 1952 roku. Łączna długość korytarzy to około 1,65 km, a głębokość sięga około 175 m. Od naturalnego szybu w dnie doliny odchodzi skomplikowany system korytarzy z kilkoma dużymi komorami. Powstały one wzdłuż uskoków i zostały poszerzone przez zawały skał. Kto odkrył jaskinię? Wejście znaleźli we wrześniu 1944 roku uczniowie szkoły Sidcot School. Plan z 1946 roku opracowali bracia Stride, a opublikowało go Towarzystwo Speleologiczne Uniwersytetu w Bristolu (UBSS). To towarzystwo wydało też późniejszą mapę z 1948 roku, obejmującą razem Longwood Swallet i August Hole. Czy można tam wejść? Dostęp kontroluje Charterhouse Caving Company (CCC Ltd). Powstała ona jako komitet na prośbę firmy Bristol Water, do której należały dawniej tamtejsze tereny. Obecnie gruntami opiekuje się Somerset Wildlife Trust, a CCC współpracuje z nim, by jaskinie pozostały dostępne dla speleologów. Zezwolenia i klucze uzyskuje się za pośrednictwem klubów należących do CCC, na przykład UBSS. Przed planowaniem wyprawy sprawdź aktualne zasady u CCC i w przewodniku dostępu CSCC. Nie jest to wycieczka dla początkujących. Wejście wymaga doświadczenia, sprzętu linowego i odpowiedniego przygotowania. Początkujący powinni wybrać komercyjne jaskinie w pobliskim Cheddar Gorge. Jakie są zagrożenia? Jaskinia bywa zalewana. Fala powodziowa może pojawić się także wtedy, gdy Bristol Water wyłącza pompy przy źródle w Charterhouse, bo woda spływa potokiem do jaskini. Z tego powodu przed zejściem trzeba sprawdzić prognozę pogody i stan wody. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? W rejonie Charterhouse znajdują się inne jaskinie Mendip, między innymi Rhino Rift, odkryta w 1971 roku przez członków Wessex Cave Club. Spacerowicze mogą odwiedzić Cheddar Gorge i pobliskie wzgórza. Ścieżka przez Longwood Valley została tymczasowo zamknięta z powodu zamierania jesionów, więc przed wyjściem na trasę sprawdź komunikaty Somerset Wildlife Trust. Najczęstsze pytania Gdzie leży Longwood Swallet? W pobliżu Charterhouse we wzgórzach Mendip, w hrabstwie Somerset w Anglii, kilka kilometrów od Cheddar. Czy jaskinia jest otwarta dla turystów? Nie. Wejście jest zamknięte, a dostęp kontroluje Charterhouse Caving Company. Zezwolenia otrzymują doświadczeni speleolodzy przez kluby członkowskie. Jak głęboka jest jaskinia? Ma około 175 m głębokości i około 1,65 km długości. Kiedy odkryto Longwood Swallet? We wrześniu 1944 roku, a odkrywcami byli uczniowie szkoły Sidcot School. Czy jaskinia jest bezpieczna w czasie deszczu? Nie. Jaskinia bywa zalewana, więc przed wejściem trzeba sprawdzić pogodę i poziom wody.

Palaeolithic and later prehistoric sites at Creswell Gorge including Pinhole Cave, Mother Grundy's Parlour and Robin Hood's Cave

Bolsover

Creswell Crags to wąwóz z jaskiniami z epoki lodowcowej koło miejscowości Creswell w okolicach Bolsover, na granicy hrabstw Derbyshire i Nottinghamshire w środkowej Anglii. W urzędowych rejestrach obiekt figuruje pod długą nazwą stanowisk paleolitycznych i późniejszych stanowisk prehistorycznych w Creswell Gorge, wśród których są Pinhole Cave, Mother Grundy's Parlour i Robin Hood's Cave. Dla turysty to jedno z najważniejszych miejsc archeologicznych w Wielkiej Brytanii. Co zobaczysz w Creswell Crags? Wąwóz tworzą niskie klify wapienne po obu stronach niewielkiego sztucznego jeziora. W ścianach znajduje się kilkanaście jaskiń, a trzy najbardziej znane to Pinhole Cave, Mother Grundy's Parlour i Robin Hood's Cave. W jaskiniach odkryto ślady bytności ludzi i zwierząt z ostatniej epoki lodowcowej, w tym narzędzia z kamienia i kości. Sąsiednia Church Hole kryje to, z czego miejsce słynie najbardziej: rytowane na skale wizerunki, odkryte w 2003 roku. To jedyny znany w Wielkiej Brytanii zespół sztuki jaskiniowej z epoki lodowcowej, liczący około 13 tysięcy lat. Czy można wejść do jaskiń? Tak, ale w zorganizowanych grupach. Do wyboru są wycieczki z przewodnikiem: po Robin Hood's Cave (m.in. o życiu w epoce lodowcowej oraz o znakach przeciw czarom wyrytych w późniejszych wiekach) i wycieczka do Church Hole poświęcona sztuce naskalnej. Wycieczki wymagają wcześniejszej rezerwacji. Church Hole jest zamknięta dla zwiedzających mniej więcej od października do marca, ponieważ zimują w niej nietoperze, więc w tym okresie wycieczki do sztuki naskalnej nie odbywają się. Spacer wokół jeziora i wzdłuż klifów jest dostępny bez biletu na wycieczkę. Centrum dla zwiedzających Przy wąwozie działa Creswell Crags Museum & Heritage Centre. Ma wystawę o epoce lodowcowej i znaleziskach z jaskiń, sklep z pamiątkami i kawiarnię. Budynek jest dostosowany dla osób z ograniczoną mobilnością. Tu kupisz bilety i sprawdzisz godziny wycieczek. Status ochrony Cały teren jest zabytkiem chronionym (scheduled monument), a prawie cały obszar objęty jest też statusem SSSI, czyli obszaru o szczególnym znaczeniu naukowym. Creswell Crags znajduje się na brytyjskiej liście wstępnej UNESCO (Tentative List) od 2012 roku. Wpis na Listę światowego dziedzictwa nie został jeszcze dokonany. Kiedy przyjechać? Centrum jest zwykle czynne codziennie od lutego do października, a od listopada do stycznia głównie w weekendy i święta; w Boże Narodzenie, Boxing Day i Nowy Rok jest zamknięte. Godziny zmieniają się z roku na rok, więc przed wyjazdem sprawdź je na stronie obiektu. Jeśli chcesz zobaczyć rytowane wizerunki w Church Hole, planuj wizytę między wiosną a wczesną jesienią. Najczęstsze pytania Czy Creswell Crags leży w Derbyshire czy w Nottinghamshire? W obu. Wąwóz biegnie wzdłuż granicy hrabstw, a obiekt jest wpisany do rejestrów zabytków obu hrabstw. Czy trzeba rezerwować wycieczki do jaskiń? Tak, wycieczki z przewodnikiem wymagają wcześniejszej rezerwacji. W sezonie wakacyjnym miejsca rozchodzą się szybciej. Czy zimą można zobaczyć sztukę naskalną? Nie. Church Hole jest zamknięta od października do marca ze względu na nietoperze. W tym czasie możesz zwiedzać wystawę i spacerować po wąwozie. Czy miejsce jest dostępne dla osób na wózkach? Centrum dla zwiedzających jest dostępne. Jaskinie mają swoje ograniczenia, dlatego warto zapytać obsługę o możliwości udziału w wycieczkach przed przyjazdem.

Fingal's Cave

Grota Fingala (Fingal's Cave) to morska jaskinia na bezludnej wyspie Staffa w archipelagu Hebrydów Wewnętrznych, w hrabstwie Argyll and Bute w Szkocji. Wyspą opiekuje się National Trust for Scotland, a od 2001 roku ma ona status narodowego rezerwatu przyrody. Wejście do groty otaczają regularne słupy bazaltowe, a samo wnętrze słynie z niezwykłej akustyki. Dlaczego warto zobaczyć Grotę Fingala? Ściany jaskini tworzą sześcioboczne kolumny bazaltowe, które powstały, gdy lawa stygła około 60 milionów lat temu. Podobną budowę ma Grobla Olbrzyma w Irlandii Północnej. Fale Atlantyku wlewają się w głąb groty i odbijają od skał, dlatego dźwięk niesie się tu jak w sali koncertowej. To właśnie to miejsce zainspirowało Felixa Mendelssohna do napisania uwertury „Hebrydy". Jak dopłynąć na Staffę? Na wyspę nie prowadzi żaden most ani prom samochodowy, więc jedyna droga to rejs łodzią. Wycieczki startują z wyspy Mull (między innymi z Ulva Ferry), z Iony i Fionnphort oraz z Oban. Z Ulva Ferry rejs trwa około godziny w jedną stronę, a na wyspie spędzasz zwykle nieco ponad godzinę. Wycieczka z Iony i Fionnphort trwa łącznie około trzech godzin. Rejsy odbywają się mniej więcej od Wielkanocy do września i zależą od pogody, więc rezerwuj z wyprzedzeniem. Co zobaczysz na miejscu? Po zejściu na ląd idziesz ścieżką wzdłuż klifu do wejścia do jaskini. Wzdłuż skraju bazaltowych słupów prowadzi wąski chodnik, z którego zajrzysz w głąb groty. Najwyższy punkt Staffy leży na wysokości około 42 m n.p.m. Na trawiastym szczycie wyspy możesz obserwować ptaki morskie: maskonury, fulmary zwyczajne i nurniki (Cepphus grylle). Kiedy jechać? Najlepsza jest pogoda z bezwietrznym morzem, bo wtedy łódź bez problemu dobija do przystani. Maskonury pojawiają się latem, dlatego miłośnicy ptaków wybierają miesiące letnie. Zabierz wodoodporną kurtkę i buty z dobrą przyczepnością, bo skały bywają śliskie. Przed rezerwacją sprawdź u przewoźnika, czy przystań na Staffie jest czynna. Pomost był zamknięty na prace remontowe od września 2024 do marca 2025 roku. Najczęstsze pytania Czy można wejść do środka Groty Fingala? Można podejść do wejścia i zajrzeć w głąb od strony skał, a wnętrze podziwia się też z łodzi, o ile pozwala na to stan morza. Szczegóły ustalaj z przewoźnikiem. Ile czasu trwa wycieczka na Staffę? Rejs z Ulva Ferry zajmuje około godziny w jedną stronę, a na wyspie spędzisz ponad godzinę. Wyprawa z Iony i Fionnphort trwa około trzech godzin. Czy na Staffie są maskonury? Tak, wyspa jest ich siedliskiem, podobnie jak fulmarów zwyczajnych i nurników (Cepphus grylle). Najłatwiej zobaczysz je latem. Czy bilet do Groty Fingala jest drogi? Płacisz za rejs, a nie za wstęp na wyspę. Ceny rejsów z Ulva Ferry zaczynają się od około 32,50 funta dla dorosłego, więc aktualną stawkę sprawdź u operatora.

Thor's Cave

Staffordshire Moorlands

Thor's Cave to naturalna jaskinia w wapiennej skale nad doliną rzeki Manifold, niedaleko wsi Wetton w hrabstwie Staffordshire (Staffordshire Moorlands), w angielskim Peak District. Ogromny łukowaty otwór widać z dna doliny z daleka, a samo wejście jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych widoków w regionie White Peak. Co to za miejsce? Jaskinia powstała w wapieniu karbońskim jako forma krasowa. Główne wejście ma kształt symetrycznego łuku o szerokości około 7,5 m i wysokości około 10 m. Wejście znajduje się mniej więcej 80 m nad dnem doliny. Drugi otwór, nazywany West Window, wychodzi na przeciwną stronę skały, a pod nim leży osobna grota, Thor's Fissure Cavern. Dlaczego jest ważna dla archeologii? Jaskinię badano w dwóch kampaniach: w latach 1864–1865 oraz 1927–1935. Znaleziono w niej kości ludzkie i zwierzęce, narzędzia kamienne, ceramikę oraz przedmioty z brązu. Ślady użytkowania sięgają epoki kamienia i trwają aż do epoki żelaza, więc dawni mieszkańcy doliny korzystali z niej przez tysiące lat. Dziś miejsce ma status stanowiska archeologicznego, a część znalezisk pokazuje się w muzeach regionu, m.in. w Buxton. Jak dojść do jaskini? Najkrótsza trasa zaczyna się we wsi Wetton. Stamtąd ścieżką przez pola i zejściem w dolinę dojdziesz do skały w około 20–30 minut. Drugi wariant to dojście od dołu, szlakiem Manifold Way, czyli dawnym torowiskiem kolejowym biegnącym dnem doliny. Od niego odchodzi schodkowa ścieżka prowadząca stromo w górę do wejścia. Ścieżka jest publiczna i nie wymaga opłat. Co zobaczysz na miejscu? Wnętrze jaskini z potężnym łukiem wejścia, który ramuje widok na dolinę. Panoramę Manifold Valley z lasami, łąkami i wijącą się rzeką. Okno West Window i skalne ściany nad grotą Thor's Fissure. Wewnątrz jest ciemno, a skała bywa śliska, więc przydadzą się buty z dobrą podeszwą i latarka. Podłoże przy wejściu jest nierówne. Kiedy przyjechać? Najlepiej wiosną i latem, kiedy dni są długie, a dolina zielona. Jesienią kolory zachwycają, ale schodki po deszczu stają się śliskie. Ranek zwykle oznacza mniej ludzi, a popołudniowe światło dobrze podkreśla łuk wejścia. W zimie po opadach i przymrozkach zejście jest trudniejsze. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Thor's Cave jest płatny? Nie. Jaskinia leży przy publicznej ścieżce i można ją odwiedzić bez biletu. Jak długo trwa spacer z Wetton? Zwykle 20–30 minut w jedną stronę. Powrót pod górę zajmuje trochę dłużej. Czy trasa jest trudna? Nie, ale zejście i podejście schodkami bywa strome, a po deszczu śliskie. Warto mieć stabilne buty. Czy w jaskini prowadzono badania archeologiczne? Tak, w latach 1864–1865 i 1927–1935. Odkryto m.in. kości, narzędzia kamienne, ceramikę i wyroby z brązu.

Langcliffe Pot

Langcliffe Pot to jeden z największych systemów jaskiniowych w Yorkshire Dales, położony na zboczach Great Whernside w Upper Wharfedale, około 3 km na południowy wschód od wsi Kettlewell (North Yorkshire, Anglia). Mimo nazwy nie leży w pobliżu wsi Langcliffe koło Settle. To obiekt wyłącznie dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja turystyczna. Czym jest Langcliffe Pot? Jaskinię odkryto w 1936 roku. Ma dwa wejścia w postaci pionowych studni, a każda z nich opada na około 25 m do podstawy warstwy tzw. Middle Limestone. Znana długość korytarzy to około 9,6 km, a głębokość około 116 m. Za studniami korytarze zwężają się, a jednym z charakterystycznych odcinków jest niski, mokry Craven Crawl. System należy do obszaru Black Keld, objętego ochroną jako Site of Special Scientific Interest (SSSI). Razem z sąsiednim Mossdale Caverns tworzy podziemną sieć o łącznej długości ponad 20 km. Obszar chroni się ze względu na wyjątkową geologię: kilka ponorów kieruje wodę do jednego podziemnego cieku, który wypływa w źródle Black Keld. Odpływ ten należy do największych i najgłębszych w Wielkiej Brytanii, choć dostępna jest tylko niewielka część jego korytarzy. Czy można tam wejść? Jaskinia ma w skali trudności ocenę V, a zagrożeniem są woda i luźne bloki skalne. Eksplorowany koniec leży ponad 170 m powyżej źródła i ponad 4 km od niego w linii prostej. Wyprawę do tego miejsca opisuje się jako jedno z najpoważniejszych przedsięwzięć w brytyjskim grotołazostwie. Wejście jest więc dostępne tylko dla zorganizowanych, doświadczonych ekip z odpowiednim sprzętem technicznym i umiejętnościami linowymi. Turyści bez takiego przygotowania nie powinni próbować wchodzić do jaskini. Zasady dostępu i aktualne warunki warto sprawdzić w lokalnych klubach grotołazów lub w British Caving Association. Co zobaczysz na powierzchni? Dla spacerowiczów liczy się sam teren: wrzosowiska Great Whernside i dolina Wharfedale z wioską Kettlewell jako bazą wypadową. Wejścia do jaskini to naturalne zapadliska w terenie krasowym, więc przy chodzeniu poza ścieżkami trzeba uważać. Nie ma tu infrastruktury turystycznej, tablic ani parkingu przy jaskini. Kiedy przyjechać? Jaskinia reaguje na opady, bo przepływa przez nią aktywny ciek. Po deszczach i w okresie roztopów warunki bywają niebezpieczne, dlatego grotołazi planują wyprawy na okresy suche. Spacer po okolicy najlepiej wybrać późną wiosną lub latem. Najczęstsze pytania Czy Langcliffe Pot leży koło Settle? Nie. Znajduje się w Upper Wharfedale, na zboczu Great Whernside, w pobliżu Kettlewell. Jaskinia Jubilee Cave na skarpie Langcliffe Scar koło Settle to zupełnie inny obiekt. Jak długa i głęboka jest jaskinia? Znane korytarze mają około 9,6 km długości i około 116 m głębokości. Czy jest dostępna dla turystów? Nie jest to jaskinia turystyczna. Wchodzą do niej wyłącznie doświadczeni grotołazi, a stopień trudności oceniono na V. Dlaczego teren jest chroniony? Wchodzi w skład Black Keld SSSI, który chroni unikalny podziemny system odwadniający, łączący ponory z wypływem Black Keld.

Pierre's Pot

Burrington

Pierre's Pot to jaskinia w wąwozie Burrington Combe, w paśmie Mendip Hills w hrabstwie Somerset w Anglii. To obiekt dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłych turystów. Odkryto go w 1983 roku, a według rejestru jaskiń Mendip ma około 985 m długości i 47 m głębokości. Wejście leży na wysokości około 129 m n.p.m., w okolicy potoku West Twin Brook. Gdzie leży Pierre's Pot? Jaskinia znajduje się w Burrington Combe, wapiennym wąwozie w północnej części Mendip Hills, na terenie wyróżnionym jako obszar o wybitnych walorach krajobrazowych. Rejestr podaje współrzędne siatki brytyjskiej ST 4763 5837. W tym samym wąwozie jest kilka innych znanych jaskiń, na przykład Goatchurch Cavern, Rod's Pot i Shute Shelve Cavern, ale każda z nich to osobny obiekt o innym charakterze. Co to za jaskinia? Pierre's Pot powstała w wapieniu węglowym. Składa się z dwóch głównych poziomów. Krótka seria górna prowadzi przez bardzo ciasny przewężony odcinek do aktywnego korytarza z potokiem. Poniżej korytarza są syfony, zarówno w górę, jak i w dół biegu wody. Według rejestru woda stąd wypływa prawdopodobnie z East Twin Spar Pot, a wypływy na powierzchnię to Langford Rising i Rickford Rising. Dalsze partie jaskini są dostępne dopiero po nurkowaniu za syfonem, w którym trzeba pokonać około 15 m wody. Skąd nazwa? Nazwa pochodzi od jednego z przydomków Mike'a „Fisha” Jeanmaire'a z Axbridge Caving Group, działającego na Mendip na początku lat 60. XX wieku. Czy można wejść do środka? Wejście jest bezpłatne, ale ciasne przejścia i aktywny strumień sprawiają, że jaskinia wymaga doświadczenia, odpowiedniego sprzętu i towarzystwa osób znających teren. Wybierającym się tu po raz pierwszy lepiej zacząć od kontaktu z lokalnym klubem jaskiniowym z Mendip, na przykład Bristol Exploration Club, Wessex Cave Club lub UBSS. Po intensywnych opadach poziom wody w korytarzu rośnie, więc planowanie wyprawy wymaga sprawdzenia prognozy. Jak dokumentowano jaskinię? Dla Pierre's Pot istnieją plany poszczególnych partii. Starszą mapę opracowało UBSS w 1998 roku, a plan odcinka położonego w dół biegu wody wykonali w 2011 roku C. Cohen i K. Hilton. Oba dokumenty można znaleźć w archiwum rejestru jaskiń Mendip. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Dla osób bez doświadczenia jaskiniowego Burrington Combe oferuje spacery po wąwozie i zboczach, a także łatwiejsze jaskinie rekreacyjne w pobliżu. Dojazd samochodem jest prosty, a wąwóz leży na południe od Bristolu. Najczęstsze pytania Jak głęboka i długa jest Pierre's Pot? Rejestr podaje około 47 m głębokości i 985 m długości. Kiedy odkryto jaskinię? W 1983 roku. Czy to jaskinia turystyczna? Nie. Ma ciasne przewężenia, aktywny potok i syfony, dlatego jest przeznaczona dla grotołazów z doświadczeniem. Czy wejście jest płatne? Nie, rejestr określa wstęp jako bezpłatny. Zalecany jest kontakt z lokalnym klubem jaskiniowym.

Shute Shelve Cavern

Axbridge

Shute Shelve Cavern to jaskinia na wzgórzu Shute Shelve Hill, nad miasteczkiem Axbridge w hrabstwie Somerset w Anglii. Leży we wzgórzach Mendip, kilka kilometrów od Cheddar. Nie jest to jaskinia turystyczna z biletami i oprowadzaniem, tylko obiekt przyrodniczy i historyczny, dostępny wyłącznie dla zorganizowanych grup grotołazów. Czym jest Shute Shelve Cavern? To naturalny system jaskiń o genezie freatycznej, czyli wyżłobiony przez wodę wypełniającą skałę wapienną pod ciśnieniem. Badacze uznają go za fragment dużej, dawnej pętli freatycznej, która odprowadzała wodę ze zlewni doliny Lox Yeo w stronę starego wypływu w okolicy Axbridge. Datowanie metodą uranowo-torową wykazało, że nacieki w jaskini mają ponad 350 tysięcy lat. Podawane wymiary różnią się zależnie od źródła. Opracowanie bristolskiego towarzystwa speleologicznego UBSS mówi o około 262 m długości i 56 m głębokości, rejestr jaskiń Mendip podaje 249 m długości i 56 m głębokości, a inne źródła podają znacznie mniejsze liczby dla udokumentowanej części. Skąd się wzięła nazwa Axbridge Ochre Mine? Do lat 20. XX wieku w jaskini wydobywano żółtą ochrę, pigment używany do produkcji farb. Górnicy weszli do pierwszej części jaskini jeszcze przed jej właściwym odkryciem. Stąd druga nazwa obiektu: Axbridge Ochre Mine. Kto ją odkrył? Członkowie Axbridge Caving Group odkryli główne partie jaskini w marcu 1992 roku. Autorzy publikacji UBSS sugerują, że może to być legendarna „Zaginiona Jaskinia Axbridge", o której istnieniu na wzgórzu krążyły pogłoski od dawna. Czy można tu wejść? Wejście jest zamknięte na kłódkę, a dostępem zarządza Axbridge Caving Group. W okresie zimowego odpoczynku nietoperzy jaskinia jest całkowicie zamknięta, by nie płoszyć zwierząt. Turysta bez doświadczenia speleologicznego nie wejdzie do środka na własną rękę. Warto skontaktować się z grupą z wyprzedzeniem, jeśli interesuje cię wizyta w ramach organizowanego wyjścia. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Na Shute Shelve Hill i w najbliższym sąsiedztwie rejestr wymienia kilka innych jaskiń i otworów: Carcass Cave, Dick Turpin's Cave, Rose Wood Boundary Cave oraz The Rift. Same wzgórza Mendip oferują szlaki spacerowe z widokami na Axbridge i dolinę, a w pobliskim Cheddar działają znane jaskinie pokazowe, dostępne dla każdego zwiedzającego. Jak dojechać? Axbridge leży przy drodze A371 między Cheddar a Winscombe, około 30 km na południowy zachód od Bristolu. Najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem regionalnym do Axbridge i dalej przejść pieszo w kierunku wzgórza. Współrzędne obiektu to około 51,294 N, 2,828 W. Najczęstsze pytania Czy Shute Shelve Cavern jest otwarta dla turystów? Nie. To jaskinia zamknięta na kłódkę, z dostępem kontrolowanym przez lokalną grupę grotołazów. Kiedy jaskinia jest całkowicie niedostępna? W okresie, gdy nietoperze w niej zimują, wejście jest zamknięte dla wszystkich. Dlaczego nazywana jest Axbridge Ochre Mine? Bo w XX wieku wydobywano w niej żółtą ochrę do produkcji farb. Gdzie obejrzeć jaskinię bez zezwoleń? W pobliskim Cheddar, gdzie działają jaskinie udostępnione zwiedzającym.

Rod's Pot

Priddy

Rod's Pot to wapienna jaskinia w Mendip Hills w hrabstwie Somerset, położona nad wąwozem Burrington Combe, w sąsiedztwie Priddy. To pionowa, studniowa jaskinia dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłych spacerowiczów. Czym jest Rod's Pot? Jaskinia leży na linii ponorów, w których woda spływająca z czerwonego piaskowca Blackdown znika pod ziemią. Tworzą ją głównie pionowe szczeliny, rozwinięte wzdłuż naturalnych spękań skały i poszerzone przez wodę. Wejście prowadzi do komory, która dzieli się na dwa ciągi, a te łączą się ponownie nad głęboką studnią. Źródła podają różne wymiary: Wikipedia wymienia około 45 m głębokości i 188 m długości, rejestr Mendip Cave Registry nieco inne wartości (około 57 m i 183 m). Przyjmij więc, że to kilkadziesiąt metrów głębokości i około 200 metrów korytarzy. Skąd ta nazwa? Pierwsze prace wykopaliskowe prowadzili w 1944 roku członkowie University of Bristol Spelaeological Society. Jaskinia nazywała się początkowo Pearce's Pot, od nazwiska Rodneya Pearce'a, który uczestniczył w jej poznawaniu. Z czasem nazwa przeszła w obecną formę. Dlaczego jest ważna dla grotołazów? Dalsze prace kopalne połączyły Rod's Pot z pobliską jaskinią Bath Swallet. W 2007 roku wspólna ekipa Wessex Cave Club i Cheddar Caving Club przeszła całą trasę, tworząc jedną z najdłuższych wycieczek przelotowych na Mendip. Teren leży w obszarze objętym ochroną przyrody (SSSI) Burrington Combe, w granicach Mendip Hills AONB. Jak dotrzeć? Burrington Combe leży przy drodze B3134, kilka kilometrów od Priddy i około 25 km od Bristolu. Przy drodze znajdują się miejsca parkingowe, a stamtąd ścieżką wzdłuż zbocza dochodzi się do jaskiń. Wejście do Rod's Pot jest otwarte bez opłat, ale to nie znaczy, że jest bezpieczne. Czy można tam wejść bez doświadczenia? Nie. Pionowe partie i studnia wymagają sprzętu, techniki linowej i doświadczenia. Rozsądnie jest zejść z lokalnym klubem jaskiniowym, sprawdzić prognozę pogody (po deszczu woda zasila ponory) i zostawić komuś informację o planie. Dla turystów bez przygotowania atrakcją będą spacery po Burrington Combe i widoki na okoliczne wzgórza. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie jest Rod's Pot? Na zboczu nad Burrington Combe w Mendip Hills, w Somerset, niedaleko wsi Priddy. Czy wstęp jest płatny? Nie, dostęp do jaskini jest bezpłatny, ale wymaga odpowiedniego przygotowania. Jak głęboka jest jaskinia? Podawane wartości to od około 45 do 57 m, zależnie od źródła. Czy jaskinia łączy się z inną? Tak, z Bath Swallet. Połączenie przeszła w 2007 roku grupa z Wessex Cave Club i Cheddar Caving Club.

Sidcot Swallet

Burrington

Sidcot Swallet to niewielka jaskinia w okolicy Burrington w hrabstwie Somerset, w wąwozie Burrington Combe na wzgórzach Mendip w Anglii. Wyrobisko powstało w wapieniu węglowym i od prawie stu lat służy grotołazom jako poligon do pierwszych kroków pod ziemią. Czym jest Sidcot Swallet? To ponor, czyli miejsce, w którym woda spływająca z powierzchni znika w skale. Według Mendip Cave Registry system ma około 206 m długości i 28 m głębokości, a wlot leży na wysokości ok. 149 m n.p.m. Rejestr określa trudność jako łatwą, a dostęp jako swobodny. Nazwa pochodzi od szkolnego koła speleologicznego Sidcot School Speleological Society, które badało jaskinię w 1925 roku. Dlaczego warto tu zajrzeć? Po jaskini Goatchurch Cavern to prawdopodobnie najczęściej odwiedzany obiekt na Mendip wśród początkujących grup. Jest krótka, ale nie nudna: wąskie przejścia, przeciskanie się i pełzanie wymagają ruchu całego ciała. W najdalszych partiach przetrwało wiele nienaruszonych form naciekowych z kalcytu, dlatego warto poruszać się ostrożnie i niczego nie dotykać. Jak dojechać i gdzie jest wejście? Jaskinia leży w zalesionej dolinie potoku West Twin Brook, w pobliżu Goatchurch Cavern. Na to samo miejsce można zejść od góry ścieżką z Black Down, co dobrze łączy się ze spacerem po okolicznych wzgórzach. Trasy piesze po Burrington Combe prowadzą też obok innych ponorów i grot, więc cały dzień łatwo wypełnić zwiedzaniem. Wąwóz leży przy drodze, którą dojedzie się samochodem, a w okolicy znajdziesz miejsca do zaparkowania. Co zabrać i jak się przygotować? Wejście do jaskini wymaga kasku, własnego źródła światła (najlepiej dwóch) oraz odzieży, którą nie żal ubrudzić błotem. Dobre buty z bieżnikiem przydadzą się zarówno na ścieżce, jak i w ciasnych odcinkach. Początkujący powinni wchodzić z doświadczonym przewodnikiem lub w grupie prowadzonej przez klub albo komercyjnego organizatora. Zawsze zostaw komuś informację, dokąd idziesz i o której wrócisz. Kiedy przyjechać? Ponor reaguje na opady, więc najlepiej wybrać okres suchej pogody. Po ulewach woda spływa do jaskini, a ścieżki w lesie stają się śliskie. Temperatura pod ziemią jest niska i stała, dlatego nawet latem przyda się ciepła warstwa pod kombinezon. Zaplanuj kilka godzin: sama jaskinia jest niewielka, ale dojście i spokojne przejście ciasnych miejsc zajmują czas. Najczęstsze pytania Czy Sidcot Swallet nadaje się dla początkujących? Tak. Rejestr jaskiń Mendip podaje trudność jako łatwą, a grotołazi uznają obiekt za jeden z najpopularniejszych wśród nowicjuszy. Mimo to ciasne miejsca mogą być męczące, więc wybierz się z kimś doświadczonym. Jak długa i głęboka jest jaskinia? Ma około 206 m długości i 28 m głębokości, według Mendip Cave Registry. Skąd wzięła się nazwa? Od Sidcot School Speleological Society, czyli szkolnego koła speleologicznego, które badało jaskinię w 1925 roku. Czy to to samo miejsce co Bos Swallet? Nie. Bos Swallet to osobna jaskinia w Burrington Combe, krótsza i głębsza, z własną historią odkrycia. Sidcot Swallet leży niedaleko Goatchurch Cavern.

Read's Cavern

Read's Cavern to jaskinia w wąwozie Burrington Combe w Mendip Hills, w hrabstwie Somerset w południowo-zachodniej Anglii. Leży u stóp wzgórza Dolebury Hill i należy do najważniejszych stanowisk archeologicznych z epoki żelaza w tej części kraju. To obiekt dla speleologów i miłośników archeologii, a nie dla zwykłych spacerowiczów. Czym jest Read's Cavern? Jaskinia znajduje się w obszarze Mendip Hills, wapiennego pasma znanego z licznych jaskiń, wąwozów i ponorów. Wejście zlokalizowano pod skalną ścianą, w miejscu, gdzie znika pod ziemią niewielki potok. Główna komora jest duża, biegnie równolegle do ściany klifu, a jej dno tworzy rumowisko głazów. Odkrywcą jaskini był w 1919 roku R. F. Read, od którego nazwiska pochodzi obecna nazwa. Wcześniej miejsce znano jako Keltic Cavern, czyli „jaskinia celtycka". Nazwę zmieniła później państwowa agencja kartograficzna Ordnance Survey. Co tu znaleziono? Badania prowadziło Towarzystwo Speleologiczne Uniwersytetu w Bristolu (UBSS). Wykopaliska pod kierunkiem L. S. Palmera trwały od 1919 do 1929 roku. Zaczęto od usunięcia około 21 ton rumoszu wapiennego spod klifu, w którym ginie potok. Wśród zabytków znalazły się: ceramika, porożowe cheek-pieces, czyli elementy uprzęży końskiej, brązowe okucia kół rydwanu, fragment brązowej bransolety, kamienne przęśliki, żelazne kajdany, interpretowane jako kajdany niewolnicze, fibule w stylu La Tène. W jaskini odkryto także szczątki ludzkie, co najmniej czterech osób. Wiek znalezisk wskazuje na użytkowanie jaskini w epoce żelaza. W kwietniu i maju 2010 roku Allison Marcucci i Kerns ponownie przeprowadzili tu wykopaliska. Odsłonili nienaruszone warstwy z epoki żelaza, zgodne z odkryciami UBSS z lat 20. XX wieku. Badania doprowadziły do nowej interpretacji tego, jak jaskinię wykorzystywano w epoce żelaza. Wstępny raport ukazał się w „UBSS Proceedings" 25(2) w 2011 roku. Jak dotrzeć? Burrington Combe leży w Mendip Hills, kilkanaście kilometrów od Bristolu. Wąwóz jest popularnym punktem wypadów w teren, a nad nim wznosi się Dolebury Hill. Współrzędne jaskini to ok. 51,3226 N, 2,7645 W. Dojazd samochodem do wąwozu jest prosty; dalej trzeba iść pieszo. Czy można wejść do środka? Wejście jest bardzo małe, a do środka wpada woda, więc łatwo przemoknąć. Jaskinia jest wpisana do Mendip Cave Registry, a Wessex Cave Club zalicza jaskinie Burrington Combe do tych dostępnych bez ograniczeń. Mimo to to wyprawa jaskiniowa, wymagająca doświadczenia, odpowiedniego sprzętu i uwagi na luźne głazy. Aktualne zasady dostępu sprawdź w publikacji „Mendip Underground" lub bezpośrednio w klubie speleologicznym. Najczęstsze pytania Z jakiej epoki pochodzą znaleziska? Z epoki żelaza. Wykopaliska z lat 1919–1929 oraz z 2010 roku potwierdziły osadnictwo i użytkowanie jaskini w tym okresie. Kto prowadził badania? Towarzystwo Speleologiczne Uniwersytetu w Bristolu (UBSS), w latach 20. XX wieku pod kierunkiem L. S. Palmera, a w 2010 roku zespół Marcucci i Kerns. Czy jaskinia jest przeznaczona dla turystów? Nie. Jest to obiekt dla osób z doświadczeniem jaskiniowym. Wejście jest małe i mokre, a wnętrze zawiera luźne głazy. Dlaczego jaskinia nazywała się Keltic Cavern? Tak nazwano ją po odkryciu w 1919 roku ze względu na znaleziska z epoki żelaza. Później nazwę zmieniono na obecną, upamiętniającą odkrywcę.

Bakers Pit

Teignbridge

Baker's Pit to jaskinia koło Buckfastleigh w hrabstwie Devon, na południu Anglii, w gminie Teignbridge. Wchodzi w skład systemu jaskiń Buckfastleigh, jednego z najważniejszych zespołów podziemnych w tej części kraju. To obiekt dla grotołazów, a nie typowa atrakcja z biletem i przewodnikiem. Czym jest Baker's Pit? Jaskinia powstała w skale wapiennej, w której woda wydrążyła labirynt poziomych korytarzy. Podziemia odsłonięto w 1847 roku, gdy kamieniołom w Baker's Pit przeciął naturalne pustki. Dzisiaj to jeden z dwóch dużych kamieniołomów, które przecięły ten sam system. Drugi to Higher Kiln Quarry. Do systemu należą też m.in. Reed's Cave, Disappointment Cave, Rift Cave, Spider's Hole oraz Joint Mitnor Cave. Łączna długość korytarzy sięga kilku kilometrów, a poszczególne części leżą na różnych poziomach. Baker's Pit jest uważana za jedną z największych jaskiń Devonu i bywa wybierana przez początkujących grotołazów. Co jeszcze warto wiedzieć o okolicy? Sąsiednia Joint Mitnor Cave, zwana też Bone Cave, słynie z kości zwierząt z ostatniego okresu międzylodowcowego (Ipswich). Pierwsze wykopaliska prowadzono tam w latach 1939–1941. Znalezisko należy do najbogatszych tego typu w Wielkiej Brytanii. Teren Higher Kiln Quarry należy do Devon Wildlife Trust, a William Pengelly Cave Studies Trust prowadzi tam centrum badań jaskiniowych. Dlaczego jaskinie są chronione? Jaskinie Buckfastleigh mają status obszaru o szczególnym znaczeniu naukowym (SSSI) od 1964 roku, a obszar obejmuje około 26 hektarów. Wchodzą także w skład obszaru Natura 2000 South Hams (Special Area of Conservation). Powodem jest zimowanie i rozmnażanie się podkowców, przede wszystkim podkowca dużego. Badania radiotelemetryczne z 2003 roku pokazały, że nietoperze z tych jaskiń żerują nawet w odległości kilku kilometrów. Jak zwiedzać? Baker's Pit nie jest udostępniona jak typowa jaskinia turystyczna. Część wejść jest zamknięta, a teren bywa zabezpieczony ze względu na nietoperze i bezpieczeństwo. Wejście do podziemi wymaga doświadczenia i organizacji, najlepiej w ramach klubu jaskiniowego lub zorganizowanej wyprawy. Zwykły turysta może za to odwiedzić okolicę Buckfastleigh i zapytać o wydarzenia, na przykład dni z nietoperzami, organizowane w regionie. Kiedy przyjechać? Pod ziemią temperatura jest stała przez cały rok, więc o terminie decyduje głównie pogoda na zewnątrz i organizacja wyjazdu. Należy pamiętać, że zimą nietoperze hibernują i wtedy jaskinie wymagają szczególnej ochrony. Najczęstsze pytania Czy Baker's Pit jest otwarta dla turystów? Nie jako jaskinia turystyczna. Wejście jest przeznaczone dla zorganizowanych grup grotołazów. Gdzie leży Baker's Pit? Przy Buckfastleigh w Devonie, w gminie Teignbridge, na skraju Parku Narodowego Dartmoor. Z jakimi jaskiniami łączy się Baker's Pit? Z Reed's Cave i innymi częściami systemu Buckfastleigh. Joint Mitnor Cave leży w tym samym systemie, w kamieniołomie Higher Kiln. Dlaczego teren jest chroniony? Ze względu na kolonie nietoperzy, zwłaszcza podkowca dużego, oraz wartość geologiczną i paleontologiczną.

'Douky Bottom Cave' Hawkswick Clowder, near Kilnsey

Douky Bottom Cave to jaskinia będąca stanowiskiem archeologicznym na Hawkswick Clowder, wyżynnym pastwisku w pobliżu Kilnsey w Yorkshire Dales National Park (North Yorkshire, Anglia). Nie jest to atrakcja turystyczna z infrastrukturą, lecz zabytek na otwartym terenie wapiennych wzgórz, interesujący dla miłośników archeologii i pieszych wędrówek. Czym jest Douky Bottom Cave? Jaskinia pojawia się w źródłach pod kilkoma pisowniami: Douky Bottom, Douk Bottom, Dowkabottom lub Dowkerbottom. Leży w okolicy Hawkswick, w historycznym regionie Craven, na pograniczu dolin Wharfedale i Littondale. Jej położenie określa odniesienie siatki SD 9517 6890, a według opisu z początku XX wieku znajduje się na wysokości około 1250 stóp (ok. 380 m n.p.m.). Obiekt figuruje w National Heritage List for England prowadzonej przez Historic England pod numerem 1004875. Dlaczego jest ważna dla historii? Jaskinię badano w XIX wieku kilkakrotnie: w latach 50. (Jackson), w 1858 roku (H. Denny), w 1863 (J. Farrer) i w 1881 (Poulton). Znaleziono tu ceramikę, krzemienne wyroby, przedmioty z okresu rzymskiego w Brytanii oraz kości zwierząt. Szczątki ludzkie należały do co najmniej trzech osób: dwóch dorosłych i jednego dziecka. Pochówek wiąże się z neolitem, ale towarzyszące mu przedmioty są niecharakterystyczne dla jednej epoki, a datowania radiowęglowego brak. Zbiory trafiły do British Museum, Craven Museum w Skipton, Leeds City Museum oraz na Uniwersytet w Cambridge. Jak trafić na Hawkswick Clowder? Wędrówkę zaczyna się zwykle w rejonie Kilnsey, przy drodze B6160 pod klifem Kilnsey Crag, skąd prowadzi trasa w górę zbocza, do wapiennej wysoczyzny. Jaskinia leży około ćwierć mili od dalszego końca jaskini Sleets Ghyll, a opis z 1911 roku każe dochodzić do niej wzdłuż murów od górnego końca wąwozu Sleets Ghyll. Około 100 jardów dalej znajduje się Douky Bottom Ring, kamienny krąg, który autorzy opisów łączą z epoką żelaza lub wcześniejszą. Teren to krajobraz krasowy z płytami wapiennymi i kopcami kamieni; na okolicznym pastwisku znajduje się niewielki parking z honesty box. Czy można wejść do jaskini? Obiekt jest zabytkiem archeologicznym, więc samo miejsce ogląda się z zewnątrz i nie wolno niczego z niego zabierać ani przekopywać. Jaskinia jest przeznaczona raczej dla doświadczonych grotołazów niż dla zwiedzających; nie ma tu oświetlenia, ścieżek ani biletowanej obsługi. Źródła, z których korzystamy, nie podają zasad dostępu, dlatego przed wyprawą sprawdź informacje u Yorkshire Dales National Park Authority oraz w British Caving Association. Kiedy się wybrać? Najlepsza jest pora sucha, od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy wapienne zbocza nie są śliskie. Na wysokości ponad 350 m pogoda zmienia się szybko, więc zabierz wodoodporną odzież, solidne buty i mapę. Najczęstsze pytania Czy Douky Bottom Cave to to samo co Dowkerbottom Cave? Tak. To warianty pisowni tej samej jaskini koło Hawkswick, zapisywanej także jako Dowkabottom i Douk Bottom. Czy to jaskinia turystyczna? Nie. Nie ma tu infrastruktury dla zwiedzających, a obiekt ma status zabytku archeologicznego. Co tu znaleziono? Ceramikę, krzemienie, przedmioty z czasów rzymskich, kości zwierząt oraz szczątki co najmniej trzech osób. Czy dojazd jest możliwy samochodem? Do okolic Kilnsey dojedziesz drogą B6160, a na Hawkswick Clowder jest niewielki parking. Ostatni odcinek pokonuje się pieszo.

Long Kin East Cave - Rift Pot System

Long Kin East Cave – Rift Pot System to wapienny system jaskiń na południowych stokach Ingleborough w Yorkshire Dales, w hrabstwie North Yorkshire w Anglii. To obiekt dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłego spacerowicza. Dla osób, które nie schodzą pod ziemię, jest to ciekawy cel, bo pokazuje, jak woda drąży krasowe wzgórza regionu. Czym jest ten system jaskiń? Dwie jaskinie, Long Kin East i Rift Pot, łączą się pod ziemią. Cały układ ma około 1,5 km długości i 116 m głębokości. Odkryto go w 1904 roku. Leży na terenie Ingleborough Site of Special Scientific Interest, czyli obszaru chronionego ze względu na wyjątkowe wartości przyrodnicze i geologiczne. Jak wygląda wnętrze? Long Kin East zaczyna się jako długi, meandrujący korytarz z potokiem. Dalej trasa urywa się szybem o głębokości 58 m. Szyb powstał tam, gdzie jaskinia trafia na popękany uskok, do którego schodzi też Rift Pot. Na dnie woda płynie przez niskie, zalane kanały i syfony. Potok wypływa na powierzchnię w Austwick Beck Head w dolinie Crummackdale. Woda spływająca ze zbocza Simon Fell wsiąka w kilku jaskiniach, między innymi w Long Kin East i Juniper Gulf, a wypływa u podstawy wapiennego masywu. Jak dotrzeć? Najbliżej jest od strony doliny Crummack Dale, gdzie można zostawić samochód. Dojazd prowadzi przez wieś Austwick. Do wejść idzie się pieszo po terenie pastwisk i wapiennych płyt na stokach Ingleborough. Wejścia to pionowe szyby, które trudno znaleźć bez mapy i znajomości terenu. Kto może tu zejść? Zejście wymaga sprzętu do technik linowych, doświadczenia i towarzystwa osób znających system. Long Kin East to aktywna jaskinia ze strumieniem, więc nadaje się wyłącznie na suchą pogodę. Rift Pot jest łatwiejszy przy większej wilgotności. Zanim ruszysz, sprawdź zasady dostępu i ewentualną rezerwację u lokalnych klubów, takich jak Craven Pothole Club czy Bradford Pothole Club, lub w British Caving Association. W 2016 roku ratownicy Cave Rescue Organisation interweniowali, gdy podczas zejścia do Long Kin East jeden z grotołazów zawisł na linie i utknął. Uwolnił się sam, zanim ekipa dotarła do wejścia do szybu. Ta historia pokazuje, że nawet krótki odcinek wymaga przygotowania. Co zobaczysz, jeśli nie schodzisz pod ziemię? Spacer po Crummackdale i Simon Fell pozwala zobaczyć wapienne odsłonięcia, lejki krasowe i miejsca, w których potoki znikają pod ziemią. Cel marszu to także źródło Austwick Beck Head, gdzie woda z jaskiń wraca na powierzchnię. Cały teren leży w parku narodowym Yorkshire Dales, więc obowiązują zwykłe zasady: zamykaj bramki, nie zostawiaj śmieci i trzymaj się ścieżek. Najczęstsze pytania Czy to jaskinia turystyczna? Nie. System jest przeznaczony dla grotołazów z doświadczeniem w technikach linowych. Nie ma oświetlenia ani udostępnionej trasy. Jak głęboki jest system? Ma około 116 m głębokości i około 1,5 km długości. Najgłębszy pojedynczy szyb w Long Kin East mierzy 58 m. Gdzie wypływa woda z jaskini? W Austwick Beck Head w dolinie Crummackdale, u podstawy wapiennego masywu. Kiedy najlepiej tu przyjechać? Long Kin East schodzi się w suchą pogodę, bo to jaskinia z aktywnym strumieniem. Przed wyprawą sprawdź prognozę i skontaktuj się z klubem grotołazów.

Tyning's Barrow Swallet

Cheddar

Tyning's Barrow Swallet to jaskinia typu ponor w wapiennych Mendip Hills w hrabstwie Somerset, około 3 km na północny wschód od Cheddar. Leży na południowym zboczu wzgórza Black Down, pomiędzy wsiami Charterhouse i Shipham. To nie atrakcja dla przypadkowych spacerowiczów, tylko obiekt dla zorganizowanych grup grotołazów. Czym jest Tyning's Barrow Swallet? Swallet to miejsce, w którym woda powierzchniowa znika pod ziemią w skałach wapiennych. Tyning's Barrow jest najdalej wysuniętą na zachód jaskinią z grupy otworów na południowym stoku Black Down. Ma około 1,29 km długości i około 132 m głębokości, co czyni ją jedną z głębszych jaskiń regionu. W pobliżu znajdują się GB Cave oraz Charterhouse Cave, uznawana za najgłębszą jaskinię w Mendip. Co jest pod ziemią? Układ jaskini zaczyna się od wąskich korytarzy wyżłobionych przez spływającą wodę. Opadają one stromo, przechodzą przez kilka dużych komór szczelinowych i łączą się z szerszym kanionem. W jaskini jest dużo osadów rumoszu skalnego, a nacieków, takich jak stalaktyty, prawie nie ma. Wejście prowadzi przez dwie studnie, a relacje grotołazów z wypraw wspominają o drabinach używanych do zejścia. Jak się tam dostać i wejść? Dojazd prowadzi w rejon Charterhouse i Shipham, kilka kilometrów od Cheddar. Jaskinia jest zamknięta na kłódkę. Klucz przechowuje się w Tyning's Farm. Należy zgłosić się do bocznych drzwi głównego domu i zostawić niewielką opłatę, według przewodnika dostępu klubów grotołazów około 2 funtów. Jaskinię opisano w rejestrach i przewodnikach dostępu prowadzonych przez środowisko speleologów Mendip. Kto powinien tu zejść? Zejście wymaga sprzętu do jaskiń pionowych, doświadczenia i towarzystwa kogoś, kto zna system. Początkujący powinni skorzystać z komercyjnych wycieczek jaskiniowych albo z oferty klubów. Osoby szukające łatwiejszych wrażeń w okolicy mogą odwiedzić jaskinie turystyczne w Cheddar. Kiedy jechać? Jaskinia ma ponorowy charakter, więc po obfitych opadach woda spływa do wnętrza. Zejścia planuje się na okresy suche i po uzgodnieniu terminu z właścicielem gruntu. Na powierzchni okolica Black Down i Charterhouse nadaje się do pieszych wycieczek bez wchodzenia do jaskini. Najczęstsze pytania Czy do Tyning's Barrow Swallet można wejść bez przygotowania? Nie. To jaskinia pionowa z wąskimi i stromymi partiami, przeznaczona dla grotołazów ze sprzętem. Gdzie wziąć klucz? W Tyning's Farm. Trzeba zapukać do bocznych drzwi domu i uiścić drobną opłatę. Jak głęboka jest jaskinia? Około 132 m, a łączna długość korytarzy to około 1,29 km. Czy to ta sama jaskinia co Charterhouse Cave? Nie. To dwa odrębne systemy w tej samej okolicy. Charterhouse Cave jest głębsza i uznawana za najgłębszą w regionie.

Reed's cave

Teignbridge

Reed's Cave to jaskinia w Higher Kiln Quarry koło Buckfastleigh, na skraju Dartmoor w hrabstwie Devon (dystrykt Teignbridge, Anglia). Leży w dawnym kamieniołomie wapienia, który dziś jest rezerwatem przyrody i obszarem o szczególnym znaczeniu naukowym (SSSI). To nie jaskinia turystyczna z biletami i oświetleniem, lecz cenne stanowisko dla speleologów i przyrodników. Czym jest Reed's Cave? Jaskinia otwiera się w zboczu Buckfastleigh Hill i należy do grupy podziemi związanych z Higher Kiln Quarry. W tej samej grupie znajdziesz między innymi Disappointment Cave, Rift Cave, Spider's Hole i Joint Mitnor Cave. Razem tworzą sieć korytarzy o łącznej długości przekraczającej 2 km. Reed's Cave i sąsiednia Baker's Pit tworzą większość systemu pod wzgórzem, a według Pengelly Trust jego korytarze na różnych poziomach sumują się do około 5 km. Dawne połączenie z Baker's Pit zostało zabetonowane. Co zobaczysz w środku? Jaskinia słynie z bogatej szaty naciekowej. Najbardziej znana jest formacja zwana Little Man („Mały Człowiek”), leżąca za komorą Easter Chamber. Według jednego ze źródeł znajduje się ona bezpośrednio pod grobowcem rodziny Cabell, który stoi na powierzchni wzgórza. Z jaskinią wiąże się też ciekawostka biologiczna: Wikipedia podaje, że to tu odnotowano Pseudosinella dobati, jedynego prawdziwego troglobionta wśród skoczogonków w Devon. Czy można tam wejść? Wstęp jest ograniczony. Jaskinia jest zamknięta bramą, a zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem. Zwykle wejść mogą doświadczeni grotołazi, a część wejść organizowana jest w miesiącach letnich. Pengelly Trust prowadzi w kamieniołomie Cave Studies Centre i to z nim należy się kontaktować, najlepiej z dużym wyprzedzeniem. Nie próbuj wchodzić na własną rękę. Jak dotrzeć? Higher Kiln Quarry znajduje się tuż przy Buckfastleigh, miasteczku przy południowo-wschodnim skraju Dartmoor, w pobliżu kościoła Holy Trinity i wspomnianego grobowca Cabellów. Najwygodniej dojechać samochodem z Exeter lub Plymouth drogą A38 i dalej do miasteczka. W okolicy działa też zabytkowa kolej parowa South Devon Railway, która kończy trasę w Buckfastleigh. Kiedy przyjechać? Ponieważ jaskinia jest dostępna głównie latem i po uzgodnieniu terminu, planuj wizytę od późnej wiosny do początku jesieni. W jaskini panuje stała, chłodna temperatura, więc ubierz się ciepło i zabierz odzież, która może się zabrudzić. Sprzęt (kask, oświetlenie) zapewnia zwykle organizator. Najczęstsze pytania Czy Reed's Cave jest otwarta dla zwykłych turystów? Nie na stałe. Dostęp mają osoby z przewodnikiem, głównie grotołazi, a część wejść odbywa się latem. Gdzie rezerwować wejście? W William Pengelly Cave Studies Trust, który zarządza centrum badawczym w Higher Kiln Quarry. Co jest największą atrakcją jaskini? Formacje naciekowe, w tym unikalny Little Man za Easter Chamber, oraz rzadka fauna jaskiniowa. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Rezerwat Devon Wildlife Trust w kamieniołomie, miasteczko Buckfastleigh, Dartmoor i kolej South Devon Railway. Dla zwykłej jaskini turystycznej odwiedź Kents Cavern w Torquay.