Natura w Wielkiej Brytanii

Slaughter Stream Cave

Forest of Dean

Slaughter Stream Cave (zwana też Wet Sink) w Forest of Dean to jeden z najdłuższych systemów jaskiniowych w hrabstwie Gloucestershire, w Anglii. Leży w dolinie Wye, na współrzędnych ok. 51,82 N, 2,61 W. To obiekt dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłych turystów. Wejście jest zamknięte, a zwiedzanie wymaga zezwolenia. Czym jest Slaughter Stream Cave? To wapienny system jaskiń w rejonie doliny Wye. Zmierzone korytarze mają według źródeł około 12–13 km długości, a deniwelacja sięga około 100 m. Różne opracowania podają nieco inne wartości, od 100 do 110 m. Jaskinia jest najobszerniejszą znaną w swojej zlewni. Woda z niej wypływa w Slaughter Rising, czyli wywierzysku na wschodnim brzegu Wye, na południe od Symonds Yat. Co znajduje się w środku? Trasa prowadzi w dół przez stałe drabiny i dwa progi pionowe. Dalej są sportowe korytarze z potokiem, piaszczyste czołgania i suche, dawne korytarze. Jaskinia ma też znaczenie naukowe: opisano ją jako kandydata do uznania za obiekt geologiczny wagi krajowej w ramach Geological Conservation Review. W jej wnętrzu znaleziono ślady archeologiczne, m.in. szkielet psa, który grotołazi nazwali „Norman”. Jak jaskinia była badana? Główne prace pomiarowe prowadzono około 1991–1993 roku (Gloucestershire Speleological Society i Royal Forest of Dean Caving Club). W latach 1997–2000 odkryto i zmierzono kolejne ok. 1,9 km korytarzy. Obecnie trwają prace nad ponownym pomiarem i badaniami powstawania jaskini. Połączenie z wywierzyskiem potwierdziły testy barwnikowe klubów jaskiniowych. Czy można tam wejść? Wet Sink należy dziś do Forest of Dean Caving Club Conservation Group (FoDCCAG), a dostęp reguluje system zezwoleń. Wejście jest zamknięte na kłódkę. Potrzebny jest klucz i zezwolenie, które członkowie BCA uzyskują przez kontakt do spraw zezwoleń w FoDCCAG. Według informacji grupy jaskinia jest obecnie dostępna głównie dla osób zaangażowanych w eksplorację i ochronę. Aktualne zasady sprawdź przed planowaniem wyprawy na stronie fodccag.org.uk. Nie wchodź do jaskini na własną rękę. Jakie są zagrożenia? Ścieki: raport z wyprawy klubu z Oksfordu z 2008 roku opisuje, że pobliska oczyszczalnia czasem kierowała ścieki do jaskini. Nie pij tej wody. Progi i drabiny: wymagają sprzętu i doświadczenia. Woda: po opadach potok może gwałtownie przybierać. Co zobaczyć w okolicy? Dolina Wye i Symonds Yat oferują punkty widokowe, spływy kajakowe i skały wspinaczkowe. Na południowym krańcu klifów Symonds Yat Forestry England i BMC zniosły wcześniejsze ograniczenia dostępu dla wspinaczy, ale odcinek od Introductory Rocks do Bowlers Hole pozostaje zamknięty i grozi tam obsuwaniem skał. Najczęstsze pytania Czy Slaughter Stream Cave jest otwarta dla turystów? Nie. Jaskinia jest zamknięta i dostępna na zezwolenie, głównie dla grotołazów. Jak długa jest jaskinia? Około 12–13 km zmierzonych korytarzy przy głębokości ok. 100 m. Kto zarządza dostępem? Grupa FoDCCAG, właściciel Wet Sink. Zezwolenia dla członków BCA wydaje się przez jej kontakt do spraw dostępu. Czy jaskinia jest bezpieczna? To wymagająca jaskinia z drabinami, progami i potokiem. Do tego dochodzi ryzyko zanieczyszczenia wody ściekami, więc wchodzić należy tylko z doświadczonym zespołem.

Jubilee Cave

Langcliffe

Jubilee Cave to niewielka jaskinia w wapiennym urwisku Langcliffe Scar, tuż nad wsią Langcliffe i miasteczkiem Settle w Yorkshire Dales National Park (North Yorkshire, Anglia). Dla turysty to krótki przystanek na pieszej pętli z Settle, a dla archeologów stanowisko wpisane na listę zabytków chronionych (Historic England, nr wpisu 1010296). Czym jest Jubilee Cave? Jaskinia leży w tym samym paśmie wapiennych skałek co słynniejsza Victoria Cave, kilkaset metrów dalej wzdłuż urwiska. Nie jest to rozległy system dla grotołazów. Dwa sąsiadujące otwory prowadzą do niewielkich komór, które można obejrzeć z bliska, choć trzeba uważać na śliską i nierówną skałę. Dlaczego interesuje archeologów? Wnętrze badano już w 1871 roku, gdy działał Settle Cave Exploration Committee, a następnie w latach 1935–1938 (T. Lord i T. L. Frankland). Odnaleziono krzemienie z mezolitu, ceramikę typu Peterborough z neolitu, przedmioty z epoki żelaza i z okresu rzymsko-brytyjskiego oraz kości zwierząt. Jaskinia była więc używana w bardzo długim przedziale czasu. Nie myl jej z Victoria Cave: to osobne stanowisko, znane z rzymskich monet, biżuterii i narzędzi. Jak dojść? Najpopularniejsza trasa startuje na rynku w Settle. Okrężna pętla przez Attermire Scar, obie jaskinie i pola w drodze powrotnej zajmuje ok. 2 godzin 15 minut. Są też dłuższe warianty, np. ok. 15 km i 4–6 godzin z podejściami łącznie ok. 500 m, często łączone z wodospadem Catrigg Force. Szlak prowadzi po ścieżkach i łąkach, więc potrzebne są buty turystyczne. Co zobaczysz po drodze? Pionowe wapienne urwisko Attermire Scar i pola kamiennych bloków. Wejścia do Jubilee Cave i Victoria Cave. Widoki na dolinę koło Settle i okoliczne wzgórza Craven. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogoda bez deszczu, bo wapień po opadach robi się bardzo śliski, a ścieżki błotniste. Latem dni są długie i można połączyć jaskinie z innymi punktami trasy. Weź latarkę, jeśli chcesz zajrzeć głębiej do wnętrza. Najczęstsze pytania Czy do Jubilee Cave wolno wejść? Tak, wejścia są dostępne z publicznej ścieżki i można zajrzeć do środka, zachowując ostrożność. Jaskinia jest chronionym zabytkiem, więc niczego nie wynoś i nie kop. Czy Jubilee Cave to to samo co Victoria Cave? Nie. To dwie różne jaskinie w tym samym urwisku. Victoria Cave jest większa i szerzej opisana, Jubilee Cave mniejsza. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Sama jaskinia to kwadrans, ale cała pętla z Settle zajmuje zwykle od ok. 2 do 5 godzin, zależnie od wariantu. Czy wymagane są bilety? Nie ma opłaty za dojście ani wejście. Trasa prowadzi przez otwarty teren Yorkshire Dales.

Victoria Cave

Langcliffe

Victoria Cave w Langcliffe, tuż nad miasteczkiem Settle w Yorkshire Dales, to szeroka jaskinia w wapiennych urwiskach Attermire Scar. Jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych i paleontologicznych północnej Anglii, a przy tym celem łatwej wycieczki pieszej z widokiem na dolinę. Czym jest Victoria Cave? Jaskinia ma duży, otwarty portal w skalnej ścianie nad wsią. Odkryto ją przypadkiem w 1837 roku, w roku koronacji królowej Wiktorii, i stąd pochodzi nazwa. Wykopaliska prowadzone tu od XIX wieku pokazały, że w osadach jaskini zapisała się niezwykle długa historia: od ciepłych interglacjałów sprzed ponad stu tysięcy lat po epokę rzymską. Co zobaczysz i co tu znaleziono? Najstarsze warstwy zawierały kości zwierząt dziś kojarzonych z Afryką: hipopotama, nosorożca, słonia i hieny cętkowanej. Różne opracowania datują je na około 120–130 tysięcy lat temu, gdy klimat Anglii był wyraźnie cieplejszy niż obecnie. Hieny używały jaskini jako legowiska i wciągały do niej część swoich ofiar. W młodszych warstwach znaleziono ślady niedźwiedzia brunatnego, który zimował w jaskini po ostatnim zlodowaceniu, oraz harpun z poroża liczący około 11–12 tysięcy lat. To jeden z najstarszych dowodów obecności człowieka w Yorkshire Dales. Z czasów rzymskich pochodzą m.in. fibule, monety i ceramika. Niektóre z tych przedmiotów skłoniły badaczy do powiązania jaskini z obrzędami, a nie tylko ze schronieniem. Ponad jaskinią widać pozostałości osady Victoria Camp, czyli kręgi chat i zagrody. W pobliżu leży też rzymsko-brytyjskie Attermire Camp. W samej jaskini nie ma ekspozycji, bo znaleziska trafiły do muzeów. Wrażenie robi sam rozmiar sali wejściowej i widok na okolicę. Jak dojść do Victoria Cave? Najwygodniej startować z Settle. Duży parking płatny Whitefriars na Church Street (BD24 9JD) leży tuż za centrum. Stamtąd prowadzą pętle piesze o długości około 4,7–5,1 mili (7,6–8,3 km) przez Attermire Scar, Victoria Cave, Jubilee Cave i Warrendale Knotts. Trasy są oceniane jako łatwe do umiarkowanych, mają około 300 m przewyższenia i zajmują zwykle 3–4 godziny. Krótszy wariant do jaskiń to około 2 godzin 15 minut. Kiedy jechać i co zabrać? Najlepiej wybrać suchą pogodę wiosną, latem lub wczesną jesienią, bo ścieżki po deszczu bywają śliskie. Zabierz solidne buty i latarkę czołową, jeśli chcesz zajrzeć w głąb. Pamiętaj, że wnętrze jest nierówne, a w jaskini są osypujące się skały, więc nie wchodź daleko bez doświadczenia. Najczęstsze pytania Czy wejście do Victoria Cave jest płatne? Źródła turystyczne nie wspominają o opłacie za dojście do jaskini. Płatny jest parking w Settle. Ile czasu potrzeba na wycieczkę? Pętla z Settle zajmuje zwykle od 3 do 4 godzin, a dojście wyłącznie do jaskiń około 2 godzin 15 minut. Czy potrzebna jest latarka? Do samego portalu nie, ale latarka czołowa przyda się do zwiedzania wnętrza. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Jubilee Cave, klif Attermire Scar, Warrendale Knotts oraz wodospady w okolicach Settle.

Dead Man's Cave

Rotherham

Dead Man's Cave to niewielki schron skalny w lesie Anston Stones Wood, na skraju wsi Anston koło Rotherham w hrabstwie South Yorkshire. Dojdziesz do niego krótką leśną ścieżką z najbliższego parkingu, wstęp jest bezpłatny. To jedno z nielicznych miejsc w regionie, gdzie staniesz w punkcie używanym przez łowców pod koniec ostatniej epoki lodowej. Czym jest Dead Man's Cave? Jaskinia to skromne zagłębienie w dolomitowym wapieniu (magnezjowym) po północnej stronie wąwozu potoku Anston Brook. Ma jedną komorę o długości około 4,5 m i szerokości 3 m, a przed otworem znajduje się płaska platforma. Obiekt jest chroniony przez Historic England jako Scheduled Monument (wpis 1013468, wrzesień 1992), więc to stanowisko archeologiczne, a nie cel dla grotołazów. Nie ma tu korytarzy do zwiedzania, a kopanie i zabieranie czegokolwiek jest zabronione. Dlaczego to miejsce jest ważne historycznie? Archeolodzy zbadali platformę przed jaskinią i znaleźli niewielki zestaw obrabianych krzemieni oraz kości i poroże renifera. Datowanie radiowęglowe wskazało wiek około 9850 lat, czyli późny górny paleolit. Znaleziska świadczą o polowaniach na renifery w czasach, gdy klimat był jeszcze zimny, a krajobraz otwarty. Część źródeł wspomina też o fragmentach ceramiki z okresu rzymsko-brytyjskiego. Lokalne opowieści o przemytnikach i duchach to folklor, a nie udokumentowana historia. Co zobaczysz w okolicy? Jaskinia leży w Anston Stones Wood, starym lesie na zboczach wąwozu wyciętego w dolnym wapieniu magnezjowym przez wody roztopowe. Las ma status obszaru SSSI i lokalnego rezerwatu przyrody, opiekuje się nim Woodland Trust, a uchodzi za jeden z najlepszych lasów wapiennych w South Yorkshire. Wiosną dno lasu pokrywają kwiaty, latem korony drzew dają gęsty cień. Wychodnie skalne i potok sprawiają, że spacer jest przyjemny, nawet jeśli samą jaskinię obejrzysz w kilka minut. Obok biegnie linia kolejowa, więc możesz usłyszeć pociągi. Jak dojechać i dojść? Oznakowana ścieżka prowadzi od parkingu przy Anston Parish Hall w głąb lasu i dalej do jaskini. Trasa jest krótka, ale teren bywa nierówny, miejscami stromy i śliski po deszczu, więc załóż buty z dobrym bieżnikiem. Wstęp jest wolny i bez ograniczeń. Jeśli chcesz połączyć jaskinię z dłuższą pętlą przez las, zarezerwuj od godziny do dwóch. Kiedy przyjechać? Najładniej jest wiosną, gdy kwitną rośliny runa, a jesienią las zmienia kolory. Zimą lepiej widać ścianę skalną, ale ścieżki są bardziej błotniste. Warto planować wizytę za dnia, bo las nie jest oświetlony. Najczęstsze pytania Czy można wejść do Dead Man's Cave? Możesz podejść do schronu i zajrzeć do komory, ale jest ona mała i płytka. To chroniony zabytek, więc nie kop, nie wchodź na osady i niczego nie zabieraj. Czy wstęp jest płatny? Nie. Wstęp jest bezpłatny i nie obowiązują godziny otwarcia. Czy miejsce nadaje się dla dzieci i psów? Tak, na ostrożny spacer, bo ścieżka jest krótka. Przy stromych odcinkach i w pobliżu torów trzymaj dzieci blisko siebie, a psy na kontroli w rezerwacie. Z czego słynie ta jaskinia? Ze znalezisk z późnego górnego paleolitu, w tym krzemiennych narzędzi i szczątków renifera datowanych na około 9850 lat, oraz ze statusu Scheduled Monument.

Smoo Cave

Durness

Smoo Cave to ogromna jaskinia przy wsi Durness, na północnym wybrzeżu Szkocji, w hrabstwie Sutherland (region Highland). Leży na trasie North Coast 500 i należy do North West Highlands Geopark. To rzadki przykład jaskini, w której spotykają się dwa żywioły: morze wypłukało zewnętrzną komorę, a podziemny potok wydrążył komory wewnętrzne. Co zobaczysz w Smoo Cave? Wejście robi wrażenie od pierwszego spojrzenia. Otwór ma około 15 m wysokości i jest szerszy, niż wysoki, więc do środka wpada sporo światła. Jaskinia składa się z trzech komór. Pierwsza, największa, jest dostępna dla każdego i otwarta cały rok. Do dwóch kolejnych dociera się wyłącznie łódką z przewodnikiem. W głębi jaskini potok Allt Smoo spada z wysokości około 20 m. Woda wpływa tu przez otwór w stropie, a po wyjściu z jaskini kończy bieg w morskiej zatoce, którą widać ze ścieżki. Skały to dolomity i wapienie z grupy Durness, powstałe we wczesnym ordowiku. Wapień rozpuszczał się w kontakcie z wodą, dlatego w wewnętrznych komorach zostały kępy krzemienia, które nie uległy rozpuszczeniu. Jaka jest historia jaskini? Wykopaliska odkryły tu prehistoryczną hałdę odpadków kuchennych, a datowania radiowęglowe z Smoo Cave i pobliskiej Glassknapper's Cave wskazują na użytkowanie między VIII a XI wiekiem. W 1814 roku jaskinię odwiedził Walter Scott i opisał ją w swoich notatkach z podróży. Pochodzenie nazwy jest sporne: jedna wersja wywodzi ją ze staronordyckiego słowa oznaczającego wąską szczelinę, inna z gaelickiego określenia drobnej mgły wodnej. Jak zwiedzać i kiedy przyjechać? Do jaskini prowadzi krótki spacer od parkingu wzdłuż potoku, ze schodami i drewnianą kładką. Wejście do pierwszej komory jest bezpłatne, a sama jaskinia dostępna całą dobę. Rejsy łodzią do wewnętrznych komór odbywają się sezonowo, mniej więcej od kwietnia do października, w godzinach dziennych. Operator odwołuje je, gdy poziom wody jest zbyt wysoki, na przykład po ulewach lub przy silnym wietrze z południowego zachodu. Nie można ich zarezerwować z dużym wyprzedzeniem, więc sprawdź aktualne godziny i ceny na miejscu lub u lokalnego operatora. Po silnych deszczach wodospad jest najbardziej efektowny, ale w jaskini bywa mokro i ślisko, więc załóż buty z dobrą przyczepnością. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Smoo Cave jest płatny? Nie. Wejście do pierwszej komory jest bezpłatne. Płaci się tylko za rejs łodzią do komór wewnętrznych. Czy w jaskini jest wodospad? Tak. Potok Allt Smoo spada w głębi jaskini z około 20 m, a siła strumienia zależy od ostatnich opadów. Czy rejsy łodzią odbywają się cały rok? Nie. Wypływa się sezonowo, od wiosny do jesieni, i tylko przy odpowiednim stanie wody. Zimą pozostaje zwiedzanie głównej komory. Ile czasu potrzeba na wizytę? Na spacer do jaskini i obejrzenie głównej komory wystarczy około godziny. Z rejsem łodzią zaplanuj dodatkowo pół godziny lub więcej.

Pwll Dwfn

Pwll Dwfn to pionowa jaskinia na Czarnej Górze (Black Mountain) w południowej Walii. Nazwa po walijsku oznacza mniej więcej „głęboki dół", i dobrze oddaje charakter miejsca: to studnia schodząca w głąb wapiennego masywu. Leży w pobliżu jaskini Dan yr Ogof, na terenie Parku Narodowego Bannau Brycheiniog (dawniej Brecon Beacons). To obiekt dla zaawansowanych grotołazów, nie dla zwykłych turystów. Co to za miejsce? Pwll Dwfn jest jaskinią o głębokości około 104 metrów i długości około 561 metrów. Wejście prowadzi do pionowego ciągu z pięcioma progami, a na dnie korytarze kończą się dwoma syfonami, czyli odcinkami całkowicie zalanymi wodą. Taki profil, z przewagą pionu nad poziomymi korytarzami, jest typowy dla studni krasowych. Teren należy do jednego z najważniejszych obszarów jaskiniowych Wielkiej Brytanii. W okolicy znajduje się Dan yr Ogof, rozległy system odkryty w 1912 roku, którego część udostępniono zwiedzającym jako jaskinię pokazową. Pwll Dwfn jest jego sąsiadem, ale to zupełnie inny rodzaj obiektu: surowy, wymagający i bez infrastruktury turystycznej. Jak dotrzeć do Pwll Dwfn? Jaskinia leży w suchej dolinie na północny zachód od Dan yr Ogof. Grotołazi dochodzą do niej z parkingu przy jaskini pokazowej, więc punkt startowy jest łatwy do znalezienia. Sam otwór nie jest zamknięty bramą ani kratą. Dojazd samochodem do parkingu Dan yr Ogof jest prosty, a dalej trzeba przejść kawałek terenu otwartego, bez oznakowanego szlaku do wejścia. Czy można tam zejść bez doświadczenia? Nie. Zejście wymaga techniki linowej (SRT) i sprzętu do pokonania pięciu progów, a także umiejętności samodzielnego rozwiązywania problemów pod ziemią. Brak bramy nie oznacza, że wejście jest zalecane dla każdego. Początkujący powinni wybrać prowadzoną wycieczkę po łatwiejszych jaskiniach regionu albo zwiedzanie jaskini pokazowej Dan yr Ogof. Jeśli planujesz zejście, skontaktuj się wcześniej z lokalnym klubem jaskiniowym, na przykład South Wales Caving Club, i sprawdź aktualne zasady dostępu na tym terenie. Nigdy nie schodź sam i zostaw informację o planowanym czasie powrotu. Co zobaczysz w okolicy? Dla turysty bez sprzętu atrakcją jest sama Czarna Góra: otwarte wrzosowiska, wapienne zbocza i suche doliny krasowe. Przy parkingu Dan yr Ogof możesz zwiedzić jaskinię pokazową, a w pobliżu leżą inne miejsca regionu opisywane jako Geopark Fforest Fawr, znany z krasu i jaskiń. Pwll Dwfn dobrze pokazuje, jak wygląda ta część Walii pod powierzchnią, choć do wnętrza wejdą tylko wyspecjalizowani eksploratorzy. Kiedy przyjechać? Na powierzchni najlepiej wybrać późną wiosnę, lato lub wczesną jesień, kiedy pogoda na wyżynie jest najbardziej stabilna. Temperatura w jaskiniach jest stała przez cały rok, ale po obfitych deszczach rośnie ryzyko zalania ciągów i syfonów, więc zejścia planuje się na okresy suche. Pogoda w górach Walii zmienia się szybko, więc zabierz warstwy chroniące przed wiatrem i deszczem. Najczęstsze pytania Ile głębokości ma Pwll Dwfn? Około 104 metrów, a łączna długość korytarzy to około 561 metrów. Czy wejście do Pwll Dwfn jest zamknięte? Nie, wejście nie jest zabezpieczone bramą. Mimo to jaskinia wymaga doświadczenia i sprzętu linowego. Skąd najłatwiej dojść do jaskini? Z parkingu przy jaskini pokazowej Dan yr Ogof, a dalej przez suchą dolinę na północny zachód. Czy to jaskinia dla turystów? Nie. Zwiedzającym polecamy Dan yr Ogof, który ma przygotowaną trasę, a Pwll Dwfn zostaje dla doświadczonych grotołazów.

Swinsto Cave

Swinsto Cave to jaskinia wapienna w zachodniej części doliny Kingsdale, w hrabstwie North Yorkshire w Anglii, na terenie Yorkshire Dales. Jest jednym z wejść do rozległego systemu Kingsdale Master Cave i należy do ulubionych celów brytyjskich grotołazów. To miejsce dla osób z doświadczeniem speleologicznym, a nie spacerowy punkt widokowy. Czym jest Swinsto Cave? Jaskinia ma około 914 m długości i 131 m głębokości. Wraz z sąsiednimi otworami, takimi jak Simpson Pot, tworzy część systemu o łącznej długości ok. 27 km, który odwadnia oba zbocza doliny Kingsdale. Woda z całego układu wypływa dopiero w źródle Keld Head. Skala trudności jaskini w opisach określana jest jako stopień 4, a głównymi zagrożeniami są woda i pionowe odcinki. Co zobaczysz pod ziemią? Z wejścia schodzi się serią studni: najpierw około 6-metrowym progiem, potem krótkim drugim, a dalej kolejnymi trzema, które kończą się w wilgotnej, zalewanej bryzgami komorze. Z Final Chamber można przejść do Kingsdale Master Cave, czyli dużego korytarza z rzeką. Część Master Cave to jedne z najdłuższych zalanych odcinków w Wielkiej Brytanii, dostępne wyłącznie dla nurków jaskiniowych. Jak wygląda klasyczna wycieczka? Najpopularniejszy jest przelot: zjazd po linie przez kolejne studnie, ściąganie liny po każdym zjeździe i wyjście przez Valley Entrance, czyli wejście u podstawy wzgórza. Dojście do Valley Entrance od strony Master Cave to około 15 minut łatwego pełzania i marszu, z końcowym 8-metrowym progiem. Całość wymaga sprzętu do pracy na linie, oświetlenia, kombinezonu i umiejętności samodzielnego zjazdu oraz wspinaczki po linie. Jak dotrzeć? Kingsdale leży w północno-zachodniej części Yorkshire Dales, w pobliżu Ingleton i Thornton in Lonsdale. Dojazd samochodem jest najwygodniejszy, a wejście do jaskini znajduje się na zboczu doliny, więc potrzebne jest krótkie podejście pieszo. Zasady dostępu i aktualne informacje warto sprawdzić w klubach speleologicznych działających w regionie oraz w British Caving Association. Kiedy jechać? Poziom wody decyduje o bezpieczeństwie. Po intensywnych opadach jaskinia gwałtownie się zalewa, dlatego wycieczki planuje się na okresy suche i po sprawdzeniu prognozy. Nie schodź sam i zawsze zostaw informację o planowanym czasie powrotu. Najczęstsze pytania Czy Swinsto Cave jest dla początkujących? Nie. Pionowe odcinki, woda i konieczność ściągania liny wymagają doświadczenia. Początkujący powinni wybrać wyprawę z licencjonowanym przewodnikiem lub klubem. Czy wejście jest płatne? Dostępne opisy podają wolny dostęp, jednak zasady mogą się zmieniać, więc przed wyjazdem sprawdź je u lokalnych klubów. Gdzie wychodzi się z jaskini? Klasyczny przelot kończy się w Valley Entrance, u podnóża wzgórza w Kingsdale. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Sąsiednie jaskinie i studnie Kingsdale, a także Ingleton ze swoimi szlakami wodospadów, leżące w pobliżu.

Kirkdale Cave

Kirkbymoorside

Kirkdale Cave to jaskinia w dolinie Kirkdale, około 1,5 km na zachód od Kirkbymoorside w North Yorkshire (Anglia), na skraju Parku Narodowego North York Moors. Jest jednym z najsłynniejszych brytyjskich stanowisk paleontologicznych: w 1821 roku znaleziono w niej kości zwierząt, które wcześniej uchodziły za egzotyczne dla Wysp Brytyjskich. Czym wyróżnia się Kirkdale Cave? Jaskinię odkryli robotnicy w małym kamieniołomie wapienia. W środku leżały kości hien jaskiniowych oraz zwierząt, których w Anglii dziś nie ma: hipopotamów, słoni leśnych (z prostymi kłami) i nosorożców. Zwierzęta te żyły tu w eemskim interglacjale, gdy klimat był zbliżony do dzisiejszego. Część kości była pogryziona, co wskazywało na hieny jako kolekcjonerów. Kto odkrył jej znaczenie? Wiadomość o znalezisku dotarła do geologa Williama Bucklanda z Oksfordu, który zbadał jaskinię jeszcze w grudniu 1821 roku. Uznał, że kości nie przyniosła woda, lecz hieny, które urządziły sobie tu legowisko. Wnioski opisał w pracy przedstawionej Towarzystwu Królewskiemu. Lokalne przekazy wskazują miejscowego lekarza jako pierwszego, który docenił znalezisko, a robotnicy używali początkowo części kości do utwardzania dróg. Czy można wejść do środka? Kirkdale Cave jest objęta ochroną jako SSSI (Site of Special Scientific Interest), a wnętrze nie jest zorganizowaną atrakcją turystyczną: nie ma biletów, oznakowania wejścia ani infrastruktury. Wejście znajduje się w ścianie dawnego kamieniołomu, kilka stóp (ok. 1–2 m) nad ziemią, a do środka trzeba się wczołgać z latarką. Ścieżka bywa błotnista. Skały i osady wewnątrz są chronione, więc nie wolno niczego zbierać ani kopać. Przed wizytą sprawdź aktualne zasady Natural England i zgodę właściciela terenu. Bezpieczną alternatywą jest obejrzenie kamieniołomu z zewnątrz. Co zobaczyć w pobliżu? Około pięciu minut spacerem od jaskini stoi kościół St Gregory's Minster, odbudowany w latach 1055–1065 przez Orma, syna Gamela. Na ścianie widnieje saksoński zegar słoneczny z inskrypcją opisującą tę odbudowę. W okolicy biegną kameralne trasy piesze z Kirkbymoorside wzdłuż strumienia Hodge Beck; popularne pętle mają od 4,5 do 5 mil. Jak dojechać? Kirkdale leży przy drodze między Kirkbymoorside a Nawton. Przy kościele jest niewielki parking (opłata do skrzynki); w dni nabożeństw zostaw miejsca wiernym i skorzystaj z parkingu zapasowego. Z Kirkbymoorside dojdziesz pieszo w około 30 minut. Kiedy przyjechać? Najlepiej wiosną, latem i wczesną jesienią, przy suchej pogodzie. Po deszczach ścieżki nad Hodge Beck robią się grząskie, więc załóż buty trekkingowe. Najczęstsze pytania Czy Kirkdale Cave jest otwarta dla turystów? Nie jako atrakcja. To chroniony obiekt SSSI bez oznakowania i obsługi; wejście wymaga czołgania się, a dostęp zależy od obowiązujących zasad ochrony i zgody właściciela terenu. Jakie zwierzęta znaleziono w jaskini? Hieny jaskiniowe, hipopotamy, słonie leśne i nosorożce z okresu eemskiego interglacjału. Kto badał jaskinię? William Buckland w grudniu 1821 roku. Wykazał, że kości zgromadziły hieny, a nie powódź. Co jeszcze warto zobaczyć w Kirkdale? Kościół St Gregory's Minster z saksońskim zegarem słonecznym z XI wieku, kilka minut od jaskini.

Dream Cave

Derbyshire Dales

Dream Cave to naturalna jaskinia wapienna w hrabstwie Derbyshire, w okolicach Wirksworth i Hopton, w dystrykcie Derbyshire Dales w środkowej Anglii. Odkryli ją w 1822 roku górnicy szukający ołowiu, a znaleziska kopalne z jej wnętrza trafiły do nauki i muzeów. Dziś to cenny punkt na mapie historii geologii i górnictwa Peak District, ale trzeba pamiętać, że wejście znajduje się na prywatnym terenie. Co to za miejsce? Dream Cave, znana też jako Dream Hole lub Dream Mine, to jaskinia krasowa powstała wzdłuż żyły mineralnej w wapieniu z wczesnego karbonu (formacja Monsal Dale). Ma około 15 metrów głębokości i leży na wysokości około 240 m n.p.m. Wejście stanowi stroma szczelina w pagórku porośniętym trawą. Okolica jest pocięta śladami dawnych wyrobisk, bo przez stulecia wydobywano tu rudę ołowiu. Derbyshire Historic Environment Record prowadzi obiekt jako „Dream Hole lead mine and cave" i lokalizuje go w osadzie Callow, około mili na zachód od Wirksworth, w stronę Hopton. Jak została odkryta? W grudniu 1822 roku górnicy zagłębiali nowy szyb, mając dotrzeć do bogatej żyły ołowiu w kopalni Dream Mine. Na głębokości około 18 metrów nieoczekiwanie przebili się do dużej, naturalnej komory. Wkrótce okazało się, że wnętrze kryje kości dużych ssaków, w tym niemal kompletny szkielet nosorożca włochatego. Szczątki zdobył geolog William Buckland, jeden z czołowych badaczy przeszłości Ziemi tamtych czasów. Dziś przechowuje się je w Oksfordzie. Z 1822 roku pochodzi też rycina z przekrojem jaskini w kopalni ołowiu, którą zgromadziło Wellcome Collection. Najstarsza znana inwentaryzacja jaskini powstała w 1823 roku, a nowszą wykonano w 2016 roku. Co można tu zobaczyć? Pierwotne osady wypełniające jaskinię zostały niemal w całości usunięte, więc dawnego układu warstw nie widać. Wartość miejsca polega dziś na jego historii: to przykład tego, jak prace górnicze w XIX wieku prowadziły do odkryć paleontologicznych. Okolica daje też dobre wyobrażenie o dawnym krajobrazie przemysłowym Derbyshire, z polami i pagórkami po wyrobiskach. Jaskinia jest klasyfikowana jako obiekt o najniższym stopniu trudności, ale nie jest przygotowana dla zwiedzających. Jak dotrzeć i czy można wejść? Dream Cave leży około mili na zachód od Wirksworth, na wschód od zbiornika Carsington Water. Wirksworth jest małym miasteczkiem targowym, do którego dojedziesz samochodem z Derby lub Matlock, a po okolicy łatwo chodzić pieszo po ścieżkach między polami. Dostęp do samej jaskini jest ograniczony, ponieważ znajduje się na terenie prywatnym. Nie wchodź bez zgody właściciela ani organizacji speleologicznej, która ją zarządza. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Wirksworth z kościołem św. Marii i uliczkami starego miasteczka, w których warto zrobić przerwę. Zbiornik Carsington Water, popularny wśród rowerzystów, żeglarzy i spacerowiczów. Ślady dawnego górnictwa ołowiu rozsiane po wzgórzach między Callow a Hopton. Peak District, do którego granicy jest stąd niedaleko. Kiedy przyjechać? Najlepiej wybrać wiosnę lub wczesną jesień. W tym czasie spacery po polach są najprzyjemniejsze, a dni długie. Po deszczach ścieżki mogą być błotniste, więc zabierz wodoodporne buty. Najczęstsze pytania Czy można wejść do Dream Cave? Jaskinia znajduje się na prywatnym gruncie, więc swobodne wejście nie jest możliwe. Jeśli chcesz ją zobaczyć, skontaktuj się wcześniej z właścicielem terenu lub lokalnym klubem jaskiniowym. Kiedy odkryto Dream Cave? W grudniu 1822 roku, podczas pogłębiania szybu poszukiwawczego w kopalni ołowiu Dream Mine. Co znaleziono w środku? Kości dużych ssaków, w tym prawie cały szkielet nosorożca włochatego. Zdobył je William Buckland, a dziś znajdują się w oksfordzkim muzeum. Gdzie dokładnie leży? W osadzie Callow, około mili na zachód od Wirksworth, w drodze do Hopton, w hrabstwie Derbyshire.

Ireby Fell Cavern

Lancaster

Ireby Fell Cavern to system jaskiń na wrzosowiskach Ireby Fell, w hrabstwie Lancashire, kilka kilometrów od Lancaster, tuż przy granicy z North Yorkshire. Obiekt jest przeznaczony dla doświadczonych grotołazów, nie dla zwykłych turystów. Czym jest Ireby Fell Cavern? To wapienna jaskinia odkryta w 1949 roku. Ma około 4,6 km korytarzy i mniej więcej 128 m głębokości. Leży na obszarze Leck Fell, w północnej części Yorkshire Dales, gdzie pod powierzchnią ciągnie się gęsta sieć szczelin, studni i podziemnych potoków. Jaskinia stanowi fragment systemu Three Counties, czyli „Trzech Hrabstw". Łączy część Rift Pot na południu z Notts Pot na północy. Cały system przecina granice Cumbrii, Lancashire i North Yorkshire. Po połączeniu poszczególnych jaskiń w 2011 roku liczy około 90 km, a jego głębokość sięga 253 m. To jeden z najdłuższych systemów jaskiniowych Wielkiej Brytanii. Co zobaczysz na powierzchni? Na powierzchni zobaczysz otwarty, górski teren: krótką trawę, wapienne skałki i zagłębienia krasowe, w których znikają strumienie. Wejścia do jaskiń to zwykle niepozorne dziury lub wlot cieków wodnych, bez żadnej infrastruktury turystycznej. Okolica nadaje się na spacer, ale pod ziemię wchodzą tylko osoby z odpowiednim sprzętem. Czy mogę wejść do środka? Jaskinia nie jest udostępniona zwiedzającym jako trasa turystyczna. Wymaga umiejętności speleologicznych: sprzętu do pracy na linie, oświetlenia, kasku oraz doświadczenia w poruszaniu się pod ziemią. Według wykazu Council of Northern Caving Clubs (CNCC) na wejście do samej jaskini nie jest potrzebne osobne zezwolenie, ale obowiązuje uprzejmość wobec właściciela terenu. Sąsiedni otwór AKA Hole, połączony z Ireby Fell Cavern, wymaga wcześniejszej rezerwacji online, z limitem jednej rezerwacji dziennie. Przed wyjazdem sprawdź aktualne zasady u CNCC. Osoby bez doświadczenia powinny wybrać wycieczkę z licencjonowanym przewodnikiem do jednej z łatwiejszych jaskiń regionu albo dołączyć do lokalnego klubu. Jak dotrzeć? Ireby Fell leży na wysoko położonym płaskowyżu między wsiami Leck i Ireby. Od Lancaster dojedziesz samochodem w kierunku Kirkby Lonsdale, a dalej wąskimi drogami na Leck Fell. Komunikacja publiczna w tej okolicy jest ograniczona, więc samochód to praktycznie konieczność. Współrzędne obiektu to około 54,19 N, 2,50 W. Kiedy przyjechać? Na wzgórzach pogoda zmienia się szybko. Najlepsze warunki na spacer są od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Po silnych opadach potoki spływające do jaskiń gwałtownie przybierają, dlatego grotołazi planują zejścia na podstawie prognozy. Zimą teren bywa śliski, a widoczność słaba. Najczęstsze pytania Czy Ireby Fell Cavern jest dla początkujących? Nie. To jaskinia dla osób z doświadczeniem i sprzętem speleologicznym. Ile ma głębokości i długości? Około 128 m głębokości i około 4,6 km długości. Czy trzeba mieć pozwolenie? Według CNCC nie na samą jaskinię. Sąsiedni AKA Hole wymaga rezerwacji online. Zawsze sprawdź aktualne zasady. Z jakim systemem jest połączona? Z systemem Three Counties, który łączy Rift Pot z Notts Pot i ma około 56 wejść pod trzema hrabstwami.

Rumbling Hole

Lancaster

Rumbling Hole to jaskinia typu pot na wrzosowisku Leck Fell, w pobliżu Lancaster, w hrabstwie Lancashire. Leży w granicach Parku Narodowego Yorkshire Dales i należy do najbardziej znanych wejść w północno-zachodniej Anglii dla grotołazów. To obiekt wyłącznie dla osób z doświadczeniem i sprzętem, a nie atrakcja dla zwykłych turystów. Czym jest Rumbling Hole? Wejście ma postać szybu o głębokości około 50 metrów, otoczonego ogrodzeniem. Od niego jaskinia schodzi serią kolejnych studni do niskiego, zalewanego wodą korytarza. Łączna głębokość to według różnych opracowań ponad 120 metrów, a podawane długości korytarzy się różnią, więc warto sprawdzić aktualny opis w rejestrze jaskiń przed wyprawą. Korytarz na dnie połączono z jaskinią Lost Johns' Cave, a przez nią z Three Counties System. To sieć o łącznej długości około 87 kilometrów, rozciągająca się pod granicami Kumbrii, Lancashire i North Yorkshire. Połączenie z Lost Johns' wykonano w latach 80. XX wieku, po przeciśnięciu się przez ciasne zakręty i krótkie syfony. Co zobaczysz na powierzchni? Na górze zobaczysz tylko ogrodzony otwór szybu pośród otwartych, trawiastych wzgórz Leck Fell. Wnętrze jest zarezerwowane dla ekip wyposażonych w liny, uprzęże i oświetlenie. Dla pozostałych osób sens ma spacer po okolicy, z szerokimi widokami na wzgórza Yorkshire Dales i dolinę rzeki Lune, oraz oglądanie innych wejść do jaskiń rozsianych po wrzosowisku. Jak się tu dostać? Współrzędne wejścia to około 54,207 N i 2,505 W. Dojazd prowadzi od strony Lancaster i doliny Lune w kierunku wsi Leck, a dalej drogami lokalnymi na skraj wrzosowiska. Ostatni odcinek pokonuje się pieszo, po nierównym terenie bez oznakowanych ścieżek, więc przydadzą się mapa, dobre buty i sprawdzona prognoza pogody. Czy można wejść do środka? Tak, ale tylko w ramach grotołazowania. Jaskinia ma pionowe odcinki wymagające techniki linowej, a dolne partie zalewa woda po opadach. Wejście planuje się na podstawie prognozy, najlepiej w okresach suchych, i w grupie z doświadczonym przewodnikiem lub klubem. Zasady dostępu do jaskiń w Dales ustalają właściciele gruntów oraz brytyjskie organizacje jaskiniowe, a część terenu wokół jest objęta ochroną przyrody. Zanim wyruszysz, skontaktuj się z lokalnym klubem lub sprawdź zalecenia British Caving Association. Kiedy jechać? Najlepsze są suche tygodnie późnej wiosny i lata, gdy poziom wody w jaskini jest niski. Po długich deszczach i roztopach wnętrze jest niebezpieczne, a wrzosowisko podmokłe. Najczęstsze pytania Czy Rumbling Hole jest otwarte dla każdego? Nie. Szyb jest ogrodzony, a zejście wymaga umiejętności i sprzętu jaskiniowego. Turyści bez przygotowania mogą oglądać tylko okolicę. Z czym łączy się ta jaskinia? Z Lost Johns' Cave, a przez nią z systemem Three Counties, który rozciąga się pod trzema hrabstwami. Jak głęboki jest szyb wejściowy? Ma około 50 metrów i jest ogrodzony ze względów bezpieczeństwa. Czy po drodze są szlaki turystyczne? Dojście prowadzi przez otwarte wrzosowisko bez wyraźnych ścieżek, dlatego potrzebna jest mapa lub nawigacja GPS.

Long Drop Cave

Lancaster

Long Drop Cave to jaskinia pionowa na wrzosowisku Leck Fell w hrabstwie Lancashire w Anglii, w pobliżu Lancaster. Należy do systemu Three Counties, a to ponad 87 km korytarzy pod granicą Cumbrii, Lancashire i North Yorkshire. To obiekt wyłącznie dla doświadczonych grotołazów z kompletnym sprzętem linowym, nie dla zwykłych turystów. Co to za jaskinia? Jaskinia ma około 61 m głębokości i niespełna 300 m długości korytarzy. Odkryto ją w 1965 roku. Wejście to krótki, ciasny odcinek do przeczołgania, a dalej suchy szyb. Pionowy próg o wysokości około 29 m kończy się w Fault Chamber, komorze, w której widać pionowy uskok skalny. Jak łączy się z resztą systemu? Long Drop prowadzi do jaskini Death's Head Hole. Połączenie udało się otworzyć w 1981 roku, gdy członkowie Gritstone Club wyczerpali wodę z krótkiego, zalanego fragmentu przejścia. Death's Head Hole łączy się z kolei z Lost Johns' Cave, więc Long Drop jest jednym z wejść do sieci Three Counties. Potok z Long Drop spływa przez te jaskinie i wypływa na powierzchnię przy źródle Leck Beck Head koło Cowan Bridge. Jak dotrzeć i czy potrzebna jest rezerwacja? Jaskinia leży na Leck Fell, na północ od wsi Leck i na wschód od Casterton Fell. Dojście prowadzi przez otwarte wrzosowisko, gdzie pogoda zmienia się szybko, a nawigacja bywa trudna we mgle. Dostęp do jaskiń Leck Fell organizuje od sierpnia 2019 roku klub Cave Net Caving Club (CNCC) w imieniu właściciela terenu, Leck Estate. Wizytę trzeba zarezerwować z wyprzedzeniem przez internetowy kalendarz CNCC lub e-mailem, a w drugim przypadku należy poczekać na potwierdzenie. Na jedno wejście przypada jedna rezerwacja dziennie. Zasady bywają zmieniane, dlatego przed wyjazdem sprawdź aktualną stronę CNCC. Dla kogo jest ta jaskinia? Dla osób, które znają technikę linową (SRT), potrafią samodzielnie ocenić poziom wody i mają doświadczenie z szybami. Po deszczu potok w jaskini szybko przybiera. Warto iść z grupą i zostawić wiadomość o planowanym czasie powrotu. Dla osób bez doświadczenia sensowniejszym wyborem są jaskinie komercyjne w Yorkshire Dales, takie jak White Scar Cave czy Ingleborough Cave, albo wycieczka z licencjonowanym przewodnikiem. Kiedy jechać? Dostęp jest możliwy przez cały rok, po rezerwacji. Najbezpieczniej wybrać okres suchej pogody, bo opady zwiększają przepływ wody w całym systemie. Zimą wrzosowisko bywa zimne i wietrzne, więc potrzebna jest odpowiednia odzież. Najczęstsze pytania Czy do Long Drop Cave można wejść bez doświadczenia? Nie. Jaskinia ma szyb z progiem około 29 m i wymaga techniki linowej oraz własnego sprzętu. Czy trzeba rezerwować wizytę? Tak, rezerwacja odbywa się przez CNCC. Obowiązuje limit jednej rezerwacji na wejście na dobę. Z czym łączy się ta jaskinia? Z Death's Head Hole, a przez nią z Lost Johns' Cave, czyli z systemem Three Counties. Gdzie wypływa woda z jaskini? Przy źródle Leck Beck Head powyżej Cowan Bridge.

Death's Head Hole

Lancaster

Death's Head Hole to jaskinia-pionowy szyb na Leck Fell w hrabstwie Lancashire, w pobliżu Lancaster, w północno-zachodniej Anglii. To miejsce wyłącznie dla doświadczonych grotołazów, a nie zwykły punkt na trasie spacerowej: wejście prowadzi do głębokiego szybu i wymaga sprzętu linowego oraz umiejętności jego użycia. Czym jest Death's Head Hole? Jaskinia otwiera się na wapiennym płaskowyżu Leck Fell, na pograniczu Lancashire, Kumbrii i North Yorkshire. Wejściem jest szyb o głębokości około 64 m (210 stóp). Jaskinia łączy się z systemem Lost Johns' Cave i wchodzi w skład Three Counties System, czyli sieci korytarzy o długości około 87 km, uznawanej za jeden z najdłuższych układów jaskiń w Wielkiej Brytanii. Granice trzech hrabstw przecinają ją pod ziemią. Co zobaczysz pod ziemią? Po zjeździe z głównego szybu schodzi się po stoku luźnych głazów, a potem pokonuje kolejny próg do dużej komory. W jej rogu znajduje się szyb zabezpieczony rusztowaniem, który prowadzi do korytarza z potokiem, a ten łączy się z głównym korytarzem Lost Johns'. Opisy grotołazów wspominają także boczny, bogato zdobiony korytarz freatyczny z potokiem. Dalej cały układ łączy się z Leck Fell Master Cave i obszerną komorą Lyle Cavern, dlatego możliwe są przeprawy między różnymi wejściami, choć wymagają one dokładnego przygotowania trasy. Jak tu dotrzeć? Wejście leży na otwartym wrzosowisku Leck Fell, kilka kilometrów od wsi Leck i miasteczka Kirkby Lonsdale, w obszarze Yorkshire Dales. Dojazd samochodem prowadzi wąskimi drogami do okolic płaskowyżu, a dalej idzie się pieszo po terenie bez oznakowanych szlaków. Przy złej widoczności warto mieć mapę i GPS; współrzędne wejścia to około 54,207 N, 2,511 W. Czy można tam wejść bez przygotowania? Nie. Jaskinia jest przeznaczona dla grotołazów z doświadczeniem w technice linowej (SRT). Dla pobliskiej Lost Johns' Cave klub Cave Net Caving Club podaje, że dostęp jest otwarty dla wszystkich przez cały rok, ale trzeba wcześniej zarezerwować wejście, aby spełnić wymogi właściciela terenu. Przed wyprawą sprawdź aktualne zasady dostępu u lokalnych klubów i w British Caving Association. Po deszczach poziom wody w systemie szybko rośnie, więc prognozę pogody trzeba sprawdzić przed zejściem. Dla kogo to miejsce? Dla turysty bez sprzętu atrakcją będzie sam płaskowyż Leck Fell, widoczne na powierzchni leje i zapadliska typowe dla krasu oraz krajobraz Yorkshire Dales. Zejście pod ziemię najlepiej zlecić lokalnemu klubowi lub licencjonowanemu przewodnikowi. Najczęstsze pytania Jak głęboki jest szyb wejściowy? Około 64 metrów. Czy Death's Head Hole łączy się z innymi jaskiniami? Tak, z Lost Johns' Cave i dalej z Three Counties System, który ma około 87 km korytarzy. Czy potrzebna jest rezerwacja? Dla sąsiedniej Lost Johns' Cave tak, zgodnie z zasadami właściciela terenu. Zasady dla tego wejścia sprawdź przed wyjazdem w lokalnych klubach. Czy jaskinia jest dla początkujących? Nie. Wymaga techniki linowej, doświadczenia i odpowiedniego zespołu, a podczas deszczu jest groźna.

Simpson Pot

Simpson Pot to wapienna jaskinia pionowa w zachodniej części doliny Kingsdale w hrabstwie North Yorkshire, w Parku Narodowym Yorkshire Dales w Anglii. To obiekt wyłącznie dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłego turysty. Nazwano ją na cześć Eliego Simpsona, znanego działacza jaskiniowego z Yorkshire. Czym jest Simpson Pot? Jaskinia ma głębokość około 112 m i długość około 880 m. W brytyjskiej skali trudności dostała stopień 4. Prowadzi do sąsiedniej jaskini Swinsto, a stamtąd do Kingsdale Master Cave, czyli głównego korytarza z potokiem, który odwadnia dolinę. Całość tworzy układ o długości około 27 km, zbierający wody z obu stron Kingsdale. Pierwsze eksploracje przeprowadzono w 1940 roku, a kolejne odcinki odkryto w 1962 i 1978 roku. Jak wygląda trasa przez jaskinię? Popularny wariant to zjazd na linie przez kolejne studnie. Sznur odzyskuje się po każdym odcinku, więc nie trzeba wracać tą samą drogą. Wyjście prowadzi przez Valley Entrance u podnóża zbocza. Na trasie spotkasz m.in.: serię krótkich progów zwaną Five Step Pot, The Pit, 11-metrową studnię, nad którą zwykle przechodzi się trawersem do suchej części, Storm Pot o głębokości 9 m, Slit Pot, 23-metrową studnię z ciasną szczeliną na szczycie. Czy jaskinia jest bezpieczna i dostępna? Nie jest to miejsce na samodzielną wyprawę bez przygotowania. W czasie deszczu wchodzi do niej duży potok, a studnie mogą stać się nieprzejezdne. Zdarzały się akcje ratunkowe: w 2012 roku grotołaz zjechał do ślepej studni The Pit, ściągnął za sobą linę i dopiero po około ośmiu godzinach zorientował się w pomyłce. Brytyjska Rada Jaskiniowa Północy (CNCC) ostrzegała w 2021 roku, że głazy u podstawy ostatniej studni zmieniły położenie. Przed przejściem z odzyskiwaniem liny warto sprawdzić aktualny stan z poziomu Valley Entrance. Wejście znajduje się w terenie otwartego wrzosowiska przy dawnej drodze Turbary Road nad Kingsdale, niedaleko Ingleton i Thornton in Lonsdale. Sąsiedztwo ma też Yordas Cave, jaskinia dostępna dla zwykłych odwiedzających. Jak zaplanować wizytę? Wybierz okres suchej pogody i sprawdź prognozę opadów. Skorzystaj z lokalnego klubu jaskiniowego lub licencjonowanego przewodnika. Zabierz sprzęt do technik linowych, kask, oświetlenie i strój neoprenowy. Zostaw informację o planowanym czasie powrotu. Najczęstsze pytania Czy Simpson Pot nadaje się dla turystów bez doświadczenia? Nie. Wymaga umiejętności pracy na linie i pewności w jaskiniach pionowych. Początkujący powinni wybrać prowadzoną wyprawę albo łatwiejsze, udostępnione jaskinie w okolicy. Gdzie wychodzi się z jaskini? Przez Valley Entrance, wejście do Kingsdale Master Cave u podstawy zbocza. Z jakimi jaskiniami łączy się Simpson Pot? Z jaskinią Swinsto oraz Kingsdale Master Cave. Razem tworzą układ o długości około 27 km. Kiedy lepiej unikać wyprawy? Po intensywnych opadach, gdy potok wypełnia studnie i przejście staje się niebezpieczne.

Ogof Pant-y-Wennol

Ogof Pant-y-Wennol to jaskinia na Little Orme, wapiennym cyplu zamykającym od wschodu zatokę Llandudno w północnej Walii (hrabstwo Conwy). Nie jest to atrakcja z biletami i tabliczkami, lecz jedno z ważniejszych stanowisk archeologicznych regionu. Walijska nazwa oznacza mniej więcej „jaskinię doliny jaskółek". Czym jest Ogof Pant-y-Wennol? To naturalna jaskinia w skalnej ścianie, opisana w krajowym rejestrze Coflein (numer NPRN 300821) jako położona po południowo-wschodniej stronie ruin chaty. Obiekt ma status chronionego zabytku (scheduled monument, oznaczenie Cn 190), więc jest traktowany jak stanowisko archeologiczne, a nie miejsce do eksploracji. Co tu znaleziono? Wykopaliska prowadzono w latach 1974–1977 (M. Davies) oraz w 1979 roku (T. A. Stone i B. Smith). W jaskini odkryto szczątki co najmniej siedmiu osób, z czego pięciu dorosłych i dwojga dzieci lub młodzieży. Rejestr zabytków mówi o sześciu neolitycznych pochówkach, które zostały zalane warstwą naciekową. Liczby w różnych opracowaniach się nieco różnią, bo zależą od sposobu liczenia kości. Datowania radiowęglowe kości ludzkich wskazują na neolit, czyli około 4600–5000 lat temu. Obok szczątków znaleziono: krzemienne i rogowcowe skrobacze, wióry i ostrza z okresu mezolitu, ceramikę z neolitu i późnej epoki brązu, kościaną igłę typową dla kultury creswellskiej (późny paleolit), kości zwierząt. Analiza izotopowa czaszki z jaskini sugeruje, że jej właściciel odżywiał się głównie tym, co upolował i zebrał na lądzie, a nie owocami morza. Zebrane fakty pokazują, że wapienny cypel był zamieszkiwany lub odwiedzany przez tysiące lat, od końca epoki lodowej po epokę brązu. Gdzie obejrzeć znaleziska? Zabytki z jaskini trafiły do Narodowego Muzeum Walii w Cardiff oraz do muzeum w Llandudno. Jeśli interesuje Cię prehistoria, właśnie tam zobaczysz kościaną igłę i inne przedmioty, a sama jaskinia pozostaje punktem na mapie spaceru po Little Orme. Jak dotrzeć? Little Orme leży na przeciwległym końcu zatoki Llandudno niż bardziej znane Great Orme. Do miasta dojedziesz koleją lub samochodem, a dalej na cypel dojdziesz pieszo. Sama jaskinia nie jest typową atrakcją turystyczną, dlatego przed wyjściem sprawdź aktualne zasady poruszania się po terenie wokół stanowiska i nie wchodź w obszar chronionego zabytku bez zgody zarządcy. Kiedy przyjechać? Na spacer po wybrzeżu najlepiej wybrać suchy dzień z dobrą widocznością, zwykle od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Wapienne zbocza bywają śliskie po deszczu, więc zabierz solidne buty. Najczęstsze pytania Czy do Ogof Pant-y-Wennol można wejść? Jaskinia jest chronionym stanowiskiem archeologicznym. Traktuj ją jako punkt do obejrzenia z zewnątrz i uszanuj ograniczenia obowiązujące na miejscu. Z jakiej epoki pochodzą znaleziska? Najstarszy element to kościana igła z późnego paleolitu, są też narzędzia mezolityczne, neolityczne pochówki sprzed około 5000 lat i ceramika z późnej epoki brązu. Czy to Great Orme? Nie. Jaskinia leży na mniejszym cyplu Little Orme, po drugiej stronie zatoki Llandudno. Gdzie są wydobyte przedmioty? W Narodowym Muzeum Walii w Cardiff i w muzeum w Llandudno.

Mother Ludlam's Cave

Waverley

Mother Ludlam's Cave to niewielka jaskinia wykuta w piaskowcowym zboczu doliny rzeki Wey, w Moor Park koło Farnham w hrabstwie Surrey (gmina Waverley). Naprzeciwko, po drugiej stronie rzeki, stoją ruiny opactwa Waverley. Miejsce łączy średniowieczną historię klasztoru z lokalną legendą o czarownicy. Skąd wzięła się jaskinia? Źródło wody w tym miejscu pojawia się w XIII-wiecznych kronikach opactwa Waverley pod nazwą „Ludewell". Według tradycji, gdy dotychczasowe ujęcie wody dla mnichów wyschło, brat Symon wykuł grotę przy źródle. Podawane daty to rok 1216 lub 1218. Mnisi poświęcili źródło św. Marii, dlatego bywa nazywane także Studnią św. Marii. Pod koniec XVII wieku sir William Temple, właściciel pobliskiej posiadłości Moor Park, przekształcił jaskinię w ozdobny grot ogrodowy. Z miejscem wiąże się też postać Jonathana Swifta, który przebywał w Moor Park. Według przekazów miał tu bywać, a nawet pisać fragmenty „Opowieści beczki", choć nie wszystkie te doniesienia są udokumentowane. W 1825 roku William Cobbett opisał jaskinię w „Rural Rides" i ubolewał nad jej zaniedbaniem. Kim była Mother Ludlam? Od XVII wieku jaskinię łączy się z czarownicą zwaną Mother Ludlam, czyli Białą Czarownicą z Waverley. Najstarsze relacje, w tym zapis Johna Aubreya z 1673 roku, o czarownicy nie wspominają, a opowieść mogła początkowo dotyczyć wróżek. Według jednej z wersji kto potrzebował pożyczyć jakiś przedmiot, musiał przyjść o północy do jaskini, obrócić się trzy razy i trzykrotnie wypowiedzieć prośbę. Legenda wiąże się z wielkim miedzianym kotłem przechowywanym w kościele we Frensham, który miał być kotłem czarownicy. W samej jaskini kotła nie ma. Nazwa „Ludlam" ma kilka objaśnień. Jedno wywodzi człon „Lud" od celtyckiego bóstwa, inne od staroangielskiego określenia głośnego, szumiącego źródła. Czy można wejść do środka? Nie. Wejście zamykają żelazne kraty, a powodem jest niestabilność skał. Z raportu Surrey Archaeological Society z 2002 roku wynika, że przednia część jaskini ma około 13 m długości i 3 m wysokości, a dalej korytarz się zwęża i ciągnie jeszcze co najmniej 60 m, zanim staje się nieprzejezdny dla człowieka. Obejrzysz więc wejście z zewnątrz. Jak dotrzeć? Na miejsce dojdziesz pieszo. Popularna trasa zaczyna się przy opactwie Waverley i biegnie szlakiem Greensand Way wzdłuż rzeki Wey. Parking znajduje się przy Waverley Abbey House. Spacer łatwo połączyć ze zwiedzaniem ruin opactwa. Trasa prowadzi nieutwardzonymi ścieżkami, więc po deszczu warto mieć solidne buty. Kiedy przyjechać? Jaskinię można oglądać przez cały rok, ale najprzyjemniej jest wiosną i latem, gdy ścieżki nad rzeką są suche. Co roku we wrześniu w ramach Heritage Open Days organizowane są spacery z przewodnikiem, które obejmują to miejsce. Najczęstsze pytania Czy mogę wejść do jaskini Mother Ludlam? Nie. Wejście jest zakratowane ze względu na stan skał, widać je tylko z zewnątrz. Gdzie zostawić samochód? Przy Waverley Abbey House, skąd do jaskini idzie się pieszo wzdłuż rzeki. Czy w jaskini jest legendarny kocioł? Nie. Według legendy kocioł znajduje się w kościele we Frensham. Kto wykuł jaskinię? Tradycja przypisuje to bratu Symonowi z opactwa Waverley w początkach XIII wieku, a w XVII wieku miejsce przebudowano na grotę ogrodową.

Cucklet Church

Derbyshire Dales

Cucklet Church to skalny wąwóz z niewielką jaskinią na skraju wsi Eyam w hrabstwie Derbyshire, w Peak District w Anglii. Dawniej nazywano go Cucklet Delph (lub Cucklet Delf). Leży na zachód od strumienia Jumber Brook, w gminie Derbyshire Dales, a jego nazwa wiąże się z jednym z najsłynniejszych epizodów w historii angielskiej wsi: dżumą z lat 1665–1666. Dlaczego to miejsce nazywa się kościołem? Gdy w Eyam wybuchła epidemia dżumy, rektor William Mompesson zdecydował o przeniesieniu nabożeństw pod gołe niebo. W wąwozie rodziny mogły stać w pewnej odległości od siebie, co ograniczało ryzyko zarażenia. Wieś zamknęła się wtedy dla świata: w czerwcu 1666 r. mieszkańcy zgodzili się nie opuszczać jej granic, żeby choroba nie rozeszła się po okolicy. Od odprawianych tu zgromadzeń skalne zagłębienie dostało swoją obecną nazwę. Epidemia trwała około czternastu miesięcy, a ostatnia znana ofiara zmarła pod koniec 1666 r. Co zobaczysz na miejscu? Cucklet Church to naturalna formacja: zielona, zalesiona rozpadlina ze skalną ścianą i płytką grotą, czasem opisywana jako naturalny amfiteatr. Nie ma tu biletów, kas ani rozbudowanej infrastruktury. Na miejscu stoi drogowskaz, ale samo wejście do jaskini nie jest oznaczone, choć trudno je przeoczyć. To spokojny punkt na trasie spaceru po wsi, najlepiej połączony z innymi miejscami związanymi z dżumą. Jak dojść do Cucklet Church? Przy ścieżce nie ma parkingu, więc najwygodniej zostawić samochód w Eyam, na przykład przy Church Street, i przejść się pieszo. Trasa zaczyna się przy Dunlow Lane: od strony New Close skręć w nią w lewo, a potem ścieżka odchodzi od drogi i prowadzi przez pola. Za oznakowaną bramą i drewnianym słupkiem dojdziesz do jaskini. W jedną stronę to około 370 m z niewielkim przewyższeniem, więc spacer jest łatwy także dla rodzin z dziećmi. Dłuższa opcja to pętla Eyam – Riley Graves – Cucklet Delf o długości około 6,8 km i przewyższeniu około 170 m, oceniana jako łatwa. Riley Graves to miejsce pochówku członków jednej rodziny zmarłych na dżumę. Kiedy przyjechać? Wąwóz jest dostępny przez cały rok, jednak najlepiej odwiedzać go w suchą pogodę, gdy ścieżka przez pola nie jest błotnista. Dla osób zainteresowanych historią szczególny jest ostatni weekend sierpnia. W ostatnią niedzielę miesiąca, zwaną Plague Sunday, w Cucklet Delf odbywa się doroczne nabożeństwo upamiętniające ofiary epidemii. Dokładny program warto sprawdzić wcześniej w kościele St Lawrence w Eyam lub w Eyam Museum. Co jeszcze zobaczyć w Eyam? Wieś warto zwiedzać całościowo. Eyam Museum opowiada o przebiegu epidemii, a w parafialnym kościele St Lawrence znajdziesz informacje o losach rodziny Mompessonów. Katarzyna, żona rektora, zmarła 25 sierpnia 1666 r. Z miejscowości wychodzi też kilka oznakowanych tras po okolicznych wzgórzach Peak District. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Cucklet Church jest płatny? Nie, to ogólnodostępne miejsce w plenerze, bez opłat i bez godzin otwarcia. Czy można podjechać samochodem pod wejście? Nie. Przy ścieżce nie ma parkingu. Zaparkuj w Eyam i przejdź pieszo, bo to tylko kilka minut. Ile czasu potrzeba na wizytę? Dojście i obejrzenie wąwozu to zwykle krótki spacer. Z pętlą do Riley Graves plan na około dwie do trzech godzin. Czy Cucklet Church jest prawdziwym kościołem? Nie. To naturalna skalna formacja, a nazwa pochodzi od nabożeństw w plenerze z czasów dżumy w 1666 r.

Disappointment Pot

Clapham

Disappointment Pot to jedno z wejść do systemu jaskiń Gaping Gill na zboczach Ingleborough, w pobliżu wsi Clapham w Parku Narodowym Yorkshire Dales (Anglia). To nie jest jaskinia do zwiedzania na własną rękę. Wejście prowadzi do typowej jaskini pionowej (pothole) i jest przeznaczone dla zorganizowanych grup grotołazów. Czym jest Disappointment Pot? Wejście znajduje się w stromym, porośniętym trawą lejku krasowym, około 120 metrów na południowy wschód od głównego szybu Gaping Gill. Jaskinię odkryto w 1912 roku. Wąski korytarz ze strumieniem schodzi kilkoma niewielkimi progami pionowymi i łączy się z głównym systemem jako ważny dopływ Hensler's Master Cave. W środku trzeba pokonać osuwisko głazów, a potem przestronny odcinek korytarza o długości około 80 metrów. Dalej czeka ciasny przepływ strumienia, w tym krótki odcinek, który pokonuje się płasko na brzuchu, oraz sifon przepustowy z minimalną szczeliną powietrza. Przewodniki klasyfikują ją jako trudność IV, a głównymi zagrożeniami są woda i głębokość. Czy można tam wejść? Dostęp wymaga pozwolenia. Teren leży w granicach obszaru Ingleborough Site of Special Scientific Interest, więc obowiązują zasady ochrony przyrody. Jaskinie systemu Gaping Gill odwiedzają doświadczeni grotołazi z klubów, a organizacja wyprawy wymaga uzgodnienia z właścicielem terenu i odpowiednim klubem. Turysta bez doświadczenia nie powinien schodzić do jaskini. Jak dojść w okolice? Najpopularniejsza trasa startuje z Clapham. Ścieżka prowadzi przez szlak przyrodniczy Ingleborough Estate, obok Ingleborough Cave i przez wąwóz Trow Gill, a potem na wrzosowisko pod Ingleborough. Źródła podają od około 4 do 4,5 km w jedną stronę, a czas marszu od około godziny do dwóch godzin, zależnie od tempa. Przejście przez teren obok Ingleborough Cave jest płatne symboliczną opłatą (około 1 funta za dorosłego). Napoje i przekąski kupisz przy Ingleborough Cave, w pobliżu Gaping Gill nie ma gastronomii. Co zobaczysz na powierzchni? Sam Disappointment Pot to niepozorne zagłębienie. Największe wrażenie robi sąsiedni główny szyb Gaping Gill, niezabezpieczony barierkami, więc w jego pobliżu trzeba zachować dużą ostrożność. Gaping Gill zbadał jako pierwszy w 1895 roku francuski speleolog Édouard-Alfred Martel. Przez długi czas jego szyb był najgłębszym znanym w Wielkiej Brytanii, aż do odkrycia w 1999 roku jaskini Titan w Derbyshire. Kiedy przyjechać? Dla zwykłych turystów najciekawszy jest termin tak zwanych Winch Meets. W jednym tygodniu w maju (z Bradford Pothole Club) i w jednym tygodniu w sierpniu (z Craven Pothole Club) kluby opuszczają odwiedzających na krześle z wyciągarką do głównej komory Gaping Gill. Dokładne daty i ceny sprawdź przed wyjazdem na stronach klubów. W pozostałe miesiące wybierz się na spacer na Ingleborough, pamiętając o zmiennej pogodzie na wrzosowisku. Najczęstsze pytania Czy turysta może wejść do Disappointment Pot? Nie bez pozwolenia i doświadczenia. Jaskinia ma trudność IV i jest przeznaczona dla grotołazów. Gdzie leży Disappointment Pot? Około 120 metrów na południowy wschód od głównego szybu Gaping Gill, na zboczach Ingleborough koło Clapham. Jak zobaczyć wnętrze Gaping Gill bez doświadczenia jaskiniowego? Podczas majowego lub sierpniowego Winch Meet, gdy kluby spuszczają zwiedzających wyciągarką. Czy w okolicy jest pomoc w razie wypadku? W Clapham ma siedzibę Cave Rescue Organisation, jednak wyprawy w teren i do jaskiń planuj z dużym zapasem bezpieczeństwa.

Dog Holes Cave

Lancaster

Dog Holes Cave to jaskinia na zboczu Warton Crag w hrabstwie Lancashire, około trzech kilometrów na północ od Carnforth i niespełna godzinę drogi od Lancaster. Jest chronionym stanowiskiem archeologicznym (Scheduled Monument nr 1005108 w rejestrze Historic England), a nie atrakcją z infrastrukturą turystyczną. Warto ją znać, jeśli spacerujesz po okolicznych wzgórzach i interesuje Cię prehistoria północno-zachodniej Anglii. Czym jest Dog Holes Cave? To niewielka jaskinia w wapiennym wzgórzu, które wznosi się nad zatoką Morecambe Bay. Wzgórze leży na terenie Arnside & Silverdale AONB, obszaru o wyjątkowych walorach krajobrazowych, a samo Warton Crag jest rezerwatem przyrody zarządzanym przez Lancashire Wildlife Trust. Nazwa bywa mylona z jaskinią Dog Hole Cave koło Storth w Cumbrii, która jest zupełnie innym miejscem. Dlaczego jaskinia ma znaczenie archeologiczne? Przez kilka sezonów, na początku XX wieku, prowadził tu wykopaliska J. W. Jackson, kustosz Manchester Museum. Wyniki opublikował w „Transactions of the Lancashire and Cheshire Antiquarian Society"; pierwszy raport ukazał się w 1909 roku. W jaskini odkryto szczątki co najmniej piętnastu osób, które według katalogów jaskiń pogrzebowych pochodzą głównie z neolitu. Wśród znalezisk wymienia się polerowany topór z grupy 4, ceramikę z późnego neolitu i kultury pucharów dzwonowatych, krzemienny skrobacz oraz kościane szpile, przekłuwacz i grzebień tkacki, które przypisuje się epoce żelaza. Z okresu rzymskiego pochodzą fragmenty naczyń, żelazne noże, kamienie do ostrzenia i broszka z gemmą. Bryłki żużla żelaznego sugerują, że mieszkańcy wytapiali tu żelazo. Jaskinia była więc używana z przerwami przez wiele tysiącleci. Znaleziska trafiły do zbiorów muzealnych, nie zobaczysz ich na miejscu. Jeśli chcesz obejrzeć regionalne zabytki archeologiczne, sprawdź ekspozycje w Lancaster City Museum. Jak dotrzeć? Najwygodniej dojechać samochodem do Warton lub Carnforth i dalej iść ścieżkami na Warton Crag. Z Carnforth jest to kilka kilometrów, a stacja kolejowa Carnforth ma połączenia z Lancaster. Szczyt Warton Crag (około 163 m n.p.m.) z kamiennym kopcem sygnałowym i pozostałościami fortu z epoki żelaza jest popularnym celem spacerów, a widoki obejmują zatokę i wzgórza Lake District. Zabierz mapę lub aplikację z trasami, bo ścieżki są liczne, a zbocza strome i miejscami śliskie. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest wiosna i wczesne lato, gdy wapienne zbocza są kwietne, a rezerwat słynie z motyli. Po deszczu skały i ścieżki robią się śliskie. Latem dni są długie, co ułatwia połączenie spaceru ze zwiedzaniem Silverdale i Arnside. Najczęstsze pytania Czy mogę wejść do jaskini? Jaskinia jest zabytkiem chronionym prawem. Nie wolno w niej kopać, zbierać przedmiotów ani niczego uszkadzać. Wchodzenie do jaskiń na własną rękę niesie ryzyko, więc najlepiej podziwiać okolicę z zewnątrz. Czy to to samo co Badger Hole? Nie. Badger Hole to osobna jaskinia na tym samym wzgórzu z własnymi znaleziskami. Dog Holes ma osobny wpis w rejestrze zabytków. Czy wstęp jest płatny? Warton Crag to ogólnodostępny rezerwat przyrody, a spacer po nim nie wymaga biletu. Gdzie obejrzeć znaleziska? Materiały z wykopalisk trafiły do muzeów, m.in. do Manchesteru. Kontekst regionalny przedstawia Lancaster City Museum.

Cave Hole

Cave Hole to duża jaskinia morska na południowo-wschodnim wybrzeżu Isle of Portland w hrabstwie Dorset w Anglii, tuż przy Jurassic Coast. Od góry, przez otwór w krawędzi klifu, można zajrzeć do wnętrza, do którego z hukiem wdziera się morze. Czym jest Cave Hole? To wapienna jaskinia o jednej komorze, mierzącej około 15 m na 15 m, ze sklepieniem wysokim na ok. 6,4 m. We wnętrzu są odcinki o stromo wznoszącym się stropie, tunele i półki skalne. Geolodzy opisują ją jako wczesny etap zapadania się jaskini. Wejście od góry, przy samej krawędzi klifu, jest zamknięte kratą. Dawniej miejsce znano jako Keeve's Hole. Co zobaczysz na miejscu? Główną atrakcją jest otwór w skale typu blowhole. Przy wzburzonym morzu fale wpychają powietrze i wodę w głąb jaskini, a przy otworze słychać huk i widać pryskającą pianę. Zaglądać można z dużych kamiennych bloków przy żelaznych barierkach. Na krawędzi klifu stoi też żuraw znany jako Broad Ope Crane, używany dawniej do przeładunku kamienia. Okolica ma bogatą historię: miejscowe opowieści łączą jaskinię z przemytem, a w 1949 roku w jej wnętrzu osiadł na mieliźnie statek „Reliance". Legenda mówi także o czarnym psie Roy Dog z jednym zielonym i jednym czerwonym okiem. Jak dotrzeć do Cave Hole? Jaskinia leży około 800 m na północny wschód od Portland Bill, najdalej wysuniętego na południe punktu wyspy. Najprostsza trasa to łatwy, około 3,5-milowy spacer wybrzeżem z wioski Southwell (ok. 1,5 godziny w pętli). Jaskinia pojawia się wkrótce po opuszczeniu zabudowań. Auto można zostawić przy ulicy w centrum Southwell, w okolicy pubu Eight Kings. Toalety na trasie są tylko przy parkingu w Portland Bill. Czy to bezpieczne miejsce? Krawędzie klifów nie są ogrodzone na całej długości, dlatego trzymaj się wyznaczonej ścieżki, a dzieci i psy miej blisko. Przy silnym wietrze i wysokiej fali podchodzenie do otworu bywa niebezpieczne. Skały wokół są też popularne wśród wspinaczy uprawiających deep-water soloing, ale to zajęcie wyłącznie dla doświadczonych. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Wzdłuż tego odcinka wybrzeża znajdziesz inne jaskinie morskie, m.in. Sand Hole, Limekiln Cave i Waterfall Cave, a także dawne kamieniołomy i latarnię na Portland Bill. Najczęstsze pytania Czy do Cave Hole można wejść? Nie, wejście od góry jest zamknięte kratą. Do środka zagląda się z platformy przy barierkach. Kiedy najlepiej przyjechać? Najefektowniej jest przy silnym wietrze i dużej fali, gdy blowhole działa najmocniej. W spokojne dni zobaczysz głównie samą jaskinię. Ile czasu potrzeba? Samo oglądanie zajmuje kilkanaście minut. Cała trasa z Southwell do Portland Bill i z powrotem to około półtorej godziny. Czy wstęp jest płatny? Dojście ścieżką wybrzeża nie wymaga biletu. Opłaty dotyczą ewentualnie parkingu w Portland Bill.

Giant's Hole

High Peak

Giant's Hole to jaskinia w hrabstwie Derbyshire, w okolicy Castleton, w sercu Parku Narodowego Peak District. Należy do najgłębszych i najdłuższych podziemnych systemów w regionie, ale nie jest atrakcją dla zwykłych turystów. To obiekt dla grotołazów i zorganizowanych grup z przewodnikiem. Czym jest Giant's Hole? To jaskinia potokowa, czyli wyrzeźbiona przez płynącą wodę, z dużymi, przestronnymi korytarzami. Zalicza się do krasu wapiennego Peak District. Znana długość korytarzy przekracza 3 km, a deniwelacja sięga ponad 120 m. Potok płynie przez jaskinię aż do zalanego syfonu, zwanego East Canal, który zamyka dalszą eksplorację dla zwykłych grotołazów. Jaskinia łączy się z sąsiednimi obiektami, między innymi z Oxlow Cavern oraz kopalnią Maskhill. Cały połączony system to jedna z najgłębszych sieci jaskiń w Derbyshire, o głębokości rzędu 200 m. Czy może tu wejść każdy? Nie. Wejście jest otwarte w trybie dostępu za zgodą właściciela terenu: opłatę za każdego grotołaza pobiera się na parkingu w pobliżu Peakshill Farm. Opłata nie zastępuje przygotowania. Początkowy odcinek, tak zwana Entrance Series, jest stosunkowo łatwy i chętnie wybierają go początkujący oraz grupy szkoleniowe. Dalsze partie, zwłaszcza przejście do Oxlow, to poważne przedsięwzięcie. Wielu jaskiniowców zlekceważyło jego trudność. Obowiązuje standardowy sprzęt: kask z oświetleniem, odpowiedni kombinezon i obuwie. Po opadach potok w jaskini gwałtownie przybiera, więc prognozę pogody trzeba sprawdzić przed wejściem. Osoby bez doświadczenia powinny skorzystać z licencjonowanego przewodnika lub klubu jaskiniowego. Jak dojechać? Jaskinia leży kilka kilometrów od wsi Castleton i niedaleko doliny Edale. Samochodem dojedziesz do parkingu przy Peakshill Farm, gdzie płaci się opłatę. Najbliższa stacja kolejowa to Edale, około 3 km od jaskini. Pieszo przez pola dojdziesz do wejścia, które znajduje się w zagłębieniu terenu. Co jeszcze warto wiedzieć? Jaskinia leży w obszarze Castleton, objętym ochroną jako Site of Special Scientific Interest (SSSI). Obowiązuje zakaz zaśmiecania i niszczenia nacieków, a sprzęt należy zabierać ze sobą z powrotem. Jeśli chcesz zobaczyć jaskinie w Castleton bez specjalistycznego sprzętu, wybierz osobne jaskinie turystyczne w miasteczku. Giant's Hole jest przeznaczona dla tych, którzy chcą doświadczyć prawdziwego jaskiniowania. Najczęstsze pytania Czy trzeba płacić za wejście? Tak. Opłata za osobę jest pobierana na parkingu przy Peakshill Farm. Nie jest wymagane wcześniejsze zezwolenie. Czy jaskinia nadaje się dla początkujących? Tylko jej początkowy odcinek, i to z doświadczonym opiekunem. Przejście do Oxlow wymaga dużego doświadczenia. Jak długa i głęboka jest jaskinia? Znana długość to ponad 3 km, a głębokość ponad 120 m. Razem z Oxlow Cavern system sięga około 200 m głębokości. Czy jaskinia jest chroniona? Tak, leży w obrębie Castleton SSSI, więc obowiązują zasady ochrony przyrody nieożywionej.

Hillier's Cave

Oakhill

Hillier's Cave to jaskinia w wapieniach Mendip Hills, w hrabstwie Somerset, kilka kilometrów od Oakhill. Leży na terenie nieczynnego kamieniołomu Fairy Cave Quarry, w pobliżu wsi Stoke St Michael. To obiekt wyłącznie dla zorganizowanych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłych turystów. Czym jest Hillier's Cave? Jaskinię odkryto w 1954 roku, gdy strzały w ścianie kamieniołomu otworzyły dotąd nieznany korytarz. Pierwsi eksploratorzy to lokalna grupa, w której byli uczniowie szkoły z Midsomer Norton. Nazwę nadano na cześć Gordona Hilliera, dyrektora tej szkoły w latach 1926–1958. Wydobycie w kamieniołomie ruszyło w latach dwudziestych XX wieku. Zakończono je w 1977 roku, bo ingerencja w lokalne zasoby wody sprawiła, że nie przedłużano pozwoleń. Część korytarzy zalega dziś szlam z odpadów kamieniarskich. Co jest pod ziemią? Hillier's Cave należy do systemu jaskiń Fairy Cave Quarry. Długi, mokry odcinek do przeczołgania się w sąsiedniej Fairy Cave prowadzi do Upper Grotto w Hillier's Cave. Z kolei Hillwithy Cave została połączona z górnym biegiem Hillier's. Przejście między Hillier's a Fairy Cave to ciasny ściskacz. W rejestrach i przewodnikach grotołazów ostrzega się, że można się w nim zaklinować. Niedawno wykopany odcinek do przeczołgania przy wejściu potrafi szybko zalać się wodą spływającą z dna kamieniołomu. Czy można tam wejść? Tylko na zasadach klubowych. Dostęp w imieniu właścicieli terenu organizuje komitet zarządzający Fairy Cave Quarry. Wpuszczani są członkowie uznanych klubów grotołazów, a każdy uczestnik potrzebuje ubezpieczenia OC, na przykład w ramach British Caving Association. Jaskinia jest zamknięta na kłódkę, a klucze mają główne kluby z Mendip: ACG, BEC, CSS, MCG, MNRC, SMCC i WCC. Brama kamieniołomu ma zamek szyfrowy, a kod oraz klucz do zamkniętego parkingu można dostać w tych samych klubach. Grupa może liczyć maksymalnie sześć osób. Kiedy jest zamknięta? Jaskinia jest niedostępna jesienią i zimą, od 1 października, aby nie niepokoić nietoperzy zimujących pod ziemią. Zgodnie z przewodnikiem dostępu CSCC koniec zakazu przypada na 31 marca, a w innym wpisie tej organizacji na 30 kwietnia, więc przed planowaniem wyprawy sprawdź aktualne daty u zarządcy. Teren leży w obszarze SSSI (Site of Special Scientific Interest) St. Dunstan's Well Catchment, co dodatkowo tłumaczy restrykcyjne zasady. Jak dotrzeć? Kamieniołom Fairy Cave Quarry znajduje się w północno-wschodniej części Mendip Hills, w okolicach Stoke St Michael, między Oakhill a Ashwick. Najwygodniej dojechać samochodem. Parking przy kamieniołomie jest zamknięty, dlatego dotarcie na miejsce trzeba uzgodnić z klubem, który ma klucze i kod. Współrzędne jaskini to około 51,226 N, 2,492 W. Co robić w okolicy dla niegrotołazów? Jeśli nie należysz do klubu, zobacz Mendip Hills National Landscape, czyli pagórkowaty obszar z wąwozami, wrzosowiskami i widokami na równiny Somerset. W regionie są też inne, udostępniane komercyjnie jaskinie, które nadają się dla początkujących. Najczęstsze pytania Czy turysta może zwiedzić Hillier's Cave? Nie indywidualnie. Wejście jest możliwe tylko w ramach grupy z klubu grotołazów, która ma klucze i ubezpieczenie. Ile osób może wejść naraz? Maksymalnie sześć. Czy jaskinia jest trudna? Tak. Trasa obejmuje wąskie ściskacze, mokre czołganie i ryzyko szybkiego zalania wejściowego odcinka. To teren dla doświadczonych grotołazów. Dlaczego jest zamknięta zimą? W jaskini zimują nietoperze, a ochrona ich spokoju decyduje o terminach zamknięcia, które zaczynają się 1 października.

Thrupe Lane Swallet

Croscombe

Thrupe Lane Swallet to jaskinia-ponor w miejscowości Croscombe w hrabstwie Somerset, u podnóża wzgórz Mendip, kilka kilometrów od Wells. To obiekt dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłego turysty. Mimo niewielkiej powierzchni (około 0,5 ha) należy do najważniejszych jaskiń pionowych w południowej Anglii. Czym jest Thrupe Lane Swallet? Swallet to angielska nazwa miejsca, w którym potok znika pod ziemią. Tutaj woda wpływa w wapienne podłoże i płynie systemem korytarzy, by po drodze wypłynąć w Wells, w źródłach St Andrew's Wells przy Pałacu Biskupim. Jaskinia ma około 117 m głębokości i ponad 1,4 km zbadanych korytarzy. Jej układ jest niemal w całości pionowy: studnie i szyby wykształciły się wzdłuż uskoków, spękań i żył mineralnych. Rekordowym fragmentem jest Atlas Pot, szyb o głębokości około 60 m. To najwyższy pionowy odcinek w znanych jaskiniach Mendip. Specjaliści wymieniają też najgłębszą w południowej Anglii studnię wymytą przez wodę płynącą (tzw. szyb wadozowy). Dlaczego jest chroniona? Od 1992 roku obszar ma status geologicznego Site of Special Scientific Interest (SSSI) i jest wpisany do programu Geological Conservation Review. Rozwój jaskini wiąże się z uskokiem Thrupe, biegnącym ze wschodu na zachód, gdzie stare czerwone piaskowce stykają się z wapieniem Black Rock. Dla geologów to wzorcowy przykład, jak potok kształtuje głębokie szyby na kontakcie różnych skał. Czy można tam wejść? Wejście jest zamknięte bramą z zamkiem standardowym dla regionu. Klucze mają kluby zrzeszone w Council of Southern Caving Clubs (CSCC), a kluby posiadające na Mendip własne chaty zwykle wypożyczają je członkom uznanych organizacji jaskiniowych. Wizytę trzeba zaplanować wcześniej. Przewodnik dostępu CSCC ostrzega, że jaskinia może zalać się nagle i bez zapowiedzi. Potrzebny jest sprzęt do technik linowych (SRT), doświadczenie w pionowych przejściach oraz zespół znający jaskinię albo prowadzący ją lokalny klub. Osoby bez takich umiejętności powinny wybrać jaskinie komercyjne w okolicy, na przykład Wookey Hole czy Cheddar. Co zobaczysz w okolicy? Croscombe leży przy drodze między Wells a Shepton Mallet. Niedaleko, około 250 m na wschód, znajduje się Thrupe Swallet, a jego potok płynie w stronę opisywanej jaskini. Alternatywne wejście stanowi Hobnail Hole. W samym Wells warto zobaczyć katedrę, Pałac Biskupi i źródła, w których kończy się podziemna droga wody. Kiedy przyjechać? Ponieważ jaskinia reaguje na opady, decydują warunki pogodowe. Po deszczu i w okresach wysokiego poziomu wód gruntowych wejście jest niebezpieczne. Najlepiej wybierać suche okresy i sprawdzać prognozę oraz aktualne informacje u lokalnego klubu. Najczęstsze pytania Czy Thrupe Lane Swallet jest otwarta dla turystów? Nie jest przeznaczona do zwiedzania. To jaskinia zamknięta, dostępna dla grotołazów po uzgodnieniu klucza z klubem. Jak głęboka jest jaskinia? Około 117 m, a największy szyb, Atlas Pot, ma około 60 m. Gdzie wypływa woda z jaskini? W źródłach St Andrew's Wells w Wells. Czy jest tu strefa chroniona? Tak, to geologiczny SSSI od 1992 roku, objęty także programem Geological Conservation Review.

Stoke Lane Slocker

Stoke Lane Slocker to jaskinia ze stałym potokiem koło wsi Stoke St Michael w górach Mendip Hills w hrabstwie Somerset w Anglii. Wykuta w wapieniu karbońskim, ma około 2,18 km długości i około 30 m głębokości. To obiekt dla doświadczonych grotołazów, a nie atrakcja dla zwykłych turystów. Czym jest Stoke Lane Slocker? Jaskinia jest ponorem, czyli miejscem, w którym woda znika pod ziemią. Potok płynie nią przez prawie dwa kilometry i wypływa na powierzchnię jako źródło St Dunstan's Well w dolinie Nettlebridge. Dawniej nazywano ją Stoke Lane Swallet, dziś częściej używa się nazwy lokalnej. Pochodzenie słowa „slocker" nie jest pewne; wiąże się je z dawnym określeniem czegoś, co wabi lub wciąga. Jaka jest historia eksploracji? Pierwsze wyprawy podjęto około 1905 roku. Przełom nastąpił w 1947 roku: grotołazi dotarli do pierwszego syfonu (Sump 1), a za nim odkryli bogato nacieczone komory. W jednej z nich, zwanej Bone Chamber, znaleziono kości ludzi z wczesnej epoki brązu. Datowanie radiowęglowe i analiza szczątków wskazują na co najmniej dwie osoby dorosłe i troje dzieci lub młodzieży. Czy można tu wejść? Jaskinia leży w rejonie chronionym jako obszar o szczególnym znaczeniu naukowym (SSSI), a dostęp zależy od zgody właścicieli terenu i zasad kontrolowanych przez lokalne kluby jaskiniowe. Zanim zaplanujesz wizytę, skontaktuj się z klubem działającym na Mendipie, na przykład Wessex Cave Club, i sprawdź aktualne reguły. Informacje o jaskini zbiera też Mendip Cave Registry & Archive. Trasa prowadzi potokiem i przez syfon, więc wymaga doświadczenia, odpowiedniego sprzętu i towarzystwa osób znających jaskinię. Po deszczu poziom wody rośnie, a wtedy zejście jest niebezpieczne. Co zobaczysz, jeśli nie jesteś grotołazem? Bez schodzenia pod ziemię możesz przejść się po okolicy Stoke St Michael i dolinie Nettlebridge, gdzie widać krajobraz dawnych kamieniołomów. Pobliski rejon Mendip Hills to teren pieszych spacerów, a w okolicy są inne jaskinie i wąwozy, ale większość z nich również podlega ograniczeniom dostępu. Kiedy jechać? Dla grotołazów najważniejsza jest pogoda, a nie sezon: najlepiej wybierać okresy suche, gdy stan wody w potoku jest niski. Sprawdzanie prognozy pogody i ustalenia z klubem traktuj jako część planowania wyprawy. Najczęstsze pytania Gdzie leży Stoke Lane Slocker? Koło wsi Stoke St Michael w Mendip Hills w Somerset, w południowo-zachodniej Anglii. Jak długa jest jaskinia? Około 2,18 km, przy głębokości około 30 m. Czy to jaskinia turystyczna? Nie. Jest to naturalna jaskinia z potokiem i syfonem, przeznaczona dla grotołazów, bez oświetlenia i infrastruktury. Co znaleziono w środku? Za pierwszym syfonem odkryto szczątki ludzi z wczesnej epoki brązu oraz bogato nacieczone komory. Skąd pochodzi nazwa? Dawna nazwa to Stoke Lane Swallet. Pochodzenie słowa „slocker" jest niepewne; wiąże się je z dawnym określeniem czegoś, co wabi lub wciąga.