Natura w Wielkiej Brytanii

Penlee Point

Penlee Point to skalisty przylądek w Kornwalii, na południowym krańcu półwyspu Rame, w parafii Maker-with-Rame. Leży przy wejściu do Plymouth Sound, po stronie kornwalijskiej, naprzeciw Plymouth i wybrzeża Devonu. Nie należy go mylić z Penlee Point koło Mousehole na zachodzie hrabstwa. Ten opisany tutaj jest przystankiem na szlaku South West Coast Path i najlepiej łączyć go ze spacerem po okolicznych wsiach i fortach. Co zobaczysz na Penlee Point? Główną atrakcją jest widok na zatokę, wejście do portu w Plymouth i linię brzegową Devonu. Sam przylądek to strome, porośnięte wrzosowiskiem zbocze nad morzem, przez które prowadzi ścieżka wybrzeżem. Tuż przy przylądku stoi Queen Adelaide's Grotto, czyli kamienna grota z łukowatymi wejściami, umieszczona wysoko nad wodą. Kamienne łuki dobudowano do jaskini, którą w XVIII wieku wykorzystywano jako punkt obserwacyjny. Upamiętniają wizytę księżnej Adelajdy w 1827 roku. W latach 20. XX wieku z groty korzystali pracownicy doków w Plymouth, wypatrując z niej statków handlowych. Jaka jest historia okolicy? Cypel miał znaczenie obronne. W pobliżu leży Penlee Battery, której budowę rozpoczęto w 1889 roku. Do 1894 roku uzbrojono ją w trzy działa kalibru 6 cali i dwa kalibru 13,5 cala. Rozbrojono ją w 1956 roku, a w latach 70. teren zasypano. Dziś jest rezerwatem przyrody, do którego dochodzi się krótkim odbiciem od szlaku. Na wodzie przy przylądku leżą dwa stanowiska wraku okrętu Coronation. Ten 660-osobowy okręt rozpadł się w 1691 roku po tym, jak kapitan zakotwiczył go na wysokości Penlee Point. Nieco dalej, w Pier Cove, stoi stacja torpedowa Brennan z lat 1888–1889. Nadal korzysta z niej Royal Navy, więc nie ma tam wstępu. Jak dojść na Penlee Point? Najpopularniejsze są dwie trasy. Z Cawsand lub Kingsand. Z wiosek na wschodnim brzegu półwyspu wychodzi pętla o długości około 3,6 mili po wrzosowiskach, mijająca forty i baterie. Z Cawsand idzie się od rynku ulicą Pier Lane, a następnie szlakiem wybrzeża do groty. Z Cremyll przez Mount Edgcumbe. Prom Cremyll Ferry kursuje z Plymouth na półwysep Rame. Od przystani przy Wilderness Point idzie się znakami szlaku przez teren Mount Edgcumbe Country Park. Dłuższy wariant do Rame Head to około 6,8 mili w jedną stronę i około czterech godzin marszu. Ścieżki są nierówne i bywają strome, więc potrzebne jest przyzwoite obuwie. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Dalej na zachód leży Rame Head z ruinami średniowiecznej kaplicy św. Michała z XIV wieku. Na trasie spotkasz też Polhawn Fort, który jest dziś własnością prywatną. Wsie Kingsand i Cawsand nadają się na postój przed powrotem. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora, gdy widoczność jest dobra, bo wtedy widać cały Plymouth Sound. Wiatr od morza na odsłoniętym klifie bywa silny, więc zabierz warstwę przeciwwiatrową. Przed wyjazdem sprawdź aktualny rozkład i cenę promu oraz ewentualne zamknięcia ścieżek na stronie South West Coast Path. Najczęstsze pytania Czy to ten sam Penlee Point, co koło Mousehole? Nie. W Kornwalii jest kilka miejsc o tej nazwie. Ten opisany leży na półwyspie Rame, przy wejściu do Plymouth Sound. Czy można wejść do Queen Adelaide's Grotto? Grota stoi przy szlaku nad morzem i jest jednym z przystanków na trasie spacerowej z Cawsand lub z Mount Edgcumbe. Ile trwa spacer z Cawsand? Pętla Kingsand, Cawsand i Penlee Point ma około 3,6 mili. Dłuższa trasa z Cremyll do Rame Head zajmuje około czterech godzin w jedną stronę. Czy można zwiedzić stację torpedową w Pier Cove? Nie. Obiekt nadal jest używany przez Royal Navy i nie ma do niego dostępu publicznego.

Dumbarton Rock

Dumbarton

Dumbarton Rock w Dumbarton to bazaltowa skała wulkaniczna o wysokości około 73 m, wyrastająca z ujścia rzeki Leven do Clyde. Na jej dwóch szczytach stoi Dumbarton Castle, twierdza uchodząca za miejsce o najdłużej udokumentowanej historii obronnej w Szkocji. Zarządza nią Historic Environment Scotland. Co zobaczysz na Dumbarton Rock? Skała ma dwa wierzchołki: White Tower Crag i Beacon. Pomiędzy nimi biegną strome schody, a po drodze mijasz mury, bramy i pozostałości dawnych budynków. Na przełęczy między szczytami stoi XVIII-wieczna wartownia w stylu georgiańskim, a w twierdzy zachowały się też baterie armat i dawne magazyny. Z góry rozciąga się widok na szerokie estuarium Clyde, miasto Dumbarton, wzgórza Loch Lomond i Trossachs oraz stocznie po drugiej stronie rzeki. Przy dobrej pogodzie widać aż po okolice Glasgow. Dlaczego to miejsce jest ważne? Brytyjska nazwa skały brzmiała Alt Clut, czyli „skała nad Clyde". Od niej wzięło nazwę całe królestwo Alt Clut, późniejsze Strathclyde. W VI wieku rządził stąd król Rhydderch Hael, a o twierdzy wspomina już Beda w dziele ukończonym w 731 roku. W 871 roku skałę oblegali nordyccy wodzowie z Dublina, Amlaíb i Ímar; po czterech miesiącach zdobyli ją i złupili, co przyspieszyło upadek dawnego ośrodka. W późniejszych wiekach twierdza była królewskim zamkiem. W 1305 roku przetrzymywano tu Williama Wallace'a, zanim wysłano go do Londynu na proces. W 1548 roku z Dumbarton wyruszyła do Francji pięcioletnia Maria Stuart. Fortyfikacje rozbudowywano jeszcze w czasach nowożytnych, a garnizon stacjonował tu aż do XX wieku. Jak dotrzeć? Dumbarton leży około 25 km na zachód od Glasgow. Pociągiem z Glasgow Queen Street lub Central dojedziesz do stacji Dumbarton East, skąd do wejścia idzie się kilka minut. Autem jedź drogą A82 lub A814 w stronę centrum Dumbarton; w pobliżu wejścia jest niewielki parking. Kiedy przyjechać i ile to kosztuje? Od 1 kwietnia do 30 września twierdza jest otwarta codziennie od 9:30 do 17:00 (ostatnie wejście 16:15). Od października do końca grudnia obowiązuje krótszy grafik: poniedziałek–środa i weekendy, 10:00–16:00, ostatnie wejście 15:15. Na przełomie roku obiekt jest zamknięty. Godziny i ceny biletów zmieniają się, więc sprawdź je na stronie Historic Environment Scotland przed wyjazdem. Na wejście zarezerwuj około 1,5–2 godzin. Schody są strome i nierówne, dlatego dobre buty mają znaczenie, a osoby z ograniczoną mobilnością nie wejdą na oba szczyty. Najlepsze światło do zdjęć jest późnym popołudniem, a pogoda nad Clyde zmienia się szybko, więc weź coś przeciwwiatrowego. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Dumbarton Castle jest płatny? Tak, wstęp jest biletowany. Aktualne ceny podaje Historic Environment Scotland. Jak wysoka jest skała? Około 73 m (240 stóp). To wulkaniczny czop bazaltowy, pozostałość dawnej aktywności wulkanicznej. Czy można zwiedzać zimą? Tak, ale tylko w wybrane dni tygodnia i w skróconych godzinach. W okresie świątecznym twierdza jest zamknięta. Czy to dobre miejsce dla rodzin z dziećmi? Dzieci zwykle lubią schody i armaty, jednak strome stopnie wymagają uwagi, a wózka nie da się wnieść na szczyty.

Killigerran Head

Bohortha

Killigerran Head to przylądek na półwyspie Roseland w Kornwalii, położony na wybrzeżu przy wiosce Bohortha. Leży w pobliżu plaży Towan i zatoki Porth, a odwiedza się go głównie w ramach pieszych pętli po klifach. Współrzędne punktu to około 50,152 N, 4,982 W. Co zobaczysz na Killigerran Head? Przylądek to typowy fragment kornwalijskiego wybrzeża: strome zbocza opadają do morza, a ścieżka prowadzi otwartym terenem z widokiem na wodę. Na trasie stoi drewniany punkt obserwacyjny, z którego spacerowicze wypatrują morskich ptaków, w tym kormoranów czubatych i fulmarów. Dalej na wschód wybrzeże układa się w kolejne cypelki, a trasy łączące okolicę mijają także Porthmellin Head i plażę Porthbeor. Jak dotrzeć na Killigerran Head? Do przylądka nie dojedziesz samochodem. Dochodzi się do niego pieszo. Najprostszy wariant to pętla organizowana przez National Trust, która startuje z parkingu w Porth. Trasa liczy około 4,8 km (3 mile) i zajmuje mniej więcej godzinę i 45 minut. Prowadzi obok plaży Towan, na przylądek, a potem wraca przez pola i wiejską drogę przez Bohorthę. Inna opcja to dłuższa pętla po Roseland, około 9,4 km z przewyższeniem rzędu 320 m, na którą trzeba zarezerwować około trzech godzin. Przylądek mija też szlak prowadzący w okolice St Anthony Head, a także pętla z Treloan przez plażę Porthbeor z powrotem do Towan. Jak wygląda trasa i co zabrać? Ścieżki biegną przez tereny nadmorskie, pola i las. Po deszczu bywa błotnisto, więc potrzebne są buty z dobrą podeszwą. Na trasie trafiają się bramki, przełazy i schody. Spacer jest dozwolony z psem. Przy wietrznej pogodzie na otwartym klifie jest wyraźnie chłodniej niż w głębi lądu, warto więc zabrać wiatrówkę. Kiedy przyjechać? Spacer sprawdzi się przez cały rok, jeśli pozwala pogoda. Latem łatwiej o suche ścieżki i długie dni, a poza sezonem jest mniej ludzi. Wybierz dzień z dobrą widocznością, bo głównym powodem wyjścia są widoki na morze i klify. Najczęstsze pytania Czy wejście na Killigerran Head jest płatne? Samo wejście na ścieżkę nie wymaga biletu. Opłata może dotyczyć parkingu w Porth. Ile zajmuje spacer? Krótka pętla National Trust zajmuje około 1 godziny 45 minut, a dłuższa trasa po Roseland około 3 godzin. Czy można iść z psem? Tak, pętla National Trust z Porth jest oznaczona jako przyjazna psom. Zwróć uwagę na bydło i owce na polach oraz na bramki. Gdzie jest najbliższa plaża? Plaża Towan leży tuż obok i jest naturalnym punktem postoju na trasie. W pobliżu znajduje się także Porthbeor.

Castle Ewen

Castle Ewen to bazaltowa skała w Fairy Glen, niedaleko wsi Uig na północy wyspy Skye w Szkocji. Z daleka przypomina wieżę obronną, choć nie jest budowlą, tylko naturalnym wzgórzem skalnym. To dominanta niewielkiej, pagórkowatej doliny, która co roku przyciąga tłumy fotografów i spacerowiczów. Czym jest Castle Ewen? Nazwa myli: nie znajdziesz tu ruin ani śladów średniowiecznej warowni. Skała wyrasta z trawiastego dna Fairy Glen i dzięki stromym ścianom oraz płaskiemu wierzchołkowi wygląda jak zamek. Geolodzy tłumaczą jej powstanie procesami wulkanicznymi i osuwiskami typowymi dla półwyspu Trotternish, a miejscowa opowieść przypisuje ją wróżkom. Sama dolina z licznymi stożkowatymi pagórkami i małymi jeziorkami wygląda tak niezwykle, że legenda dobrze do niej pasuje. Jak dojechać do Fairy Glen? Dolina leży kilka kilometrów od Uig, głównego portu promowego północnej części Skye. Zjazd z drogi A87 prowadzi wąską, jednopasmową drogą w stronę Balnaknock. Dalej jedzie się około 2 km do miejsca, gdzie zaczyna się dolina. Komunikacja publiczna nie dociera bezpośrednio do Fairy Glen, więc najwygodniej przyjechać samochodem lub rowerem. Miejsc do zaparkowania jest niewiele. Wczesnym rankiem łatwiej znaleźć miejsce, w ciągu dnia auta stoją na poboczach. Zostawiając samochód, nie blokuj wjazdów na prywatne posesje i mijanek na wąskiej drodze. Jak wejść na Castle Ewen? Wejście prowadzi od tyłu skały. Ścieżka jest krótka, ale wymaga lekkiej wspinaczki: miejscami to wykute w skale stopnie, a na końcu wąskie przejście prowadzi na szczytową platformę. Według danych tras różnica wysokości od parkingu to zaledwie kilkadziesiąt metrów, więc wejście zajmuje kilka minut. Po deszczu kamień jest śliski, dlatego potrzebne są buty z dobrą przyczepnością. Z góry widać zielone pagórki doliny i okoliczne wrzosowiska. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Spiralny układ kamieni, który odwiedzający układają w dolinie. Nie dokładaj nowych, bo zmieniają krajobraz. Małe stawy między pagórkami, dobre na zdjęcia przy niskim słońcu. Zamek Duntulm i klify Quiraing, osiągalne samochodem w niecałą godzinę. Kiedy przyjechać? Najlepsze światło jest o wschodzie i przed zachodem słońca, a tłumów jest wtedy najmniej. Latem dolina bywa zatłoczona w środku dnia. Dla zwiedzania doliny wystarczy zwykle od jednej do dwóch godzin. Pogoda na Skye zmienia się szybko, weź więc kurtkę przeciwdeszczową. Najczęstsze pytania Czy Castle Ewen to prawdziwy zamek? Nie. To naturalna formacja skalna, której kształt przypomina wieżę. Czy na Castle Ewen trudno wejść? Trasa jest krótka, ale wymaga użycia rąk w kilku miejscach i bywa śliska. Osoby z lękiem wysokości lub małymi dziećmi powinny uważać. Ile czasu potrzeba na Fairy Glen? Zwykle jedna do dwóch godzin, wliczając wejście na skałę i spacer po dolinie. Czy wstęp jest płatny? Źródła podają różne informacje o opłatach za parking, dlatego sprawdź tablice na miejscu. Sama dolina leży na terenie, na którym mieszkańcy prowadzą swoje gospodarstwa, więc szanuj ich własność i nie zostawiaj śmieci.

Cavern Cascade

Cavern Cascade to wodospad i romantyczna sztuczna grota na terenie posiadłości Hafod w hrabstwie Ceredigion w środkowej Walii. To element dawnego krajobrazu parkowego, który właściciel majątku, Thomas Johnes, urządzał pod koniec XVIII wieku dla miłośników malowniczych widoków. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków jako folly z okresu postśredniowiecznego i bywa nazywany także Hafod Uchtryd Cavern Cascade. Czym jest Cavern Cascade? Efekt zaplanowano jak scenę teatralną. Przez skałę poniżej kaskady przekuto sztolnię, dzięki której powstała grota. Strumień spada tuż obok, a spacerowicz ogląda go z wnętrza skały. Tego typu zabiegi były modne w epoce, gdy dziki krajobraz uważano za sztukę, a właściciele wytyczali trasy z celowo zaskakującymi widokami. Miejscowa nazwa tego punktu, Lefel Lampwll, oznacza „sztolnię”, co zgadza się z górniczym rodowodem wyrobiska. Gdzie to jest? Kaskada leży około 1,5 km od miejsca, w którym stał dwór Hafod, w głębi zalesionej doliny. Najbliższa miejscowość z infrastrukturą turystyczną to Devil's Bridge (Pontarfynach), od którego dzieli ją kilka kilometrów. Współrzędne obiektu to około 52,339 N, 3,800 W. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Posiadłość Hafod słynie z leśnych ścieżek spacerowych prowadzonych dawniej przez ogrody Johnesa. Spacer do kaskady łatwo połączyć z innymi punktami widokowymi i pozostałościami po dawnym majątku. Sąsiednie Devil's Bridge przyciąga z kolei trzema mostami zbudowanymi jeden nad drugim nad wąwozem z wodospadami. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas to wiosna i wczesne lato oraz okres po deszczach, gdy strumień niesie najwięcej wody. Ścieżki leśne bywają błotniste, dlatego potrzebne jest obuwie trekkingowe. Zimą skracają się dni, a kamienne stopnie mogą być śliskie. Jak się przygotować? Zabierz mapę lub aplikację z trasami, bo zasięg w dolinie bywa słaby. Warto sprawdzić aktualne informacje o dostępie do poszczególnych ścieżek na terenie posiadłości przed wyjazdem. Najczęstsze pytania Czy Cavern Cascade to naturalny wodospad? To naturalny strumień włączony w zaplanowaną scenerię. Grota powstała dzięki sztolni wykutej w skale, więc całość to połączenie natury i XVIII-wiecznego projektu. Do jakiego regionu należy Cavern Cascade? Leży w Ceredigion, w środkowej Walii, na terenie posiadłości Hafod niedaleko Devil's Bridge. Czy obiekt jest chroniony? Tak, figuruje w walijskich rejestrach zabytków jako folly postśredniowieczny związany z Hafod. Czy łatwo tam dotrzeć? Dojście wymaga spaceru leśnymi ścieżkami od strony dawnego dworu, około 1,5 km. Trasa nie nadaje się dla wózków, a po deszczu bywa trudna.

Canonteign Falls

Teignbridge

Canonteign Falls to park z wodospadami w dolinie rzeki Teign, w historycznej osadzie Canonteign koło Chudleigh i Christow w hrabstwie Devon. Leży w granicach Parku Narodowego Dartmoor, w południowej Anglii. Główną atrakcją jest Lady Exmouth Falls, uznawany za najwyższy sztuczny wodospad w kraju. Co zobaczysz w Canonteign Falls? Gwiazdą miejsca jest Lady Exmouth Falls. Woda spada z wysokości około 66–70 metrów (źródła podają nieco różne wartości), po skalnej ścianie ukrytej wśród drzew. Wodospad nie jest tworem natury. Powstał około 1890 roku z inicjatywy lady Exmouth, a budowali go górnicy z okolicznych kopalni srebra, którzy stracili pracę po zamknięciu zakładów. Robotnicy skierowali na skalną ścianę wodę z istniejącego kanału, który wcześniej zasilał tartak i kopalnie. Na terenie wokół są też naturalne kaskady, między innymi Clampitt Falls, które mijasz w drodze na szczyt. Całość to około 90 akrów parku i starego lasu, z jeziorami, ścieżkami spacerowymi i ogrodem paproci. Jak wygląda spacer do wodospadu? Trasa prowadzi przez las i wzdłuż jezior. Łagodne ścieżki nad wodą nadają się dla każdego. Droga do górnej części wodospadu to już wspinaczka po około 90 oryginalnych wiktoriańskich schodach, które wiją się przez ogród paproci. Ta część nie jest przystosowana do wózków dziecięcych ani inwalidzkich. Osoby na wózkach i ich opiekunowie wchodzą na teren parku bezpłatnie. Jak dojechać? Adres obiektu to Christow, w pobliżu Exeter, kod EX6 7RH. Park leży w dolinie Teign, w pobliżu Chudleigh, więc najwygodniej dojechać samochodem. Najbliższą większą miejscowością jest Chudleigh. Kiedy przyjechać i co jeszcze warto wiedzieć? Park jest otwarty sezonowo. W sezonie działa codziennie, zwykle od 10:00 do 16:00, a w weekendy świąteczne i wakacje szkolne dłużej, do 17:00. Zimą bywa zamknięty, a po intensywnych deszczach może zamykać się wcześniej, dlatego w dniu wizyty sprawdź aktualne godziny na oficjalnej stronie lub zadzwoń pod numer 01647 252434. Ceny biletów różnią się w zależności od źródła, więc sprawdź je przed wyjazdem. Nad jeziorem działa kawiarnia Canonteign Kitchen z sezonowym menu, herbatą z kremem devońskim, ciastami i menu dla dzieci. Piknik na terenie parku jest dozwolony. Psy mogą wchodzić na smyczy bez dodatkowej opłaty. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest wodospad Lady Exmouth? Mierzy około 66–70 metrów. Przedstawia się go jako najwyższy sztuczny wodospad w Anglii. Czy wodospady są naturalne? Lady Exmouth Falls jest dziełem człowieka z około 1890 roku. Na terenie parku są też naturalne kaskady. Czy z dziećmi da się wejść na górę? Tak, ale trasa wiedzie po stromych schodach. Z wózkiem nie przejdziesz, za to ścieżki wokół jezior są łatwe. Czy można wejść z psem? Tak, psy są mile widziane na smyczy i nie wiąże się to z dodatkową opłatą.

Seven Sisters

Wealden

Seven Sisters to szereg kredowych klifów na wybrzeżu hrabstwa East Sussex w południowej Anglii, w dystrykcie Wealden, w granicach Parku Narodowego South Downs. Linię wybrzeża między Seaford Head a Birling Gap tworzy siedem zaokrąglonych wzniesień, które z oddali układają się w regularną falę. Na terenie Seven Sisters Country Park wiele osób zaczyna spacer od ujścia rzeki Cuckmere, czyli Cuckmere Haven. Co zobaczysz w Seven Sisters? Białe klify opadają prosto do Kanału La Manche, a od strony lądu towarzyszą im trawiaste wzgórza South Downs. Najlepszy widok na całą falę klifów daje plaża w Cuckmere Haven, dokąd prowadzi ścieżka wzdłuż rzeki. W Birling Gap, najniższym punkcie tego odcinka, działa punkt National Trust z informacją turystyczną, toaletami i kawiarnią. Kawałek dalej stoi latarnia Belle Tout, położona na wyższym fragmencie wybrzeża. Jak dojechać do Seven Sisters Country Park? Park leży przy drodze między Seaford a Eastbourne. Na miejscu są dwa płatne parkingi, które w weekendy, święta i w sezonie szybko się zapełniają, a okolica ma bardzo mało alternatywnych miejsc do zaparkowania. W takie dni obowiązuje ogranicznik wysokości 3 m, a autokary nie wjadą w weekendy, święta ani w lipcu i sierpniu. Autobusy 12, 12A i 12X jeżdżą między Brighton, Seaford i Eastbourne i zatrzymują się przy centrum dla odwiedzających, skąd łatwo przesiąść się na pociąg w Seaford, Brighton lub Eastbourne. Od kwietnia do października w weekendy i święta kursuje też linia 47 do stacji Berwick, Alfriston i Seaford. Jakie trasy wybrać? Krótki spacer: około 2 mil (godzina) od przystanku Exceat. Pętla z Birling Gap: około 3,7 mili, 2,5 godziny, trudność umiarkowana. Pętla po terenie parku: około 12 km, 3-4 godziny. Przejście z Seaford do Eastbourne: około 21 km w jedną stronę, z łącznym podejściem rzędu 500 m. Z centrum dla odwiedzających do Birling Gap idzie się mniej więcej dwie godziny. Kiedy przyjechać i o czym pamiętać? Klify są odsłonięte na wiatr znad morza, a po deszczu ścieżki stają się śliskie i błotniste, więc wybierz solidne buty i ciepłą warstwę. Trasa prowadzi wysoko nad urwiskami, dlatego trzymaj się wyznaczonych ścieżek i nie podchodź do krawędzi. Weekendy i sezon letni oznaczają tłumy, a parkingi bywają wtedy pełne już przed południem. Centrum dla odwiedzających jest zwykle czynne codziennie od 10:00 do 17:00 (od listopada do kwietnia do 16:00), poza 25 grudnia, ale przed wyjazdem sprawdź aktualny status na stronie parku. Najczęstsze pytania Ile czasu potrzeba na Seven Sisters? Krótki spacer zajmuje godzinę, pętla z Birling Gap około 2,5 godziny, a pełna trasa z Seaford do Eastbourne to cały dzień marszu. Gdzie zacząć spacer? Najwygodniej w Seven Sisters Country Park przy Exceat albo w Birling Gap, gdzie są toalety i kawiarnia. Czy można dojechać komunikacją publiczną? Tak. Autobusy 12, 12A i 12X zatrzymują się przy centrum dla odwiedzających i łączą się z pociągami w Seaford, Brighton i Eastbourne. Czy trasa jest trudna? Odcinki są umiarkowane, ale pagórkowate. Najwięcej wysiłku wymaga pełne przejście z Seaford do Eastbourne.

Parliament Hill

Londyn

Parliament Hill w Londynie to trawiaste wzgórze w południowo-wschodnim narożniku parku Hampstead Heath, na północy miasta. Ma około 98 metrów wysokości i jest jednym z najpopularniejszych punktów widokowych na londyńską panoramę. Nie pomyl go ze wzgórzem o tej samej nazwie w Ottawie, gdzie stoi parlament Kanady. Co zobaczysz ze szczytu? Z góry otwiera się szeroki widok na centrum stolicy. Przy dobrej pogodzie rozpoznasz katedrę św. Pawła, wieżowiec The Gherkin, The Shard, kompleks Canary Wharf oraz Pałac Westminsterski. Gmach parlamentu leży około 10 km na południe, a nowa zabudowa w pierwszym planie częściowo go przesłania. Panorama podlega ochronie prawnej. Na szczycie stoi tablica z opisem kierunków i nazw budynków, więc łatwo przypiszesz sylwetki do konkretnych miejsc. Skąd nazwa i jaka jest historia wzgórza? Nazwa najczęściej wiązana jest z wojną domową w Anglii, kiedy wzgórze mieli zajmować żołnierze parlamentu, choć pochodzenie nazwy bywa podważane. Dawniej mówiono też „Traitors' Hill" (Wzgórze Zdrajców) – według legendy spiskowcy z prochowego spisku w 1605 roku mieli stąd oglądać wysadzenie parlamentu, ale historycy uznają to za mało wiarygodne. Teren należał do majątku nadanego w 1133 roku przez Henryka I. W 1888 roku wykupiono go na użytek publiczny za 300 tysięcy funtów i włączono do Hampstead Heath. Do lat 40. XX wieku wypasano tu bydło, a od 1989 roku zarządza nim City of London Corporation. Jak dojechać na Parliament Hill? Najwygodniej dojechać pociągiem London Overground do stacji Gospel Oak, położonej na południowym wschodzie parku. Stamtąd na szczyt idzie się około kwadransa. Alternatywą jest stacja Hampstead Heath po przeciwnej, południowo-zachodniej stronie parku albo metro (linia Northern) do Kentish Town, Belsize Park, Hampstead lub Golders Green i dalej pieszo. Przy południowym wejściu zatrzymują się autobusy linii 24, 46 i C11. Dobrym punktem startu jest Parliament Hill Café u podnóża wzgórza. Co jeszcze robić w okolicy? Wzgórze słynie z puszczania latawców – tradycja ma sięgać co najmniej XVII wieku, a wietrzne dni przyciągają całe rodziny. W pobliżu, na Parliament Hill Fields, znajdziesz kawiarnię i basen na świeżym powietrzu (lido), a ścieżki prowadzą dalej do stawów w Highgate i w głąb Hampstead Heath. Wejście na wzgórze jest bezpłatne, a trasa na szczyt to łagodny, trawiasty podjazd bez trudnych odcinków. Kiedy przyjechać? Najlepiej wybrać pogodny dzień, gdy powietrze jest przejrzyste. Widok o zachodzie słońca, kiedy w wieżowcach zapalają się światła, należy do najbardziej fotogenicznych w mieście. Latem w weekendy trawa zapełnia się piknikowiczami, więc jeśli wolisz ciszę, wybierz poranek w tygodniu. Zimą ubierz się ciepło – na szczycie bywa wietrznie. Najczęstsze pytania Czy wejście na Parliament Hill jest płatne? Nie. To otwarta część parku Hampstead Heath i można tu wejść bez biletu. Jak długo trwa spacer ze stacji Gospel Oak na szczyt? Około 15 minut spokojnym krokiem. Jakie budynki widać z Parliament Hill? Katedrę św. Pawła, The Gherkin, The Shard, Canary Wharf i Pałac Westminsterski. Czy to to samo co Parliament Hill w Ottawie? Nie. To dwa różne miejsca – londyńskie wzgórze to punkt widokowy w parku, a kanadyjskie to teren z budynkami parlamentu.

Corrachadh Mòr

Corrachadh Mòr to przylądek na półwyspie Ardnamurchan, w regionie Lochaber w szkockich Highlands. Według współczesnych pomiarów to najdalej na zachód wysunięty punkt lądu wyspy Wielka Brytania. Miejsce nie ma parkingu z widokiem ani wydeptanego szlaku z tablicami, za to oferuje dziki, otwarty krajobraz nad Atlantykiem. Dlaczego Corrachadh Mòr jest wyjątkowy? Przez lata za zachodni kraniec Wielkiej Brytanii uważano pobliski Ardnamurchan Point, znany z latarni morskiej. Dokładniejsze współrzędne pokazały jednak, że Corrachadh Mòr leży jeszcze o kilkadziesiąt metrów dalej na zachód. Źródła podają nieco różne wartości, zwykle w przedziale około 30–45 m, zależnie od przyjętego układu odniesienia. Od Land's End w Kornwalii dzieli go około 36–37 km w poziomie, licząc wzdłuż równoleżnika, więc jest to najbardziej zachodnia rubież całej wyspy, a nie tylko Szkocji. Gdzie to jest? Przylądek znajduje się na samym końcu półwyspu Ardnamurchan, mniej więcej kilometr na południe od latarni Ardnamurchan Point. Współrzędne to około 56,716° N, 6,228° W. Najbliższą większą miejscowością jest Kilchoan, skąd wąska droga prowadzi na zachód w stronę latarni. Teren to wrzosowiska, skały i małe zatoczki. Jak dojść do Corrachadh Mòr? Zwykle zaczyna się od latarni Ardnamurchan Point, dokąd można dojechać samochodem. Dalej trzeba iść pieszo przez otwarty teren. Relacje piechurów opisują grunt jako kamienisty i miejscami podmokły, bez wyraźnej ścieżki. Część odwiedzających ogląda przylądek tylko z oddali, ponieważ droga przez nierówny teren wymaga czasu i dobrego obuwia. Warto zabrać mapę lub GPS, bo punktów orientacyjnych jest niewiele. Co zobaczysz na miejscu? Corrachadh Mòr to nie atrakcja z infrastrukturą, tylko punkt geograficzny. Nagrodą jest widok na otwarty Atlantyk i wybrzeże Ardnamurchan. Przy dobrej widoczności na horyzoncie rysują się wyspy Hebrydów. Na przylądku nie ma pomnika ani tablicy, więc wiele osób robi po prostu zdjęcie z odczytem GPS. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogoda bez deszczu i silnego wiatru, ponieważ teren jest odsłonięty, a podmokły grunt po opadach jeszcze się pogarsza. Długie letnie dni dają zapas światła na powrót. Zimą dni są krótkie, a warunki surowsze. Najczęstsze pytania Czy Corrachadh Mòr to naprawdę najbardziej zachodni punkt Wielkiej Brytanii? Tak, jeśli chodzi o główną wyspę. Leży o kilkadziesiąt metrów dalej na zachód niż Ardnamurchan Point, który dawniej uchodził za zachodni kraniec. Czy dojadę tam samochodem? Nie do samego przylądka. Samochodem dojedziesz w okolice latarni Ardnamurchan Point, a dalszy odcinek trzeba pokonać pieszo. Czy jest tam wytyczony szlak? Nie. Trasa prowadzi przez otwarty, kamienisty i miejscami błotnisty teren, dlatego potrzebne są solidne buty i orientacja w terenie. Gdzie jest najbliższa miejscowość? Kilchoan, na południowym wybrzeżu półwyspu Ardnamurchan.

Point of Stoer

Culkein

Point of Stoer to skalisty cypel na północno-zachodnim wybrzeżu Szkocji, tuż przy wiosce Culkein w regionie Assynt (hrabstwo Sutherland, Highlands). Na jego krańcu stoi latarnia morska Stoer Head, a kilkaset metrów od brzegu wyrasta samotna iglica skalna Old Man of Stoer. To jeden z najłatwiej dostępnych klifowych spacerów w tej części Szkocji. Co zobaczysz na Point of Stoer? Najbardziej znany widok to Old Man of Stoer, stos morski z piaskowca torridońskiego o wysokości około 60 m, odcięty od lądu przez fale Atlantyku. Stoi nieco na południe od samego cypla i dobrze widać go z krawędzi klifów. Wspinacze po raz pierwszy zdobyli go w 1966 roku, a dziś pozostaje celem doświadczonych zespołów, które muszą liczyć się z częstym, silnym wiatrem. Na cyplu stoi latarnia Stoer Head, zbudowana w 1870 roku według projektu Davida i Thomasa Stevensonów, członków rodziny inżynierów, którzy przez pokolenia budowali szkockie latarnie dla Northern Lighthouse Board. Materiały budowlane dowożono drogą morską, a w tym celu zbudowano przystań. Latarnię obsługiwali na miejscu starszy latarnik i jego pomocnik, aż do automatyzacji w 1978 roku. Dziś sterowana jest zdalnie z Edynburga. Wieża ma około 14 m wysokości. Klify są też schronieniem dla ptaków morskich. Na iglicy i pobliskich skałach gniazdują fulmary, więc wiosną i latem warto zabrać lornetkę. Jak dojść na Point of Stoer? Szlak zaczyna się na parkingu przy latarni (okolice Culkein, współrzędne ok. 58,25 N, 5,35 W). Stamtąd ścieżka prowadzi wzdłuż krawędzi klifów w stronę cypla i Old Man of Stoer. Popularna pętla ma około 4,5 mili (ok. 7 km), z przewyższeniem rzędu 270 m, i zajmuje przeciętnie około trzech godzin. Opisy trasy oceniają ją jako łatwą, ale teren jest nierówny, ścieżka miejscami niewyraźna, więc przydaje się umiejętność orientacji. Część wędrowców wraca przez wzniesienie Sidhean Mor, z którego widać całą okolicę. Pod krawędzią klifów trzymaj bezpieczny dystans: podłoże bywa mokre, a wiatr silny. Kiedy przyjechać? Najlepiej w pogodny dzień od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy jest dłuższy dzień i widać ptaki. Zimą wybrzeże bywa smagane sztormowym morzem, a pogoda zmienia się szybko. Zabierz wiatrochronną kurtkę i solidne buty niezależnie od prognozy. Czy w pobliżu jest coś jeszcze? Okolica półwyspu Stoer oferuje piaszczyste zatoczki i widoki na wyspy oraz góry Assynt. Pobliskie Lochinver to najbliższa większa miejscowość z zapleczem gastronomicznym i noclegowym. Najczęstsze pytania Czy na Point of Stoer trzeba płacić za wstęp? Nie, cypel i ścieżka są ogólnodostępne, a parking przy latarni jest przy trasie. Czy można wejść do latarni? Latarnia jest zautomatyzowana i zarządzana przez Northern Lighthouse Board. Sama wieża jest głównie punktem orientacyjnym, a atrakcją jest spacer po klifach. Ile czasu potrzeba na spacer? Około trzech godzin na pętlę z Old Man of Stoer, z postojami na zdjęcia i obserwację ptaków. Czy trasa nadaje się dla dzieci? Jest oceniana jako łatwa, ale ze względu na odsłonięte klify i nierówny teren dzieci powinny iść pod stałą opieką.

Old John

Charnwood

Old John to wzgórze i stojąca na jego szczycie wieża widokowa w parku Bradgate, w gminie Charnwood w hrabstwie Leicestershire. Z wysokości 212 metrów rozciąga się najszerszy widok w całym parku, a sylwetka wieży jest rozpoznawalna z daleka, także z okolic Leicester. Czym jest Old John? Old John to najwyższy punkt Bradgate Park, położony na południowym skraju lasu Charnwood. Nazwę nosi zarówno wzgórze, jak i budowla na nim: okrągła, dwukondygnacyjna wieża w stylu neogotyckim, wzniesiona w latach 80. XVIII wieku na miejscu dawnego wiatraka. Źródła podają różne daty, od 1784 do 1787 roku, dlatego najbezpieczniej mówić o końcówce tej dekady. Wieża jest folly, czyli ozdobną budowlą krajobrazową. Postawiono ją, by stanowiła akcent w parku i punkt, z którego podziwia się panoramę. Wpisano ją na listę Historic England w stopniu II (Grade II). Skąd ta nazwa? Miejscowa legenda opowiada o Starym Johnie, zamiłowanym w piwie służącym rodu, który miał zginąć przy ognisku rozpalonym z okazji pełnoletności dziedzica z rodziny Grey. To tylko opowieść: nazwa wzgórza pojawia się już na mapie z 1745 roku, czyli przed wieżą. W XIX wieku wzgórze służyło też jako punkt obserwacyjny dla toru wyścigów konnych, urządzonego przez siódmego hrabiego. Co zobaczysz na szczycie? szeroką panoramę parku, lasu Charnwood i okolic Leicester, obok wieży tablicę orientacyjną (toposkop), ufundowaną w 1953 roku przez mieszkańców Newtown Linford, wolno pasące się jelenie, które żyją w parku. Jak dojść do wieży? Najwygodniej zaparkować przy głównym wejściu w Newtown Linford, przed bramą parku. Parking jest płatny, a w weekendy i wakacje szybko się zapełnia. Stamtąd idzie się w górę parku po trawiastych, miejscami stromych i nierównych zboczach. Ruiny Bradgate House leżą około 1,2 km od parkingu, a wieża jest dalej i wyżej. Do Newtown Linford dojeżdża też autobus linii 120. Zabierz wygodne buty, bo po deszczu trawa bywa śliska. Kiedy przyjechać? Park jest dostępny przez cały rok. Widok jest najlepszy przy dobrej widoczności, a wiosną i jesienią spacer jest przyjemniejszy niż w tłocznych letnich weekendach. Godziny otwarcia bramy różnią się w źródłach, więc przed wyjazdem sprawdź je na stronie Bradgate Park Trust. Najczęstsze pytania Czy można wejść do środka wieży? Wieża pełni rolę zabytkowego akcentu krajobrazu, a główną atrakcją jest widok ze wzgórza wokół niej. Ile trwa spacer z parkingu? Dla przeciętnego piechura to kilkadziesiąt minut w jedną stronę, zależnie od tempa i wybranej ścieżki. Czy wstęp jest płatny? Wejście do parku jest swobodne, płaci się za parkowanie. Czy to dobre miejsce dla rodzin z dziećmi? Tak, ale podejście jest strome, więc dzieci i osoby z ograniczoną sprawnością powinny wybrać spokojne tempo; wózkiem trudno wjechać na szczyt.

Melincourt Falls

Resolven

Wodospad Melincourt (Melincourt Falls) to kaskada o wysokości około 24 m (80 stóp) w pobliżu Resolven, w hrabstwie Neath Port Talbot w południowej Walii. Woda spada tu z progu skalnego w głębokim, zalesionym wąwozie, a cała okolica stanowi niewielki rezerwat przyrody. Gdzie leży wodospad Melincourt? Wodospad znajduje się około 1,6 km na południe od wsi Resolven, w dolinie rzeki Neath (Afon Nedd). Tworzy go potok Melin Court Brook, lewy dopływ tej rzeki. Walijska nazwa miejsca to Melincwrt. Choć bywa zaliczany do Waterfall Country, większość tamtejszych wodospadów leży kilka mil dalej na północny wschód, przy górnym krańcu Vale of Neath. Co zobaczysz na miejscu? Potok spada po warstwie odpornego piaskowca z formacji Lower Pennant. Skalny próg tworzy jeden efektowny, wysoki zrąb, a po obfitych deszczach strumień jest wyraźnie potężniejszy. Teren o powierzchni około 13 akrów (5,3 ha) zarządza organizacja Wildlife Trust of South and West Wales, czyli Welsh Wildlife Trust. Wokół rośnie gęsty las, a ścieżka prowadzi blisko wody. Wodospad przyciąga odwiedzających od co najmniej dwóch stuleci. Wiadomo, że w 1794 roku namalował go J. M. W. Turner, co dało nazwę regionalnemu szlakowi Turner Trail. Jak dojść do wodospadu? Przy drodze B4434, naprzeciw wejścia do rezerwatu, znajduje się bezpłatny parking prowadzony przez radę hrabstwa Neath Port Talbot. Stamtąd do wodospadu idzie się około 600 m w jedną stronę, czyli zwykle 10–15 minut. Ścieżka jest utrzymywana przez zarządcę, ale po deszczu bywa bardzo błotnista, więc zabierz buty trekkingowe lub gumowce. Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny. Przy wodospadzie nie ma toalet ani kawiarni, najbliższe sklepy i punkty gastronomiczne są w Resolven. Chcesz pójść dalej? Pętla Turner Trail ma około 8 km (5 mil) i zaczyna się w Aberdulais, a krótsze trasy kołowe z Resolven liczą około 6 km. Kiedy jechać? Najefektowniej wodospad wygląda po opadach, zwykle jesienią, zimą i wiosną. Latem las jest gęsty i daje cień, ale przepływ bywa słabszy. Ścieżki w rezerwacie były w ostatnim czasie zamykane z powodu podmytych brzegów i powalonych drzew. Przed wyjazdem sprawdź aktualny komunikat na stronie Welsh Wildlife Trust lub rady Neath Port Talbot. Najczęstsze pytania Ile wynosi wysokość wodospadu Melincourt? Około 24 m (80 stóp). Czy wstęp jest płatny? Nie. Rezerwat jest dostępny bezpłatnie, a parking przy drodze B4434 również. Ile czasu potrzeba na odwiedziny? Samo dojście zajmuje 10–15 minut w jedną stronę, więc na wizytę wystarczy około godziny. Z dłuższym spacerem po okolicy to pół dnia. Czy to część Waterfall Country? Niektórzy zaliczają go do tego regionu, ale główne wodospady Waterfall Country leżą kilka mil dalej na północny wschód. Czy wodospad jest zawsze dostępny? Nie zawsze. Zarządca zamykał ścieżki z powodów bezpieczeństwa, dlatego przed podróżą warto sprawdzić stronę rezerwatu.

Friars' Crag

Keswick

Friars' Crag to skalisty cypel wcinający się w jezioro Derwentwater, tuż za Keswick w angielskim Lake District (Kumbria). To jeden z najczęściej odwiedzanych punktów widokowych w okolicy: krótki, płaski spacer kończy się panoramą jeziora, wysepek i gór Borrowdale. Teren należy do National Trust, który w latach 20. XX wieku przejął go z myślą o publicznym dostępie. Co to jest Friars' Crag i dlaczego warto tu przyjść? Cypel wystaje w wody Derwentwater i daje otwarty widok w stronę wysp na jeziorze oraz wzgórz otaczających dolinę Borrowdale. Nie trzeba się wspinać ani planować całodniowej wyprawy. Wystarczy chwila, by stanąć nad samą wodą w cieniu starych drzew. Miejsce dobrze sprawdza się jako przystanek dla rodzin z dziećmi, osób starszych i każdego, kto ma w Keswick tylko kilka godzin. Jak dotrzeć do Friars' Crag? Z centrum Keswick to około pół mili (ok. 800 m) spokojnej ścieżki w stronę jeziora i przystani, z której odpływają statki wycieczkowe. Z parkingu nad jeziorem National Trust opisuje trasę jako płaską i łatwą, z dojściem w około 15 minut w jedną stronę. Ścieżka prowadzi brzegiem wody, więc nie potrzeba specjalnego sprzętu; wystarczą zwykłe wygodne buty. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik Johna Ruskina. W kępie drzew na cyplu stoi łupkowy pomnik wybitnego pisarza, myśliciela i malarza. Ruskin uznawał widok z tego miejsca za swoje najwcześniejsze wspomnienie. Monument ma status obiektu zabytkowego (Grade II). Tablica Hardwicke'a Rawnsleya. Przy ścieżce do cypla, we wbudowanej w mur tablicy, upamiętniono kanonika Rawnsleya, jednego z trzech głównych założycieli National Trust. Cypel został wykupiony ze zbiórki publicznej ku jego pamięci i przekazany organizacji w 1922 roku. Panoramę Derwentwater. Z końca cypla widać taflę jeziora, wysepki i okoliczne szczyty; to klasyczny kadr dla fotografów. Kiedy przyjechać? Cypel jest dostępny przez cały rok. Najlepsze zdjęcia powstają o wschodzie i zachodzie słońca, gdy światło wydobywa kontury gór. Latem robi się tu najtłoczniej, więc jeśli zależy Ci na ciszy, wybierz wczesny ranek. National Trust organizuje też wieczorne spacery z obserwacją gwiazd, które zaczynają się przy parkingu nad jeziorem. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Z Friars' Crag łatwo połączyć spacer z innymi atrakcjami Keswick. Wzgórze Castlehead oferuje łatwą trasę z widokiem na jezioro, a z przystani można wsiąść na statek i opłynąć Derwentwater. Miłośnicy dłuższych tras mogą obejść całe jezioro; według różnych przewodników to od 8 do 10 mil. Najczęstsze pytania Ile czasu potrzeba na Friars' Crag? Samo dojście z parkingu zajmuje około 15 minut w jedną stronę, więc z postojem na widoki wystarczy godzina. Czy wstęp jest płatny? Cypel to ogólnodostępny teren National Trust i można na niego wejść bez biletu. Płatne mogą być parkingi w okolicy. Czy trasa nadaje się dla dzieci i osób z ograniczoną sprawnością? Ścieżka jest płaska i krótka, więc to jedna z łatwiejszych wycieczek nad Derwentwater. Nawierzchnia bywa po deszczu mokra. Kim był John Ruskin? To wiktoriański pisarz, krytyk sztuki i malarz. Pomnik na cyplu przypomina, że widok stąd był dla niego najwcześniejszym wspomnieniem z dzieciństwa.

Haytor Rocks

Teignbridge

Haytor Rocks to granitowy tor skalny w Parku Narodowym Dartmoor, w hrabstwie Devon (okolice Teignbridge). Dwa potężne skalne wychodnie wznoszą się na grzbiecie na wysokość około 457 m n.p.m., a same skały ponad otwartym, trawiastym wrzosowiskiem mają do 15 m. To jeden z najchętniej odwiedzanych punktów widokowych w południowej Anglii, a przy okazji początek śladów po dawnej kolei granitowej. Co zobaczysz na Haytor Rocks? Najważniejsze są oczywiście skały: ogromne bloki granitu, popękane przez wieki wiatru i deszczu, na które można wejść bez sprzętu wspinaczkowego. Stopnie i szczeliny ułatwiają podejście nawet dzieciom, choć w deszczu granit bywa śliski. Ze szczytu rozciąga się szeroka panorama wrzosowisk Dartmooru, a przy dobrej widoczności także dolina Teign i okolice wybrzeża Devonu. W pobliżu leżą opuszczone kamieniołomy. Hałdy odpadów skalnych i ślady po wydobyciu widać tuż przy ścieżkach, a to właśnie stąd w XIX wieku wywożono granit. Czym jest Haytor Granite Tramway? Granitowa kolejka Haytor powstała w 1820 roku z inicjatywy George'a Templera, właściciela miejscowych kamieniołomów. Linia miała około 13,7 km (8,5 mili) długości i opadała o ok. 400 m. Wyróżniała się tym, że zamiast stalowych szyn układano w niej wyciosane bloki granitu, po których ciągnęły wozy konie ciężkociągowe typu shire. Kamień transportowano w dół do kanału, a stamtąd na wybrzeże. Kamieniołomy przestały się opłacać do około 1858 roku i zarówno wydobycie, jak i kolejkę porzucono. Do dziś na wrzosowisku widać granitowe prowadnice i zwrotnice. Szlak Templer Way, oznakowana trasa o długości około 29 km (18 mil), prowadzi dawnym szlakiem transportu kamienia od Haytor aż do Shaldon, naprzeciw Teignmouth na południowym wybrzeżu. Jak dotrzeć na Haytor Rocks? Najłatwiej dojechać samochodem. W rejonie Haytor Down jest parking, a w pobliżu centrum informacji Haytor (okolice współrzędnych SX 765772) znajdziesz toalety i informacje o trasach. Przed wyjazdem sprawdź aktualne zasady parkowania, bo zależą od konkretnego miejsca. Od parkingu pod same skały idzie się kilkanaście minut łagodnym podejściem po trawie. Jaką trasę wybrać? Krótki spacer do skał – ok. 20–30 minut w jedną stronę, odpowiedni dla większości osób. Trasa śladem kolejki – pętla ok. 4 km (2,5 mili), około 1 godziny 15 minut, wzdłuż granitowych szyn i hałd kamieniołomu. Dłuższa pętla – ok. 9,5 km (5,9 mili), z innymi punktami widokowymi i odcinkiem przez zalesioną dolinę Yarner Woods. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogoda bezchmurna, gdy widać daleko, a ścieżki są suche. Wczesny poranek i zachód słońca dają najlepsze światło na granit i zwykle mniej turystów niż w letnie weekendy. Na wzniesieniu bywa wietrznie i szybko robi się mgliście, więc zabierz warstwę przeciwwiatrową i wygodne buty z bieżnikiem. Najczęstsze pytania Czy wejście na Haytor Rocks jest płatne? Dostęp do skał i szlaków na otwartym wrzosowisku jest swobodny. Opłaty mogą dotyczyć parkingu, więc sprawdź je na miejscu. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na samo wejście na skały wystarczy godzina. Spacer wzdłuż kolejki to około 1 godziny 15 minut, a pełna wycieczka z dłuższą pętlą zajmie połowę dnia. Czy wejście jest trudne? Nie wymaga umiejętności wspinaczkowych, ale trzeba uważać na śliskie fragmenty granitu, zwłaszcza po deszczu, i na krawędzie. Co to jest Templer Way? To około 29-kilometrowy szlak od Haytor do Shaldon, wytyczony wzdłuż dawnej drogi wywozu granitu z kamieniołomów.

Portland Bill

Portland Bill to wąski przylądek na południowym krańcu Isle of Portland w hrabstwie Dorset w Anglii i zarazem najdalej na południe wysunięty punkt tego hrabstwa. Cypel wcina się w wody kanału La Manche, a jego symbolem jest czerwono-biała latarnia morska. To jeden z najchętniej odwiedzanych punktów na wybrzeżu Jurajskim. Co zobaczysz na Portland Bill? Najważniejszy punkt to latarnia morska z 1906 roku. Wieża ma około 41 metrów wysokości, a jej pasy w kolorach czerwonym i białym widać z daleka. W budynku obok działa centrum dla zwiedzających, w którym można poznać historię nawigacji w tym rejonie i, w wybranych terminach, wejść na górę. Przy samym brzegu stoją też starsze, nieczynne latarnie. W jednej z nich mieści się obserwatorium ptaków, co czyni przylądek dobrym miejscem dla miłośników ornitologii, zwłaszcza w czasie wiosennych i jesiennych migracji. Na krawędzi klifu warto zajrzeć do formacji Pulpit Rock, czyli skalnej platformy nad morzem, oraz do kamiennego obelisku z XIX wieku, który służył żeglarzom jako znak orientacyjny. Dlaczego to wybrzeże jest niebezpieczne? Przez stulecia okolice Portland Bill słynęły z rozbitych statków. Przyczyną są płytkie rafy, podwodna ławica Shambles oraz silny prąd pływowy zwany Portland Race, który tworzy burzliwe, wirujące wody tuż za cyplem. Dziś z brzegu można obserwować, jak morze kotłuje się nawet przy spokojnej pogodzie. Skały przy wodzie są śliskie, więc trzymaj się wyznaczonych ścieżek i nie podchodź do krawędzi podczas silnego wiatru lub przy dużej fali. Jak dotrzeć na Portland Bill? Przylądek leży na końcu jedynej drogi prowadzącej przez Isle of Portland, która jest połączona z lądem groblą od strony Weymouth. Najwygodniej dojechać samochodem, na miejscu są parkingi w pobliżu latarni. Możliwy jest też dojazd lokalnym autobusem z Weymouth. Z Weymouth to kilkanaście kilometrów, więc dojazd zajmuje zwykle około pół godziny. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas to późna wiosna, lato i wczesna jesień, gdy dni są długie, a ścieżki suche. Wieczorem można liczyć na widoki na zachód słońca nad kanałem. Zimą i przy sztormach przylądek robi dramatyczne wrażenie, ale wiatr bywa bardzo silny, więc ubierz się warstwowo i weź wiatrówkę. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Portland Bill leży w obrębie wybrzeża Jurajskiego, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z przylądka można ruszyć ścieżką wzdłuż klifów po wyspie, a w pobliżu zobaczysz dawne kamieniołomy, z których wydobywano słynny portlandzki kamień budowlany. Po drugiej stronie zatoki leży miasto Weymouth z plażą i portem. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni na Portland Bill? Tak, w wybranych terminach organizowane są wejścia z przewodnikiem. Szczegóły i dostępność sprawdź w centrum dla zwiedzających przy latarni. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na spacer po przylądku, zdjęcia i krótki obchód klifów wystarczą 1–2 godziny. Z wizytą w centrum i spacerem dalej wzdłuż wybrzeża zajmie to pół dnia. Czy to dobre miejsce dla rodzin z dziećmi? Tak, teren jest otwarty, a widoki i latarnia podobają się dzieciom. Pamiętaj jednak o śliskich skałach przy wodzie i o silnym wietrze na krawędzi klifu. Czy można pływać przy Portland Bill? Nie jest to polecane. Silne prądy pływowe i ławice sprawiają, że woda w pobliżu cypla jest niebezpieczna. Na kąpiel wybierz plażę w Weymouth.

Chanonry Point

Rosemarkie

Chanonry Point to wąski cypel w pobliżu Rosemarkie na Black Isle w Highlands, który wcina się w wody Moray Firth. Nazywany jest jednym z najlepszych miejsc w Wielkiej Brytanii do oglądania delfinów z lądu. Na samym końcu ostrogi stoi niewielka latarnia morska. Co zobaczysz na Chanonry Point? Główną atrakcją są delfiny butlonosy, które zamieszkują Moray Firth. W tym miejscu cieśnina zwęża się do około kilometra, więc prąd pływowy spycha ryby tuż pod brzeg, a za nimi podpływają delfiny. Czasem widać je zaledwie kilkanaście metrów od kamienistej plaży. Obserwuje się tu również foki i morskie ptaki. Drugim punktem programu jest latarnia na czubku cypla. Z plaży rozciąga się widok na przeciwległy brzeg z fortem Fort George oraz na wody firthu, a przy dobrej pogodzie także na okoliczne wzgórza. Kiedy przyjechać, żeby zobaczyć delfiny? Delfiny pojawiają się cały rok, jednak lokalne przewodniki wskazują miesiące od maja do sierpnia, gdy przez zatokę przechodzą łososie i troć. Ważniejsza od pory roku jest faza pływu. Większość źródeł zaleca przyjazd mniej więcej godzinę po odpływie, gdy woda zaczyna przybierać. Część źródeł zaleca godzinę przed przypływem, dlatego sprawdź tablice pływów dla Fortrose przed wyjazdem. Wcześnie rano i w dni powszednie jest mniej ludzi. Jak dojechać i gdzie zaparkować? Chanonry Point leży między miejscowościami Fortrose i Rosemarkie, około 15 km od Inverness. Dojedziesz tu samochodem przez Black Isle. Parking przy cyplu ma ograniczoną liczbę miejsc i w ładne dni szybko się zapełnia. Latem obowiązują opłaty, a kursuje także autobus dowożący z Fortrose i Rosemarkie. Pojazdy dłuższe niż 6 metrów nie wjadą na parking. Wielu odwiedzających zostawia auto w Fortrose i idzie pieszo, co zajmuje około pół godziny. Jak się przygotować? Cypel jest odsłonięty, więc wiatr bywa silny nawet w lecie. Zabierz wiatroodporną kurtkę, wygodne buty na kamienie i lornetkę. Punkt widokowy jest dostępny dla osób na wózkach. Na miejscu nie ma dużej infrastruktury, więc wodę i przekąski warto mieć ze sobą. Najbliższe kawiarnie i sklepy znajdziesz w Rosemarkie i Fortrose. Najczęstsze pytania Czy na Chanonry Point na pewno zobaczę delfiny? Nie ma gwarancji, ale szanse są tu wyższe niż w większości miejsc na wybrzeżu. Planuj wizytę według pływów i bądź cierpliwy, bo pokazy bywają krótkie. Ile czasu zaplanować? Zwykle wystarcza od godziny do dwóch. Jeśli czekasz na delfiny w porze pływu, zarezerwuj więcej czasu. Czy wstęp jest płatny? Sam cypel jest ogólnodostępny. Opłaty dotyczą parkowania w sezonie letnim. Czy to dobre miejsce dla rodzin? Tak. Teren jest płaski, a punkt widokowy dostępny dla wózków. Pilnuj tylko dzieci przy brzegu, gdzie prąd jest silny. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? W Rosemarkie możesz zejść na szeroką plażę, a Fortrose ma ruiny średniowiecznej katedry. Inverness jest dobrą bazą wypadową.

King Henry VIII's Mound

Londyn

King Henry VIII's Mound w Londynie to sztuczne wzniesienie w Richmond Park, w gminie Richmond upon Thames. Zwiedzający przychodzą tu dla jednego widoku: nad drzewami parku, w kierunku wschodnim, widać odległą kopułę katedry św. Pawła. Panorama jest objęta ochroną, więc nowe budynki nie mogą jej zasłaniać. Czym jest King Henry VIII's Mound? Wzgórek leży w największym z królewskich parków Londynu. Park założył w XVII wieku Karol I jako teren łowiecki dla jeleni. Dziś jest narodowym rezerwatem przyrody, obszarem o szczególnym znaczeniu naukowym i specjalnym obszarem ochrony siedlisk, a w rejestrze Historic England figuruje jako zabytkowy park pierwszej kategorii (Grade I). Sam kopiec został wpisany przez Historic England na listę zabytków archeologicznych (scheduled monument). Skąd nazwa i ile ma lat? Według popularnej opowieści Henryk VIII czekał tu w 1536 roku na sygnał z Tower of London, że Anna Boleyn została stracona. Historycy kwestionują tę wersję: według źródeł król przebywał wtedy w Wiltshire. Kopiec jest znacznie starszy: według opracowań to prehistoryczny kurhan z okresu między 2400 a 1500 rokiem p.n.e. Na mapie z 1630 roku miejsce opisano jako „Kings Standinge”, czyli stanowisko łowieckie, z którego obserwowano polowania i sokolnictwo. Co zobaczysz ze szczytu? Na wschodzie: daleka panorama Londynu z kopułą katedry św. Pawła, widoczną w prześwicie między drzewami. Na zachodzie: szeroki widok na dolinę Tamizy. Wokół: łąki i starodrzew parku, w którym żyją stada jeleni. Jak dojechać i kiedy przyjść? Kopiec znajduje się w zachodniej części Richmond Park, w pobliżu Pembroke Lodge, przy ścieżce między Richmond Gate a ogrodami. Dojście z bramy zajmuje spacerem kilkanaście minut. Najlepsza jest pogodna, przejrzysta pogoda, bo przy mgle lub niskich chmurach kopuły nie widać. Dobrym wyborem są poranki i wiosenne albo jesienne dni, gdy powietrze jest czyste. Wstęp do parku jest bezpłatny dla pieszych. Najczęstsze pytania Czy King Henry VIII's Mound jest chroniony? Tak. Widok na katedrę św. Pawła jest chronionym widokiem Londynu, a sam kopiec ma status zabytku archeologicznego (scheduled monument) w rejestrze Historic England. Czy Henryk VIII naprawdę tu stał? To tylko legenda. Wiarygodne źródła wskazują, że król w 1536 roku był gdzie indziej, a kopiec jest o tysiące lat starszy od jego panowania. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie. Richmond Park jest otwarty dla pieszych bez opłat, a kopiec leży na terenie parku. Co zobaczę po zachodniej stronie? Dolinę Tamizy i otwartą przestrzeń parku, z której często widać jelenie.

Combestone Tor

South Hams

Combestone Tor to granitowa skałka szczytowa na Dartmoor w hrabstwie Devon, w gminie South Hams, między wsiami Holne i Hexworthy. Wznosi się na 356 m n.p.m. i należy do najłatwiej dostępnych torów w całym parku narodowym. Dla osób, które chcą zobaczyć dartmoorski krajobraz bez długiego marszu, to jeden z najlepszych przystanków. Co zobaczysz na Combestone Tor? Tor tworzą poszarpane bloki granitu leżące na skraju wrzosowiska. Największą atrakcją jest widok na wschód i w dół, na głęboki wąwóz rzeki Dart oraz rezerwat przyrody Dart Valley, porośnięty lasem. Rzeka płynie około 120 m (400 stóp) poniżej skał. Przy sprzyjającym wietrze słychać z góry szum wody przeciskającej się przez skalną szczelinę. W pogodny dzień spojrzenie sięga na północ ku wzgórzom Yar Tor i Bellever, a doliną w stronę Dartmeet, gdzie spotykają się East Dart i West Dart. Skałki nadają się też na krótki postój z kanapką, bo tuż przy nich nie brakuje miejsc osłoniętych od wiatru. Jak dotrzeć do Combestone Tor? Tor leży tuż przy drodze łączącej Hexworthy z zaporą Venford Reservoir. Parking znajduje się około 70 m od szczytu, a dojście prowadzi po płaskim terenie. Bez własnego samochodu dojazd jest trudniejszy: okolica jest słabo obsługiwana przez komunikację, dlatego warto zaplanować przejazd wcześniej. Czy jest tu trasa na dłuższy spacer? Tak, tor bywa punktem pośrednim kilku pieszych pętli. Pętla z Hexworthy. Oficjalna trasa parku narodowego ma około 5 km i zajmuje mniej więcej 2,5 godziny. Zaczyna się stromym podejściem od brodu Week Ford, a na górze skręca na drogę i zatrzymuje się przy torze. Pętla z Dartmeet. Trasa prowadzi lasem w górę od West Dart do skał, wraca obok tamy Venford i schodzi ponownie ku rzece poniżej Hexworthy. Przy wysokim stanie wody kamienie do przejścia przez rzekę mogą być niedostępne i wtedy trzeba zawrócić do Dartmeet. Kiedy przyjechać? Widoki są najlepsze przy dobrej widoczności, najlepiej rano lub w godzinach przed zachodem słońca, gdy światło podkreśla fakturę granitu. Wrzosy kwitną późnym latem. Dartmoor szybko zmienia pogodę i bywa tu wietrznie, więc zabierz warstwę przeciwwiatrową i solidne buty, także na krótki spacer. Najczęstsze pytania Czy Combestone Tor jest łatwo dostępny? Tak. Od parkingu przy drodze do szczytu jest około 70 m po równym terenie. Ile ma wysokości? 356 m n.p.m. Gdzie dokładnie leży? Na Dartmoor, w Devon, w okolicy Holne i Hexworthy, nad doliną rzeki Dart. Współrzędne to około 50,531 N, 3,878 W. Ile czasu potrzeba na wizytę? Sam tor można obejrzeć w 15–30 minut. Pełna pętla z Hexworthy to około 2,5 godziny. Czy z toru widać Dartmeet? Tak, przy dobrej widoczności widać dolinę Dart w stronę Dartmeet oraz wzgórza na północy.

Orrest Head

Bowness-on-Windermere

Orrest Head to niewysokie wzgórze nad Windermere, tuż przy Bowness-on-Windermere w angielskim Lake District (Cumbria). Ma około 238 m n.p.m., a mimo to zapewnia jeden z najbardziej znanych widoków w całym parku narodowym: jezioro rozciągnięte w dole i fale wzgórz na horyzoncie. Wejście zajmuje około godziny, więc to idealny pierwszy kontakt z regionem. Dlaczego Orrest Head jest tak znany? W 1930 roku 23-letni Alfred Wainwright wysiadł z pociągu na stacji Windermere i wszedł właśnie na to wzgórze. Był to jego pierwszy szczyt w Lake District. Doświadczenie przeżył tak mocno, że później poświęcił Orrest Head osobny rozdział w „The Outlying Fells of Lakeland". Dziś wzgórze należy do kanonu Wainwrightów (Outlying Fells), a miłośnicy jego przewodników często zaczynają od niego własną kolekcję szczytów. Co zobaczysz ze szczytu? Z wierzchołka widać panoramę niemal dookoła. Na dole leży Windermere, największe naturalne jezioro Anglii. W oddali rysują się Coniston Fells, Langdale Pikes i pasmo High Street. Przy dobrej widoczności dostrzeżesz także Scafell Pike i Great Gable, a na południowym zachodzie wody Morecambe Bay. Na wschodzie widać grzbiety Pennin. Na szczycie stoi tablica z panoramą, która pomaga nazwać poszczególne wzniesienia. Jak dojść na Orrest Head? Trasa zaczyna się przy stacji kolejowej w Windermere. Trzeba przejść na drugą stronę ruchliwej drogi A591 i podążać oznakowaną ścieżką. Prowadzi ona obok gospodarstwa, przez furtkę, a potem lasem na szczyt, gdzie czekają ostatnie schodki. Dystans samego podejścia: ok. 2 km w jedną stronę (pętla z powrotem około 3,5 km). Przewyższenie: od 120 do 190 m, zależnie od wybranego wariantu. Czas: około godziny, wielu turystów schodzi poniżej 30 minut w jedną stronę. Poziom trudności: łatwy, ale ostatni odcinek jest stromy. Dla chcących iść dłużej istnieją pętle z Allen Knott o długości ok. 7 km, na które warto przeznaczyć prawie trzy godziny. Gdzie zaparkować? Osobnego parkingu przy Orrest Head nie ma. Najbliżej startu jest miejski parking przy stacji Windermere. Dodatkowo można zostawić auto na parkingu przy supermarkecie Booths obok stacji, ale limity czasowe warto sprawdzić przed wyjazdem. Wygodniejszy bywa dojazd koleją, bo szlak zaczyna się dosłownie za stacją. Czy Orrest Head nadaje się dla dzieci i osób z ograniczoną mobilnością? Dzieci w wieku szkolnym zwykle radzą sobie bez problemu. Ścieżka nie jest jednak przystosowana do wózków dziecięcych ani inwalidzkich, bo końcowe podejście jest zbyt strome. Kiedy przyjechać? Najlepiej wybrać poranek lub późne popołudnie przy bezchmurnej pogodzie. Wtedy światło podkreśla taflę jeziora, a widoczność sięga najdalszych szczytów. Wiosną i jesienią jest mniej tłoczno niż w sezonie wakacyjnym. W deszczowe dni ścieżka bywa błotnista, więc potrzebne są buty z przyczepną podeszwą. Najczęstsze pytania Ile czasu zajmuje wejście na Orrest Head? Standardowe podejście z Windermere to około godziny w obie strony przy spokojnym tempie. Szybcy turyści potrzebują na samo wejście mniej niż pół godziny. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie. Wzgórze jest ogólnodostępne, a szlak nie ma opłat. Czy Orrest Head to prawdziwy Wainwright? Tak, należy do grupy Outlying Fells z przewodników Alfreda Wainwrighta. Był też pierwszym wzgórzem, które sam zdobył w Lake District. Czy można dojechać pociągiem? Tak. Stacja Windermere leży przy samym początku szlaku, więc samochód nie jest potrzebny.

Stave Hill

Londyn

Stave Hill w Londynie to sztuczne wzgórze w dzielnicy Rotherhithe, tuż przy Surrey Quays, które służy jako punkt widokowy nad Docklands. Wznosi się na około 9 metrów, a mimo skromnej wysokości daje jeden z najciekawszych widoków na wschodni i centralny Londyn. Wzgórze stoi przy Stave Hill Ecological Park, na terenie lasku Russia Dock Woodland. Skąd się wzięło to wzgórze? Wzgórze usypano w 1985 roku. Zrobiła to korporacja London Docklands Development Corporation (LDDC), wykorzystując gruz i odpady z prac rozbiórkowych i przebudowy okolicy. Tereny dawnych Surrey Docks po upadku przemysłu portowego na początku lat 70. zasypywano ziemią, gruzem i odpadami z całego miasta. W 1984 roku LDDC zaproponowała ten teren Trust for Urban Ecology jako zastępstwo dla William Curtis Ecological Park. Zagospodarowanie ruszyło w 1986 roku, a fundacja przejęła park w 1988 roku. Co zobaczysz na szczycie? Na wierzchołku znajduje się platforma widokowa oraz odlana z brązu mapa reliefowa dawnych doków, której autorem jest Michael Rizzello. Dzięki niej łatwo zobaczyć, jak wyglądał port, zanim baseny zasypano. Z platformy widać Canary Wharf, City oraz sporą część południowego i centralnego Londynu. Przy dobrej widoczności wzrok sięga podobno aż do stadionu Wembley. Co jeszcze jest w okolicy? Stave Hill Ecological Park to rezerwat przyrody, miejsce edukacji i badań oraz teren rekreacyjny. Prowadzi go zespół Urban Ecology organizacji The Conservation Volunteers (TCV). Sąsiedni Russia Dock Woodland powstał na miejscu dawnych basenów Russia Dock i Stave Dock, zasypanych w latach 80. Dziś opiekuje się nim Southwark Council wraz z Friends of Russia Dock Woodland. Spacer wśród drzew dobrze łączy się z wejściem na wzgórze i obejściem półwyspu Rotherhithe. Jak dotrzeć? Wzgórze leży w południowo-wschodnim Londynie, w pobliżu stacji Surrey Quays (London Overground) i Canada Water (linia Jubilee). Z obu miejsc to krótki spacer przez zielony teren dawnych doków. Wejście na wzgórze nie wymaga biletu ani rezerwacji, a wspinaczka zajmuje chwilę. Kiedy przyjechać? Najlepiej wybrać dzień z dobrą widocznością, bo to od niej zależy zasięg panoramy. Pogodny poranek lub popołudnie sprzyjają zdjęciom drapaczy chmur Canary Wharf. Na zwiedzanie samego wzgórza wystarczy 15–30 minut, a z przechadzką po lesie i parku ekologicznym około godziny. Najczęstsze pytania Jak wysokie jest Stave Hill? Ma około 9 metrów wysokości. To wzgórze usypane przez człowieka, a nie naturalne wzniesienie. Co widać ze szczytu? Canary Wharf, City oraz duże fragmenty południowego i centralnego Londynu. Przy bardzo dobrej pogodzie widoczność sięga stadionu Wembley. Czy to wzgórze jest naturalne? Nie. Zostało usypane w 1985 roku z gruzu i odpadów budowlanych przez LDDC. Do czego służy brązowa mapa na szczycie? Pokazuje w reliefie dawne doki Surrey Docks, dzięki czemu zobaczysz, jak wyglądała okolica przed zasypaniem basenów. Wykonał ją Michael Rizzello.

Carr Nase

Filey

Carr Naze (zapisywany też jako Carr Nase) to klifowy cypel w Filey w hrabstwie North Yorkshire, na wschodnim wybrzeżu Anglii. Stanowi lądową część półwyspu Filey Brigg: tu kończy się wysoczyzna z polami i ścieżkami, a dalej w morze wbija się wąski skalny język zwany Brigg. Okolica jest objęta ochroną jako obszar o szczególnym znaczeniu naukowym (SSSI), a pola na szczycie od początku lat siedemdziesiątych tworzą park krajobrazowy Filey Brigg Country Park. Co zobaczysz na Carr Naze? Z klifowej krawędzi, wysokiej na około 20 metrów, patrzysz na zatokę Filey Bay i na skalną platformę wybiegającą w morze. Najdalszy punkt półwyspu nosi nazwę Brigg End. Klify budują różne warstwy: od strony zatoki przeważają osady lodowcowe, a pod nimi, wyraźniej widoczne po stronie morskiej, leżą pokłady wapieni i piaskowców. Dla miłośników geologii i obserwatorów przyrody to jedno z ciekawszych miejsc na tym odcinku wybrzeża. Na krawędzi klifu stała kiedyś rzymska stacja sygnalizacyjna z końca IV wieku, użytkowana mniej więcej w latach 375–410. Wykopaliska z 1857 roku odsłoniły budowlę o długości około 50 metrów z kwadratową wieżą. Kolejne badania w latach 1993–1994 były reakcją na postępującą erozję. Dziś na powierzchni nic już nie widać, bo część stanowiska pochłonęło morze, ale miejsce jest chronionym zabytkiem (Scheduled Monument). Jak wygląda spacer? Trasa po Carr Naze jest łatwa: pętla ma około 3,6 km (2,25 mili), przewyższenie wynosi około 80 m, a całość zajmuje mniej więcej godzinę. Start jest na parkingu, gdzie przy bramie stoją tablice informacyjne. Stąd idzie się w stronę wysokiego, spiczastego kamienia oznaczającego początek Cleveland Way i koniec Yorkshire Wolds Way, a następnie skręca w prawo, na ścieżkę wzdłuż krawędzi klifu, obok miejsca dawnej stacji rzymskiej. Odcinek prowadzi też po plaży i chodniku, a w kilku miejscach są schody. Czy jest bezpiecznie? Klify to miękka glina i ulegają szybkiej erozji. Duże osuwisko w 1869 roku zabrało kilkaset metrów cypla. Ścieżki na zboczach Carr Naze bywają strome i rozmyte, dlatego załóż porządne buty i trzymaj psy przy sobie. Zejście na plażę i przejście po skalnej platformie przy odpływie jest możliwe, ale skały są śliskie, więc robisz to na własną odpowiedzialność. Nie podchodź do samej krawędzi. Kiedy przyjechać? Najlepszy jest dzień z dobrą widocznością i bez silnego wiatru, bo szlak biegnie odkrytym klifem. Jeśli planujesz wejście na skalną platformę, sprawdź tablice pływów i ruszaj w czasie odpływu. Najczęstsze pytania Jak Carr Naze ma się do Filey Brigg? Carr Naze to górna, lądowa część półwyspu, a nazwa Filey Brigg odnosi się ściśle do skalnego ogona wchodzącego w morze. Czy można zobaczyć pozostałości rzymskiej stacji sygnalizacyjnej? Nie, erozja klifu zabrała widoczne ślady. Możesz za to przejść obok miejsca, gdzie stała, a pięć odzyskanych kamieni jest wystawionych w Crescent Gardens w Filey. Ile trwa spacer? Łatwa pętla o długości około 3,6 km zajmuje około godziny. Czy trzeba uważać na pływy? Tak. Przejście po skalnej platformie jest możliwe przy odpływie, ale skały są śliskie.

Wild Park

Brighton

Wild Park to największy lokalny rezerwat przyrody (Local Nature Reserve) w Brighton i Hove: rozległy teren podmiejskich wzgórz przy Lewes Road, na północnych obrzeżach miasta. Zajmuje około 240 hektarów (ok. 593 akrów) i łączy lasy, otwarte murawy kserotermiczne oraz prehistoryczne grodzisko, a wszystko to blisko zabudowy miejskiej. Czym jest Wild Park? To chroniony teren zielony, którego właścicielem i zarządcą jest rada miejska Brighton i Hove. Status rezerwatu wynika z wartości siedlisk: są tu połacie lasu, murawy na kredowym podłożu, kępy krzewów oraz pastwiska, które przyciągają ptaki żywiące się nasionami. Dodatkowy urok daje dew pond, czyli tradycyjny zbiornik wodny na suchych kredowych wzgórzach, ważny dla przyrody. Co warto zobaczyć? Najsłynniejszym punktem jest Hollingbury Castle, grodzisko z epoki żelaza położone na terenie rezerwatu. Jest zabytkiem objętym ochroną (Scheduled Monument) od 4 sierpnia 1933 roku. Wały leżą na wzniesieniu, więc spacer do grodziska nagradza szerokimi widokami na miasto. W granicach rezerwatu znajduje się też pole golfowe Hollingbury Park. Część muraw jest utrzymywana dzięki wypasowi owiec. To tradycyjna metoda, która ogranicza zarastanie krzewami i sprzyja kredowym roślinom oraz owadom. Podczas wizyty trzymaj się ścieżek i stosuj do oznaczeń dotyczących zwierząt. Jak zwiedzać? Park przecinają leśne ścieżki. Najczęściej wspominana trasa to strome podejście, które mieszkańcy nazywają „ski slope” i które prowadzi ku grodzisku Hollingbury. To wymagająca wspinaczka, więc załóż solidne buty. Wysiłek wynagradzają panoramy Brighton i okolic. W parku jest także kawiarnia oraz zaplecze sportowe: dwa boiska piłkarskie i wielofunkcyjne boisko. Miejsce nadaje się więc zarówno na spokojną rodzinną wycieczkę, jak i na aktywniejszą wędrówkę. Informacje praktyczne Lokalizacja: Lewes Road, Brighton, East Sussex (kod pocztowy BN1 9JS). Dostępność: park jest otwarty przez cały rok. Dla kogo: spacery, widoki na miasto, miłośnicy historii, obserwacja ptaków, piknik. Teren: pagórkowaty, z krótkimi stromymi odcinkami. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Wild Park jest płatny? To publiczna przestrzeń, otwarta przez cały rok, więc można wejść o dowolnej porze. Czym jest Hollingbury Castle? To grodzisko z epoki żelaza w granicach parku, dziś Scheduled Monument. Jego wały zajmują wzgórze z dalekim widokiem. Kto opiekuje się parkiem? Właścicielem i zarządcą jest rada miejska Brighton i Hove. Mieszkańcy chcący pomóc w pracach ochronnych mogą skontaktować się z miejskim zespołem ds. parków. Czy da się tu zobaczyć dziką przyrodę? Tak. Mozaika lasu, muraw, krzewów i dew pond wspiera wiele gatunków, a pastwiska lubią ptaki żywiące się nasionami. Czy to dobre miejsce na krótką wizytę? Tak. Dolnymi ścieżkami przejdziesz się w mniej niż godzinę, a podejście do grodziska zamieni spacer w dłuższą wycieczkę. Wild Park pokazuje, ile krajobrazu wiejskiego zachowało się w granicach Brighton: dawne wały ziemne, wypasane kredowe wzgórza i lasy, kilka minut od centrum miasta.

Nomansland Common

St Albans

Nomansland Common to rozległy teren wspólnych pastwisk w hrabstwie Hertfordshire w Anglii, położony na południe od Harpenden i na południowy zachód od Wheathampstead, niedaleko St Albans. Zajmuje około 52 hektarów łąk, wrzosowisk i lasu, dlatego chętnie odwiedzają go osoby szukające spokojnego spaceru blisko miasta. Czym jest Nomansland Common? To mozaika otwartych trawiastych przestrzeni, płatów wrzosowiska i zalesionych skrajów. Teren ma status County Wildlife Site, czyli hrabstwowego obszaru przyrodniczego, a zarządza nim rada miasta i dystryktu St Albans. Własność dzielą posiadłość Althorp oraz rada parafii Wheathampstead, a sam teren leży na styku dwóch parafii, co pasuje do jej niezwykłej nazwy i historii. Skąd wzięła się nazwa? Nazwa sięga średniowiecza. Dwa wpływowe klasztory, opactwa w St Albans i Westminsterze, uważały ten teren za część własnej parafii. Ponieważ żadna ze stron nie miała jasnych praw, ziemia stała się swego rodzaju „ziemią niczyją". W 1429 roku porozumienie przyznało obu opactwom prawo wypasu na wspólnym terenie, co w praktyce zakończyło spór. Od kiedy człowiek korzysta z tego terenu? Znaleziska krzemiennych toporów wskazują, że ludzie wypasali tu zwierzęta lub karczowali ziemię tysiące lat temu; najstarsze znaleziska datuje się na około 4000 rok p.n.e. Gleba jest uboga, więc nie nadawała się pod uprawy, dzięki czemu teren pozostał otwartym pastwiskiem, a nie polami. Jak wyglądała historia w ostatnich stuleciach? W XVIII i XIX wieku miejsce miało złą sławę jako kryjówka rozbójników drogowych. Na szczycie wzgórza w stronę St Albans stała szubienica, ostrzeżenie dla złodziei. W latach 20. i 30. XIX wieku odbywały się tu wyścigi konne. W czasie II wojny światowej teren włączono w wysiłek wojenny. Feldmarszałek Montgomery dokonał tu przeglądu wojsk, a jeńcy wojenni wykarczowali zarośla w południowej części, aby można było zaorać ziemię pod uprawy. Plony były słabe, więc po wojnie grunt obsiano z powrotem trawą. Jaką przyrodę można zobaczyć? Wrzosowisko na północ od Ferrers Lane należy do najlepszych w południowym Hertfordshire. Rosną tu rzadkie rośliny, takie jak kolcolist karłowaty (dwarf gorse) i wrzos, kwitnące pod koniec lata. Okoliczne lasy i łąki zwiększają różnorodność siedlisk, więc to dobre miejsce dla botaników i miłośników przyrody. Co można tu robić? Nomansland Common służy głównie do nieformalnego wypoczynku: spacery, także z psem jazda konna piknik na otwartej trawie loty modelami samolotów Jest dużo miejsca, więc nawet w słoneczny weekend rzadko bywa tłoczno. Ścieżki prowadzą przez łąki i wzdłuż skraju lasu. Najczęstsze pytania Gdzie leży Nomansland Common? W Hertfordshire, na południe od Harpenden i na południowy zachód od Wheathampstead, niedaleko St Albans. Skąd nazwa Nomansland? W XV wieku opactwa w St Albans i Westminsterze rościły sobie prawa do tej ziemi i żaden właściciel nie miał jej jednoznacznie w rękach. Czy to teren chroniony? Tak, to County Wildlife Site, ceniony za siedliska wrzosowiskowe. Kto się nim opiekuje? Zarządza nim rada miasta i dystryktu St Albans. Własność dzielą posiadłość Althorp i rada parafii Wheathampstead. Czy to dobre miejsce na rodzinną wycieczkę? Tak. Otwarta trawa nadaje się na piknik i spacer, a bogata historia daje temat do rozmów po drodze. Kiedy najlepiej odwiedzić? Pod koniec lata, gdy kwitnie wrzos, choć w każdej porze roku jest tu przyjemnie.

Wanstead Flats

Londyn

Wanstead Flats to rozległy teren trawiasty na wschodzie Londynu, najdalej na południe wysunięta część Epping Forest. Leży między Leytonstone i Wanstead, a na południu kończy się przy dzielnicy Forest Gate. To jedna z większych otwartych przestrzeni w tej części miasta, wykorzystywana zarówno do sportu, jak i do spokojnych spacerów. Gdzie leży Wanstead Flats? Teren należy dziś w całości do dwóch londyńskich dzielnic: Redbridge i Waltham Forest. Do 1994 roku dwa fragmenty Flats należały do dzielnicy Newham. Jeden to odcinek między Aldersbrook Road a Capel Road, na wschód od skrzyżowania Aldersbrook Road i St Margaret's Road. Drugi to pas wzdłuż Capel Road, między skrzyżowaniami z Centre Road i Ridley Road. Współrzędne miejsca to około 51,5582 N, 0,0281 E. Kto zarządza terenem? Jako część Epping Forest Flats są zarządzane przez City of London Corporation. Ustawa o Epping Forest z 1878 roku zabezpieczyła te tereny jako ogólnodostępną przestrzeń publiczną. Przez wieki wykorzystywano je głównie jako pastwiska. Jaka jest historia Wanstead Flats? W 1946 roku władze gminy West Ham próbowały postawić tu trwałe budownictwo mieszkaniowe. Sprzeciw mieszkańców oraz stanowisko Corporation of London zablokowały ten plan. W latach 40. XX wieku na terenie funkcjonowały obozy jenieckie oraz stanowiska artylerii obronnej. Wykopano też rowy w poprzek równiny, aby uniemożliwić lądowanie samolotów. Według dostępnych opisów rowy te były używane jeszcze w latach 50. Co tu zobaczyć i robić? Przyroda. Teren jest obszarem o szczególnym znaczeniu naukowym (SSSI). Znajduje się tu około 11,5 hektara kwaśnych muraw. To ważne miejsce lęgowe zagrożonych skowronków, a także siedlisko rzadkich roślin i owadów. Można spotkać sowy, dzikie kwiaty i grzyby. Sport. Duża część Flats to boiska piłkarskie, na których w weekendy rozgrywane są ligi amatorskie. Teren Brick Field, dawnych glinianek, zajmuje podobną powierzchnię. Rekreacja. Odwiedzający jeżdżą tu konno i na rowerach, biegają (także w ramach parkrun), grają w krykieta, puszczają latawce i modele samolotów oraz wyprowadzają psy. Najczęstsze pytania Czy Wanstead Flats to park? To otwarty teren trawiasty będący częścią Epping Forest, a nie typowy ogrodzony park miejski. Jest dostępny publicznie. Czy wstęp jest płatny? Jako ustawowo chroniona przestrzeń publiczna teren jest otwarty dla odwiedzających. Szczegółów o ewentualnych opłatach za boiska warto szukać u zarządcy. Kto zarządza Wanstead Flats? City of London Corporation, tak samo jak resztą Epping Forest. Dlaczego teren jest ważny dla przyrody? Kwaśne murawy i wysoka trawa tworzą siedlisko dla skowronków, rzadkich roślin i owadów, dlatego obszar objęto ochroną jako SSSI. W której dzielnicy leży? W granicach londyńskich dzielnic Redbridge i Waltham Forest, przy Leytonstone, Wanstead i Forest Gate. Dla kogo to miejsce? Wanstead Flats sprawdzą się dla biegaczy, rodzin z psami, rowerzystów i osób lubiących obserwować ptaki. Dla turysty to okazja, by zobaczyć, jak wygląda zielony, otwarty krajobraz we wschodnim Londynie, z dala od centrum. Dobrze łączy się z wizytą w pobliskim Wanstead Park i innych częściach Epping Forest.