Natura w Szwajcarii

Seeli

Seelisberg

Seeli to niewielkie jezioro w miejscowości Seelisberg w kantonie Uri w środkowej Szwajcarii. Mieszkańcy mówią o nim Seelisberger Seeli, czyli „jeziorko Seelisbergu". Od niego wzięła nazwę cała wieś, położona na tarasie nad Jeziorem Czterech Kantonów. Gdzie leży Seeli i jak wygląda? Jeziorko leży na wysokości około 738 m n.p.m., pod wsią, u stóp stoku Niederbauen, który jest górą domową Seelisbergu. Zajmuje około 18 hektarów, a jego największa głębokość to około 37 metrów. Wodę dostarczają głównie podziemne źródła. Odpływ biegnie systemem szczelin skalnych (krasem) w stronę Jeziora Czterech Kantonów, więc na powierzchni nie widać wyraźnej rzeki wypływającej z jeziora. Czy można tu pływać? Tak. Nad brzegiem działa Naturbadi, czyli naturalne kąpielisko. Wstęp jest płatny: według informacji lokalnego portalu turystycznego bilet dla dorosłego kosztuje 5 CHF, a dla dziecka 3 CHF. Kiosk czynny jest mniej więcej od połowy maja do początku września. W środku lata woda nagrzewa się powyżej 20°C, a według części źródeł nawet do 24°C. Przy jeziorze znajduje się też kemping w naturalnym otoczeniu, dobry na dłuższy postój z rodziną. Jak dojechać do Seeli? Z dworca w Stans jedzie autobus pocztowy (Postauto) linii 311 do przystanku Seelisberg, Geissweg, skąd do brzegu jest kilka minut spaceru. Autem dojedziesz drogą wiodącą do Seelisbergu z nadbrzeżnej doliny; na miejscu liczba miejsc parkingowych bywa ograniczona w upalne weekendy, więc w sezonie warto przyjechać rano. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Seeli jest punktem wyjścia i przystankiem na kilku trasach. Pętla Förster-Trail wokół Seelisbergu prowadzi od jeziorka przez Brunni i Waldweidli na Marienhöhe i wraca do wsi. Dłuższe wędrówki w okolicy łączą widoki na jezioro, las i ściany Niederbauen. Przy złej pogodzie lepiej sprawdzić stan szlaków przed wyjściem. Seelisberg leży też na Weg der Schweiz, szlaku wokół Jeziora Urneńskiego, więc jeziorko dobrze wpisuje się w jednodniową wycieczkę z kąpielą. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas to lato, od czerwca do początku września, gdy działa kąpielisko i kiosk. Wiosną i jesienią jezioro służy raczej jako cel spokojnego spaceru, bez opłat za wstęp na brzeg i bez tłumów. Zimą okolica jest cicha, a wieś przyciąga głównie spacerowiczów szukających widoków na Alpy. Najczęstsze pytania Czy wstęp nad Seeli jest płatny? Korzystanie z Naturbadi jest płatne: 5 CHF dla dorosłych i 3 CHF dla dzieci. Spacer wokół jeziora nie wymaga biletu. Jak głębokie jest Seeli? Maksymalna głębokość wynosi około 37 metrów przy powierzchni około 18 hektarów. Czy nad jeziorem można nocować? Tak, nad Seeli działa kemping, który korzysta z naturalnego otoczenia jeziorka. Jak dojechać bez samochodu? Z dworca w Stans autobusem Postauto 311 do przystanku Seelisberg, Geissweg.

Geltenbachhöhle

Kandersteg

Geltenbachhöhle to system jaskiniowy w Gasteretal koło Kandersteg w Oberlandzie Berneńskim. Z jego otworu w wysokiej skalnej ścianie wypływa potok Geltenbach, który spada w dolinę jako wodospad Geltenbachfall. Czym jest Geltenbachhöhle? To krasowe źródło: woda nie płynie tu po powierzchni, lecz wypływa prosto z wnętrza góry. Według relacji z wypraw badawczych prowadzonych od lat 70. XX wieku łączna długość korytarzy wynosi około 1,3 km przy deniwelacji około 50 m. Przez długi czas obszar źródeł uchodził za jedno z ostatnich niezbadanych miejsc w Szwajcarii, a eksploracja jaskini jest trudna i wymaga doświadczenia speleologicznego. Co zobaczysz na miejscu? Turyści oglądają przede wszystkim wodospad, który według opisów ma około 70 m wysokości. Punkt widokowy leży przy szlaku w głąb doliny. Sama jaskinia to teren dla zespołów speleologicznych, a nie zwykła atrakcja do zwiedzania na własną rękę. Poziom wody zmienia się z dnia na dzień: przy wysokim stanie wylot jaskini zamienia się w potężny wypływ wodospadu. Jak dotrzeć? Z Kandersteg prowadzi droga do Gasteretal przez wąwóz Chluse. Pieszy wariant pętli z widokiem na wodospad ma około 15,5 km. Dolina jest wąska, a dojazd samochodem odbywa się przez tunel o ruchu wahadłowym, bywa płatny. Alternatywnie z Kandersteg jedzie się autobusem do dolnej stacji kolejki Sunnbüel, kolejką na górę i schodzi trasą przez Spittelmatte, dawny szlak Gemmipass i Chluse do Eggeschwand (7,8 km, ok. 2 godz. 20 min, poziom średni). Przy trasie stoi hotel Waldhaus, z którego dobrze widać wodospad. Kiedy przyjechać? Najlepiej w ciepłej części roku, gdy szlaki są suche, a dolina kwitnie: Gasteretal słynie z alpejskich kwiatów, także rzadkich gatunków. Dobre buty trekkingowe są konieczne. Po roztopach i ulewach wodospad jest najpotężniejszy. Najczęstsze pytania Czy można wejść do Geltenbachhöhle? Jaskinia jest trudna i prowadzą ją doświadczeni speleolodzy. Turysta ogląda wodospad i skalną ścianę, z której wypływa woda. Gdzie leży Geltenbachhöhle? W Gasteretal koło Kandersteg, w kantonie Berno. Nie należy jej mylić z wodospadem Geltenschuss w Lauenen koło Gstaad. Jak długa jest jaskinia? Zbadane korytarze mają około 1,3 km długości i około 50 m deniwelacji. Czy dojazd do doliny jest płatny? Droga do Gasteretal biegnie przez tunel, a wjazd samochodem może być płatny. Zasady sprawdź przed wyjazdem w informacji turystycznej Kandersteg.

Steigelfadbalm

Vitznau

Steigelfadbalm to jaskinia w zboczu masywu Rigi, w gminie Vitznau nad Jeziorem Czterech Kantonów (kanton Lucerna, Szwajcaria). Jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych i paleontologicznych w Szwajcarii Środkowej, a dziś cieszy się zainteresowaniem głównie wśród osób, które lubią łączyć górski spacer z historią epoki lodowcowej. Co to za miejsce? Steigelfadbalm powstała w zlepieńcu zwanym Nagelfluh, z którego zbudowana jest duża część Rigi. „Balm" w dialekcie niemieckojęzycznej Szwajcarii oznacza grotę lub okap skalny. Współrzędne obiektu to około 47,0175° N, 8,4941° E, czyli w pobliżu Vitznau, skąd na Rigi odjeżdża słynna kolej zębata. Dlaczego jaskinia jest ważna? W latach 1913–1937 prowadzono tu wykopaliska pod kierunkiem Wilhelma Amreina. Wydobyto ponad 3000 kości i ich fragmentów, z czego około 90 procent pochodzi od niedźwiedzia jaskiniowego. Zwierzęta te osiągały około 3,5 m długości, do 1,75 m w kłębie i około 1500 kg masy; żyły między 130 000 a 20 000 lat temu. Materiał z jaskini opracowali później naukowcy z Uniwersytetu Wiedeńskiego, a Steigelfadbalm trafiła do literatury jako skamieniałościonośna jaskinia niedźwiedzia w zlepieńcach Rigi. Drugi powód sławy to ślady człowieka. W jaskini znaleziono niewielki, obustronnie obrobiony grocik z kwarcu. Podobne narzędzia datuje się na środkowy paleolit, czyli mniej więcej 300 000–35 000 lat temu. Kwarc nie jest miejscowy i mógł pochodzić z Alp Uri. To pierwszy dowód obecności neandertalczyków w Szwajcarii Środkowej. Późniejsi myśliwi także korzystali z groty: krzemienny nóż i brązowy grot strzały wskazują na neolit i epokę brązu. Jak dojść do jaskini? Do Steigelfadbalm nie dojedziesz samochodem ani koleją. Prowadzi do niej górska ścieżka piesza, którą można rozpocząć w Hinterbergen albo przy stacji Mittlerschwanden kolei Rigi Bahnen. Zabierz solidne buty trekkingowe. Teren to zbocze górskie, więc po deszczu bywa śliski. Co zobaczysz na miejscu? Przy jaskini stoi tablica informacyjna z opisem znalezisk archeologicznych. Samo wnętrze to naturalna nisza skalna, a nie rozbudowana trasa podziemna, więc nie spodziewaj się infrastruktury turystycznej. Znaleziska z wykopalisk nie są pokazywane w jaskini; część materiału o niedźwiedziach jaskiniowych prezentuje się w Lucernie, a kolekcje archeologiczne kantonu przechowuje Służba Archeologiczna Kantonu Lucerna. Kiedy przyjechać? Najlepiej wybrać miesiące, w których ścieżki na Rigi są suche i wolne od śniegu, czyli od późnej wiosny do jesieni. Warto zaplanować wędrówkę w ciągu dnia, bo w grocie nie ma oświetlenia. Informacje o dojściu i aktualnych warunkach przekaże Rigi Guest Service w Vitznau. Najczęstsze pytania Czy do Steigelfadbalm można wejść bez przewodnika? Tak, jaskinia leży przy publicznie dostępnej górskiej ścieżce, a przy wejściu stoi tablica informacyjna. Czy jaskinia ma związek z neandertalczykami? Tak. Znaleziony tu kwarcowy grocik uznaje się za pierwszy dowód obecności neandertalczyków w Szwajcarii Środkowej. Skąd wzięły się tam kości niedźwiedzi? Jaskinia służyła jako schronienie niedźwiedziom jaskiniowym w epoce lodowcowej. Zachowało się ponad 3000 kości i fragmentów, głównie tych zwierząt. Skąd zacząć wędrówkę? Z Hinterbergen lub od stacji Mittlerschwanden kolei Rigi Bahnen.

Grotte aux Fées

Saint-Maurice

Grotte aux Fées w Saint-Maurice to wapienna jaskinia w skałach nad miasteczkiem w szwajcarskim kantonie Valais (Wallis). Była pierwszą jaskinią udostępnioną turystom w Szwajcarii, a jej największą atrakcją jest podziemny wodospad o wysokości około 77 metrów. Co zobaczysz w Grotte aux Fées? Trasa prowadzi wąską galerią w głąb skały. Pod koniec drogi czeka niewielkie jeziorko zasilane przez wodospad, który uchodzi za najwyższy w jaskini udostępnionej turystom. Jaskinia powstała w wyniku rozpuszczania wapienia przez wodę, dlatego wnętrze kształtuje woda, a nie ludzka ręka. Zwiedzanie odbywa się w wyznaczonym przejściu, więc nie potrzebujesz sprzętu jaskiniowego. Skąd taka nazwa i jaka jest historia? Według Historycznego Słownika Szwajcarii „Grotte aux Fées" to nazwa wielu jaskiń w Valais, często dawniej umacnianych, a ta w Saint-Maurice jest najsłynniejsza. Pierwotnie określano ją jako „trou des fayes", czyli „dziurę owiec". Późniejsza nazwa nawiązuje do wróżek. W 1863 roku kanonik o nazwisku Gard przygotował jaskinię dla zwiedzających, a w 1865 roku trafiła ona do sióstr z Saint-Maurice. Od ponad 150 lat przyjmuje turystów. Jak dotrzeć? Saint-Maurice leży w dolinie Rodanu, na trasie kolejowej między Lozanną a Martigny, więc dojedziesz tu pociągiem. Z miasteczka do wejścia prowadzi podejście pod górę, które zajmuje około pół godziny. Zaplanuj wygodne buty, bo ścieżka jest stroma. Kiedy przyjechać i ile to trwa? Jaskinia jest otwarta sezonowo, mniej więcej od marca do listopada. Zwiedzanie z przewodnikiem trwa kilkadziesiąt minut. Źródła podają różne długości trasy, od około 500 metrów do kilometra, dlatego traktuj te liczby orientacyjnie. Godziny i ceny zmieniają się z sezonu na sezon, więc sprawdź aktualne na stronie biura turystycznego Saint-Maurice. W jaskini panuje stała, chłodna temperatura, więc zabierz bluzę nawet w upalny dzień. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Wejście do jaskini jest związane z ofertą zwiedzania Fort de Cindey, umocnień wbitych w skałę, do których latem organizowane są wycieczki z przewodnikiem. W samym Saint-Maurice warto zajrzeć do opactwa Saint-Maurice i do zamku, w którym działają wystawy. Szwajcarskie koleje (SBB) oferują pakiety łączące jaskinię z wizytą w zamku. Najczęstsze pytania Czy w Szwajcarii jest starsza jaskinia turystyczna? Nie. Grotte aux Fées była pierwszą jaskinią udostępnioną dla zwiedzających w Szwajcarii. Jak wysoki jest wodospad? Wodospad ma około 77 metrów i jest głównym punktem trasy. Czy to miejsce nadaje się dla dzieci? Tak, trasa jest zorganizowana i bezpieczna, ale dojście do wejścia jest strome, a wewnątrz jest chłodno i wilgotno. Czy można dojechać komunikacją publiczną? Tak, do Saint-Maurice dojeżdżają pociągi, a stamtąd idzie się pieszo pod górę do wejścia.

Cave of Sainte-Colombe, archaeological site of the Bronze Age, the Roman period and the Middle Ages

Haute-Sorne

Grota Sainte-Colombe to naturalna jaskinia i zarazem kościół wbudowany w skałę, położona w gminie Haute-Sorne, tuż przy wsi Undervelier w szwajcarskim kantonie Jura. Od epoki brązu po dziś dzień służyła ludziom jako schronienie, a później jako cel pielgrzymek. Wstęp jest bezpłatny, a zwiedzanie odbywa się na własną rękę. Gdzie leży grota i jak do niej dotrzeć? Jaskinia znajduje się na lewym brzegu rzeki Sorne, w wąwozie na północ od Undervelier, między miejscowościami Les Forges i Undervelier. Grota leży tuż przy drodze głównej nr 248.4, która łączy kotlinę Delémont z Bellelay, więc najłatwiej dojechać samochodem i zatrzymać się obok wejścia (adres: Route Principale 14, 2863 Undervelier). Współrzędne to ok. 47,3067 N, 7,2189 E, wysokość 531 m n.p.m. Piechurzy mogą wybrać trasę z Bassecourt; przejście zajmuje około trzech godzin. Co zobaczysz na miejscu? Wnętrze to pojedyncza sala o szerokości 26 m, wysokości 7 m i długości 30 m, z ogromnym portalem wejściowym. W głębi stoi kaplica wbudowana w jaskinię; obecny wygląd wnętrza pochodzi z około 1900 roku. Z sufitu spływa woda, zbierana u podstawy stalagmitu. Od wieków przypisuje się jej lecznicze znaczenie i do dziś przychodzą po nią chorzy oraz matki ze słabymi dziećmi. Jaka jest historia tego miejsca? Pod skalnym nawisem ludzie mieszkali już w epoce kamienia; znaleziono tu kości i krzemienie, a także szczątki bobra, łosia i koziorożca. Najintensywniej schronienie zasiedlano w środkowej epoce brązu, a ceramika ze środkowego i późnego brązu (ok. 1500–1000 p.n.e.) to najważniejsze znaleziska. Odkryto też żelazne przedmioty z epoki żelaza oraz ceramikę galijsko-rzymską i średniowieczną, co wskazuje na ciągłość użytkowania przez wieki. Badania prowadzili Auguste Quiquerez (1868) i Frédéric-Édouard Koby (1942); materiał z epoki brązu opracowała w 1994 roku M. Schenardi. Wcześniejsze wykopaliska mocno naruszyły warstwy ziemi. Miejsce pielgrzymkowe rozbudował pod koniec XVIII wieku książę-biskup Bazylei François-Joseph Sigismond de Roggenbach, w latach 1782–1794. Patronką jest święta Kolumba, młoda męczennica z Sens; dlaczego to ją wybrano dla jaskini, nie wiadomo, a lokalna legenda mówi, że przebywała tu na modlitwie. Kiedy przyjechać? Grota jest dostępna bez ograniczeń godzinowych przez cały rok. Najbardziej tłocznie bywa 15 sierpnia, gdy noszowi z Jury organizują coroczną pielgrzymkę. Jeśli wolisz ciszę, wybierz inny dzień; wewnątrz jest chłodno także latem, więc zabierz ciepłą bluzę. Fotografowanie jest dozwolone. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, wejście jest bezpłatne i bez ograniczeń godzin. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Samo wnętrze obejrzysz w kwadrans; dłużej zajmie dojście pieszo z Bassecourt. Skąd nazwa Sainte-Colombe? Od męczennicy z Sens. Powód związku ze świętą z tą konkretną jaskinią pozostaje niejasny. Czy to czynny kościół? To kaplica pielgrzymkowa, do której co roku 15 sierpnia przybywa pielgrzymka, a w pozostałe dni przychodzą po prostu odwiedzający.

Glacière de Monlési

Val-de-Travers

Glacière de Monlési to naturalna jaskinia lodowa w gminie Val-de-Travers w kantonie Neuchâtel, w szwajcarskim Jurze. Zimą zimne powietrze wpada do studni krasowej i zostaje w niej na całe lato, dlatego pod ziemią przez cały rok leży lód. Obiekt uchodzi za największą lodownię łuku jurajskiego. Czym jest Glacière de Monlési? To zapadlisko krasowe z trzema szybami, które prowadzą do dużej sali wypełnionej lodem. Wejście leży na wysokim płaskowyżu, na około 1127 m n.p.m., a główna studnia ma około 20 m głębokości. Zasoby lodu szacuje się na 6000 m³, a część opracowań podaje nawet około 10 000 m³. Wnętrze ma temperaturę w okolicy 0 °C. Miejsce znajduje się nad miejscowością Couvet i jest objęte ochroną jako rezerwat przyrody. Jak dojść do jaskini? Najpopularniejsze wyjścia zaczynają się w Saint-Sulpice albo przy przystanku Les Sagnettes (Col des Sagnettes), przy drodze z Fleurier do La Brévine. Często łączy się ją w jedną pętlę z Corridor aux Loups, a część tras prowadzi także przez jezioro Lac des Taillères. Skręt do jaskini nie ma oznaczenia na żadnym drogowskazie szlaku, więc zabierz mapę lub nagraną trasę GPS. Jak wygląda zejście? Największy otwór jest ukryty między drzewami i krzewami. Do wejścia prowadzi stroma ścieżka z linką asekuracyjną, a dalej metalowa drabina. Serwisy turystyczne oceniają zejście na T3: potrzebna jest pewność kroku, brak lęku wysokości i dobre obuwie. Co zabrać i kiedy jechać? czołówkę, bo w środku nie ma oświetlenia, ciepłą kurtkę i rękawiczki, buty z dobrą przyczepnością, bo lód i drabina bywają śliskie. Zalecany sezon to kwiecień–październik. Wtedy dojście jest suche i bezpieczniejsze, a lód nadal widoczny. Najczęstsze pytania Czy Glacière de Monlési jest dostępna przez cały rok? Teoretycznie lód jest tam zawsze, ale polecany okres wizyt to kwiecień–październik. Zimą ścieżka i drabina są oblodzone, a dojście dużo trudniejsze. Czy potrzebuję sprzętu jaskiniowego? Nie jest to wyprawa speleologiczna. Wystarczą czołówka, ciepłe ubranie i solidne buty, ale zejście wymaga sprawności i braku lęku wysokości. Gdzie zaparkować lub dojechać komunikacją? Dobrym punktem startu jest przystanek Les Sagnettes lub Saint-Sulpice. Dokładne połączenia sprawdź w rozkładzie jazdy lokalnego transportu kantonu Neuchâtel. Ile trwa wyprawa? Pętle z Corridor aux Loups lub Lac des Taillères zajmują zwykle kilka godzin, a samo dojście do jaskini z Les Sagnettes jest krótsze. Czas zależy od wybranej trasy.

Pfaffenloch

Toffen

Pfaffenloch to jaskinia w gminie Toffen w kantonie Berno, w dolinie Gürbe w Szwajcarii. Leży na zalesionym zboczu i od lat jest bardziej celem krótkiego spaceru z odrobiną lokalnych legend niż klasyczną atrakcją z biletami i tablicami. Czym jest Pfaffenloch? Wikidata opisuje obiekt jako jaskinię w gminie Toffen, na współrzędnych około 46,844 N i 7,484 E. Według lokalnych przekazów była to dawna pustelnia lub siedziba mnichów. Opowieść mówi, że w roku 1072 mieszkało tu dwóch zakonników, Ulrich i Cuno, związanych z tradycją kluniacką. Miano ich uważać za pobożnych, a jednocześnie za amatorów hucznych uczt. To przekaz ludowy, nie udokumentowany fakt historyczny. Skąd nazwa? Słowo „Pfaffen" oznaczało pierwotnie niższe duchowieństwo, a dopiero w czasach reformacji nabrało pejoratywnego odcienia. „Pfaffenloch" znaczy więc mniej więcej „dziura duchownych". W pobliżu miało znajdować się źródło, któremu przypisywano pomoc przy dolegliwościach klatki piersiowej. Jakie legendy krążą wokół jaskini? Rzekomy podziemny korytarz łączący jaskinię z ruinami klasztoru w Rüeggisbergu, oddalonymi o prawie pięć kilometrów. Nic nie wskazuje, że istniał naprawdę. Pomocne krasnoludki z Leuenbergu, które zniknęły, gdy ktoś dotknął ich dzbanka na mleko. Krowa krasnoludków, której odcięte mięso odrastało. Rolnik, który w soboty kończył pracę wcześniej, bo krasnoludek kazał mu usłyszeć odległy dzwon. Jak dotrzeć? Najbliższa miejscowość to Toffen, między Berno a Thun. Z miejsca zwanego Guetebrünne dojście zajmuje około 10 minut. Szlak jest nieutwardzony i stromy, a część podejścia prowadzi schodami. Pfaffenloch pojawia się też jako punkt na Gürbetaler Höhenweg, trasie wzdłuż moreny Längenberg, w pobliżu Naturpark Gantrisch. Jedna z tras ma opis o wysokości około 881 m n.p.m. Czy można wejść do środka? Nie. Po osunięciu skał w 2017 roku okolica jest praktycznie niedostępna, a wnętrze jaskini uległo zawaleniu. Jeśli idziesz w tamte strony, załóż dobre buty, a w pobliżu zbocza także kask. Zwracaj uwagę na zamknięcia i oznakowanie. W grudniu 2022 jeden z turystów zastał zamkniętą sugerowaną ścieżkę i wszedł na wzgórze nad jaskinią szlakiem turystycznym. Co jeszcze zobaczysz w Toffen? Nazwa gminy wywodzi się od tufu, który wydobywano tu od czasów rzymskich aż do 1983 roku. W dawnym kamieniołomie znaleziono ślady z epoki rzymskiej. W XIII wieku Toffen było lennem panów von Belp-Montenach. Najczęstsze pytania Czy wejście do Pfaffenloch jest płatne? Nie. To miejsce na szlaku, bez kasy biletowej i bez infrastruktury turystycznej. Czy da się wejść do jaskini? Nie. Jaskinia się zawaliła, a po osunięciu skał w 2017 roku teren jest w zasadzie zamknięty dla ruchu. Ile trwa dojście? Z Guetebrünne około 10 minut, stromą, nieutwardzoną ścieżką. Czy legendy o tunelu do Rüeggisbergu są prawdziwe? Nie. To tradycja ustna; podziemnego przejścia nikt nie udokumentował.

Hölloch

Stalden

Hölloch to rozległy system jaskiń krasowych w gminie Muotathal w kantonie Schwyz, w Szwajcarii. Punkt startowy dla zwiedzających leży w osadzie Stalden. Znane dziś korytarze mają ponad 200 km, więc jaskinia zalicza się do najdłuższych w Europie i na świecie, a część turystyczna pozwala zajrzeć do podziemnego labiryntu nawet bez doświadczenia grotołaza. Czym jest Hölloch? To wielopoziomowa sieć korytarzy, szczelin i dużych komór wyżłobionych w wapieniu przez wodę. Dokładna długość zależy od stanu pomiarów: źródła podają wartości od około 197 do ponad 211 km, a głębokość systemu przekracza 900 m. Eksploratorzy wciąż odkrywają nowe odcinki, dlatego liczby się zmieniają. Jak jaskinię odkryto? Za odkrywcę uchodzi góral z doliny Muota, Alois Ulrich, który w 1875 roku wszedł do środka z drabiną i latarnią. Od 1905 roku próbowano przystosować jaskinię do ruchu turystycznego, a w 1906 roku otwarto ją dla odwiedzających, jednak zainteresowanie było niewielkie. Powódź w 1910 roku i brak funduszy zatrzymały dalsze prace, a w czasie wojen światowych o jaskini prawie zapomniano. Systematyczna eksploracja ruszyła w latach 50. XX wieku, gdy zmierzona długość rosła w szybkim tempie. Jak zwiedzać Hölloch? Wejście jest możliwe wyłącznie z przewodnikiem. Wycieczki startują z centrum Hölloch Center przy Stalden w Muotathal, a rezerwacje prowadzi organizator Trekking Team. Krótka wycieczka z przewodnikiem trwa około dwóch godzin i obejmuje pierwsze 700 m; grupy liczą maksymalnie 30 osób. Trasa dla początkujących zajmuje około trzech godzin i prowadzi przez udostępnioną część jaskini. Dłuższe wyprawy, np. Hölloch Challenge (około sześciu godzin), wymagają czołgania się, wspinaczki i sprawności fizycznej; organizowane są dla grup od sześciu osób. Dzieci mogą uczestniczyć od 9 lat. Ceny zmieniają się w zależności od sezonu i oferty, dlatego sprawdź aktualny cennik u organizatora. Co zabrać i jak się przygotować? Temperatura w jaskini jest niska i stała, a podłoże bywa mokre i śliskie. Załóż ciepłe ubranie i buty z dobrą przyczepnością. Kask i oświetlenie dostaniesz od organizatora w ramach wycieczki. Na dłuższych trasach przygotuj się na wąskie przejścia i drabiny. Najczęstsze pytania Czy do Hölloch można wejść samodzielnie? Nie. Zwiedzanie odbywa się w grupach z wykwalifikowanym przewodnikiem. Jak długo trwa najkrótsza wycieczka? Około dwóch godzin; obejmuje początkowy odcinek około 700 m. Czy jaskinia nadaje się dla dzieci? Tak, od 9 lat, na trasach przeznaczonych dla rodzin i początkujących. Jaka jest długość Hölloch? Zależnie od źródła i daty pomiaru od około 197 do ponad 211 km, a eksploracja nadal trwa.

Höllgrotten

Edlibach

Höllgrotten to system połączonych jaskiń naciekowych w wąwozie Lorzentobel, w kantonie Zug w środkowej Szwajcarii. Leżą na pograniczu gmin Menzingen i Neuheim, w pobliżu Edlibach, a adres wejścia (Lorzendamm 28) figuruje pod Baar. To udostępniona turystycznie atrakcja, którą zwiedza się samodzielnie. Czym są Höllgrotten? Jaskinie powstały po ostatnim zlodowaceniu. Wody nasycone wapniem odkładały tu kolejne warstwy martwicy wapiennej, z której wyrosły stalaktyty i inne formy naciekowe. Niektóre z nich osiągają kilka metrów długości. Groty znajdują się na południe od rozszerzenia wąwozu zwanego „Höll", od którego wzięły nazwę. Jak odkryto jaskinie? Okolica była eksploatowana jako kamieniołom martwicy wapiennej od pierwszej połowy XIX wieku. Pierwszą grotę odsłonięto w 1862 roku przy pracach w kamieniołomie, a w latach 1885–1887 otwarto ją dla zwiedzających. W 1892 i 1902 roku natrafiono na pięć kolejnych jaskiń. Połączono je ze sobą i również udostępniono. Od 1942 roku obiekt prowadzi fundacja rodzinna. Od 2012 roku do górnej groty prowadzi nowa trasa. Co zobaczysz na trasie? Trasa biegnie z góry na dół przez kolejne komory z naciekami, sadzawkami i wilgotnymi, ciemnymi korytarzami. Przejście zajmuje około 45 minut. Wewnątrz jest chłodno i mokro, więc zabierz ciepłą odzież i wodoodporne obuwie. Jak dojechać? Do Höllgrotten dojedziesz samochodem lub rowerem z Baar. Ostatni odcinek, ok. 3 km przez las, prowadzi drogą Baarburgstrasse zamkniętą dla ruchu ogólnego. Pieszo dojdziesz w około 25 minut od przystanku Lorzentobelbrücke, który obsługuje linia Zug–Menzingen. Jest to dobry punkt wyjścia do spaceru po lesie i wąwozie. Kiedy przyjechać? Sezon trwa od 1 kwietnia do 31 października, a jaskinie otwarte są w tym czasie codziennie, niezależnie od pogody. Godziny podawane w różnych źródłach różnią się, więc przed wyjazdem sprawdź stronę hoellgrotten.ch. Temperatura w jaskiniach nie zależy od pory roku, dlatego trasa dobrze sprawdza się też w deszczowy dzień. Dla kogo? To wycieczka dla rodzin z dziećmi i miłośników przyrody. Psy na smyczy są dozwolone. W pobliżu działa restauracja z ogródkiem. Bajarka prowadzi regularnie programy dla dzieci oraz dla dorosłych i młodzieży od 16 lat, a udział wymaga wcześniejszego zgłoszenia. Najczęstsze pytania Ile trwa zwiedzanie Höllgrotten? Samodzielne przejście całej trasy zajmuje około 45 minut. Czy Höllgrotten są w Baar czy w Menzingen? Adres wejścia to Baar, ale według szwajcarskiego leksykonu historycznego jaskinie leżą na granicy gmin Menzingen i Neuheim, w pobliżu Edlibach. Co zabrać ze sobą? Wodoodporne buty i ciepłe ubranie, bo w grotach jest zimno i wilgotno. Czy to to samo co Hölloch w Muotathal? Nie. Hölloch w Muotathal to zupełnie inna, ogromna jaskinia w kantonie Schwyz. Höllgrotten to osobne, mniejsze jaskinie naciekowe w kantonie Zug.

Podziemne jezioro Saint-Léonard

Podziemne jezioro Saint-Léonard (fr. Lac souterrain de Saint-Léonard) to jaskinia z jeziorem w gminie Saint-Léonard, w kantonie Valais w Szwajcarii, mniej więcej w połowie drogi między Sion a Sierre. Uchodzi za największe naturalne podziemne jezioro Europy, które można zwiedzać łodzią. Co to za miejsce? Jaskinia ukryta jest w zboczu wzgórza porośniętym winnicami, kilkadziesiąt metrów pod powierzchnią. Jezioro ma około 300 m długości, 20 m szerokości i do 10 m głębokości. Temperatura w środku utrzymuje się przez cały rok w okolicach 15°C, więc latem jest tu wyraźnie chłodniej niż na zewnątrz, a zimą cieplej. Za największe sztuczne podziemne jezioro w Europie uznaje się Seegrotte w Hinterbrühl w Austrii. Tamto miejsce powstało sztucznie, a Saint-Léonard jest tworem natury. Jak wygląda zwiedzanie? Trasa prowadzi wyłącznie po wodzie. Zwiedzający wsiadają do dużych łodzi wiosłowych, które zabierają do 40 osób. Rejs trwa około pół godziny, a przewodnik opowiada o historii jaskini po francusku, niemiecku i angielsku. Nad głową widać skalne sklepienie, a w dobrze oświetlonych miejscach lustro wody odbija ściany groty. Jaka jest historia jaskini? Według oficjalnych informacji pierwsze wejście do jaskini odnotowano w 1943 roku, gdy po wiosennym spadku poziomu wody udało się wejść do środka. Jako badacza jaskini wymienia się Jean-Jacques'a Pittarda. Dla zwiedzających jezioro otwarto w 1949 roku i od tamtej pory pozostaje atrakcją regionu. Jak dojechać? Wejście znajduje się u podnóża wzgórza w Saint-Léonard, na wysokości około 46,26°N i 7,43°E. Sion i Sierre leżą po obu stronach miejscowości, więc dojazd samochodem z każdego z nich jest krótki. Kiedy przyjechać? Atrakcja działa sezonowo, od marca do listopada. Dokładne godziny otwarcia i ceny sprawdź przed wizytą na stronie lac-souterrain.com, bo zmieniają się w zależności od miesiąca. Temperatura pod ziemią jest stała, więc wizyta sprawdza się także w deszczowy dzień. Zabierz cieplejszą bluzę, jeśli wybierasz się w upalny dzień. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Okolice Sierre i Sion to centrum winiarskie Valais. Po wizycie w jaskini możesz przejść się wśród winnic na zboczach doliny Rodanu albo pojechać do Sion lub Sierre. Najczęstsze pytania Czy jezioro Saint-Léonard jest największym podziemnym jeziorem w Europie? To największe naturalne podziemne jezioro w Europie dostępne dla zwiedzających łodzią. Większą powierzchnię ma sztuczne Seegrotte w Austrii. Ile trwa zwiedzanie? Rejs z przewodnikiem trwa około 30 minut. Razem z dojściem warto zarezerwować godzinę. W jakich językach oprowadzają przewodnicy? Po francusku, niemiecku i angielsku. Czy zwiedzanie jest możliwe zimą? Jaskinia jest otwarta sezonowo, od marca do listopada. W pozostałych miesiącach jest zamknięta dla zwiedzających.

Nidlenloch

Oberdorf (SO)

Nidlenloch (zapisywana też jako Nidleloch) to rozległy system jaskiniowy na górze Weissenstein w kantonie Solura, w gminie Oberdorf. Z korytarzami o łącznej długości około 7,5 km i głębokością rzędu 400 metrów należy do największych jaskiń Szwajcarii, a w Jurze Szwajcarskiej nie ma głębszej. Wejście znajduje się wśród łąk i lasów grzbietu, przy popularnych szlakach spacerowych nad Solurą. Czym jest Nidlenloch? To jaskinia krasowa wydrążona w wapieniach Jury. Jej charakter jest raczej suchy, górski, a nie zalany wodą. Nie jest to urządzona trasa turystyczna z oświetleniem i pomostami, lecz naturalny system korytarzy, studni i szczelin, który zwiedza się z latarką czołową i w odpowiednim ubraniu. Dla większości odwiedzających Nidlenloch jest więc przede wszystkim punktem na mapie wędrówki po Weissensteinie, a wejście do środka to wyprawa dla osób z doświadczeniem lub z przewodnikiem. Co warto wiedzieć o historii? Pierwsza wzmianka w literaturze pochodzi z 1828 roku, gdy geolog Franz Josef Hugi opisał swoją wyprawę, w której posunął się około 350 metrów w głąb jaskini. Miejscowi znali ją zapewne wcześniej. W 1868 roku inżynier Moser sporządził plan i przekrój zbadanego wówczas odcinka w skali 1:1000. W latach 1889–1891 grupy pod kierunkiem Forstera i Rotschiego schodziły kolejnymi studniami po drabinkach linowych. Później Franz Held poprowadził ponad 60 wypraw, a do 1909 roku jaskinia należała do najgłębiej zbadanych na świecie. Od 1975 roku badania prowadzi lokalna grupa robocza Arbeitsgemeinschaft Nidlenlochforschung, która po ponownym zmapowaniu znanych partii odkryła wiele nowych korytarzy. Jak dojść do Nidlenloch? Wejście leży około pięciu minut spacerem na północ od restauracji Hinter Weissenstein. Na Weissenstein można wjechać kolejką linową z Oberdorf albo dojść pieszo z Solury przez wąwóz św. Weroniki (Verenaschlucht) i pustelnię. Popularna jednodniowa trasa prowadzi z Solury przez wąwóz i Weissenstein do Oberdorf. Dla wędrowców to dobry pretekst, by połączyć widoki z grzbietu z krótkim odwiedzeniem wejścia do jaskini. Czy można wejść do środka? Wejście jest zamknięte. Doświadczeni grotołazi mogą odebrać klucz w restauracji Hinter Weissenstein, przy czym klucz wydawany jest w godzinach otwarcia lokalu i za opłatą. Samotne wejście jest odradzane. Osobom bez doświadczenia poleca się zwiedzanie z przewodnikiem, które trzeba zorganizować wcześniej. Sekcja Szwajcarskiego Klubu Alpejskiego Weissenstein oferuje jednodniowe wyprawy do jaskini, np. 24 października 2026 roku, ze startem przy dolnej stacji kolejki. Informacje o aktualnych cenach i zasadach najlepiej sprawdzić przed przyjazdem. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? W Oberdorf, u stóp góry, można obejrzeć ślady dinozaurów sprzed około 145 milionów lat. Sam Weissenstein jest też jednym z głównych punktów widokowych Jury, z panoramą na Alpy przy dobrej pogodzie, a wąwóz Verenaschlucht z pustelnią to klasyczny punkt początkowy wędrówek. Najczęstsze pytania Jak długa i głęboka jest jaskinia Nidlenloch? Źródła podają różne wartości: długość około 7,5–8 km (jedno z nich 7561 m), głębokość od około 394 do 407 metrów. Zależy to od momentu pomiarów i metody. Czy Nidlenloch jest otwarta dla turystów? Nie ma tu zwykłej trasy turystycznej. Wejście jest zamknięte, a klucz wydaje restauracja Hinter Weissenstein. Bez doświadczenia warto zapisać się na zwiedzanie z przewodnikiem. Ile czasu zajmuje dojście od restauracji? Około pięciu minut w kierunku północnym. Kiedy najlepiej przyjechać? Najlepiej w okresie, gdy działa kolejka i restauracja, czyli w sezonie wędrówkowym. Wyprawy do wnętrza jaskini organizowane są także jesienią.

St. Beatus-Höhlen

Sundlauenen

Jaskinie św. Beatusa (St. Beatus Caves) w Sundlauenen to jedna z najchętniej odwiedzanych jaskiń pokazowych Szwajcarii. Leżą w gminie Beatenberg w kantonie Berno, na północnym brzegu Jeziora Thuńskiego, tuż nad taflą wody. To system jaskiń naciekowych, z którego turystom udostępniono oświetloną trasę z wodospadami i muzeum. Czym są jaskinie św. Beatusa? Jaskinie wydrążyła woda w masywie Niederhorn, a ich nazwa pochodzi od mnicha i pustelnika Beatusa, czczonego jako święty. Według legendy to on znalazł tu schronienie. Historycznie potwierdzone jest, że w jaskiniach mieszkali pustelnicy aż do średniowiecza. Cały system jest znacznie rozleglejszy od części pokazowej, a źródła podają różne długości zbadanych korytarzy, sięgające kilkunastu kilometrów. Co zobaczysz na trasie? Dla zwiedzających przygotowano około kilometra oświetlonych korytarzy. Ścieżka prowadzi przez sale pełne stalaktytów i stalagmitów, wzdłuż wąskich szczelin i obok spadającej wody. Trasa liczy 297 stopni i pokonuje różnicę wysokości około 87 metrów. Na przejście zarezerwuj mniej więcej godzinę. Zwiedzasz na własną rękę, korzystając z tablic informacyjnych i audioprzewodnika. Na końcu czeka muzeum jaskiniowe, odnowione w 2013 roku. Opowiada o powstaniu i odkrywaniu jaskiń, pokazuje prehistoryczne znaleziska i makietę masywu Niederhorn. Wstęp do muzeum wliczono w bilet. Jak się przygotować? W środku utrzymuje się stała temperatura 8–10°C i wysoka wilgotność, więc zabierz ciepłą bluzę i wygodne buty z dobrą przyczepnością. Schody są liczne i śliskie, a trasa nie jest dostosowana do wózków ani osób z trudnościami w poruszaniu się. Jak dojechać? Jaskinie leżą przy drodze nad Jeziorem Thuńskim między Thun a Interlaken. Dojedziesz tu samochodem, autobusem lub statkiem po jeziorze. Od parkingu i przystanku do wejścia idzie się kawałek pod górę, wzdłuż strumienia. Kiedy przyjechać? Jaskinie są najpełniej dostępne w sezonie od wiosny do jesieni, a godziny otwarcia i ceny zmieniają się z roku na rok. Aktualne dane sprawdź na oficjalnej stronie obiektu przed wyjazdem. W upalny dzień chłodne wnętrze to dodatkowa zaleta, a poranek pozwala uniknąć największych grup. Najczęstsze pytania Ile trwa zwiedzanie jaskiń św. Beatusa? Około godziny. Trasa ma ok. 1 km, a sama wizyta z muzeum zajmuje zwykle trochę więcej. Czy potrzebuję przewodnika? Nie. Zwiedzanie jest indywidualne, z tablicami informacyjnymi i audioprzewodnikiem. Jaka jest temperatura w jaskiniach? Stale 8–10°C, więc nawet latem warto mieć ciepłe ubranie. Czy jaskinie są dostępne dla osób na wózkach? Nie. Trasa ma prawie 300 stopni i jest stroma, dlatego nie jest przystosowana do wózków.

Kobelwald Kristallhöhle

Kobelwald

Kristallhöhle Kobelwald to jaskinia we wsi Kobelwald, w gminie Oberriet, w szwajcarskim kantonie St. Gallen, w dolinie Renu (Rheintal). Należy do najbardziej cenionych jaskiń udostępnionych turystom w Szwajcarii, a jej wnętrze słynie z kryształów kalcytu pokrywających ściany i szczeliny skalne. Co zobaczysz w Kristallhöhle Kobelwald? Trasa prowadzi przez wąskie korytarze i komory o ścianach wyłożonych szarymi i białymi kryształami kalcytu. Po drodze mija się małe podziemne jeziorko oraz wodospad, które nadają wnętrzu niezwykły charakter. Temperatura w jaskini jest niska i wynosi około 8,5°C, więc nawet w upalny dzień przyda się ciepła bluza. Cała jaskinia ma według katalogu showcaves.com około 665 m długości i różnicę poziomów rzędu 91 m. Turyści zwiedzają jednak tylko jej fragment. Źródła podają różne długości trasy, od około 128 do około 256 m, dlatego warto sprawdzić aktualne informacje na stronie obiektu. Czy do jaskini wchodzi się samodzielnie? Nie. Wejście jest możliwe wyłącznie z przewodnikiem jaskiniowym. Grupa wchodzi razem, a przewodnik prowadzi trasę i pilnuje bezpieczeństwa. W środku jest ciasno i wilgotno, a nawierzchnia bywa śliska, więc potrzebne jest solidne, zakryte obuwie. Jak dojechać i dojść do jaskini? Kobelwald leży w dolinie Renu, niedaleko granicy z Austrią i Liechtensteinem. Samochodem dojedziesz do kilku parkingów w pobliżu wejścia. Z najbliższego z nich, oznaczonego jako P3 „Tanzplatz", na miejsce idzie się około 10 minut. Droga prowadzi przez las, więc przydadzą się buty do chodzenia. Kiedy przyjechać i ile kosztuje bilet? Jaskinia jest czynna sezonowo, mniej więcej od Wielkanocy do początku listopada. W niedziele i święta zwiedzanie odbywa się bez wcześniejszej rezerwacji, a w pozostałe dni tygodnia grupy zwiedzają po wcześniejszym umówieniu. W szczycie lata, w czasie szkolnych wakacji, jaskinia otwarta jest codziennie. Godziny różnią się nieco w zależności od źródła, dlatego przed wyjazdem sprawdź oficjalną stronę kristallhoehle.ch. Bilet dla dorosłych kosztował w ostatnich danych około 10 franków szwajcarskich, a dla dzieci w wieku 6–14 lat około 5 franków. Ceny mogą się zmieniać z sezonu na sezon. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Rheintal to płaska dolina otoczona wzgórzami Appenzell i Alpstein, a okolice Oberriet oferują spokojne trasy spacerowe po łąkach i sadach. Wycieczkę do jaskini łatwo połączyć ze spacerem po okolicy, a sama wizyta zajmuje zwykle około godziny. To dobry pomysł na rodzinną atrakcję w deszczowy dzień, bo większość czasu spędza się pod ziemią. Najczęstsze pytania Czy mogę wejść do Kristallhöhle Kobelwald bez przewodnika? Nie. Zwiedzanie odbywa się tylko w towarzystwie przewodnika jaskiniowego. Jak długo idzie się od parkingu do wejścia? Z parkingu P3 „Tanzplatz" to około 10 minut spaceru. Czy jaskinia jest czynna przez cały rok? Nie. Sezon trwa mniej więcej od Wielkanocy do początku listopada. Najpewniej trafisz w niedzielę lub w święto, kiedy nie trzeba rezerwować wizyty. Jaka jest temperatura w środku? Około 8,5°C przez cały rok, dlatego warto zabrać ciepłe ubranie. Czy to dobra atrakcja dla dzieci? Tak, bilety dla dzieci w wieku 6–14 lat są tańsze, a wodospad i kryształy zwykle robią na młodszych zwiedzających duże wrażenie. Trasa wymaga jednak pewnego kroku i dobrego obuwia.

Schafloch

Sigriswil

Schafloch to naturalna jaskinia-tunel w grani Sigriswilergrat nad Jeziorem Thuńskim, w gminie Sigriswil (kanton Berno, Szwajcaria). Można ją przejść pieszo na wylot, co czyni ją jedną z bardziej nietypowych atrakcji szlaków Oberlandu Berneńskiego. Czym jest Schafloch? To skalny korytarz przebijający grzbiet pod szczytem Sigriswiler Rothorn. Nie jest to udostępniona turystycznie jaskinia z oświetleniem i kasą, lecz dziki, górski przejazd, z którego korzystają piechurzy na trasach w rejonie Justistal. Wnętrze jest ciemne, a przejście lekko zakrzywione, dlatego światło jest obowiązkowe. Jak dotrzeć do Schafloch? Wyprawę zaczyna się powyżej Jeziora Thuńskiego, w dolinie Justistal. Z wsi Sigriswil jedzie się wąską drogą Justistalstrasse, która po mniej więcej kwadransie jazdy rozwidla się. Stamtąd dojście do wejścia zajmuje według opisów tras nieco ponad godzinę. Druga popularna wersja startuje z parkingu Schwanden Sagi i prowadzi przez halę pasterską Zettenalp. Wejście do tunelu znajduje się przy punkcie 1811 na mapie. Schafloch często wplata się w dłuższą pętlę z wejściem na Sigriswiler Rothorn, którą promuje także lokalna organizacja turystyczna z Interlaken. Co zabrać do jaskini? Czołówkę lub dobrą latarkę, bo w środku nie ma oświetlenia. Buty z dobrą podeszwą, ponieważ przy deszczu lub śniegu podłoże bywa śliskie. Ciepłą warstwę ubrania, bo w skale jest chłodniej niż na zewnątrz. Co zobaczysz po drugiej stronie? Wschodni wylot tunelu otwiera widok na dolinę Justistal i szczyty Alp Berneńskich. Taki kontrast, czyli ciemność przejścia i nagle szeroka panorama, to główny powód, dla którego turyści włączają Schafloch do trasy. Co wiadomo o historii? Jaskinię odwiedził 5 września 1822 roku Guillaume-Henri Dufour, późniejszy generał szwajcarski, i opublikował z tej wizyty relację. W 1884 roku zmierzyli ją inżynierowie z Berna. W czasie II wojny światowej armia szwajcarska rozbudowała ją w punkt obronny: na obu końcach powstały stanowiska zaporowe i magazyny amunicji. Ślady tych fortyfikacji nadają przejściu dodatkowy, historyczny wymiar. Kiedy przyjechać? Trasę najlepiej planować na miesiące bez śniegu, zwykle od późnej wiosny do jesieni, w stabilną pogodę. Na początku sezonu i po opadach sprawdź warunki na szlaku, bo wyżej mogą leżeć płaty śniegu, a w tunelu robi się ślisko. Najczęstsze pytania Czy do Schafloch potrzebna jest latarka? Tak. W tunelu nie ma oświetlenia, a przejście jest lekko zakrzywione, więc bez czołówki trudno się w nim bezpiecznie poruszać. Skąd najłatwiej zacząć wędrówkę? Dwie typowe opcje to dolina Justistal, dokąd dojeżdża się z Sigriswil drogą Justistalstrasse, oraz parking Schwanden Sagi z podejściem przez Zettenalp. Czy to jaskinia z odkryciami kopalnych niedźwiedzi? Nie ma na to potwierdzenia w źródłach. Schafloch jest znany głównie jako przejście turystyczne i dawny punkt obronny, a nie stanowisko paleontologiczne. Czy da się połączyć jaskinię ze szczytem? Tak, Schafloch bywa elementem trasy na Sigriswiler Rothorn, gdzie tunel jest jej wyraźnym urozmaiceniem.

Täuferhöhle

Bäretswil

Täuferhöhle to jaskinia w lesie koło Bäretswil, w kantonie Zurych. Przez dziesięciolecia dawała schronienie prześladowanym anabaptystom, a dziś jest cichym celem krótkiej wycieczki po Zürcher Oberland. Czym jest Täuferhöhle? To niewielka jaskinia erozyjna w zlepieńcu. Ma około 30 metrów długości. Za dużym portalem otwiera się jedna przestronna komora z nagimi ścianami. Według jednego z opisów trasy sam kocioł skalny ma około 40 metrów szerokości. Wnętrze jest dobrze oświetlone światłem dziennym. W pobliżu jest też mała, ciemna grota, do której potrzebna jest latarka. Współrzędne obiektu to około 47,317 N, 8,886 E. Dlaczego nazywa się Jaskinią Anabaptystów? Zurychscy anabaptyści oddzielili się od Kościoła reformowanego w Zurychu w 1524 roku. Spór dotyczył przede wszystkim chrztu dorosłych. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii ruch miał w Bäretswil od 1525 roku wielu zwolenników. Gdy władze kantonu zaczęły ich ścigać, jaskinia posłużyła jako kryjówka w XVI i XVII wieku. W środku znaleziono narzędzia, skorupy naczyń i grzebienie. Miejsce prawdopodobnie użytkowano już w epoce kamienia. Jak dojść do jaskini? Do jaskini prowadzi ścieżka przez las, a ostatni odcinek to stroma zejściowa kładka ze schodami. W 2007 roku drewnianą konstrukcję zastąpiono żelazną. Sama wycieczka jest krótka, ale teren jest nierówny, więc przyda się solidne obuwie. Dojazd samochodem bywa kłopotliwy. Droga wiedzie przez Ringwil, a na niej stoi wiele gospodarstw ze słabym oznakowaniem, dlatego warto mieć mapę offline. Dobrym rozwiązaniem jest pieszy szlak okrężny. Operator SOB opisuje taką pętlę z Gibswil przez Wissengubel i Täuferhöhle. Co jest na miejscu? darmowy wstęp, bez godzin otwarcia, miejsce na ognisko z paleniskiem do grillowania, tablice informacyjne o historii okolicy, o których wspominają odwiedzający, ławki i mały potok w kotle skalnym. Jaskinia nadaje się na piknik. Używa się jej też jako miejsca na nabożeństwa pod gołym niebem. Kiedy przyjechać? Najlepiej w suchą pogodę od późnej wiosny do jesieni, gdy schody i ścieżka nie są śliskie. Po deszczach teren w wąwozie bywa mokry. Zimą zejście może być oblodzone. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Jaskinia jest dostępna bez opłat i bez ograniczeń godzinowych. Czy potrzebna jest latarka? Główna komora jest dobrze doświetlona. Latarka przyda się tylko w małej ciemnej grocie obok. Czy można rozpalić ogień? Na miejscu jest palenisko do grillowania. Przynieś własne drewno i zostaw miejsce czyste. Kto ukrywał się w jaskini? Anabaptyści, czyli członkowie ruchu, który w 1524 roku wyodrębnił się z reformacji zuryskiej. Przebywali tu w XVI i XVII wieku. Gdzie zostawić samochód? Trasa dojazdu prowadzi małymi drogami przez Ringwil. Znaki są rzadkie, więc sprawdź dojazd przed wyjazdem. Wygodniejsza bywa piesza trasa z Gibswil.

Aabach Wasserfall

Horgen

Aabach Wasserfall w Horgen to wodospad w wąwozie Aabachtobel, nad Jeziorem Zuryskim w kantonie Zurych. Leży na bocznym dopływie potoku Aabach i jest jednym z celów spokojnych wędrówek z Horgen w stronę półwyspu Au. Co to za miejsce? Aabachtobel to dziki, skalisty wąwóz, którym Aabach spływa do jeziora. Potok tworzy tu mniejsze i większe kaskady, w tutejszej mowie zwane „Giessen", oraz płytkie baseny, w których latem można się zanurzyć. Wodospad, o którym mowa, nie leży w głównym korycie, lecz na bocznym strumieniu. Spada ze skalnego progu, a obok znajdziesz niewielkie oczko wodne i miejsce na ognisko. Najefektowniej wygląda po deszczu i w czasie roztopów, gdy strumień niesie najwięcej wody. W dolnych partiach wąwozu widać odsłonięte warstwy piaskowca i margla z górnej molasy słodkowodnej, co czyni spacer ciekawym także dla osób interesujących się geologią. Na trasie wspominane są też inne punkty: średniej wielkości wodospad Bernhardsfall oraz dawna sztolnia po dawnej kopalni, zamknięta i leżąca poniżej leśnej ścieżki. Jak dojść do wodospadu? Najpopularniejszy wariant to opisany przez Zürcher Wanderwege spacer Horgen – Aabachtobel – Halbinsel Au. Zaczyna się przy przystanku autobusowym Horgen, Hüttenstrasse. Ścieżka prowadzi wzdłuż potoku: miejscami metalowymi schodami, po niskich stopniach skalnych i wąskimi przejściami między skałami. Po trzecim moście szlak opuszcza koryto Aabach i lekko podchodzi do wodospadu na bocznym strumieniu. Dalej trasa wspina się zalesionym zboczem do skraju lasu z widokiem i schodzi do przystanku Horgen, Käpfnach. Stamtąd idzie się w dół nad jezioro i brzegiem, częściowo drewnianymi kładkami przez trzciny, do Au. Cała pętla liczy 7,5 km, ma 65 m podejść i 200 m zejść, a poziom trudności określono jako łatwy. Orientacyjne czasy marszu od startu: most nad Aabach: około 30 minut, Käpfnach: około 50 minut, jezioro Ausee: około 1 godz. 20 min, przystań promowa Au: około 1 godz. 35 min, stacja Au: około 1 godz. 55 min. Komoot opisuje także pętle z Horgen i z Au: krótką, łatwą (ok. 6,3 km, niecałe 2 godziny), średnią (ok. 12,5 km, około 3,5 godziny) oraz 9,5 km z Au (około 2 godz. 40 min). Kiedy przyjechać? Wodospad ma najwięcej wody po opadach i wiosną, w czasie topnienia śniegu. Latem przydadzą się baseny w korycie potoku. Po deszczu skały i schody są śliskie, więc załóż buty z dobrą podeszwą. Co jeszcze zobaczysz po drodze? Z krawędzi lasu rozciąga się widok, a końcowy odcinek prowadzi brzegiem jeziora z kilkoma miejscami dostępu do wody. Opcjonalnie można zrobić pętlę wokół stawu Auseelein i dojść do zamku w Au. Przy stacji Au i w okolicy przystani działa gastronomia, a restauracja stoi na wzgórzu Au. Najczęstsze pytania Czy trasa jest trudna? Nie. Opis ZVV klasyfikuje ją jako łatwą, ale występują metalowe schody i wąskie skalne przejścia. Skąd zacząć? Najwygodniej z przystanku Horgen, Hüttenstrasse, a zakończyć w Au przy stacji kolejowej lub przystani promowej. Gdzie leży wodospad względem potoku? Na bocznym strumieniu, do którego dochodzi się po trzecim moście, gdy ścieżka odchodzi od głównego koryta Aabach. Kiedy wodospad wygląda najlepiej? Po obfitych deszczach i w czasie roztopów.

Berschnerfall

Berschis

Berschnerfall to wodospad o wysokości około 46 metrów, ukryty w leśnym wąwozie nad wsią Berschis, w gminie Walenstadt (kanton St. Gallen). Leży w regionie Heidiland, kilka kilometrów od jeziora Walensee, a woda spada tu ze skalnego progu, którym płynie potok Berschnerbach. To krótka, niewymagająca wycieczka dla osób, które chcą zobaczyć wodospad bez całodniowej wyprawy w góry. Co zobaczysz na miejscu? Sam wodospad jest pojedynczym, wysokim strumieniem wody spadającym w głąb zacienionej szczeliny. Przed nim przerzucono drewniany mostek nad potokiem, z którego ogląda się kaskadę. Bliżej podejść się nie da, więc zdjęcia robi się z tego punktu. Po drodze szlak prowadzi wzdłuż Berschnerbach, a las wokół zapewnia cień nawet w upalne dni. Pętla powrotna biegnie naturalną ścieżką i mija dwa ciekawe miejsca. Pierwszym jest Ughürig Brunnä, naturalny młyn lodowcowy, czyli wypłukane przez dawny lodowiec zagłębienie w skale. Drugim jest grota lourdzka, przy której stoją ławki pod starymi drzewami, dobre miejsce na odpoczynek. Jak dojść do wodospadu? Start jest w centrum Berschis, gdzie stoi tablica informacyjna z opisem trasy. Podejście do wodospadu zajmuje około 25 minut i prowadzi stale w górę, wzdłuż potoku, aż po zakręcie wyłania się szczelina z wodospadem. Pełna pętla ma około 3,6 km, wymaga mniej więcej 1 godziny 15 minut i obejmuje około 195 metrów przewyższenia. Trasa ma średni stopień trudności, a ostatni odcinek może być stromy, dlatego przydają się buty z dobrą przyczepnością. Jak dojechać do Berschis? Samochodem z Zurychu to około godziny jazdy. Koleją dojedziesz z Zurychu w nieco ponad godzinę i dwadzieścia minut. Pociągiem jedzie się do Walenstadt, skąd autobus dowozi do przystanku Berschis Unterdorf. Taka podróż nie wymaga auta, a przystanek jest blisko początku szlaku. Kiedy przyjechać? Wodospad jest najbardziej efektowny wiosną, w czasie topnienia śniegu, oraz po obfitych deszczach, kiedy potok niesie dużo wody. W suchych okresach strumień bywa wyraźnie cieńszy. Najlepiej wybrać dzień bez opadów, bo wilgotne korzenie i skały na ścieżce stają się śliskie. Aktualne warunki na szlaku warto sprawdzić przed wyjściem, ponieważ różne serwisy podają nieco inne dane o długości i czasie przejścia. Co jeszcze warto połączyć z wycieczką? Berschis leży niedaleko Walensee, więc spacer łatwo połączyć z wizytą nad jeziorem albo z innymi atrakcjami Heidilandu. Wodospad nie wymaga więcej niż pół dnia, dlatego sprawdza się jako uzupełnienie dłuższego programu w regionie. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Berschnerfall? Ma około 46 metrów wysokości. Ile trwa spacer do wodospadu? Podejście ze wsi zajmuje około 25 minut, a cała pętla z powrotem przez młyn lodowcowy i grotę około 1 godziny 15 minut. Czy można podejść pod sam wodospad? Nie. Szlak kończy się przy drewnianym mostku, z którego widać kaskadę, ale dalej nie ma przejścia. Kiedy wodospad ma najwięcej wody? Wiosną podczas roztopów i po intensywnych deszczach. Czy dojadę tam komunikacją publiczną? Tak. Pociągiem do Walenstadt, a potem autobusem do przystanku Berschis Unterdorf.

Mattbachfall

Mels

Mattbachfall to wodospad w dolinie Weisstannental, na terenie gminy Mels w kantonie St. Gallen (region Sarganserland). Potok Mattbach tworzy tu dwa osobne wodospady, górny i dolny, położone niemal na samym końcu doliny. Dolny stopień da się obejrzeć po krótkim spacerze od parkingu, dlatego miejsce nadaje się na szybki przystanek, a nie całodniową wyprawę. Gdzie leży Mattbachfall? Wodospady znajdują się w głębi Weisstannental, bocznej doliny odchodzącej od Mels. Dolina jest znana z licznych kaskad: w okolicy wymienia się siedem wodospadów z nazwami i dziesiątki bezimiennych. Mattbachfall to jeden z nich, a obok parkingu widać też sąsiedni Isengrindfall. Współrzędne parkingu to w przybliżeniu 46,9676 N, 9,2706 E. Jak dojechać do Mattbachfall? Samochodem jedź z Mels doliną do wsi Weisstannen. Tam przejedź przez most i skręć w prawo w wąską drogę, która po kilku kilometrach kończy się przy domu i niewielkim parkingu. Stąd do dolnego wodospadu idzie się mniej niż pięć minut. Wjazd i oglądanie są bezpłatne. Bez auta dojedziesz koleją i autobusem do przystanku Weisstannen Oberdorf (około 1,5 godziny z większych miast regionu), a dalej czeka Cię około 5 km marszu do wodospadów. Co zobaczysz na miejscu? Dwa stopnie jednego potoku. Dolny wodospad jest łatwo dostępny, górny wymaga więcej wysiłku. Teren tuż przy dolnym stopniu bywa błotnisty, stromy i śliski, zwłaszcza po lewej stronie wodospadu, gdzie turyści podchodzą bliżej. Nie jest to dobre miejsce dla bardzo małych dzieci. Z parkingu widać dodatkowo Isengrindfall, więc jedna wizyta pozwala zobaczyć dwa wodospady. Kiedy przyjechać? Najlepszy jest początek lata, gdy topniejący śnieg zasila potok i wodospady mają najwięcej wody. Dojazd samochodem bywa możliwy już w kwietniu i maju, zanim w górach ruszą sezonowe kolejki linowe, więc wiosną to dobra alternatywa dla wyższych tras. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Alpe Walabütz, szałas w pobliżu wodospadów, znany z serów, popularny też wśród rowerzystów (trasa na Komoot łączy go z Mattbachfall). Wodospady Muttenbach, Sässbach i Piltschina w okolicy Batöni: z Weisstannen to około 4 km marszu i 500 m podejścia, czyli 80–90 minut. Sama wieś Weisstannen jako baza wypadów w głąb doliny. Najczęstsze pytania Czy do Mattbachfall trzeba iść na pieszą wycieczkę? Nie. Po dojeździe na parking do dolnego wodospadu dzieli Cię kilka minut spaceru. Czy wstęp jest płatny? Nie, miejsce jest ogólnodostępne i bezpłatne. Czy to dobre miejsce z małymi dziećmi? Z dziećmi lepiej zostać przy dolnym stopniu. Zbocza przy wodospadzie są strome i błotniste. Kiedy wodospad ma najwięcej wody? We wczesnym lecie, w czasie intensywnego topnienia śniegu.

Batöni

Weisstannen

Batöni to amfiteatr wodospadów nad wsią Weisstannen w kantonie St. Gallen, w dolinie Weisstannental, w regionie Heidiland. Miejsce nazywane Wasserfall-Arena Batöni należy do obszaru Tektonicznej Areny Sardona, wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Co zobaczysz w Batöni? W kotle skalnym spadają z urwisk aż pięć wodospadów o wysokości od 45 do 86 metrów. Zasilają je potoki górskie, m.in. Sässbach i Piltschinabach, a jeden z przewodników podaje dla nich wysokości około 86 i 81 metrów, a dla Muttenbach około 45 metrów. Cały cyrk wodny widać jednocześnie, co czyni go jednym z bardziej efektownych miejsc w tej części Alp. W okolicy często pojawiają się kozice, jelenie, a czasem koziorożce. Jak dojść do Batöni? Dolinę osiąga się koleją do Sargans lub Mels, a stamtąd autobusem pocztowym do Weisstannen. Typowa trasa zaczyna się przy przystanku Weisstannen Oberdorf i prowadzi wzdłuż potoku Gufelbach. Pętla trwa około 3 godzin, ma około 7–8 km i 530–590 m podejścia; różne źródła podają nieco inne liczby, a trudność określa się jako średnią. Najwyższy punkt trasy leży na wysokości około 1530 m n.p.m. Przez Batöni biegnie też czwarty odcinek Szlaku Światowego Dziedzictwa Sardona nr 73, z Weisstannen do schroniska Sardona SAC. Co jeszcze można połączyć z wizytą? Wytrwali turyści mogą ruszyć dalej przez przełęcz Lavtinasattel do schroniska Pizolhütte, mijając jezioro Wildsee, jedno z pięciu jezior znanej trasy 5-Seen-Wanderung. To trudna wycieczka, około 11,9 km i ponad 6 godzin marszu, z podejściem ok. 1600 m. Dobrym pomysłem jest zaparkowanie w Wangs i dojazd do Weisstannen komunikacją publiczną. Kiedy jechać i na co uważać? Trasa jest zwykle przejezdna dopiero od początku lipca, bo wcześniej utrudniają ją resztki śniegu i lawiny. Przed wyjściem sprawdź aktualny stan szlaków, zwłaszcza po burzach; w 2022 roku rejon był czasowo zamknięty z powodu zniszczeń. Przy szlaku nie ma wskazanej infrastruktury, zabierz wodę i prowiant. Obszar leży w federalnej strefie ochrony zwierzyny Graue Hörner, dlatego trzymaj się wyznaczonych ścieżek i zasad zachowania. Najczęstsze pytania Ile czasu zajmuje spacer do wodospadów? Około 3 godzin w obie strony z Weisstannen Oberdorf. Czy Batöni nadaje się dla rodzin? Trasa jest średnio trudna i ma ponad 500 m podejścia, więc najlepiej sprawdzi się dla dzieci przyzwyczajonych do wędrówek. Czy można dojechać komunikacją publiczną? Tak, pociągiem do Sargans lub Mels i autobusem pocztowym do Weisstannen. Czy przy wodospadach są zwierzęta? Można spotkać kozice, jelenie i koziorożce, ale obszar jest chroniony, więc obserwuj je z dystansu.

Isengrindfall

Mels

Isengrindfall to wodospad w głębi doliny Weisstannental, w gminie Mels w kantonie St. Gallen (region Sarganserland, Szwajcaria). Podawana wysokość to około 230 metrów, co stawia go wśród najwyższych wodospadów Europy. Co zobaczysz? Potok Scheubsbach spada tu z pionowej skalnej ściany Isengrind do kotła zwanego Walabütz. Woda opada jednym, długim skokiem, więc widok robi wrażenie nawet z dużej odległości. Różnica poziomów jest tak duża, że turyści często porównują wodospad do słynnego Staubbach w Lauterbrunnen, który jest od niego wyższy o około 60 metrów. Wodospad leży na końcu doliny, w otoczeniu wysokich zboczy. Poniżej ujęcie wody należące do elektrowni Kraftwerke Sarganserland kieruje część przepływu w stronę zapory Gigerwald, dlatego wodospad nie jest elementem w pełni „dzikiej" rzeki. Spływ wód trafia ostatecznie do rzeki Seez. Jak dotrzeć? Z Mels jedź w głąb doliny Weisstannental do wsi Weisstannen. Za mostem skręć w wąską drogę prowadzącą do parkingu przy jej końcu. Już stamtąd widać Isengrindfall, więc nie potrzebujesz wędrówki ani specjalnego sprzętu. Bez samochodu dojedziesz koleją do Sargans, a dalej autobusem do Weisstannen. Z Weisstannen do końca drogi trzeba jednak liczyć się z dodatkowym odcinkiem pieszo lub transportem na własną rękę. Co jeszcze jest w pobliżu? Kilka minut dalej znajdziesz wodospad Mattbachfall, złożony z dwóch oddzielnych strug. W dolinie jest łącznie siedem nazwanych wodospadów i wiele bezimiennych. Osobną atrakcją jest Wasserfall-Arena Batöni nad Weisstannen. To inny obiekt, dostępny pieszą trasą w obie strony około 7 km (ok. 590 m przewyższenia, mniej więcej 3 godziny), prowadzącą szlakiem Sardona World Heritage Trail. W rezerwacie łowieckim po drodze często widuje się kozice, jelenie i koziorożce. Kiedy przyjechać? Najlepsza pora to wczesne lato, gdy topniejący śnieg zasila potok i wodospad ma największy przepływ. Latem i wczesną jesienią droga dojazdowa jest zwykle przejezdna; przed wyjazdem sprawdź warunki lokalne, bo burze w górach potrafią czasowo zamykać trasy. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Isengrindfall? Najczęściej podaje się około 230 metrów. Dane pochodzą z serwisów turystycznych, więc mogą się nieznacznie różnić. Czy trzeba iść na pieszą wędrówkę? Nie. Dobry widok na wodospad jest z parkingu na końcu drogi w Weisstannental. Kiedy wodospad jest najefektowniejszy? We wczesnym lecie, w okresie roztopów. Czy w pobliżu są inne wodospady? Tak. Mattbachfall jest kilka minut dalej, a w okolicy Weisstannen znajdziesz też arenę wodospadów Batöni.

Wodospad Reichenbach

Geissholz

Wodospad Reichenbach (Reichenbachfälle) leży koło Meiringen i przysiółka Geissholz w kantonie Berno, w dolinie Haslital. To jeden z najwyższych wodospadów w Alpach: rzeka Reichenbach spada kaskadami w stronę doliny Aare. Miejsce zyskało światową sławę dzięki Arthurowi Conanowi Doyle'owi, który w opowiadaniu „Ostatnie zadanie" umieścił tu starcie Sherlocka Holmesa z profesorem Moriartym. Jak wysoki jest wodospad Reichenbach? Całość tworzy pięć kaskad o łącznej wysokości około 200 metrów. Najwyższy stopień ma około 90 metrów. W publikacjach turystycznych spotkasz też inne liczby (od 110 do 250 m), bo zależy to od tego, które odcinki się wlicza. Woda wpada do doliny Aare w pobliżu Meiringen. Jak dojechać na wodospad? Najwygodniej wjechać kolejką linowo-terenową Reichenbachfall-Bahn. Stacja dolna znajduje się w Willigen, około 20 minut spacerem od dworca w Meiringen. Kolej działa od 1899 roku, a w 1999 roku odbudowano ją według oryginalnego projektu. Dwa wagony zabierają po 24 osoby, a przejazd w górę trwa kilka minut i pokonuje około 240 metrów różnicy wysokości. Z górnej stacji kilka minut spacerem dzieli Cię od punktu widokowego nad wodospadem. Kolejka kursuje sezonowo, od wiosny do początku października (w 2026 roku od 2 maja do 4 października). Godziny zależą od miesiąca, więc przed wyjazdem sprawdź aktualny rozkład. Do stacji prowadzą schody, dlatego dojazd nie jest odpowiedni dla wózków inwalidzkich ani dziecięcych. Psy są dozwolone. Co zobaczysz na miejscu? szereg kaskad i mgłę wodną niesioną przez wiatr, szczególnie silną w czasie wiosennych roztopów, widoki na dolinę Haslital z górnych platform, ślady związane z Holmesem, w tym pamiątkowa tablica przy ścieżce w miejscu, gdzie według powieści doszło do pojedynku. W samym Meiringen warto dodać do planu Muzeum Sherlocka Holmesa i spacer po miasteczku, a z wodospadem łatwo połączyć kolejny punkt w Haslital, np. wąwóz Aareschlucht. Kiedy jechać? Sezon kolejki trwa mniej więcej od maja do początku października. Najwięcej wody niosą wiosna i początek lata, gdy topnieje śnieg w górach. Latem kolejka jeździ najdłużej w ciągu dnia, więc łatwiej uniknąć kolejek, wybierając wczesny ranek. Najczęstsze pytania Czy wstęp do wodospadu jest płatny? Wodospad można oglądać swobodnie, ale przejazd kolejką Reichenbachfall-Bahn wymaga biletu. Aktualne ceny znajdziesz w rozkładzie operatora. Ile czasu zajmuje zwiedzanie? Na przejazd kolejką, spacer do punktów widokowych i zjazd potrzeba zwykle od 1,5 do 2 godzin, razem z dojściem od stacji w Meiringen. Czy można dojść pieszo, bez kolejki? Tak. Z Meiringen prowadzi ścieżka w górę; dojście do stacji dolnej zajmuje ok. 20 minut, a dalej wspinaczka jest stroma. Dlaczego wodospad jest związany z Sherlockiem Holmesem? Conan Doyle wybrał go na miejsce rzekomej śmierci detektywa w opowiadaniu z 1893 roku. Dlatego w okolicy znajdziesz odniesienia do Holmesa, w tym muzeum w Meiringen.

Oltschibachfall

Unterbach

Oltschibachfall to wodospad nad wsią Unterbach w Haslital, w kantonie Berno, między Meiringen a Brienz. Woda spada ze zbocza Oltschiburg w stronę doliny Aare i jest dobrze widoczna z dna doliny, choć odwiedza go znacznie mniej turystów niż Reichenbach czy Giessbach. Jak wysoki jest Oltschibachfall? Źródła podają różne liczby. Serwis European Waterfalls opisuje całkowity spadek na ponad 200 m, z pojedynczym górnym uskokiem około 140 m. Bergwelten mówi o mniej więcej 140 metrach, a World of Waterfalls, licząc z poziomic mapy, szacuje wysokość na około 260 m. Wszystkie te dane są częściowo szacunkowe, dlatego warto traktować je jako rząd wielkości: to jeden z wyższych wodospadów regionu. Skąd najlepiej zobaczyć wodospad? Z drogi głównej – jadąc doliną widać kaskadę z oddali, ale nie ma tam miejsca na postój. Z bocznej drogi koło lotniska w Meiringen – dojazd Unterbachstrasse pozwala podejść bliżej; trzeba pamiętać, że obok biegnie pas startowy bazy lotniczej. Z Unterbach – w wiosce jest parking, a stamtąd nieutwardzona ścieżka prowadzi do punktu widokowego z bliższym widokiem. Dobry widok na wodospad ma też gospoda Gasthof Rössli w Unterbach. Czy jest szlak pieszy? Tak. Bergwelten opisuje pętlę z Unterbach przez Oltschibachfall do Meiringen: 8,4 km, około 3 godzin marszu, przewyższenie około 428 m w górę i 408 m w dół, najwyższy punkt na wysokości 965 m. Większość trasy prowadzi chłodnymi, zacienionymi ścieżkami leśnymi, a do samego wodospadu dochodzi się po krótkim odcinku przez las. Wędrówka nie wymaga sprzętu górskiego, ale warto mieć porządne buty. Kiedy przyjechać? Za najlepszy okres na wędrówkę uznaje się czas od maja do września. Wodospad jest najbardziej efektowny po roztopach i po obfitych opadach, gdy strumień niesie najwięcej wody; w suchym okresie strumień bywa wyraźnie cieńszy. Latem las daje cień, więc trasa jest przyjemna także w upał. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? W sąsiedztwie znajdziesz Wandelbachfall, wielostopniowy wodospad, którego łączną wysokość podaje się na ponad 300 m, a także znane wodospady Giessbach nad Jeziorem Brienz i Reichenbach koło Meiringen. Wszystkie leżą w promieniu krótkiej jazdy samochodem lub pociągiem, więc można połączyć je w jednodniowy objazd. Najczęstsze pytania Czy wstęp do wodospadu jest płatny? Nie, punkty widokowe i ścieżki w okolicy Unterbach są ogólnodostępne. Czy mogę zatrzymać się samochodem przy drodze głównej? Nie. Z drogi głównej wodospad widać tylko z daleka. Zaparkuj w Unterbach lub skorzystaj z bocznej drogi koło lotniska. Ile czasu zajmuje wizyta? Samo dojście z Unterbach do punktu widokowego to krótki spacer. Pełna pętla do Meiringen zajmuje około trzech godzin. Czy to najwyższy wodospad w okolicy? Nie ma jednej pewnej odpowiedzi: wysokość Oltschibachfall szacuje się różnie, a Wandelbachfall bywa podawany jako wyższy, więc nie warto opierać się na rankingu.

Simmenfälle

Lenk

Simmenfälle to kaskady rzeki Simme w górnej części doliny Simmental, kilka minut jazdy od uzdrowiska i ośrodka narciarskiego Lenk w kantonie Berno. Rzeka spada tu progami przez skalne zbocze, a latem niesie tak dużo wody, że huk słychać z drogi. To najłatwiejszy punkt startowy do wędrówki w stronę źródeł Simme. Co zobaczysz przy Simmenfälle? Główną atrakcją jest sama kaskada, obserwowana z szerokiej ścieżki biegnącej tuż obok. Według lokalnych opisów wodospad nie powstał całkiem naturalnie: w 1702 roku skałę rozsadzono, by uregulować bieg rzeki, która wcześniej często wylewała. Informacje o wysokości są w źródłach niespójne, bo różne opracowania opisują różne odcinki kaskady, dlatego nie podajemy jednej liczby. Przy parkingu stoi restauracja, a dalej na szlaku są kolejne miejsca na posiłek. Jak dojść do wodospadu? Dojedziesz tu z Lenk samochodem lub autobusem – przystanek nazywa się Lenk, Simmenfälle. Parking znajduje się przy restauracji Simmenfälle, dodatkowe miejsca są też przy szkole obok drogi Lenk–Simmefäll. Od parkingu szeroka, łagodnie wznosząca się droga prowadzi obok kaskad na halę Rezliberg. Co dalej: Rezliberg i Siebenbrünnen Z Rezliberg warto zrobić krótką wycieczkę do Siebenbrünnen (Sibe Brünne, „siedem źródeł”) – to właśnie tu rodzi się Simme. Woda wypływa ze szczelin u stóp wapiennej ściany wachlarzem o szerokości około 30 metrów, a zasila ją woda z lodowca między Wildstrubel a Rohrbachstein. W lecie przez siedem źródeł płynie nawet do 2800 litrów na sekundę. Dalsza trasa prowadzi do jeziorka Flueseeli i do chaty bez obsługi Fluhseehütte; ta pętla ma około 10,8 km, 1055 m podejścia, około 4 godzin 50 minut marszu i stopień T3 (wymagająca wędrówka górska). Szlak jest polecany od czerwca do października. Inny wariant, także zaczynający się przy Simmenfälle, wiedzie na Iffigenalp, gdzie można zjeść i zobaczyć wodospad Iffigfall. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas to lato i wczesna jesień, gdy szlaki są otwarte, a wody w rzece jest najwięcej – po roztopach kaskada robi największe wrażenie. Zimą okolica należy do narciarzy, a ścieżki do źródeł nie są polecane. Przed wyjściem sprawdź stan szlaku i otwarcie schronisk. Najczęstsze pytania Czy wejście do Simmenfälle jest płatne? Źródła nie wspominają o opłacie za dojście do wodospadu; płatny może być jedynie parking lub konsumpcja w restauracji. Ile czasu zajmuje sama kaskada? Sam spacer do wodospadu i z powrotem to krótki przystanek. Do Rezliberg i Siebenbrünnen zaplanuj dłuższą wędrówkę. Czy można zjeść po drodze? Tak. Gastronomia działa przy Simmenfälle, przy Siebenbrunnen oraz na Iffigenalp, są też miejsca na ognisko. Gdzie leży źródło Simme? W Siebenbrünnen na hali Rezliberg, nad Lenk, tuż pod wapienną ścianą.

Iffigfall

Lenk

Iffigfall to jeden z najwyższych wodospadów Berneńskiego Oberlandu, położony w dolinie Iffigental nad miejscowością Lenk w Simmentalu (kanton Berno, Szwajcaria). Potok Iffigbach spada tu z progu skalnego z wysokości ponad 100 metrów, kaskadą kilku stopni. Wstęp jest bezpłatny, a dojście nie wymaga sprzętu wspinaczkowego. Co zobaczysz na miejscu? Iffigfall robi wrażenie przede wszystkim skalą: woda z potoku zasilanego topniejącym lodowcem rozbija się na kolejnych progach, a u podstawy osiada chłodna mgiełka. Różne źródła podają wysokość od około 70 do ponad 100 m; większość, w tym lokalna organizacja turystyczna, wskazuje wartość powyżej stu metrów. Zimą wodospad zamarza i staje się jednym z popularniejszych lodospadów regionu — trasa wspinaczkowa ma około 140 m. Jak dotrzeć do Iffigfall? Najwygodniejsza jest podróż autobusem pocztowym (Postauto) z Lenk do przystanku końcowego Iffigenalp, położonego na końcu doliny. Stamtąd szlak prowadzi w dół wzdłuż potoku. Ścieżka opuszcza brzeg Iffigbach powyżej progu i szerokim łukiem schodzi do podnóża wodospadu, dzięki czemu oglądasz go z dołu. Dalsza droga do Lenk liczy łącznie około 8,8 km i zajmuje około 2,5 godziny. Trasa jest łatwa i w większości prowadzi w dół, przez osadę Pöschenried. Krótko przed Lenk warto zatrzymać się nad jeziorkiem Lenkersee. A jeśli chcę zacząć w Lenk? Możliwy jest też wariant w drugą stronę: z dworca w Lenk przez Rohresee wzdłuż Iffigbach do wodospadu, a dalej w górę do Iffigenalp. To około trzech godzin marszu i około 580 m przewyższenia. Powrót do Lenk najłatwiej zorganizować autobusem. Kiedy przyjechać? Szlak jest atrakcyjny od późnej wiosny do jesieni, gdy doliną da się swobodnie przejść; w okresie roztopów i po deszczach wodospad niesie najwięcej wody. Zimą warunki są zależne od śniegu i lodu, a sam wodospad ogląda się wtedy jako lodospad. Przed wyjazdem sprawdź aktualny rozkład autobusów do Iffigenalp, bo kursy zmieniają się sezonowo. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Z Iffigenalp odchodzą szlaki w stronę jeziora Iffigsee i masywu Wildstrubel, więc wodospad można połączyć z dłuższą wycieczką wysokogórską. W Lenk znajdziesz inne atrakcje związane z wodą: Simmenfälle oraz źródło Siebenbrünnen, z którego woda wypływa szerokim wachlarzem o szerokości około 30 m. Łączna pętla z Lenk obejmująca te miejsca liczy około 16 km. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Iffigfall jest płatny? Nie. Wodospad leży przy publicznym szlaku i wstęp jest bezpłatny. Płacisz tylko za bilet autobusu, jeśli korzystasz z Postauto. Ile czasu zajmuje spacer? Zejście z Iffigenalp do Lenk zajmuje około 2,5 godziny, a sam odcinek do wodospadu jest znacznie krótszy. Wariant z Lenk przez Rohresee do Iffigenalp to około trzech godzin w jedną stronę, z podejściem. Czy trasa nadaje się dla dzieci? Wariant z autobusem i zejściem w dół jest łatwy i dobrze sprawdza się dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Podejście z Lenk jest bardziej wymagające. Jak wysoki jest Iffigfall? Najczęściej podaje się ponad 100 m spadku, kaskadą kilku stopni. Niektóre zestawienia wymieniają mniejszą wartość, około 70 m, co wynika z innego sposobu pomiaru.