Natura w Wielkiej Brytanii

Ennerdale Water

Ennerdale Water to jezioro w hrabstwie Cumbria w północno-zachodniej Anglii i zarazem najdalej na zachód wysunięty akwen Parku Narodowego Lake District. Leży w cichej dolinie Ennerdale, z dala od tłumów znanych z Windermere czy Keswick, a niedaleko od portu Whitehaven. Co to za jezioro? Akwen powstał w wyniku działalności lodowca. Ma około 2,5 mili (ok. 4 km) długości, od pół do całej mili szerokości i maksymalnie 150 stóp (ok. 46 m) głębokości. Wikidata klasyfikuje go jako zbiornik retencyjny. Wody odprowadza rzeka Ehen, płynąca w stronę wybrzeża Morza Irlandzkiego. Co zobaczysz? Nad wodą dominuje kamienista, żwirowa linia brzegowa, a z drugiej strony jeziora wznoszą się wysokie wzgórza doliny. Dalej na wschód, za jeziorem, dolina prowadzi w stronę masywu Pillar oraz grani Red Pike i High Stile. Ennerdale uchodzi za jedno z dzikszych miejsc regionu, a obszar doliny jest objęty projektem renaturyzacji Wild Ennerdale, który ogranicza ingerencję człowieka w krajobraz. Jak zwiedzać jezioro? Klasyczna trasa to pętla wokół jeziora z parkingu Bleach Green, położonego krótki odcinek na wschód od wsi Ennerdale Bridge (współrzędne siatki NY086153). Według przewodników trasa ma ok. 7 mil (11–11,6 km), około 600 stóp przewyższeń i zajmuje mniej więcej 4 godziny. Poziom trudności to od łatwego do umiarkowanego. Nad południowym brzegiem ścieżka bywa skalista, a przejście przez Anglers Crag wymaga lekkiej wspinaczki rękami. Weź solidne buty trekkingowe. Pętlę można przejść w obu kierunkach; część osób wybiera ruch przeciwny do wskazówek zegara, żeby łatwiejszy północny brzeg zostawić na koniec. Zarząd parku zaznacza, że ścieżka z Bleach Green nie spełnia obecnie standardu trasy dostępnej dla wszystkich, bo w niektórych miejscach zarasta ją trawa. Osoby na wózkach lub z wózkami dziecięcymi powinny sprawdzić aktualny stan na stronie parku. Jak dojechać i gdzie zaparkować? Parking Bleach Green jest bezpłatny, ale niewielki i pozbawiony toalet oraz innych udogodnień. W weekendy i w czasie wakacji szkolnych warto przyjechać wcześnie. Najbliższa wieś, Ennerdale Bridge, leży tuż obok. Kiedy przyjechać? Najlepiej od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy ścieżki są suche, a dni długie. Pogoda w Lake District zmienia się szybko, więc na trasę zabierz warstwę przeciwdeszczową. Najczęstsze pytania Ile czasu zajmuje obejście Ennerdale Water? Około 4 godzin przy spokojnym tempie, na dystansie ok. 7 mil. Czy parking jest płatny? Nie, parking Bleach Green jest bezpłatny, ale ma mało miejsc i brak toalet. Czy trasa jest łatwa? To trasa łatwa do umiarkowanej. Trudniejszy jest odcinek przy Anglers Crag, gdzie trzeba się chwilami wspinać. Czy trasa nadaje się dla osób z ograniczoną mobilnością? Obecnie nie w pełni: trawa zwęża ścieżkę w niektórych miejscach, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje parku narodowego. Gdzie leży Ennerdale Water? W zachodniej części Lake District w Cumbrii, w Anglii, niedaleko Whitehaven.

Brothers Water

Patterdale

Brothers Water to niewielkie jezioro w dolinie Hartsop, tuż przy wsi Patterdale w angielskim Lake District (hrabstwo Cumbria). Leży u północnego podnóża przełęczy Kirkstone, a droga A592 biegnie wzdłuż jego brzegu. To jedno z najłatwiej dostępnych jezior regionu: wystarczy krótki spacer od parkingu, by znaleźć się nad wodą otoczoną zboczami. Skąd taka nazwa? Dawniej akwen nazywano Broad Water, czyli „szeroka woda". Obecna nazwa pojawiła się w XIX wieku. Według lokalnych opowieści zmieniono ją po tym, jak dwaj bracia utonęli, przechodząc przez lód podczas odwilży. Co zobaczysz nad jeziorem? Jezioro jest płytkie, a jego brzegi porastają szuwary. Można tu zobaczyć łyski, kury wodne i łabędzie. Nad doliną górują wzniesienia: po południowo-wschodniej stronie wznosi się Hartsop Dodd, północne ramię masywu Caudale Moor. Przy ścieżce wokół jeziora stoi Hartsop Hall, XVI-wieczny budynek wpisany na listę zabytków w najwyższej kategorii (Grade I), należący do National Trust. Stoi u wylotu doliny Dovedale, na której końcu widać Dove Crag, jedną z najbardziej stromych ścian skalnych w Lake District. W lesie Low Wood zachowały się pozostałości kopalni ołowiu Hartsop Hall, czynnej co najmniej od XVII wieku aż do 1942 roku. Jak dotrzeć? Najwygodniejszy jest parking Cow Bridge przy A592, między Hartsop a Patterdale (kod pocztowy CA11 0NS). Mieści około 22 samochodów, jest płatny, a członkowie National Trust parkują bezpłatnie. W sezonie letnim miejsc brakuje, więc warto przyjechać wcześnie. Autobus 508 kursuje między Penrith a Windermere i zatrzymuje się przy Cow Bridge oraz przy pubie Brotherswater Inn. Zimą jeździ tylko na odcinku Penrith–Patterdale. Dojazd od strony Windermere prowadzi przez przełęcz Kirkstone, która nie jest wskazana dla dużych pojazdów ani mniej pewnych kierowców, a w śniegu i na gołoledzi trzeba jej unikać. Jakie trasy wybrać? Spacer dookoła jeziora jest krótki i łatwy. Trasa Miles Without Stiles nr 2 prowadzi z Cow Bridge do Brotherswater Inn i jest przystosowana dla osób z ograniczoną mobilnością, choć pod koniec pojawiają się strome odcinki. Toalety są tylko dla klientów pubu. Dłuższa pętla z Patterdale przez Cow Bridge, jezioro i Hartsop liczy około 6,5 mili (ok. 10,5 km), zajmuje około 3 godzin i ma niecałe 200 m podejścia. Doświadczeni piechurzy mogą z Hartsop wyjść na Hartsop Dodd i dalej na Stony Cove Pike. Kiedy przyjechać? Latem jest najłatwiej, ale i najtłoczniej. Wiosną i jesienią jest spokojniej, a kolory zboczy są wtedy najciekawsze. Zimą droga przez Kirkstone bywa nieprzejezdna, a ścieżki mogą być oblodzone. Najczęstsze pytania Czy nad Brothers Water jest parking? Tak, parking Cow Bridge przy A592 ma ok. 22 miejsc. Opłata obowiązuje wszystkich poza członkami National Trust. Ile trwa spacer wokół jeziora? Samo okrążenie to krótki, łatwy spacer. Dłuższa pętla z Patterdale przez Hartsop zajmuje około 3 godzin. Czy trasa nadaje się dla wózków i skuterów? Trasa Miles Without Stiles nr 2 jest przeznaczona dla osób z ograniczoną mobilnością. Dopuszczone są skutery klasy 2 i 3, a pod koniec trasy trzeba liczyć się ze stromymi odcinkami. Czy dojadę tu autobusem? Tak, linią 508 z Penrith lub Windermere. Zimą autobus jeździ tylko z Penrith do Patterdale.

Loweswater

Loweswater

Loweswater to niewielkie jezioro w północno-zachodniej części Lake District w hrabstwie Cumbria, a tuż obok leży wieś o tej samej nazwie. Jezioro ma około 1,8 km długości i ok. 550 m szerokości w najszerszym miejscu, więc łatwo je obejść w pół dnia. Należy do National Trust i leży z dala od tłumów, które odwiedzają Windermere czy Keswick. Co zobaczysz nad Loweswater? Jezioro otaczają łagodne wzgórza i lasy, a nad całością góruje fell Mellbreak, z którego rozciąga się widok na Loweswater i sąsiednie Crummock Water. Woda jest płytka, a brzegi spokojne. To dobre miejsce na krótki spacer, fotografowanie i odpoczynek bez pośpiechu. Na południowo-zachodnim brzegu rośnie Holme Wood, las zarządzany przez National Trust. Duża część modrzewi została wycięta po chorobie drzew, dzięki czemu pojawiły się nowe punkty widokowe na jezioro. W lesie leży wodospad Holme Force, a w okolicy żyją wiewiórki rude. W Holme Wood można też wynająć od National Trust niewielką chatę typu bothy. Jaką trasę wybrać? Pełna pętla wokół jeziora ma według różnych opisów od około 6 do 7 km (3,7–4,3 mili) i uchodzi za łatwą. Część odcinka biegnie drogą, ale równoległa ścieżka pozwala w niektórych miejscach jej uniknąć. Krótsza wersja przez Holme Wood i brzeg jeziora liczy około 3,6 mili i zajmuje mniej więcej dwie godziny. Na trasie nie ma dużych podejść, a różnica wysokości jest niewielka. Jak dojechać i gdzie zaparkować? Do Loweswater praktycznie trzeba dojechać samochodem, bo transport publiczny kursuje tu bardzo rzadko. Parking National Trust przy Maggie's Bridge jest bezpłatny i prowadzi do niego wąska droga. Miejsca szybko się zapełniają w weekendy i w sezonie, więc warto przyjechać wcześnie. Dodatkowo wzdłuż północno-zachodniego brzegu są bezpłatne zatoczki przy drodze. Co jeszcze robić w okolicy? Z gospodarstwa Watergate Farm na południowym krańcu jeziora można wypożyczyć łódź wiosłową. We wsi działa historyczny pub Kirkstile Inn z własnym mikrobrowarem i noclegami, wygodny na posiłek po spacerze. Z Loweswater łatwo też dojechać do Crummock Water i Buttermere. Kiedy przyjechać? Najlepiej wiosną i wczesnym latem, gdy lasy są zielone, oraz jesienią, gdy liście zmieniają kolory. W weekendy letnie jest tłoczniej, więc w dni robocze zyskasz więcej ciszy. Pogoda w Lake District zmienia się szybko, dlatego zabierz wodoodporną kurtkę i solidne buty, bo ścieżki w lesie bywają błotniste. Najczęstsze pytania Czy Loweswater nadaje się dla rodzin z dziećmi? Tak. Pętla wokół jeziora jest łatwa, a skrócona trasa przez Holme Wood zajmuje około dwóch godzin. Czy można wypożyczyć łódź? Tak, łodzie wiosłowe wypożyczysz w Watergate Farm przy południowym końcu jeziora. Czy parking jest płatny? Parking National Trust przy Maggie's Bridge jest bezpłatny, ale miejsc jest mało, więc w szczycie sezonu przyjedź wcześnie. Czy dojadę tu komunikacją publiczną? Połączenia są bardzo ograniczone, dlatego większość odwiedzających przyjeżdża własnym samochodem.

Kentmere Tarn

Kentmere

Kentmere Tarn to niewielki zbiornik wodny w dolinie Kentmere, w angielskim hrabstwie Cumbria, na terenie Lake District. Wąskie, wydłużone lustro wody leży w cichej, rolniczej dolinie na wschód od Windermere. Warto tu przyjechać dla historii, bo jezioro zniknęło, a potem wróciło w innej formie. Czym jest Kentmere Tarn? Obecny tarn to nie naturalne jezioro polodowcowe w pierwotnym kształcie, lecz woda, która wypełniła dawne wyrobisko. Pierwotne jezioro osuszono w pierwszej połowie XIX wieku, w latach 30. lub na początku lat 40., by zdobyć pola uprawne. Ziemia okazała się kwaśna i podmokła, a kolejna próba w latach 70. XIX wieku też nie dała dobrych plonów. Na dnie dawnego jeziora zalegała gruba warstwa diatomitu, czyli ziemi okrzemkowej. Powstała z krzemionkowych pancerzyków mikroskopijnych glonów, które przez tysiąclecia opadały na dno. W XX wieku zaczęto ją wydobywać na skalę przemysłową, między innymi z użyciem koparki linowej. Po zamknięciu kopalni wyrobisko zalała woda. Tak powstał dzisiejszy tarn, mniejszy i węższy od dawnego jeziora. Co zobaczysz na miejscu? Zobaczysz długie, wąskie lustro wody otoczone łąkami i kamiennymi murkami typowymi dla Cumbrii. Wokół wznoszą się łagodne wzgórza doliny, a w oddali grzbiety Kentmere Fells. Z lotu ptaka dawny charakter terenu widać wyraźniej, bo obrys wyrobiska i otaczające je płaskie tereny różnią się od naturalnego krajobrazu jeziornego. Dolina ma też inne ślady przemysłowej przeszłości. Osuszenie bagien i jeziora zaburzyło przepływ rzeki Kent. Wcześniej torfowiska oddawały wodę stopniowo, więc rzeka płynęła równo. Później poziom wody mocno się wahał, co utrudniało pracę młynów w dole rzeki. W odpowiedzi w 1848 roku ukończono zbiornik Kentmere Reservoir w górnej części doliny, powołany na podstawie ustawy z 1845 roku. Jak dotrzeć do Kentmere? Kentmere leży kilka kilometrów od Staveley, a stamtąd do Kendal jest około 8 km. Najwygodniej dojechać samochodem wąską drogą z Staveley. Miejsc parkingowych jest mało, więc zaparkuj przy kościele we wsi i dalej idź pieszo. Komunikacja publiczna w dolinie jest ograniczona. Do Staveley dojedziesz pociągiem lub autobusem, a resztę trasy pokonasz pieszo lub taksówką. Kiedy przyjechać? Najlepiej wiosną i wczesną jesienią, gdy dni są długie, a trasy suche. Latem jest tu spokojniej niż w okolicach Windermere czy Ambleside. Zimą doliną rządzą wiatr i deszcz, a ścieżki bywają błotniste. Weź wodoodporne buty niezależnie od pory roku. Co jeszcze warto połączyć z wizytą? Dolina Kentmere to popularny punkt startowy pieszych wycieczek. Najdłuższe trasy prowadzą pętlą wokół doliny, tak zwaną Kentmere Horseshoe, przez okoliczne szczyty. Krótszy spacer wzdłuż rzeki i do kościoła św. Cuthberta wystarczy na pół dnia. Na tarnie nie ma infrastruktury turystycznej, więc zabierz własne jedzenie i wodę. Najczęstsze pytania Czy Kentmere Tarn to naturalne jezioro? Nie w obecnej formie. Pierwotne jezioro osuszono w XIX wieku, a dzisiejszy tarn powstał po zalaniu wyrobiska po wydobyciu diatomitu. Co to jest diatomit? To lekka skała osadowa z pancerzyków okrzemek. Używa się jej między innymi do filtrów i jako materiału ściernego oraz izolacyjnego. Czy można tu pływać? Nie ma tu zorganizowanego kąpieliska ani wypożyczalni sprzętu. Tarn służy głównie jako punkt widokowy i cel krótkiego spaceru. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie, dolina jest ogólnodostępna. Szanuj prywatne grunty rolne i trzymaj się wyznaczonych ścieżek.

Hard Tarn

Patterdale

Hard Tarn to maleńkie górskie jeziorko w Lake District, w Cumbrii, na wschodnich stokach masywu Helvellyn. Wyjściem do wycieczki jest wieś Patterdale, położona nad doliną Grisedale. To miejsce dla piechurów, którzy lubią cichy, odległy zakątek gór, a nie urządzony punkt widokowy. Gdzie leży Hard Tarn? Jeziorko znajduje się w Ruthwaite Cove, głębokim kotle polodowcowym otoczonym z trzech stron skałami. Kocioł leży na południowy wschód od szczytu Nethermost Pike, pod wzniesieniem High Crag, a samo oczko wody spoczywa na skalnej półce pod urwiskiem Nethermost Crag. To jedno z mniejszych tarnów w okolicy Helvellyn i Fairfield, w sercu Lake District National Park. Jak dojść z Patterdale? Wędrówka zaczyna się w dolinie Grisedale. Trasa prowadzi do Ruthwaite Lodge, schroniska wspinaczkowego. Za nim kończy się wyraźna ścieżka: dalej trzeba iść wzdłuż potoku i kaskad w górę kotła, bez znakowanego szlaku. Teren jest stromy, a miejscami podmokły, więc przyda się mapa, kompas lub nawigacja GPS i dobre buty z wysoką cholewką. Dla początkujących to nie jest odpowiednia trasa. Czemu trudno go zauważyć? Wielu autorów przewodników zalicza Hard Tarn do najtrudniejszych do odnalezienia górskich jeziorek regionu. Ukryta na półce woda jest niewidoczna z dołu, a turysta dostrzega ją dopiero, gdy stanie na jej poziomie. Pomaga obserwacja z grani Nethermost Pike, skąd można ją wypatrzeć z góry. Co zobaczysz i co jeszcze zaplanować? W okolicy leżą jedne z najsłynniejszych szczytów Lake District. Popularna pętla Helvellyn i Fairfield z Patterdale liczy około 21 km i ok. 1600 m sumy podejść, a przewodniki oceniają ją jako bardzo trudną. Prowadzi przez Catstycam, Dollwaggon Pike, Fairfield, Helvellyn, Nethermost Pike i St Sunday Crag. Do Hard Tarn można zboczyć na krótki, osobny wypad. Można też połączyć go ze wspinaczką na grań Nethermost Pike. Jeziorko bywa wybierane na biwak w dziczy, jednak zasady biwakowania w parku narodowym warto sprawdzić przed wyjazdem na stronie Lake District National Park. Kiedy przyjechać? Najlepsze są suche dni późnej wiosny, lata i wczesnej jesieni, kiedy zbocza kotła są mniej śliskie, a widoczność lepsza. Po deszczach potok i kaskady nad Ruthwaite Lodge stają się bardziej wymagające. Zimą, przy śniegu i oblodzeniu, teren wymaga doświadczenia i odpowiedniego sprzętu górskiego. Najczęstsze pytania Czy do Hard Tarn prowadzi znakowany szlak? Nie. Do Ruthwaite Lodge idzie się wyraźną ścieżką, ale dalej trzeba wybrać własną drogę wzdłuż potoku. Skąd najlepiej wyruszyć? Z Patterdale, doliną Grisedale, w stronę Ruthwaite Lodge. Czy jeziorko jest widoczne z daleka? Nie. Leży na skalnej półce w kotle i dopiero z bliska da się je zauważyć. Łatwiej wypatrzeć je z grani Nethermost Pike. Czy to trasa dla początkujących? Nie. Teren jest stromy i bywa grząski, a brak szlaku wymaga umiejętności nawigacji.

Esthwaite Water

Hawkshead

Esthwaite Water to niewielkie jezioro w Parku Narodowym Lake District, tuż na południe od wsi Hawkshead w hrabstwie Cumbria w Anglii. Leży między znacznie większymi akwenami: Windermere i Coniston Water. Od zachodu sąsiaduje z lasem Grizedale. Wśród turystów jest mniej znane niż pobliskie jeziora, więc to dobry wybór dla osób szukających ciszy. Gdzie leży Esthwaite Water i jak tu dotrzeć? Jezioro znajduje się w rejonie Furness, a najwygodniejszą bazą jest Hawkshead, skąd na brzeg idzie się pieszo lub jedzie krótko samochodem. Do wsi dojedziesz od strony Ambleside albo Coniston. Akwen jest w prywatnych rękach, dlatego znaczna część linii brzegowej jest niedostępna. Najlepiej korzystać z oznakowanych ścieżek i dróg publicznych. Co zobaczysz nad jeziorem? Esthwaite Water uchodzi za jedno z najżyźniejszych dużych jezior regionu. Obejmuje otwartą wodę, torfowiska niskie i łąki. Obszar ma status rezerwatu przyrody, jest też objęty ochroną jako SSSI, a od 1991 roku wpisano go na listę obszarów Ramsar. Rosną tu rzadkie rośliny, między innymi jezierza giętka (Najas flexilis) i turzyca wydłużona (Carex elongata). Na północnym krańcu leży Priest Pot, mały staw będący rezerwatem. Według jednego ze źródeł oddzielił się od jeziora około 400 lat temu. Nazwa może nawiązywać do dawnego łowiska mnichów z pobliskiego Hawkshead Hall. Największą atrakcją dla obserwatorów ptaków są rybołowy. Z łodzi, w ramach rejsu organizowanego przez ośrodek wędkarski, widuje się je polujące niemal codziennie w sezonie, który trwa mniej więcej od początku kwietnia do początku września. Jakie są związki jeziora z literaturą? Wordsworth mieszkał w Hawkshead, gdy uczęszczał do tamtejszej szkoły Grammar School, a okolice jeziora kształtowały jego młodzieńcze lata. Beatrix Potter mieszkała w pobliskim Hill Top. Według jednego ze źródeł jej ilustracje do opowieści o żabie, panu Jeremym Fisherze, wzorowano na obserwacjach żab i innych zwierząt znad Esthwaite Water. Jak spędzić czas aktywnie? Spacer. Krótka, łatwa trasa, około 1,9 mili, zaczyna się przy kościele St Michael and All Angels w Hawkshead, prowadzi na południe do Roger Ground, a stamtąd na wschód do brzegu. Wędkarstwo. Jezioro znane jest z pstrągów i szczupaków, żyją tu też okonie i płocie. Zezwolenia wydaje ośrodek pstrągowy na południowym końcu akwenu, więc aktualne zasady sprawdź na miejscu. Dłuższa wędrówka. Szlak z Hawkshead do Windermere prowadzi obok jeziora i Moss Eccles Tarn, małego zbiornika należącego do National Trust. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas dla obserwacji rybołowów to sezon od wiosny do wczesnej jesieni. Spacery są przyjemne cały rok, ale w Lake District trzeba liczyć się z deszczem, więc zabierz wodoodporną kurtkę. Najczęstsze pytania Czy Esthwaite Water należy do National Trust? Nie, jezioro jest własnością prywatną. National Trust zarządza pobliskim Moss Eccles Tarn. Czy można obejść jezioro dookoła? Nie w całości, bo część brzegów jest prywatna. Dostępne są krótsze trasy od Hawkshead. Czy można tu łowić ryby? Tak, zezwolenia wydaje ośrodek pstrągowy na południowym końcu jeziora. Czy jezioro jest duże? Nie, to jedno z mniejszych jezior regionu, o powierzchni około 134 ha według karty Ramsar.

Loch Lochy

Loch Lochy to jedno z największych jezior słodkowodnych w Great Glen, w regionie Lochaber w Highland (Szkocja). Leży na linii Kanału Kaledońskiego, który łączy je z sąsiednim Loch Oich, a z południowego krańca jeziora wypływa rzeka River Lochy. Średnia głębokość wynosi około 70 metrów, co plasuje je na czwartym miejscu wśród najgłębszych jezior kraju. To dobry przystanek dla osób jadących trasą z Inverness w stronę Fort William. Co warto wiedzieć o jeziorze? Loch Lochy wypełnia długą, wąską dolinę wzdłuż uskoku Great Glen, który przecina Highlands od wybrzeża do wybrzeża. Stoki po obu stronach porastają lasy i wrzosowiska. Wody jeziora są częścią szlaku żeglownego: łodzie i jachty płyną tu kanałem, a przy obu końcach jeziora działają śluzy. Na północnym krańcu znajdują się Laggan Locks, na południowym okolice Gairlochy, gdzie droga B8004 przecina kanał. Jezioro leży mniej więcej 16 km na południowy zachód od Loch Ness, więc łatwo połączyć obie okolice w jednym dniu lub podczas dłuższej podróży przez Great Glen. Jak dotrzeć do Loch Lochy? Główna droga A82 biegnie wzdłuż północno-zachodniego brzegu jeziora i łączy Inverness z Fort William. Z niej widać wodę i można zatrzymać się na postojach przy poboczu. Od strony Spean Bridge odchodzi droga B8004 w kierunku Gairlochy, czyli południowego końca jeziora. Najwygodniej przyjechać samochodem; w sezonie dojeżdżają też autobusy dalekobieżne kursujące po A82. Co można robić nad jeziorem? Spacery i rowery. Przy Loch Lochy przebiega Great Glen Way, szlak pieszy łączący Fort William z Inverness. Odcinek z Gairlochy do Laggan biegnie w dużej części leśnymi drogami nad jeziorem, z miejscami widokowymi na wodę. Forestry and Land Scotland opisuje las w Gairlochy jako popularny wśród pieszych i rowerzystów. Od Laggan Locks można też iść ścieżką holowniczą wzdłuż kanału. Żegluga i kajaki. Kanał Kaledoński to popularna trasa dla łodzi i kajaków; jezioro tworzy jego szeroki odcinek. Historia w pobliżu. Około 1,5 km od Spean Bridge, na skrzyżowaniu A82 i B8004, stoi Commando Memorial, pomnik żołnierzy komandosów szkolonych w tej okolicy w latach 1942–1945, zwłaszcza w Achnacarry. Wokół pomnika rozciąga się szeroka panorama gór. Kiedy przyjechać? Wiosna i wczesna jesień dają dobrą widoczność i umiarkowany ruch na szlaku. Latem dni są długie, ale pogoda w Highland zmienia się szybko, więc warto mieć warstwę przeciwdeszczową. Zimą niektóre drogi leśne bywają śliskie i błotniste. Najczęstsze pytania Gdzie leży Loch Lochy? W Great Glen, w regionie Lochaber (Highland), na trasie Kanału Kaledońskiego między Loch Oich a Loch Linnhe. Współrzędne: 56,97 N, 4,91 W. Jak głębokie jest Loch Lochy? Średnia głębokość to około 70 m. To czwarte najgłębsze jezioro w Szkocji. Czy można wędrować wzdłuż jeziora? Tak. Great Glen Way prowadzi w pobliżu jeziora, a odcinek Gairlochy–Laggan jest w dużej części poprowadzony drogami leśnymi. Czy jezioro łączy się z Loch Ness? Pośrednio. Kanał Kaledoński łączy Loch Lochy z Loch Oich, a dalej z Loch Ness, tworząc szlak wodny przez całą dolinę.

Linhope Spout

Ingram

Linhope Spout to wodospad o wysokości około 18 metrów w dolinie Ingram, w Parku Narodowym Northumberland (Anglia). Woda spada tu po skalnym progu do głębokiego basenu i wpada do strumienia Linhope Burn, który jest dopływem rzeki Breamish. Okolica leży w Cheviot Hills, tuż przy granicy ze Szkocją. Co zobaczysz na miejscu? Główną atrakcją jest sam wodospad: kaskada o wysokości ok. 60 stóp, otoczona stromym, zielonym wąwozem. U jego stóp znajduje się głęboki zbiornik, w którym woda zbiera się przed dalszym biegiem strumienia. Po obfitych deszczach strumień jest szerszy i głośniejszy, a w suche tygodnie wodospad staje się cieńszy, lecz nadal efektowny. Miejsce jest też dobrym punktem na piknik. Przy sprzyjających warunkach zdarza się, że odważniejsi kąpią się w basenie pod wodospadem, ale woda w górach jest zimna, a skały bywają śliskie. Jak dojść do Linhope Spout? Najpopularniejszy wariant zaczyna się w przysiółku Hartside. Droga stamtąd do wioski Linhope jest prywatna, dlatego samochód zostawia się na poboczu przed Hartside. Trasa w obie strony liczy około 3,2 mili (ok. 5 km), a w jedną stronę zajmuje zwykle 45–60 minut. Większość opisów określa ją jako łatwą, choć ostatni odcinek do wodospadu biegnie węższą, bardziej kamienistą ścieżką ze stromym zejściem. Dłuższą pętlę można zacząć od parkingu przy moście w Ingram i przejść wzdłuż rzeki Breamish. Część szlaków prowadzi ścieżkami za zgodą właściciela terenu, więc trzymaj się wyznaczonych dróg, a psy prowadź na smyczy. Kiedy przyjechać? Wiosna i wczesne lato dają zieleń i dużą ilość wody, a jesień ciepłe kolory wrzosowisk. Zimą ścieżka bywa błotnista lub oblodzona, więc potrzebne są dobre buty. Zabierz warstwę przeciwdeszczową: pogoda w Cheviotach zmienia się szybko. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? W samym Ingram działa kawiarnia, w której można odpocząć po spacerze. Dolina Breamish ma wiele innych tras pieszych, a cały obszar należy do Northumberland International Dark Sky Park, więc po zmroku niebo jest wyjątkowo ciemne i dobrze nadaje się do obserwacji gwiazd. Najczęstsze pytania Czy do Linhope Spout można dojechać samochodem? Nie do samego wodospadu. Droga z Hartside do Linhope jest prywatna, więc auto zostawia się na poboczu przed Hartside lub na parkingu w Ingram, a resztę trasy pokonuje się pieszo. Ile trwa spacer? Z Hartside w jedną stronę około 45–60 minut, a cała trasa tam i z powrotem to ok. 3,2 mili. Czy można się kąpać pod wodospadem? Zdarza się to w ciepłe dni, gdy poziom wody jest bezpieczny. Woda jest jednak zimna i głęboka, a brzegi śliskie, więc robisz to na własną odpowiedzialność. Czy trasa jest odpowiednia dla dzieci? Tak, dla dzieci przyzwyczajonych do spacerów. Uważaj na końcowym, stromym zejściu do wodospadu.

Guisachan Fall

Tomich

Guisachan Fall to wodospad w lesie Guisachan, około 2,5 km na południowy zachód od wioski Tomich w szkockich Highlands, na południe od doliny Glen Affric. Woda spada tu na terenie dawnej posiadłości, z której wywodzi się rasa golden retriever. Gdzie leży Guisachan Fall? Wodospad znajduje się w dolince Srath Allt na Sìdean, w głębi lasu na południe od Glen Affric. Zasila go potok Allt na Sìdean, prawy dopływ rzeki Abhainn Deabhag, a ta z kolei wpada do River Affric. Współrzędne to około 57,283 N i 4,838 W. Punkt leży na wysokości ok. 130 m n.p.m., więc nie jest to wyprawa w wysokie góry, lecz spacer po zalesionej dolinie. Jak duży jest wodospad? Źródła podają wysokość spadku na 80–90 stóp, czyli mniej więcej 24–27 m. To nie jest największy wodospad Highlands, ale jego atutem jest otoczenie: stary las, szum potoku i brak tłumów typowych dla znanych atrakcji regionu. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Las Guisachan to dawne dobra Dudleya Coutts Marjoribanksa, późniejszego lorda Tweedmouth, który kupił posiadłość w 1854 roku. Wzniósł tu rezydencję Guisachan House, wioskę dla pracowników i psiarnię. W 1868 roku skrzyżował tu retrievera o falistej sierści, Nousa, z suką rasy Tweed Water Spaniel o imieniu Belle. Z tego miotu pochodzą pierwsze złote szczenięta, od których zaczyna się historia golden retrieverów. Dziś dom jest ruiną bez dachu. W 2014 roku odsłonięto przy nim naturalnej wielkości brązowy pomnik golden retrievera, a miejsce regularnie odwiedzają miłośnicy rasy z całego świata. Pętla spacerowa przez las Guisachan ma według relacji turystów około 10 km i zajmuje ok. 2,5 godziny, z widokami na szczyty Glen Affric z górnej części lasu. W pobliżu leży również Plodda Falls, inny, znacznie bardziej znany wodospad koło Tomich. Obie atrakcje dobrze łączą się w jednodniowym programie. Jak dojechać i kiedy jechać? Punktem wyjścia jest Tomich, wioska w dolinie Strathglass, w Highlands. Stąd do wodospadu idzie się ok. 2,5 km w stronę południowego zachodu przez teren leśny. Najlepiej wybrać suchy dzień: ścieżki w lesie bywają błotniste, a zimą oblodzone. Weź wodoodporne buty i ciepłą warstwę, bo pogoda w Highlands zmienia się szybko. Najczęstsze pytania Czy Guisachan Fall jest wysoki? Ma 80–90 stóp, czyli około 24–27 m wysokości. Jak daleko jest od Tomich? Około 2,5 km na południowy zachód od wioski. Co wspólnego ma to miejsce z golden retrieverami? Las należał do posiadłości Guisachan, gdzie lord Tweedmouth wyhodował pierwszy miot tej rasy w 1868 roku. Ruiny domu stoją w pobliżu. Czy w okolicy jest inny wodospad? Tak, Plodda Falls, położony również w pobliżu Tomich.

Uldale Force

Uldale Force to wodospad na rzece Rawthey w hrabstwie Cumbria w północnej Anglii, w rejonie Howgill Fells i Baugh Fell, niedaleko Ravenstonedale, Sedbergh i Kirkby Stephen. Dolina jest tu wąska, ze stromymi zboczami, a sam wodospad jest celem pieszych wędrówek wzdłuż rzeki, a nie punktem, do którego dojedzie się samochodem. Gdzie leży Uldale Force? Wodospad znajduje się w górnym biegu rzeki Rawthey, mniej więcej w punkcie o współrzędnych 54,3565 N i 2,4072 W. To teren dawnej granicy historycznych hrabstw Westmorland i Yorkshire, dlatego dawne przewodniki przypisują go raz parafii Ravenstonedale, raz Sedbergh. Dziś całość leży w Cumbrii. Przewodnik z 1922 roku opisuje go jako „Uldale Waterfall” oddalony o osiem mil od Kirkby Stephen. Nie należy go mylić z wioską Uldale w północnej części Lake District, położoną zupełnie gdzie indziej. Jak dojść do wodospadu? Popularna trasa zaczyna się na publicznym parkingu przy moście Rawthey Bridge, kilka kilometrów na północny zachód od wodospadu. Ścieżki prowadzą na południowy wschód przez osadę Wraygreen i gospodarstwo Uldale House do mostu Blea Gill Bridge, a stamtąd do wodospadu, który leży przy moście Whin Stone Gill Bridge. Opisy tras podają dystans około 6 mil (ok. 10 km) w obie strony, więc to całodzienny spacer z zapasem czasu na odpoczynek. Co zobaczysz? Rzeka spada tu progiem o wysokości rzędu 30 stóp, czyli około 9 metrów. Wodospad jest znany wśród piechurów, ale rzadko odwiedzany przez przypadkowych turystów, bo dojście wymaga dłuższego marszu przez pastwiska i wrzosowiska. Zimą, przy mrozie, skały pokrywają się soplami, a część wodospadu zamarza, co chętnie fotografują miłośnicy krajobrazu. Wokół widać łagodne, trawiaste grzbiety Howgill Fells, typowe dla wschodniej części Cumbrii. Kiedy jechać i co zabrać? Trasa prowadzi przez tereny pasterskie, więc po deszczach ścieżki bywają błotniste. Przydadzą się wodoodporne buty, mapa lub aplikacja z nawigacją offline oraz zapas jedzenia i wody, ponieważ po drodze nie ma sklepów. Po opadach wodospad jest najbardziej widowiskowy, a zimą z kolei można trafić na efekt oblodzenia. Zaplanuj wyjście tak, by wrócić przed zmrokiem. Najczęstsze pytania Gdzie zaparkować przy Uldale Force? Najczęściej opisywany punkt startu to publiczny parking w pobliżu mostu Rawthey Bridge. Stamtąd do wodospadu idzie się pieszo. Ile trwa spacer do wodospadu? Opisy trasy podają około 6 mil w obie strony. Dla większości osób to kilka godzin marszu, zależnie od tempa i przerw. Jak wysoki jest wodospad? Relacje piechurów mówią o spadku rzędu 30 stóp, czyli około 9 metrów. Czy to ten sam Uldale, co w Lake District? Nie. Uldale Force leży nad rzeką Rawthey we wschodniej Cumbrii, w okolicy Howgill Fells, a wioska o podobnej nazwie w północnym Lake District to osobna miejscowość. W którym miejscu zacząć planowanie wizyty? Najbliższe miejscowości z noclegami i usługami to Kirkby Stephen, Ravenstonedale i Sedbergh, skąd można zaplanować dojazd na początek szlaku.

Spectacle E'e Falls

Sandford

Spectacle E'e Falls to wodospad na potoku Kype Water, tuż na północny zachód od wsi Sandford w hrabstwie South Lanarkshire w Szkocji. Leży w pobliżu miasteczka Strathaven. To miejsce, do którego dochodzi się pieszo spokojną trasą wśród pól i nadrzecznych zarośli. Skąd ta dziwna nazwa? „Spectacle E'e" to szkocki zapis określenia „oko w okularze", czyli szkiełku okularowym. Według lokalnej opowieści młody mężczyzna zakochał się w córce młynarza, ale rodzina nie zgadzała się na ten związek. Z zemsty miał wsunąć szkiełko w strzechę młyna, które skupiło światło słoneczne i wznieciło pożar. Jedno ze źródeł datuje spalenie młyna Overhall, stojącego tuż obok wodospadu, na rok 1801. Pozostałości dawnego młyna można dziś obejrzeć przy ścieżce. Co zobaczysz na miejscu? Kype Water spada tu dwoma stopniami, a w połowie wysokości znajduje się niewielka półka skalna. Wodospad powstał tam, gdzie potok przepływa przez uskok geologiczny. Najlepiej prezentuje się po obfitych deszczach, kiedy woda niesie najwięcej. Po długim okresie mrozów kaskada potrafi też częściowo zamarzać. Nad wodą łatwo wypatrzyć pluszcze, a także pliszki górskie. Przy odrobinie szczęścia zobaczysz wydrę. Jak dotrzeć i ile czasu zająć? Najpopularniejsza trasa to pętla o długości około 5 km (ok. 3 mil), na którą potrzeba około 1,5 godziny. Zaczyna się i kończy na Common Green w centrum Strathaven. Szlak przecina rzekę Avon Water, następnie biegnie wzdłuż Kype Water do wodospadu, a potem przez Sandford z powrotem do miasteczka. Krótkie odbicie w prawo prowadzi przez ruiny młyna do punktu, z którego widać kaskadę z bliska. Kiedy przyjechać? Wodospad jest widowiskowy po deszczach, więc warto wybrać dzień po opadach. Ścieżki wzdłuż potoku bywają wtedy błotniste, dlatego zabierz solidne buty. Zimą, po kilku dniach silnego mrozu, kaskada tworzy lodowe formy, ale i wtedy trzeba uważać na śliski teren przy brzegu. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży Spectacle E'e Falls? Na potoku Kype Water, na północny zachód od wsi Sandford, niedaleko Strathaven w South Lanarkshire w Szkocji. Ile trwa spacer do wodospadu? Pętla z centrum Strathaven przez wodospad i Sandford ma około 5 km i zajmuje mniej więcej 1,5 godziny. Co oznacza nazwa Spectacle E'e? To szkocki zapis określenia „oko w okularze", czyli szkiełko okularowe. Nazwa nawiązuje do lokalnej opowieści o pożarze pobliskiego młyna. Kiedy wodospad wygląda najlepiej? Po obfitych deszczach, gdy przepływ wody jest największy.

Stainforth Force

Stainforth

Stainforth Force to niewysoki wodospad na rzece Ribble, tuż przy wsi Stainforth w Yorkshire Dales w hrabstwie North Yorkshire. Kaskada ma około 2,5 metra wysokości, leży około 5 km na północ od miasteczka Settle i należy do najłatwiej dostępnych miejsc nad górną Ribble. Nie szukaj tu spektakularnego urwiska. Przyjeżdża się dla spokojnej rzeki, skalnych stopni i krótkiego spaceru wśród pastwisk. Co zobaczysz w Stainforth Force? Rzeka spada tu kilkoma kamiennymi progami do głębokiego, ciemnego basenu. Woda jest szeroka i spieniona, a całość ma raczej wymiar widokowy niż wspinaczkowy. Wokół ciągną się łąki ograniczone kamiennymi murkami, typowe dla Ribblesdale. Dobrze sprawdzi się jako cel krótkiej, rodzinnej wycieczki albo przystanek podczas dłuższego dnia w Dolinach Yorkshire. Tuż obok stoi Stainforth Bridge, kamienny most łukowy, dawniej przeznaczony dla juków. Obiektem zarządza National Trust, a Historic England uwzględnia go w swoim rejestrze zabytków. Z mostu najlepiej widać kaskadę z góry, a sam łuk nad rzeką to jeden z ładniejszych kadrów w okolicy. Kiedy przyjechać na Stainforth Force? Największą atrakcją sezonu jest jesień. Wtedy łososie atlantyckie wędrują w górę rzeki na tarło i próbują pokonać próg wodospadu. Silne skoki ryb przyciągają wielu obserwatorów, dlatego w październiku i listopadzie bywa tu tłoczniej niż zwykle. Najlepsze wrażenia daje wysoki stan wody po deszczu, kiedy kaskada jest pełna i hałaśliwa. Latem rzeka bywa spokojniejsza, ale okolica nadal zachęca do spaceru i pikniku. Jak dotrzeć do Stainforth Force? Stainforth leży około 5 km na północ od Settle, więc najprościej dojechać samochodem drogą z Settle w stronę wsi. W samej wsi i w jej pobliżu znajdziesz miejsca do zaparkowania, ale w weekendy i w sezonie łososiowym mogą się szybko zapełniać. Settle ma stację kolejową na linii Settle–Carlisle, więc można też przyjechać pociągiem i dojść lub podjechać lokalnym transportem. Od wsi do wodospadu prowadzi krótka ścieżka. Spacer zajmuje kilkanaście minut, a teren jest w większości płaski. Zabierz wodoodporne buty, bo trawa przy rzece potrafi być mokra. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Stainforth jest dobrą bazą do dalszej wędrówki po Ribblesdale. Wzdłuż rzeki biegną szlaki piesze, a niedaleko leży Settle z rynkiem, sklepami i kawiarniami. W pobliżu znajdziesz też inne atrakcje Yorkshire Dales National Park, w tym wapienne klify i jaskinie. Spacer nad Stainforth Force dobrze łączy się z odwiedzeniem miasteczka. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Stainforth Force jest płatny? Nie. Do wodospadu i na most można wejść bez biletu. Płacisz tylko za ewentualny parking. Czy można się kąpać w basenie pod wodospadem? Woda jest głęboka, a prąd bywa silny po deszczu. Zdecydowanie lepiej oglądać kaskadę z brzegu lub z mostu, szczególnie z dziećmi. Kiedy widać skaczące łososie? Zwykle jesienią, w czasie wędrówki ryb w górę Ribble. Najwięcej szans jest przy podwyższonym stanie wody. Ile czasu potrzeba na wizytę? Na sam wodospad i most wystarczy około godziny z dojściem. Jeśli łączysz to ze spacerem wzdłuż rzeki, zaplanuj pół dnia.

Spout of Garnock

Kilbirnie

Spout of Garnock to wodospad na górnej rzece Garnock, w okolicy Kilbirnie w hrabstwie North Ayrshire w Szkocji. Leży na terenie Clyde Muirshiel Regional Park i uchodzi za najwyższy wodospad w całym Ayrshire. Co to za miejsce? Woda spada tu z progu skalnego utworzonego przez wychodnię skał magmowych (dajkę). Wysokość kaskady podawana jest w różnych źródłach nieco inaczej: od ponad 60 stóp (około 18–21 m) do wartości zbliżonej do 20 metrów. Niezależnie od przyjętej miary jest to najbardziej imponujący wodospad regionu, szczególnie po obfitych opadach, gdy strumień jest gruby i głośny. Często powtarza się, że to właśnie tu rzeka Garnock bierze początek. To nieprawda. Źródła rzeki znajdują się wyżej, w wąwozach wrzosowisk, mniej więcej półtorej mili (około 2 km) od wodospadu. Spout of Garnock jest więc jednym z pierwszych większych punktów na jej biegu. Jak dotrzeć? Punktem wyjścia jest zwykle parking przy Milton Road w Kilbirnie. Stamtąd można dojść do wodospadu pieszo, ale to wyprawa na cały dzień: trasa liczy około 8–9 mil w obie strony i opisywana jest jako umiarkowana do wymagającej. Zaplanuj kilka godzin, wodę i prowiant, bo po drodze nie ma sklepów. Rangersi parku Clyde Muirshiel organizują też wycieczki z przewodnikiem do wodospadu. To dobry wybór, jeśli nie znasz terenu albo wolisz opowieść o lokalnej przyrodzie i historii. Co warto wiedzieć przed wyjściem? Ścieżki bywają nierówne, a po deszczu błotniste, więc przyda się solidne, wodoodporne obuwie. Przepływ zależy od pogody. W suche okresy woda jest skromna, po deszczach wodospad prezentuje się najlepiej. Teren to otwarte wzgórza. Pogoda zmienia się szybko, warto mieć warstwę przeciwdeszczową i mapę lub nawigację offline. Okolica ma górniczą przeszłość: w 1833 roku wskutek lokalnej działalności górniczej doszło do zalania w pobliżu zakola rzeki zwanego Longford Misk, które później usunięto. Kiedy przyjechać? Najlepszy efekt dają dni po okresach opadów, kiedy rzeka niesie dużo wody. Długie dni późnej wiosny i lata dają więcej czasu na dłuższy marsz. Zimą szlak bywa śliski i wcześnie robi się ciemno. Co jeszcze w okolicy? Kilbirnie leży w dolinie Garnock, przez którą prowadzi Garnock Valley Cycleway, więc dojazd rowerem do początku szlaku to wygodna opcja. Park Clyde Muirshiel oferuje inne trasy po wzgórzach i wokół jezior, a nieopodal znajduje się inny wodospad, Lynn Spout koło Dalry. Najczęstsze pytania Czy Spout of Garnock to źródło rzeki Garnock? Nie. Choć tak się czasem mówi, źródło leży około 1,5 mili (ok. 2 km) wyżej. Jak wysoki jest wodospad? Źródła podają od ponad 60 stóp do około 20 metrów. Jest to najwyższy wodospad w Ayrshire. Skąd najłatwiej wystartować? Z parkingu przy Milton Road w Kilbirnie. Dojście to około 8–9 mil w obie strony, trasa umiarkowana do wymagającej. Czy można iść z przewodnikiem? Tak, wycieczki prowadzą rangersi Clyde Muirshiel Regional Park. Terminy warto sprawdzić na stronie parku.

Falls of Divach

Falls of Divach to wodospad na potoku Divach Burn w pobliżu Drumnadrochit, nad północnym brzegiem Loch Ness w szkockich Highlands. Woda spada z wysokości około 30 metrów (ok. 100 stóp) i należy do najłatwiej dostępnych wodospadów w okolicy jeziora. Gdzie leży wodospad? Wodospad znajduje się kilka kilometrów od Drumnadrochit, miejscowości nad zatoką Urquhart Bay. Divach Burn spada tu do rzeki Coiltie, która płynie dalej przez wieś Lewiston i wpada do Loch Ness w połowie długości jego północnego brzegu. Nazwę wymawia się mniej więcej „Dżiwach”, co warto wiedzieć, pytając miejscowych o drogę. Jak dojść do wodospadu? Dojście zaczyna się na niewielkim parkingu przy drodze, z którego prowadzi wyraźna, choć nieoznakowana ścieżka w dół do punktu widokowego. Zarządca terenu, Forestry and Land Scotland, podaje, że przejście tam i z powrotem zajmuje około pół godziny. Parking jest bezpłatny, ale mały, więc w sezonie może zabraknąć na nim miejsca. Wtedy lepiej zostawić auto w Drumnadrochit i dojść pieszo albo dojechać taksówką. Ścieżka bywa nierówna i śliska po deszczu, dlatego przyda się solidne obuwie. Nie jest to trudna trasa, ale nie nadaje się dla wózków. Co zobaczysz na miejscu? Na końcu ścieżki czeka platforma widokowa z drewnianą balustradą, urządzona na dwóch poziomach. Z niej obserwuje się cały spadek wody, otoczony lasem. To krótka, przyjemna przerwa w jeździe wokół Loch Ness, bez konieczności długiego marszu. Kiedy przyjechać? Wodospad najlepiej wygląda po obfitych opadach, kiedy potok niesie dużo wody. W suchych okresach przepływ bywa niewielki, więc efekt jest skromniejszy. W Highlands deszcz zdarza się często, więc nie trzeba go specjalnie planować. Po opadach ścieżka jest jednak bardziej błotnista, co trzeba uwzględnić przy wyborze butów. Jak połączyć wizytę z resztą okolicy? Przystanek łatwo wpleść w trasę po Loch Ness. Drumnadrochit leży niedaleko, a w pobliżu jest ruina zamku Urquhart nad brzegiem jeziora. Nie myl tego miejsca z Falls of Foyers po przeciwnej stronie jeziora ani z okolicą Dundreggan, to osobne atrakcje. Najczęstsze pytania Ile czasu potrzeba na wizytę? Plan około 30 minut na przejście z parkingu do punktu widokowego i z powrotem, plus czas na zdjęcia. Czy wstęp jest płatny? Nie. Parking przy szlaku jest bezpłatny, a sam wodospad można oglądać bez biletu. Czy da się dojść z Drumnadrochit pieszo? Tak, ale to dodatkowy odcinek drogi do parkingu. Część osób wybiera taksówkę, gdy parking jest pełny. Czy potrzebne jest specjalne obuwie? Wystarczą solidne buty z dobrą podeszwą. Ścieżka jest nierówna i po deszczu śliska.

Aysgarth Falls

Carperby

Aysgarth Falls to trzy kaskady rzeki Ure, które rozciągają się na odcinku około dwóch kilometrów w pobliżu wsi Aysgarth i Carperby, w Wensleydale w Parku Narodowym Yorkshire Dales (hrabstwo North Yorkshire, Anglia). Rzeka schodzi tu szerokimi wapiennymi stopniami, a całość otaczają lasy i pastwiska. Co zobaczysz w Aysgarth Falls? Wodospady tworzą ciąg: Upper Force, Middle Force i Lower Force. Nie są wysokie, ale imponują szerokością i liczbą stopni. Po obfitych deszczach lub roztopach woda spada z hukiem po całej szerokości skał, a w suchsze tygodnie można zobaczyć odsłonięte wapienne półki i spokojniejsze strumienie. Upper Force najłatwiej obejrzeć z mostu Yore Bridge przy dawnym młynie Yore Mill. W budynku młyna działa herbaciarnia i sklep z rękodziełem. Middle Force i Lower Force leżą w dół rzeki, między drzewami, i dostępne są ścieżkami przez las St Joseph's Wood. Kaskady pojawiły się w filmie „Robin Hood: Książę złodziei”, więc część turystów rozpoznaje je z ekranu. Jak dojść i ile to zajmie? Całą trasę przy wszystkich trzech wodospadach obejdziesz w ciągu 1,5 godziny, wybierając jedną z popularnych pętli o długości około 5 km, startującej z Aysgarth. Dłuższa pętla przez Carperby to około 6,5 km i około 2 godzin 20 minut marszu. Jeśli chcesz zobaczyć tylko najważniejsze miejsca, wystarczy godzina spokojnego spaceru. Ścieżki prowadzą przez las i łąki, więc po deszczu bywa błotniście; przydadzą się buty z przyczepną podeszwą. Miłośnicy dłuższych tras mogą wybrać szlak wzdłuż Ure z Wensley do Aysgarth, liczący około 13,5 km w jedną stronę. Jak dojechać i gdzie zaparkować? Wstęp do wodospadów jest bezpłatny, ale parkingi przy miejscu są płatne (pay and display). Największy znajduje się przy Aysgarth Falls National Park Centre, gdzie są też toalety i informacja turystyczna. Opłaty zmieniają się z roku na rok, a za kilka godzin postoju trzeba liczyć kilka funtów, dlatego sprawdź aktualną stawkę na automacie lub na stronie parku. Parking jest też w pobliżu Middle i Lower Force. Wielu odwiedzających zostawia auto w samej wsi Aysgarth i dochodzi pieszo. Kiedy przyjechać? Najefektowniej jest po okresach deszczu, zwykle jesienią, zimą i wiosną, gdy poziom wody jest wysoki. Latem krajobraz jest bardziej zielony, za to ścieżki bywają zatłoczone w weekendy i święta, więc lepiej przyjechać rano. Zwróć uwagę na stan rzeki: przy bardzo wysokiej wodzie nie podchodź do krawędzi skał, bo są śliskie. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Aysgarth Falls jest płatny? Nie, same wodospady są ogólnodostępne. Płaci się za postój na oficjalnych parkingach. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Od godziny na krótki spacer do 2,5 godziny na pełną pętlę z Carperby lub Aysgarth. Czy w pobliżu są toalety i miejsce na posiłek? Tak. Toalety znajdują się przy National Park Centre, a herbaciarnia działa w pobliżu Yore Mill przy górnym wodospadzie. Który wodospad jest najlepszy? Najłatwiej dostępny jest Upper Force, widoczny z mostu. Middle i Lower Force są bardziej malownicze w otoczeniu lasu i wymagają krótkiego spaceru.

Cautley Spout

Cautley Spout to wielostopniowa kaskada w Howgill Fells, tuż na północ od miasteczka Sedbergh w angielskim hrabstwie Cumbria, na zachodnim skraju Parku Narodowego Yorkshire Dales. Woda spada tu łącznie około 200 metrów (ok. 650 stóp) po stromym zboczu doliny wyrzeźbionej przez lodowiec, spływając z płaskowyżu The Calf. Wodospad jest uznawany za jeden z najwyższych w Anglii, a w opisach często pojawia się jako najwyższa z kaskad leżących nad powierzchnią ziemi. Gdzie leży Cautley Spout? Kaskada znajduje się w Howgill Fells, łagodnie zaokrąglonych wzgórzach między Yorkshire Dales a Lake District. Historycznie teren należał do West Riding of Yorkshire, dziś administracyjnie to Cumbria. Najbliższe miasto to Sedbergh, położone na południe od wodospadu. Jak dojść do wodospadu? Standardowy punkt startu to Cross Keys, dawny zajazd przy drodze A683 między Sedbergh a Kirkby Stephen. Budynek należy do National Trust i jest ponad czterystuletnim zajazdem abstynenckim, w którym nie podaje się alkoholu. Obok jest tylko niewielki parking przy drodze, więc w ładne dni miejsc brakuje. Do stóp kaskady prowadzi ścieżka wzdłuż strumienia. Trasa w jedną stronę to około 1,5–2 km, a marsz zajmuje mniej więcej 20–30 minut, bez większych podejść. Wersja tam i z powrotem (około 4 km) nadaje się dla rodzin i osób bez doświadczenia górskiego. Szlak z Sedbergh jest dłuższy: około 8 km i kilka godzin marszu. Co zobaczysz po drodze? Dolina Cautley jest szeroka, surowa i prawie bezdrzewna, a nad nią wznoszą się trawiaste zbocza. Sama kaskada ma kilka progów, więc zamiast jednego słupa wody widać szereg skalnych stopni. Po obfitych deszczach wodospad wygląda najefektowniej. Czy można wejść wyżej? Tak. Ścieżka przy kaskadzie wspina się stromo i jest kamienista, a zejście bywa trudniejsze niż podejście. Wyżej można dotrzeć na The Calf (około 676 m n.p.m.), najwyższy szczyt Howgill Fells. Pętla przez wodospad i szczyt liczy według przewodników około 8–9 km i 500–600 m przewyższenia, na niektórych odcinkach nie ma wyraźnej ścieżki i trzeba umieć orientować się w terenie. Przy mgle i słabej widoczności bezpieczniej poprzestać na widoku z dołu. Kiedy przyjechać? Najlepszy moment to dzień po intensywnych opadach, gdy strumień niesie dużo wody. Latem i w suche tygodnie kaskada jest cieńsza, ale okolica nadal zachęca do spaceru. Zabierz solidne buty, bo teren przy strumieniu bywa podmokły. Najczęstsze pytania Czy Cautley Spout to najwyższy wodospad w Anglii? To najwyższa kaskada nad powierzchnią ziemi w Anglii, z całkowitym spadkiem około 650 stóp. Ile trwa spacer do wodospadu? Z Cross Keys około 20–30 minut w jedną stronę, czyli godzina z powrotem i czasem na zdjęcia. Czy jest tu parking? Tak, ale mały, przy drodze A683 koło Cross Keys. W pogodne weekendy warto przyjechać wcześnie. Czy trasa nadaje się dla dzieci? Dojście do podnóża kaskady jest łatwe, natomiast podejście wzdłuż wodospadu i wejście na The Calf są wymagające.

Corrimony Falls

Corrimony Falls to wodospad na rzece Enrick, w pobliżu wsi Corrimony w dolinie Glen Urquhart, w regionie Highland w Szkocji. Leży na południe od osady i należy do mniej znanych celów w okolicy Loch Ness. Najlepiej odwiedzać go wiosną i latem, kiedy to lokalna atrakcja przyciąga najwięcej spacerowiczów. Gdzie leży Corrimony Falls? Wodospad znajduje się w głębi doliny Glenurquhart, między Cannich a Drumnadrochit. Okolica jest rzadko odwiedzana, a część terenu wchodzi w skład rezerwatu przyrody Corrimony, którym opiekuje się RSPB. Wodospad leży na łatwiej dostępnym, wschodnim skraju rezerwatu. Jak dojechać i gdzie zaparkować? Punktem wyjścia jest parking przy Corrimony Chambered Cairn, czyli neolitycznym grobowcu komorowym. To odrębny obiekt, który warto zobaczyć przy okazji. Z Drumnadrochit jedzie się około 8,5 mili na zachód drogą A831, a odjazd do parkingu jest oznakowany. Autobus z Inverness do Cannich ma przystanki przy A831, ale od parkingu dzieli je od około mili do 1,5 mili, więc samochód jest wygodniejszy. Jak wygląda trasa do wodospadu? Najpopularniejsza pętla zaczyna się i kończy na parkingu przy grobowcu. Opisy tras podają od około 4,7 do 5 km i od 1,3 do 1,5 godziny marszu, z podejściem rzędu 120 m. Szlak przecina Enrick, biegnie wzdłuż rzeki, a następnie odbija do wodospadu. W drodze powrotnej mija się kamień Mony's Stone. Serwisy turystyczne oceniają trasę różnie, od łatwej do umiarkowanej. Ścieżki bywają zarośnięte, a przy samym wodospadzie strome zbocza wymagają ostrożności, jeśli chcesz zejść do poziomu rzeki. Co zabrać ze sobą? Teren jest podmokły, dlatego załóż solidne, wodoodporne buty. W okolicy nie ma sklepów ani kawiarni, więc napoje i jedzenie przywieź z Drumnadrochit lub Cannich. W pobliżu podejścia stoi farma wiatrowa, co może zmieniać przebieg lub stan dojść, więc przed wyjściem sprawdź aktualne informacje o trasie. Kiedy jechać? Wiosna i lato to najlepszy czas, bo wtedy dni są długie, a ścieżki najbardziej suche. Po deszczach wodospad robi większe wrażenie, ale podłoże jest wtedy śliskie. Zimą dni są bardzo krótkie, a teren może być oblodzony. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Przy parkingu znajduje się Corrimony Chambered Cairn, zabytek z epoki brązu pod opieką Historic Environment Scotland. Wstęp jest bezpłatny, a obiekt jest dostępny przez cały rok. Można połączyć go ze spacerem do wodospadu. Dalej na wschód leży Drumnadrochit z Loch Ness, a na zachód Cannich i dolina Glen Affric. Najczęstsze pytania Czy wstęp do wodospadu jest płatny? Nie. Wodospad leży przy publicznych ścieżkach, a pobliski grobowiec jest bezpłatny. Ile trwa spacer? Pętla z parkingu przy grobowcu zajmuje zwykle od 1,3 do 1,5 godziny, zależnie od tempa i czasu spędzonego przy rzece. Czy dojadę tam komunikacją publiczną? Można dojechać autobusem Inverness – Cannich do przystanku przy A831, ale potem czeka Cię dodatkowy spacer o długości od 1 do 1,5 mili. Rozkład sprawdź w Traveline Scotland. Czy trasa nadaje się dla dzieci? Dla starszych dzieci tak, ale pilnuj ich przy stromych zboczach przy wodospadzie, a po deszczu uważaj na błoto.

Ritson's Force

Ritson's Force to zespół niewielkich wodospadów w dolinie Mosedale, tuż przy osadzie Wasdale Head w Parku Narodowym Lake District w hrabstwie Cumbria w północno-zachodniej Anglii. Nazwą określa się też potok, który spływa tędy w stronę gospody Wasdale Head Inn. To spokojny cel na krótki spacer, otoczony wzgórzami słynnymi wśród wspinaczy i piechurów. Co zobaczysz w Ritson's Force? Nie jest to jeden wysoki spadek, lecz kaskady i progi skalne na odcinku potoku płynącego doliną Mosedale. Wodospady nie należą do największych w Krainie Jezior i nie przyciągają tłumów jak Aira Force, ale wynagradzają to otoczeniem. Dolinę zamykają wzniesienia, wśród których są Scafell Pike i Scafell, czyli dwa najwyższe szczyty Anglii, oraz Great Gable, uznawany za kolebkę brytyjskiego wspinaczkowego klimatu. Skąd nazwa? Miejsce upamiętnia Willa Ritsona, długoletniego gospodarza Wasdale Head Inn. Lokalne przekazy opisują go jako gawędziarza z upodobaniem do przesady, dlatego część historycznych opracowań traktuje jego związek z wodospadem ostrożnie, jako element miejscowej tradycji. Jak dojść do wodospadu? Punktem wyjścia jest Wasdale Head Inn. Ścieżka prowadzi wzdłuż potoku w górę doliny Mosedale, mija mały kamienny mostek i dociera do kaskad. Jedna z relacji wspomina nawet o przejściu przez ogródek piwny przy gospodzie. Trasa jest łatwa i krótka, ale miejscami śliska i podmokła, więc przydadzą się buty z dobrą podeszwą. Samochód zostawisz na pobliskim parkingu. Kiedy przyjechać? Wodospady najlepiej wyglądają po deszczach, kiedy potok niesie więcej wody; w Lake District zdarza się to często. Latem łatwiej o suchą ścieżkę, jednak nawet wtedy bywa ona błotnista. Wyjście najlepiej zaplanować na dzień z dobrą widocznością, żeby zobaczyć także szczyty nad doliną. Czy można połączyć wizytę z dłuższą trasą? Tak. Z Wasdale Head startuje Mosedale Horseshoe, całodzienna pętla obejmująca Yewbarrow, Red Pike, Scoat Fell i Pillar. Opisywana w przewodnikach wersja zgodna z ruchem wskazówek zegara, ze zejściem przez przełęcz Black Sail, liczy około 18 km i ma ponad kilometr sumy podejść. Trasa kończy się przy gospodzie, więc do Ritson's Force można zajrzeć na zakończenie dnia. Po marszu przyda się posiłek w pubie obok. Najczęstsze pytania Czy Ritson's Force jest duży? Nie. To seria niewielkich kaskad, a nie jeden efektowny wodospad. Warto przyjść dla spaceru i krajobrazu doliny. Ile zajmuje dojście z Wasdale Head Inn? To krótki spacer wzdłuż potoku, zwykle kilkanaście minut w jedną stronę, zależnie od tempa i stanu ścieżki. Czy trasa jest trudna? Nie, ale podłoże bywa śliskie i podmokłe. Wystarczą solidne buty trekkingowe. Gdzie zaparkować i co zjeść? W pobliżu gospody znajduje się parking, a na miejscu działa pub z kuchnią, w którym można odpocząć po spacerze. Gdzie leży Ritson's Force? W dolinie Mosedale koło Wasdale Head, w zachodniej części Lake District, w hrabstwie Cumbria.

Fairy Falls

Fairy Falls (Rhaeadr y Tylwyth Teg) to niewielki wodospad na skraju wsi Trefriw w dolinie Conwy, w hrabstwie Conwy w północnej Walii, na terenie Parku Narodowego Eryri (Snowdonia). Spada w zalesionym wąwozie rzeki Crafnant, kilka minut spacerem od centrum wsi. Co zobaczysz w Fairy Falls? Główny uskok ma około 25 stóp, czyli ok. 8 metrów. Woda spływa po skalnych stopniach wśród drzew, mchów i paproci, a cały zakątek ma baśniowy, zacieniony charakter. Nazwa nawiązuje do wróżek: w czasach wiktoriańskich tak nazywano miejsca, które miały przyciągać turystów romantycznymi skojarzeniami. Wodospad jest mały, więc to przystanek na krótki spacer, a nie cel całodniowej wyprawy. Jak dojść do wodospadu? Najwygodniej zostawić samochód na parkingu w centrum Trefriw. Stamtąd przechodzi się przez główną drogę przy Trefriw Woollen Mill i skręca w prawo. Ścieżka zaczyna się przy Chapel Hill, naprzeciw hotelu, i prowadzi w dół do wodospadu. Dojście zajmuje poniżej 10 minut. Pętla z podejściem pod górę ma około pół mili i zajmuje mniej więcej 25 minut, więc nadaje się dla rodzin z dziećmi, choć część trasy jest stroma i bywa śliska. Kiedy przyjechać? Poziom wody zależy od pogody. Część rzeki jest odprowadzana do hydroelektrowni zasilającej miejscową przędzalnię wełny, dlatego w suchych okresach wodospad może być bardzo skromny, a czasem prawie bez wody. Najlepiej odwiedzić go po deszczu albo po dłuższej wilgotnej pogodzie. W Walii takich dni nie brakuje, więc dobre warunki zdarzają się często. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Wodospad leży na szlaku spacerowym Trefriw Trails. Od mostu nad wodospadem odchodzi dłuższa trasa (Trail 4) do jezior Llyn Geirionydd i Llyn Crafnant, licząca około 5 mil i ok. 3 godzin marszu. Llyn Geirionydd ma też własną, łatwą pętlę o długości ok. 2 mil (3 km) z parkingiem przy południowo-wschodnim końcu jeziora. W samej wsi warto zajrzeć do Trefriw Woollen Mill. Pamiętaj, żeby nie mylić Fairy Falls z Conwy Falls i wąwozem Fairy Glen koło Betws-y-Coed. To inne miejsca w tej samej dolinie. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Fairy Falls jest płatny? Nie. Do wodospadu prowadzi publiczna ścieżka ze wsi. Opłaty dotyczą jedynie parkingu, jeśli obowiązują w danym momencie. Ile czasu potrzeba na wizytę? Samo dojście trwa poniżej 10 minut. Z oglądaniem i powrotem krótka pętla zajmuje około pół godziny. Czy wodospad zawsze ma dużo wody? Nie. Część wody trafia do hydroelektrowni przy przędzalni, więc w okresach suszy przepływ jest mały. Najlepiej przyjechać po opadach. Jak odróżnić Fairy Falls od Fairy Glen? Fairy Falls leży w Trefriw nad rzeką Crafnant. Fairy Glen i Conwy Falls to osobne atrakcje w pobliżu Betws-y-Coed, nad rzeką Conwy. Jaką trasą dojść dalej, do jezior? Z mostu nad wodospadem odchodzi szlak (Trail 4) w stronę jezior Geirionydd i Crafnant, ok. 5 mil w obie strony po pętli.

Avich Falls

Dalavich

Avich Falls to wodospad na rzece Avich w pobliżu wsi Dalavich, w hrabstwie Argyll and Bute w zachodniej Szkocji. Leży w lesistej dolinie położonej nad Loch Awe, w rejonie dawnej posiadłości Barnaline, należącej do pierwszych terenów leśnych w Szkocji zarządzanych przez państwo. Dziś okolicą opiekuje się Forestry and Land Scotland, a do wodospadu prowadzi oznakowana ścieżka spacerowa. Co zobaczysz w Avich Falls? Rzeka Avich spada z jeziora Loch Avich w stronę Loch Awe stromą, wyżłobioną przez lodowiec doliną, na odcinku około mili. Po drodze tworzy trzy kaskady, z których największa spływa po szerokich, otwartych skałach. Woda płynie tu przez mieszany las, więc widok zmienia się zależnie od pory roku: wiosną i latem dominuje zieleń, jesienią korony drzew przybierają rudobrązowe barwy. Okolica należy do mniej uczęszczanych zakątków Argyll, dlatego zwykle jest tu spokojnie. Jak dojść do wodospadu? Najprostszy wariant to szlak Avich Falls Trail prowadzony przez Forestry and Land Scotland. Ma około 2,4 km (1,5 mili), zajmuje mniej więcej godzinę i ma umiarkowany poziom trudności. Nawierzchnia to w większości ubity żwir, ale zdarzają się nierówne i trawiaste odcinki oraz kilka stromszych podejść. Na trasie jest most, a fragment wiedzie spokojnymi drogami lokalnymi. Wystarczą wygodne buty trekkingowe; po deszczu ścieżka bywa śliska. Starsze opisy tras, w tym relacje z portali spacerowych, wspominają o dłuższych pętlach z Dalavich przez Loch Avich. Waymarkowane ścieżki w tym rejonie zostały jednak przeprowadzone inaczej, więc kieruj się aktualnymi tablicami na miejscu, a nie dawnymi opisami. Jak dojechać do Dalavich? Dalavich leży nad zachodnim brzegiem Loch Awe, przy wąskiej drodze biegnącej wzdłuż jeziora. Dojazd odbywa się jednopasmowymi drogami z mijankami, często dziurawymi, dlatego warto zarezerwować więcej czasu, niż pokazuje nawigacja, i prowadzić ostrożnie. W okolicy nie ma dużych miast; zaopatrzenie i paliwo zrób wcześniej. Kiedy jechać? Wodospad jest atrakcyjny przez cały rok, lecz najlepiej prezentuje się po obfitych opadach, gdy przepływ jest największy. Jesienią dochodzi do tego kolorystyka lasu. W Szkocji pogoda zmienia się szybko, więc zabierz nieprzemakalną kurtkę. Latem w lasach przy wodzie bywają meszki, dlatego przyda się środek odstraszający. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Przy Dalavich rozciąga się Dalavich Oak Wood, las dębowy z własnymi ścieżkami spacerowymi, które łatwo połączyć z wizytą przy wodospadzie. Nad Loch Awe możesz też zaplanować spokojny spacer brzegiem jeziora. Dla rowerzystów istnieją znacznie dłuższe pętle z Dalavich, w tym trasa licząca ponad 75 km, która prowadzi obok wodospadu. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Avich Falls jest płatny? Szlak prowadzi przez tereny leśne udostępnione zwiedzającym i nie wymaga biletu wstępu. Ile czasu potrzeba na spacer? Na szlak Avich Falls Trail wystarczy około godziny, wliczając postój przy kaskadach i zdjęcia. Czy trasa nadaje się dla dzieci? Tak, dla starszych dzieci przyzwyczajonych do spacerów, ale ścieżka ma strome fragmenty i nierówności, więc młodszych trzeba pilnować, zwłaszcza po deszczu. Czy wodospad jest widoczny zimą? Tak, wodospad działa przez cały rok, a po opadach lub roztopach wygląda najefektowniej. Zimą uważaj na oblodzone odcinki.

Falls of Damff

Falls of Damff to wodospad w szkockim hrabstwie Angus, w górnej części Glen Esk, na obszarze Parku Narodowego Cairngorms. To cel dla piechurów, a nie przystanek przy drodze: dojście zajmuje większą część dnia, a w zamian dostajesz dziką okolicę bez tłumów. Gdzie leży Falls of Damff? Wodospad znajduje się na wschodnich krańcach Cairngorms, w dolinie Glen Esk, na północny zachód od jeziora Loch Lee. Współrzędne to około 56,899 N, 3,011 W. Najbliższa osada to Tarfside, a droga do doliny kończy się przy Invermark. Jak dojść do wodospadu? Wędrówkę zaczyna się w Invermark, gdzie jest duży parking, z którego na razie korzysta się bezpłatnie. Stąd trasa prowadzi wzdłuż Loch Lee, obok ruin zamku Invermark i dalej w górę doliny. Po drodze mija się niższe Falls of Unich. Do Falls of Damff dochodzi się dalej, a pełna pętla obejmuje też wzniesienie Craig Maskeldie i powrót szutrową drogą. Przewodniki podają od około 10 do 11 mil (16–18 km) i od 5 do ponad 6 godzin marszu. Suma podejść to około 420 m. Trasa jest nieoznakowana, miejscami bardzo stroma, a odcinek przy samym wodospadzie bywa bezścieżkowy. Opisy oceniają ją jako trudną. Co zobaczysz na miejscu? Falls of Damff jest trudniej dostępny niż Falls of Unich leżące niżej. Najlepszy widok daje przejście na drugą stronę potoku i wejście na zachodnie stoki Craig Maskeldie. Otoczenie to otwarte wrzosowiska, zbocza polodowcowej doliny i woda spadająca kaskadami. Na trasie nie ma żadnej infrastruktury turystycznej. Kiedy przyjechać? Najlepiej wybrać długi, suchy dzień od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Po deszczu teren jest podmokły, a strome fragmenty bez ścieżki robią się śliskie. Latem w wodzie można się zanurzyć, ale jest zimna, zwykle około 15°C lub mniej. Weź buty trekkingowe, mapę lub trasę offline oraz ciepłą, wiatroodporną warstwę. Najczęstsze pytania Czy do Falls of Damff można dojechać samochodem? Nie. Samochodem dojedziesz tylko do parkingu w Invermark, resztę pokonuje się pieszo. Ile trwa wycieczka? Pełna pętla przez Loch Lee, Falls of Unich i Craig Maskeldie to zazwyczaj 5–6 godzin i więcej, zależnie od tempa i warunków. Czy szlak jest oznakowany? Nie. Trasa jest nieoznakowana, więc przyda się mapa lub nawigacja GPS. Czy to wycieczka dla początkujących? Raczej nie. Długość, strome fragmenty i brak ścieżki przy wodospadzie sprawiają, że opisy klasyfikują ją jako trudną.

Falls of Garbh Allt

Falls of Garbh Allt to kaskada na potoku Garbh Allt w lesie Ballochbuie, w pobliżu Braemar w Aberdeenshire, w Parku Narodowym Cairngorms. Potok, którego gaelicka nazwa oznacza „szorstki strumień", spada kilkoma progami ku rzece Dee, a całość leży na terenie posiadłości Balmoral. Gdzie leży wodospad? Kaskada znajduje się na wysokości około 400 m n.p.m., w dolinie Dee między Crathie a Braemar. Okolica to jeden z największych zachowanych fragmentów rodzimego kaledońskiego boru sosnowego w Szkocji. Strumień wypływa ze zboczy należących do masywu Lochnagar i po drodze tworzy serię wodospadów. Jak dotrzeć do Falls of Garbh Allt? Najpopularniejsza trasa zaczyna się na parkingu Keiloch przy drodze A93. Stąd idzie się przez stary most Invercauld nad Dee, a następnie leśnymi drogami w głąb Ballochbuie. Warianty pętli mają od ok. 6,5 do 8,3 km i od 100 do 160 m przewyższenia, a przejście zajmuje zwykle od 1,5 do 2,5 godziny. Szlaki są łatwe lub umiarkowane i prowadzą szerokimi duktami. Kaskadę można też odwiedzić na rowerze gravelowym, bo dojście wiedzie drogami gruntowymi. Co zobaczysz na miejscu? Woda spada po skalnych stopniach wśród sosen i brzóz. Nad potokiem biegnie żelazny most w łukowej konstrukcji, który według jednego ze źródeł pochodzi z 1878 roku i powstał z inicjatywy królowej Wiktorii. Dzięki niemu przejdziesz nad wodospadem suchą stopą, a ścieżki przy samej kaskadzie są wąskie. W lesie często widać zwierzęta, a sam spacer jest głównym powodem wizyty: wodospad jest efektownym celem pętli, nie odrębną atrakcją z infrastrukturą. Kiedy jechać? Las jest dostępny przez cały rok. Po deszczach i wiosennych roztopach potok niesie najwięcej wody, a jesienią kolory drzew robią największe wrażenie. Zimą dukty bywają oblodzone, a temperatury spadają poniżej zera, więc zabierz odpowiednie obuwie. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie ma opłaty za oglądanie wodospadu. Teren należy do posiadłości Balmoral i leży w parku narodowym, dlatego stosuj się do lokalnych zasad dostępu, w tym oznakowań i zamknięć. Ile czasu zajmuje spacer? Najkrótsza pętla z parkingu Keiloch to około 6,5 km i niecałe dwie godziny. Dłuższe warianty wydłużają marsz do ponad dwóch godzin, a grupowe spacery festiwalowe po okolicy trwają około czterech. Czy trasa jest trudna? Nie. To spacer po leśnych drogach z niewielkim podejściem. Trudniejsze bywają tylko wąskie ścieżki przy samej kaskadzie. Czy w pobliżu są inne wodospady o podobnej nazwie? Tak. Nie myl go z Falls of Glas Allt nad jeziorem Loch Muick, które leży w innej części Deeside. Opisywana kaskada znajduje się w Ballochbuie koło Braemar.

Falls of Unich

Falls of Unich to wodospad na rzece Water of Unich, na samym końcu doliny Glen Esk w hrabstwie Angus we wschodniej Szkocji. Rzeka spływa na wschód i wpada do Water of Lee tuż przed jeziorem Loch Lee, tworząc jedno ze źródeł North Esk. Cel nie leży przy żadnej drodze, więc to nagroda dla osób, które lubią piesze wędrówki. Co zobaczysz na miejscu? Woda spada skalnym wąwozem w kilku partiach. XIX-wieczna księga nazw Ordnance Survey podaje wysokość około 50 stóp, czyli mniej więcej 15 metrów. Wodospad leży na odcinku, na którym strumień schodzi z wyższych wzgórz ku jezioru, w otoczeniu otwartych, trawiastych zboczy i wrzosowisk. Dolina jest oddalona od ruchliwych szlaków turystycznych, dlatego zwykle jest tu cicho. Jak dojść do Falls of Unich? Najpopularniejszy punkt startu to Invermark, koniec drogi w Glen Esk, kilka mil za wsią Tarfside. Można też zacząć od parkingu przy kościele parafialnym Lochlee. Trasa prowadzi obok ruin zamku Invermark, przez most na Water of Mark i dalej wzdłuż Loch Lee. Jeden z opisów podaje ok. 0,6 mili od zamku wzdłuż Water of Unich, inne mówią o kilku kilometrach od parkingu, zależnie od miejsca startu. Ścieżka jest dobrze utrzymana prawie do samego wodospadu, a za nim robi się coraz bardziej kamienista. Czy można połączyć go z inną trasą? Tak. Wielu turystów robi pętlę przez pobliskie Falls of Damff i wzgórze Craig Maskeldie. Popularny opis tej pętli to około 17 km, ok. 560 m podejść i 5–6 godzin marszu, oceniany jako trudny. Krótsze relacje z lokalnych raportów mówią o 16 km i około 5 godzinach. Na powrót część osób wybiera wariant przez Hunt Hill, dłuższy, ale suchszy niż ścieżka przy wodospadach. Kiedy jechać i co zabrać? Najlepiej po okresach deszczu, gdy wodospad ma więcej wody, ale ścieżki przy brzegu bywają wtedy mokre i śliskie. Weź wodoodporne buty, warstwy ubrań i mapę, bo zasięg telefonu w górnej części doliny jest słaby. Dzień warto zaplanować z zapasem, ponieważ w szkockich dolinach pogoda zmienia się szybko. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leżą Falls of Unich? W górnej części Glen Esk w Angus, na Water of Unich, nieco powyżej miejsca, gdzie rzeka łączy się z Water of Lee koło Loch Lee. Współrzędne to ok. 56,909 N, 3,010 W. Jak wysoki jest wodospad? Dawna księga nazw OS podaje około 50 stóp (ok. 15 m). Nowsze opisy nie zawsze się z tym zgadzają, więc traktuj to jako rząd wielkości. Czy trasa jest trudna? Odcinek do wodospadu jest umiarkowany i w większości po dobrej ścieżce. Pełna pętla z Falls of Damff jest już wymagająca ze względu na długość i podejścia. Czy trzeba płacić za wejście? Nie podano żadnych opłat za dojście do wodospadu. Kłopot może sprawiać jedynie miejsce do zaparkowania w Invermark przy większym ruchu.

Culachy Falls

Fort Augustus

Culachy Falls to wodospad w pobliżu Fort Augustus, nad południowym krańcem Loch Ness w szkockich Highlands. Miejscowi znają go też jako Lady Falls. Woda spada z wysokości około 20 metrów do płytkiego, spokojnego basenu, a szerokość kaskady zależy od tego, ile ostatnio padało. Cel nadaje się na krótką wyprawę z miasteczka, bez sprzętu górskiego. Gdzie leży Culachy Falls? Wodospad ukrywa się we wzgórzach nad Fort Augustus, w okolicy dawnych terenów Culachy Estate. Miasteczko leży na końcu Loch Ness, przy Kanale Kaledońskim i szlaku Great Glen Way, więc łatwo połączyć spacer do wodospadu z noclegiem lub dłuższym trekkingiem. Nie myl go z innymi wodospadami regionu, na przykład Falls of Foyers po przeciwnej stronie jeziora. Jak dojść do wodospadu? Najkrótszy wariant zaczyna się przy cmentarzu Kilchuimen, na końcu drogi lokalnej około 1,6 km (milę) na południe od Fort Augustus. Za cmentarzem, przez murowany przełaz, wchodzi się na ścieżkę biegnącą obok Torran Daraich aż pod wodospad. Trasa w obie strony liczy około 5 km, ma niewiele ponad 80 m przewyższenia i zajmuje około 1,5 godziny. Dłuższa pętla ma około 10,5 km i trwa mniej więcej 4 godziny. Prowadzi przez las do wodospadu, wraca nad jeziorem Loch Uanagan, a ostatni odcinek biegnie wzdłuż Kanału Kaledońskiego do Fort Augustus. Na części dojścia są drogowskazy, ale nie ma jednej oficjalnej mapy ani pełnego oznakowania, więc warto mieć ze sobą GPS lub mapę. Co zobaczysz po drodze? Przy krótszej trasie główną atrakcją jest sam wodospad z basenem u podstawy. Dłuższa pętla dodaje leśne odcinki, widok na wzgórza nad doliną i spokojne jezioro Loch Uanagan. Wzdłuż kanału na końcu możesz obserwować łodzie i śluzy w Fort Augustus. Kiedy jechać? Najwięcej wody jest po obfitych deszczach, zwykle jesienią, zimą i wiosną. Wtedy kaskada jest szersza i bardziej efektowna, ale ścieżka bywa błotnista. W suche tygodnie strumień cieńsieje. Zabierz wodoodporne buty i ciepłą warstwę, bo pogoda w Highlands zmienia się szybko. Latem dni są długie, więc łatwo zmieścić dłuższą pętlę. Najczęstsze pytania Ile czasu potrzeba na wycieczkę do Culachy Falls? Wersja krótka z cmentarza Kilchuimen to około 1,5 godziny w obie strony. Pętla z Fort Augustus przez Loch Uanagan i kanał zajmuje około 4 godzin. Czy trasa jest trudna? Nie. Krótka trasa ma niewielkie przewyższenie, około 80 m, i prowadzi ścieżką. Po deszczu bywa jednak mokro, więc przydadzą się solidne buty. Czy Culachy Falls to to samo co Lady Falls? Tak. Lady Falls to druga nazwa używana lokalnie dla tego samego wodospadu koło Fort Augustus. Czy szlak jest oznakowany? Częściowo. Nie ma jednej oficjalnej mapy ani pełnego oznakowania, więc zabierz GPS lub mapę topograficzną.