Natura — Szwajcaria

Thal Nature Park

Aedermannsdorf

Thal Nature Park (niem. Naturpark Thal) to park przyrody w szwajcarskim kantonie Solothurn, tuż przy granicach kantonów Berno i Bazylea-Okręg. Leży w paśmie Jury Solurskiej i łączy szeroką dolinę rzeki Dünnern z wysokimi grzbietami górskimi. Największą gminą parku jest Balsthal, a właśnie tam mieści się biuro informacyjne. To dobry kierunek na spokojny wypad w góry, z dala od tłumów znanych alpejskich kurortów. Gdzie leży i czym jest Thal Nature Park? Park obejmuje dolinę Dünnern położoną za pasmem górskim Weissenstein. Szwajcarski urząd FOEN uznał go za „park o znaczeniu krajowym”. Etykieta ta obowiązuje przez dziesięć lat od utworzenia, czyli od 1 stycznia 2010 roku, a decyzję potwierdzono w 2012 roku. Współrzędne parku to około 47,32° N i 7,67° E. Co warto zobaczyć w parku? Najważniejsze atrakcje to punkty widokowe, szlaki piesze i rowerowe, ruiny zamków oraz ścieżki tematyczne. Punkty widokowe: na liście najczęściej polecanych miejsc są Wasserfallen, Balmberg i Hinterer Weissenstein. Ten ostatni, o wysokości 1395 m n.p.m., jest najwyższym szczytem parku. Ścieżki tematyczne: Holzweg Thal (ścieżka poświęcona drewnu), Wolf Gorge Trail (szlak przez wąwóz), La Route verte oraz Jura Trail Thal. W Gänsbrunnen biegnie ścieżka geologiczna, która pokazuje warstwy skalne regionu. Historia i kultura: w dolinie znajdziesz muzea regionalne i ruiny zamków. Zamki i ruiny w Balsthal strzegą wejścia do doliny. Przyroda: w okolicy Welschenrohr, niedaleko wąwozu Wolf Gorge, prowadzony jest projekt reintrodukcji żubra europejskiego. Jak wygląda wędrówka lub wycieczka rowerowa? Wymagającą trasą jest wysokogórski szlak z Balsthal na Weissenstein, pokonywany pieszo lub na rowerze górskim. Ma około 21 km i prowadzi długim podejściem, więc wymaga dobrej kondycji. Spokojniejsze opcje to krótsze ścieżki tematyczne w dolinie, odpowiednie także na rodzinny spacer. Jak dojechać? Z Solothurn dojedziesz w około 25 minut przez tunel Weissenstein. Latem, w niedziele i święta, kursuje NaturparkBus, który ułatwia dotarcie do punktów wyjściowych szlaków bez samochodu. Informacje o parku zdobędziesz w biurze w Balsthal. Najczęstsze pytania Gdzie leży Thal Nature Park? W kantonie Solothurn w Szwajcarii, przy granicy z kantonami Berno i Bazylea-Okręg. Jaki jest najwyższy szczyt parku? Hinterer Weissenstein, 1395 m n.p.m. Które miasto jest największe w parku? Balsthal, gdzie znajduje się też biuro informacyjne. Czy dojadę tu komunikacją? Tak, w sezonie letnim w niedziele i święta jeździ NaturparkBus. Z Solothurn przez tunel Weissenstein to około 25 minut jazdy. Co robić z dziećmi? Wybierz ścieżki tematyczne, na przykład Holzweg Thal, albo odwiedź muzea w dolinie. Projekt reintrodukcji żubra w okolicy Welschenrohr też jest ciekawym celem. Czy park ma oficjalny status? Tak, jest uznany za park o znaczeniu krajowym, z etykietą obowiązującą od 1 stycznia 2010 roku na okres dziesięciu lat.

Parc naturel régional Jura vaudois

Gimel

Parc naturel régional Jura vaudois to regionalny park przyrody w szwajcarskim kantonie Vaud, rozciągający się od masywu Dôle po okolice Romainmôtier. Gimel, położone u stóp Jury, należy do gmin tworzących park, więc to dobra baza wypadowa na spokojne wędrówki po górskich pastwiskach. Czym jest park? Park ma status regionalnego parku przyrody o znaczeniu krajowym od 2013 roku. Obejmuje około 570 km² i ponad trzydzieści gmin, w których mieszka kilkadziesiąt tysięcy osób. Związek gmin z parkiem opiera się na umowie i kolejnych kartach parku; obecna dotyczy lat 2023–2032. To nie park narodowy, ale obszar, gdzie rolnictwo, leśnictwo, turystyka i ochrona krajobrazu mają się wzajemnie uzupełniać. Co tu zobaczysz? Najbardziej charakterystyczny jest krajobraz zalesionych pastwisk: samotne świerki, kamienne murki z suchego kamienia i rozproszone domy pasterskie, których w parku są setki. Obok nich leżą rozległe lasy, na przykład Risoud. Dawna gospodarka pastwiskowo-leśna wciąż kształtuje te widoki. Park prowadzi ścieżki tematyczne. Jedna opowiada o drewnie rezonansowym, czyli świerku cenionym przez lutników. Inna poświęcona jest mrówkom rudnicom, owadom, które w 1966 roku jako pierwsze w Szwajcarii objęto ochroną. Gdzie zacząć? Główną bramą do parku jest centrum informacyjne Espace Découvertes na przełęczy Col du Marchairuz, z wystawą stałą o projektach parku. Godziny otwarcia zależą od hotelu-restauracji obok, a w poniedziałki i wtorki centrum jest zamknięte, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje. Jak wędrować? Popularna jest Grande Traversée du Jura, szlak biegnący granią Jury z widokami i zalesionymi pastwiskami. Prowadzi m.in. na Mont Tendre (1679 m), najwyższy punkt Jury Vaudois. Odcinek z Saint-Cergue do Marchairuz wiedzie przez typowe pastwiska jurajskie. Zimą w okolicach przełęczy wytyczono trasy narciarstwa biegowego. Najczęstsze pytania Czy da się dojechać komunikacją publiczną? Na Col du Marchairuz kursuje autobus pocztowy (linia 840), przez cały rok, ale w weekendy w ograniczonym wymiarze. Przewóz rowerów wymaga rezerwacji od maja do października. Czy wstęp jest płatny? Wędrówki po szlakach parku nie wymagają biletu; płatne mogą być pojedyncze oferty lokalne. Kiedy jechać? Latem i wczesną jesienią na wędrówki, zimą na narty biegowe i spacery w rakietach. Czy to park narodowy? Nie, to regionalny park przyrody; reguły ochrony są łagodniejsze niż w parku narodowym, ale obowiązuje szacunek dla pasterzy i zwierząt.

Lauerzersee

Steinen

Lake Lauerz (niem. Lauerzersee) to niewielkie jezioro w szwajcarskim kantonie Schwyz, tuż przy miejscowości Steinen. Leży między Seewen, Lauerz i Goldau, u stóp Rigi i masywu Mythen, a w jego wodach znajdują się dwie małe wyspy. Gdzie leży Lake Lauerz? Jezioro znajduje się w dystrykcie Schwyz, w sercu Szwajcarii Środkowej, około 47,03° N i 8,60° E. Nad brzegami leżą Steinen, Seewen i Lauerz, a na wschodzie leży Goldau. Dojedziesz tu pociągiem lub samochodem z Schwyz, Zug i Lucerny, a okolicę dobrze zwiedza się pieszo. Jak duże jest jezioro? Powierzchnia wynosi około 3,1 km², a przy wysokim stanie wody dochodzi do około 3,6 km². Maksymalna głębokość to 13–14 m, średnia mniej więcej 6–7 m. To jezioro płytkie, o objętości około 23 mln m³. Jego poziom nie jest regulowany. Rzeka Steiner Aa utworzyła w nim rozległą deltę. W okolicy wyspy Schwanau próg tektoniczny dzieli akwen na dwie części, więc z brzegu widać wyraźnie dwa baseny. Co zobaczysz nad jeziorem? Wyspa Schwanau – niewielka wyspa z pozostałościami średniowiecznej warowni i kaplicą. To najbardziej rozpoznawalny punkt jeziora i dobry cel krótkiego spaceru wzdłuż brzegu. Roggenburg – druga, niezamieszkana wyspa, widoczna z brzegu. Tereny przybrzeżne – pasy trzcin i łąki podmokłe wpisane są do szwajcarskiego inwentarza krajobrazów chronionych (BLN 1604). Jezioro przyciąga ptaki wodne, więc warto zabrać lornetkę. Widok na góry – panorama Rigi i Mythen daje dobre zdjęcia, zwłaszcza rano. Jaka jest historia jeziora? W 1806 roku z Rossbergu zeszła lawina skalna, zwana osuwiskiem Goldau. Zasypała część doliny i zmniejszyła lustro jeziora co najmniej o jedną siódmą. Fala powodziowa uszkodziła Lauerz, wyspy Schwanau i Seewen. Dawne dno jeziora to dziś teren, który nazywa się Sägel. Ślady katastrofy widać w ukształtowaniu doliny między jeziorem a Goldau. Kiedy przyjechać? Najlepiej od późnej wiosny do jesieni, gdy pogoda sprzyja spacerom i wycieczkom w góry. Woda jest płytka i nagrzewa się szybciej niż w głębokich jeziorach alpejskich. Jesienią jezioro wyróżniają kolory brzegów i widok na pierwszy śnieg na szczytach. Najczęstsze pytania Ile ma głębokości Lake Lauerz? Maksymalnie 13–14 m, średnio około 6–7 m, zależnie od źródła. Czy na jeziorze są wyspy? Tak, Schwanau z ruinami warowni i kaplicą oraz niezamieszkany Roggenburg. Skąd wzięła się nazwa Lauerzersee? To lokalna niemiecka nazwa jeziora, od sąsiedniej miejscowości Lauerz. W materiałach angielskich używa się nazwy Lake Lauerz. Jak wpłynęło na jezioro osuwisko z 1806 roku? Masy skalne zmniejszyły jego powierzchnię co najmniej o jedną siódmą i spowodowały falę powodziową, która uszkodziła nadbrzeżne osady.

former Tschingelsee

Reichenbach im Kandertal

Dawny Tschingelsee w gminie Reichenbach im Kandertal (kanton Berno) to jezioro, którego już prawie nie ma. Powstało w jedną noc w 1972 roku w dolinie Kiental, a dziś jest wypełnioną osadami równiną aluwialną pod ochroną przyrody. Warto tu zajrzeć, żeby zobaczyć, jak szybko górska rzeka potrafi zmienić krajobraz. Skąd wzięło się jezioro? W nocy z 18 na 19 lipca 1972 roku po gwałtownej burzy zsunął się ze zboczy Ärmighorn rumosz skalno-błotny. Masa materiału zagrodziła dolną część doliny Tschingelalp i zatamowała potok Gornerenbach. W ciągu kilku godzin za naturalną zaporą o wysokości około sześciu metrów zgromadziła się woda. Powstało jezioro długie na blisko 800 metrów. Źródła opisują zdarzenie różnie: jako lawinę gruzową, spływ rumoszu lub obrywisko, ale co do daty i skutków są zgodne. Co zobaczysz dzisiaj? Dawnego jeziora nie obejrzysz już jako lustra wody. Potok, który nazywany jest też Gamchibach, przez dziesięciolecia nanosił żwir i piasek, a cofanie się lodowca Gamchi wzmacniało ten proces. Zbiornik został w praktyce wypełniony. Krajobraz stale się zmienia: koryto wędruje, powstają odnogi, mielizny i płaty roślinności nadrzecznej. Dla przyrodników to żywy przykład zarastania jeziora i rozwoju terenów zalewowych. Obszar od 1987 roku objęty jest ochroną jako rezerwat przyrody kantonu Berno. Według planów z ostatnich lat chroniona powierzchnia ma wzrosnąć z 44,5 do 77,8 hektara, a teren ma zyskać status krajobrazu aluwialnego o znaczeniu krajowym. Tło tworzą strome stoki Ärmighornu i wysokie szczyty nad doliną. Jak dotrzeć? Dolina Kiental leży w Oberlandzie Berneńskim, w granicach gminy Reichenbach im Kandertal. Współrzędne dawnego jeziora to około 46,552 N, 7,743 E. Do doliny dojedziesz samochodem lub komunikacją publiczną z Reichenbach, a wyżej, w stronę Griesalp, kursuje słynna stroma linia PostBus z Kiental. Tschingelsee leży na popularnej pieszej trasie Kiental – Tschingelsee – wąwóz Griesschlucht – Pochtenalp – Griesalp. Kiedy przyjechać? Najlepiej w sezonie wędrówkowym, czyli od późnej wiosny do jesieni, gdy szlaki są wolne od śniegu. Latem potok niesie więcej wody i krajobraz jest najbardziej dynamiczny. Po obfitych deszczach poziom wody i przebieg koryta mogą się zmieniać, więc zachowaj ostrożność przy brzegach. Najczęstsze pytania Czy Tschingelsee jeszcze istnieje? Nie jako normalne jezioro. Osady naniesione przez potok praktycznie wypełniły zbiornik, a teren jest dziś krajobrazem aluwialnym. Kiedy i jak powstało? W nocy z 18 na 19 lipca 1972 roku, gdy rumosz zsunięty ze zboczy Ärmighorn zatamował potok Gornerenbach. Czy teren jest chroniony? Tak, od 1987 roku jest rezerwatem przyrody, a jego powierzchnię planuje się powiększyć do 77,8 hektara. Czy można tu przyjść na pieszą wycieczkę? Tak. Miejsce leży na trasie z Kiental przez wąwóz Griesschlucht i Pochtenalp do Griesalp, a z Kiental do Griesalp można też wjechać autobusem PostBus.

Burgseewli

Goldswil

Burgseewli (Burgseeli) to małe jezioro w Goldswil, w gminie Ringgenberg w kantonie Berno. Leży na północnym brzegu Jeziora Brienz, w zagłębieniu u stóp skalistego grzbietu zwanego „Burg”. Od ponad dziewięćdziesięciu lat działa tu naturalne kąpielisko, które jest jednym z ciekawszych miejsc na ciepłą kąpiel w okolicach Interlaken. Czym jest Burgseewli? Jezioro zajmuje około 5,25 ha, a jego największa głębokość wynosi około 19 m. Leży w niewielkiej kotlinie między Ringgenberg a Goldswil, kilkaset metrów od brzegu Brienzersee. Nazwa wywodzi się najprawdopodobniej od pobliskiego skalistego grzbietu, a nie od zamku nad samą wodą. Kąpielisko istnieje od 1932 roku i było później modernizowane oraz powiększane, z uwzględnieniem ochrony przyrody. Czy można się tu kąpać? Tak. Woda jest wyraźnie cieplejsza niż w sąsiednim Brienzersee, bo płytkie, niewielkie jezioro szybko się nagrzewa. W upalne dni temperatura dochodzi do 26 °C. Na miejscu są plaża, brodzik dla dzieci, miejsce do grillowania i restauracja. Sezon trwa mniej więcej od maja do połowy września; w 2026 roku od 10 maja do 20 września. Bilet dla dorosłego kosztuje 6 CHF. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Ruina kościoła w Goldswil na wzgórzu nad wsią, uznawana za jeden z najstarszych kościołów regionu. Ruina zamku Ringgenberg z kaplicą zamkową z XVII wieku. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii kościół wzniesiono w latach 1670–71 na ruinach zamku, wykorzystując mury i wieżę jako dzwonnicę. Schadenburg, ruiny przy drodze do Niederried, z którymi wiąże się ponura legenda. Szlak wzdłuż brzegu Jeziora Brienz, łączący Ringgenberg, Goldswil i Niederried. Jak dotrzeć? Najwygodniej pociągiem lub statkiem do Ringgenberg albo Goldswil, a stamtąd kilkanaście minut spacerem. Z Interlaken to kilka kilometrów, więc dojazd samochodem lub rowerem też jest prosty. Przystanki w Goldswil i Ringgenberg leżą przy Brienzersee, a kąpielisko jest położone między nimi. Kiedy przyjechać? Od końca maja do początku września, gdy kąpielisko działa, a woda jest najcieplejsza. Najlepiej w słoneczny dzień w środku tygodnia, kiedy jest mniej gości. Poza sezonem warto wybrać się na spacer do ruin w okolicy. Najczęstsze pytania Czy Burgseewli jest czynne cały rok? Nie. Kąpielisko działa sezonowo, mniej więcej od maja do połowy września. Ile kosztuje wstęp? Bilet dla dorosłego to 6 CHF; ceny dla dzieci i karnety sprawdź na stronie kąpieliska przed wizytą. Czy jest tu coś dla dzieci? Tak, jest brodzik dla dzieci, a płytka woda przy brzegu sprzyja rodzinom. Czy woda jest cieplejsza niż w Brienzersee? Tak. Dzięki niewielkim rozmiarom jezioro nagrzewa się do około 26 °C.

Oberstockensee

Erlenbach im Simmental

Oberstockensee to niewielkie jezioro górskie nad miejscowością Erlenbach im Simmental w kantonie Berno, w Szwajcarii. Leży poniżej szczytu Stockhorn, w dolinie Simmental, na wysokości około 1670 m n.p.m. Jego powierzchnia to 11,8 ha, a zagłębienie, w którym się znajduje, otwiera się na zachód od grani. Gdzie leży Oberstockensee i skąd ta nazwa? Jezioro zajmuje duże zagłębienie około 100 m poniżej grani Stockhorn. W XIX i XX wieku często nazywano je Vorderstockensee lub Spetbärglisee. Mieszkańcy do dziś używają nazwy Spetbärglisee. Pochodzi ona od pastwiska Spetbärgli, które leży po jednej stronie wody; po drugiej stronie rozciąga się hala Vorderstocken. Pasterze tłumaczą nazwę tym, że śnieg i lód utrzymują się tu często aż do późnej wiosny. Jak dotrzeć na miejsce? Wyprawę zaczyna się w Erlenbach, na stacji dolnej kolejki linowej Stockhornbahn. Przejazd do stacji pośredniej Chrindi (ok. 1640 m) trwa około 15 minut. Stamtąd prowadzi pętla przez Vorderstockenalp nad jezioro, opisywana jako trasa o długości około 6 km i czasie przejścia około 2 godzin 15 minut. Można też wjechać kolejką na górną stację i zejść przez Oberstockenalp, robiąc krótkie odbicie nad wodę. Na tej trasie do stacji Chrindi jest 3,4 km i około 1 godziny 10 minut marszu. Co zobaczysz po drodze? Nad jeziorem otaczają cię alpejskie hale, a w tle wznosi się masyw Stockhorn, którego wierzchołek przekracza 2100 m. W tej samej okolicy leży Hinterstockensee, znany z turkusowej wody. Szlaki łączą oba jeziora, więc ich zwiedzanie można spiąć w jedną wycieczkę. Sprawdzaj oznaczenia na szlakach, bo każde jezioro w masywie ma własną nazwę i położenie. Czy można tu łowić ryby? Tak. W jeziorach masywu Stockhorn pływają pstrągi tęczowe, a wędkowanie odbywa się na podstawie jednodniowego zezwolenia. Sprzęt i przynętę można wypożyczyć przy stacji pośredniej. Sezon trwa zwykle od maja do połowy listopada. Ceny i zasady zmieniają się, dlatego sprawdź aktualne warunki na stronie operatora kolejki. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas to lato i wczesna jesień, gdy szlaki są wolne od śniegu. Wczesnym latem wokół jeziora mogą jeszcze zalegać płaty śniegu. Zabierz buty trekkingowe, ciepłą warstwę ubrania i ochronę przed słońcem, bo na tej wysokości pogoda zmienia się szybko. Najczęstsze pytania Czy Oberstockensee to to samo co Spetbärglisee? Tak. Spetbärglisee to lokalna nazwa tego samego jeziora, używana przez mieszkańców. Dawniej spotykano też nazwę Vorderstockensee. Jak długo idzie się od stacji Chrindi? Pętla przez Vorderstockenalp nad jezioro zajmuje około 2 godzin 15 minut i liczy około 6 km. Czy w jeziorze można łowić pstrągi? Tak, po wykupieniu jednodniowego zezwolenia. Sezon trwa mniej więcej od maja do połowy listopada. Czy to jedyne jezioro w okolicy Stockhorn? Nie. W pobliżu leży m.in. Hinterstockensee, a szlaki pozwalają zobaczyć kilka jezior podczas jednej wycieczki.

Lej Nair (Surlej)

Surlej

Lej Nair w Surlej to niewielkie torfowiskowe jeziorko w Engadynie (Gryzonia, Szwajcaria), położone w lesie ponad Silvaplaną, tuż obok osady Surlej u stóp masywu Corvatsch. Nazwa pochodzi z romanszu i oznacza „czarne jezioro" — ciemna woda dobrze oddaje charakter tego miejsca. Nie myl go z innym Lej Nair koło Pontresiny. Co zobaczysz nad Lej Nair? Jeziorko leży na wysokości około 1864 m n.p.m. i otaczają je drzewa oraz podmokłe brzegi. Wokół wody poprowadzono pomost, z którego łatwo obserwować roślinność i owady — latem można wypatrzyć ważki. Są tu ławki, miejsca piknikowe, paleniska z drewnem do grillowania oraz toaleta, więc to wygodny przystanek na rodzinną wycieczkę. Jak dojść do Lej Nair? Najprostsza trasa startuje przy moście w Surlej. Ścieżka wznosi się przez las i po krótkim podejściu dociera do jeziorka. Cała pętla Surlej – Lej Nair – Lej Marsch mieści się w przedziale wysokości od ok. 1791 do 1902 m, czyli bez dużych przewyższeń. Do Surlej dojedziesz autobusem z Silvaplany lub St. Moritz; w pobliżu stoi też dolna stacja kolejki na Corvatsch. Co jeszcze po drodze? Od Lej Nair szlak schodzi do Lej Marsch — znanego kąpieliska z licznymi miejscami na grilla. Dalej pętla prowadzi nad Champfèrsee i jego południowym brzegiem wraca do Surlej. Jeśli nie chcesz iść z powrotem pieszo, możesz wsiąść do autobusu na przystanku przy kempingu. Kiedy przyjechać? Najlepiej od późnej wiosny do jesieni, gdy ścieżki są wolne od śniegu, a nad wodą można odpocząć i zrobić piknik. Zimą okolica Surlej służy głównie narciarzom, a pomost i paleniska tracą na znaczeniu. Najczęstsze pytania Czy nad Lej Nair można się kąpać? Jeziorko ma charakter torfowiskowy i służy raczej do spacerów oraz odpoczynku. Do kąpieli polecany jest sąsiedni Lej Marsch. Czy można rozpalić ognisko? Tak, przy jeziorku są wyznaczone paleniska, a drewno jest na miejscu. Korzystaj wyłącznie z tych miejsc. Czy trasa jest trudna? Nie. Podejście z Surlej przez las jest krótkie, a cała pętla nie ma dużych różnic wysokości, więc nadaje się dla rodzin. Jak odróżnić to jezioro od Lej Nair koło Pontresiny? To położone w Surlej leży nad Silvaplaną, przy szlaku do Lej Marsch. Drugie jezioro o tej nazwie znajduje się w okolicy Pontresiny, na innej trasie.

Lago di Tom

Piotta

Lago di Tom to małe jezioro górskie w dolinie Piora, nad miejscowością Piotta w kantonie Ticino w Szwajcarii. Leży na wysokości około 2020 m n.p.m., zajmuje około 13 hektarów i jest jednym z jezior tworzących przyrodniczy region Ritom–Piora w Leventinie. Gdzie leży Lago di Tom? Jezioro znajduje się w wysokogórskiej dolinie Piora, na północ od Piotty, w gminie Quinto. Sąsiaduje ze znacznie większym zbiornikiem Lago Ritom, od którego dzieli je krótki odcinek szlaku i kilkadziesiąt metrów różnicy wzniesienia. To dwa odrębne jeziora: Ritom jest sztucznie spiętrzony, Tom to niewielki akwen leżący wyżej. Jak dotrzeć do Lago di Tom? Najwygodniejszy start to Piotta. Stamtąd kolejka linowa wwozi turystów w okolice Lago Ritom. Od górnej stacji do brzegu Ritom idzie się około 20 minut, a dalej szlak prowadzi w górę do Lago di Tom. Do rejonu jezior można też dojechać drogą od strony Altanki. Sam odcinek do Tom wymaga podejścia, więc przydadzą się buty trekkingowe. Co zobaczysz nad jeziorem? Lago di Tom to cel dla tych, którzy lubią spokojniejsze, wyżej położone zakątki. Woda leży w kotlinie wśród alpejskich łąk i skał, a widoki obejmują dolinę Piora i okoliczne grzbiety. W okolicy znajduje się wiele innych jeziorek: Cadagno, Taneda, Lago della Miniera i Lago di Dentro. Lago Cadagno znane jest z warstw wody, które się nie mieszają, i bada się je naukowo od 1903 roku. Jak włączyć Lago di Tom w trasę? Popularne są dwa warianty: Trzy jeziora: Ritom, Lago di Tom i Lago di Cadagno, ok. 12 km i około czterech i pół godziny marszu. Pełna pętla z Ritom: przez Cadagno, Lago di Dentro, Lago della Miniera, schronisko Capanna Cadlimo i jeziora Taneda z powrotem nad Ritom. To szlak górski wymagający dobrej kondycji. Na trasie leży schronisko Capanna Cadagno, a Capanna Cadlimo (sekcja SAC Uto) jest obsługiwana od końca czerwca do połowy października. Kiedy przyjechać? Szlaki w Piorze są najlepsze od czerwca do września. Wcześniej i później mogą leżeć płaty śniegu, a pogoda w wysokich partiach szybko się zmienia. Na dłuższe wędrówki zabierz ciepłe ubranie, wodę i aktualną mapę. Najczęstsze pytania Czy Lago di Tom to to samo co Lago Ritom? Nie. Ritom to większe jezioro-zbiornik w pobliżu, a Lago di Tom to osobny, mały akwen położony wyżej. Jak duże jest Lago di Tom? Ma powierzchnię około 13 ha i leży na wysokości ok. 2020 m n.p.m. Czy da się dojechać nad jezioro kolejką? Kolejka z Piotty dowozi w okolice Lago Ritom. Stamtąd do Lago di Tom trzeba dojść pieszo szlakiem w górę. Czy wędrówka nadaje się dla rodzin? Spacer nad Ritom jest łatwy, ale odcinek do Lago di Tom to już podejście górskim szlakiem. Pełna pętla przez kilka jezior wymaga dobrej kondycji.

Tomasee

Tujetsch

Tomasee (Lai da Tuma) to górskie jezioro w gminie Tujetsch w szwajcarskim kantonie Gryzonia, nad wsią Tschamut, niedaleko przełęczy Oberalp. Leży na wysokości około 2345 m n.p.m., w zagłębieniu u stóp Piz Badus, i jest uznawane za oficjalne źródło Renu, a dokładniej jego górnej odnogi, Vorderrheinu. Czym jest Tomasee i dlaczego jest znane? Jezioro jest niewielkie, jego powierzchnia to około 2,5 ha. Zasila je kilkanaście górskich strumieni, a stąd rozpoczyna bieg rzeka, która do ujścia pokonuje około 1230 km. W języku retoromańskim jezioro nosi nazwę Lai da Tuma, ale spotkasz też określenie Tgina dil Rein, czyli „kolebka Renu". Gmina Tujetsch, na której terenie leży źródło, dba o to miejsce jako o wyjątkową atrakcję przyrodniczą. Jak dojechać do Tomasee? Punktem wyjścia jest przełęcz Oberalp. Dojedziesz tam pociągiem Matterhorn Gotthard Bahn z Andermatt lub Disentis, albo samochodem. Droga przez przełęcz jest przejezdna tylko latem. Od przełęczy do jeziora idzie się zwykle około dwóch godzin, wzdłuż szlaku Vier-Quellen-Weg. Opisy tras różnią się czasem i trudnością, więc przed wyjściem sprawdź aktualną mapę. Dłuższa wersja to pętla przez Pazolastock: około 10,5 km, 4 godziny i 15 minut marszu, ok. 870 m podejścia, stopień T2 w skali szlaków górskich. Trasa schodzi pod ścianą skalną do schroniska Badushütte, a stamtąd nad jezioro. Co zobaczysz na miejscu? Nad wodą wznosi się masyw Piz Badus (około 2928 m), przez który biegnie granica kantonów Gryzonia i Uri. Brzegi jeziora są cenione za rzadkie kwiaty górskie, które kwitną od końca czerwca do początku lipca. Obok jeziora stoi punkt informacyjny o źródle Renu, a sama woda jest idealnym tłem do zdjęć z Alpami w tle. Co dalej po wizycie? Tomasee jest początkiem sześcioetapowej Rheinwanderung, czyli trasy wzdłuż Vorderrheinu przez wąwóz Renu (Ruinaulta) do Reichenau. Cała trasa liczy około 84 km i ok. 2400 m sumarycznego podejścia. Pierwszy etap prowadzi z Tomasee na przełęcz Oberalp. Kiedy przyjechać? Sezon turystyczny trwa od lipca do października, kiedy droga i szlaki są wolne od śniegu. Najlepsze na kwiaty są ostatnie tygodnie czerwca i początek lipca. W wysokich górach pogoda zmienia się szybko, dlatego zabierz warstwę ciepłej odzieży, ochronę przed słońcem i wodę. Na trasie nie ma sklepów, więc zaopatrz się wcześniej w Sedrun lub na przełęczy. Najczęstsze pytania Czy Tomasee naprawdę jest źródłem Renu? Jest uznawane za oficjalne źródło Renu, a konkretnie Vorderrheinu, czyli Renu Przedniego. Rzeka ma kilka dopływów w Alpach, ale to jezioro przyjęto za symboliczny początek. Jak długo idzie się od przełęczy Oberalp? Najczęściej podawany czas to około dwóch godzin w jedną stronę. Źródła różnią się w szczegółach, bo istnieje więcej niż jedna trasa. Czy dojdę tam z dziećmi? Podejście z przełęczy to zwykła górska wędrówka bez trudności technicznych. Przy mniejszych dzieciach zaplanuj więcej czasu na odpoczynek, bo jesteś powyżej 2000 m n.p.m. Kiedy droga przez Oberalp jest otwarta? Tylko latem. Zimą dojazd w tę okolicę jest ograniczony, dlatego na wyprawę nad jezioro wybieraj miesiące letnie i wczesną jesień.

Ofenloch

Nesslau

Ofenloch to dziki wąwóz z grotą w regionie Toggenburg w kantonie St. Gallen, w okolicy Nesslau, niedaleko przełęczy Schwägalp. Szwajcarzy nazywają to miejsce „Grand Canyonem Wschodniej Szwajcarii”. Pod względem krajobrazu to jedno z bardziej surowych miejsc na pograniczu doliny Neckeru i Toggenburga. Czym jest Ofenloch? Nazwa oznacza dosłownie „piecowy otwór”. Obiekt tworzą głęboko wcięty wąwóz oraz grota, wyrzeźbione w zboczach między Toggenburgiem a doliną rzeki Necker. W tym rejonie bierze początek Necker, który po drodze przez Toggenburg wpada do Thur koło Lütisburga. Cała rzeka ma ok. 30 km długości, a jej górny odcinek należy do najdzikszych w regionie. Jak dotrzeć do Ofenloch? Do wąwozu nie dojedziesz samochodem, trzeba dojść pieszo górskim szlakiem. Są trzy typowe punkty wyjścia: Schwägalp (przystanek Schwägalp Passhöhe) – najpopularniejszy start, Ennetbühl – koniec klasycznej trasy przelotowej, Hemberg – wariant od strony północnej. Najczęściej wybierana jest trasa Schwägalp – Chräzerenpass – Ofenloch – Hinterfallenkopf – Ennetbühl (szlak nr 948). Według serwisów turystycznych liczy ok. 14–15 km i zajmuje około 4,5–5 godzin marszu, z podejściem rzędu 650–720 m. Do Schwägalp i Ennetbühl dojeżdżają autobusy, więc trasę da się zaplanować bez samochodu. Czy to trudna wycieczka? Tak. Odcinek przez Ofenloch ma stopień T3 w skali szwajcarskich szlaków górskich: wymaga pewnego kroku i braku lęku wysokości, a miejscami trasa jest zabezpieczona linami. Technicznie jest to poziom średni, ale kondycyjnie wyprawa jest wymagająca, zwłaszcza przy zejściu o ok. 1200 m. Szlak bywa zamykany lub przerywany zależnie od pory roku i pogody, dlatego przed wyjściem sprawdź komunikaty lokalnych punktów informacji turystycznej. Kiedy jechać? Sezon trwa mniej więcej od kwietnia do października. Najlepszy jest okres po całkowitym stopnieniu śniegu, w suche dni: mokre skały i rozmoczona ścieżka w wąwozie zwiększają ryzyko poślizgu. Wyjdź rano, by mieć zapas czasu na ostatni autobus z Ennetbühl. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Nesslau leży w górnym Toggenburgu, u stóp Churfirstów, a Schwägalp to baza dla wypraw w masyw Säntis. W regionie znajdziesz też jaskinie, m.in. Wildenmannlisloch na północnym stoku Selunu (ok. 192 m długości, przyda się latarka). Są to jednak osobne cele, położone poza trasą przez Ofenloch. Najczęstsze pytania Czy Ofenloch jest dobry dla początkujących? Nie. Trasa ma stopień T3, jest długa i miejscami eksponowana, więc wymaga doświadczenia w górach. Ile trwa przejście z Schwägalp do Ennetbühl? Ok. 4,5–5 godzin, ok. 14–15 km. Czy potrzebuję przewodnika? Nie, szlak jest oznakowany. Warto jednak sprawdzić aktualny stan trasy i prognozę pogody. Skąd wystartować bez samochodu? Z przystanku Schwägalp Passhöhe lub od strony Ennetbühl i Hemberg, korzystając z lokalnych autobusów.

Mondmilchloch

Alpnach

Mondmilchloch to jaskinia krasowa w masywie Pilatus, na terenie gminy Alpnach w kantonie Obwalden w środkowej Szwajcarii. Jest uznawana za najlepiej znaną jaskinię tej góry, a jednocześnie za miejsce, od którego pochodzi nazwa pewnego białego osadu: księżycowego mleka. Co to jest Mondmilchloch? Nazwę można przetłumaczyć jako „dziura księżycowego mleka". Obiekt ma około 117 metrów długości i powstał w wapieniu typu Schrattenkalk, który buduje znaczną część Pilatusa. Wikidata klasyfikuje go jako jaskinię rozpuszczalną, czyli wymodelowaną przez wodę wypłukującą skałę węglanową. Współrzędne wejścia to około 46,967° N, 8,219° E. Czym jest Mondmilch i dlaczego ta jaskinia jest ważna? Mondmilch to miękki, biały osad kalcytu, spotykany w jaskiniach wapiennych. Mondmilchloch jest uznawany za miejsce typowe tego zjawiska, czyli stanowisko, od którego zaczęła się jego nauka. W 1555 roku Konrad Gessner opisał legendarne, rzekomo lecznicze księżycowe mleko właśnie z tej jaskini. Substancję stosowano jako lek, a w dawnych publikacjach i aptekarskich spisach występuje pod łacińską nazwą Lac Lunae. Do historii eksploracji należy też rok 1767: wtedy Moritz Anton Kappeler opublikował pierwszy plan jaskini. To jeden z wcześniejszych znanych planów jaskiniowych w Alpach, co dobrze pokazuje, jak dawno Mondmilchloch przyciągał uwagę badaczy. Gdzie dokładnie leży? Jaskinia znajduje się na południowej stronie pasma Widderfeld, na wysokości około 1710 m n.p.m. Według komunikatu spółki Pilatus-Bahnen leży na zachód od Widderfeldu. Obszar należy do wysokogórskiej części masywu nad Alpnach, w krajobrazie chronionym jako element szwajcarskiego inwentarza krajobrazów (BLN). Jak znaleźć wejście? Wejście widać dopiero wtedy, gdy stoi się tuż przed nim. Pomocny bywa niewielki strumień wypływający z jaskini, który wskazuje właściwy kierunek. Dojście prowadzi przez teren górski, więc potrzebne są buty trekkingowe, mapa lub aplikacja z trasami oraz dobra pogoda. Wnętrze jest naturalne i wilgotne, dlatego warto zabrać latarkę czołową i ciepłą odzież. Co jeszcze znaleziono na Pilatusie? W 2018 roku zespół z fundacji NEKO odnalazł ponownie kilka innych jaskiń w masywie. Wśród znalezisk były kości kilku niedźwiedzi brunatnych oraz kozic i kóz. Obecność niedźwiedzich szczątków potwierdzono później, o czym poinformowano w komunikacie z kwietnia 2021 roku. To pokazuje, że podziemia Pilatusa kryją wciąż nowe ślady dawnej fauny. Kiedy jechać? Na wysokości ponad 1700 metrów śnieg zalega długo, dlatego najlepszy jest okres od późnego lata do wczesnej jesieni, gdy ścieżki są suche. W razie opadów lub mgły lepiej zrezygnować: łatwo zgubić drogę, a wejście jest słabo widoczne z daleka. Najczęstsze pytania Skąd pochodzi nazwa Mondmilchloch? Od księżycowego mleka, białego kalcytowego osadu, który opisano właśnie w tej jaskini i który nazwano potem w ten sposób. Jak długa jest jaskinia? Około 117 metrów. Powstała w wapieniu Schrattenkalk. Na jakiej wysokości leży wejście? Około 1710 m n.p.m., po południowej stronie pasma Widderfeld. Kto pierwszy opisał księżycowe mleko z tej jaskini? Konrad Gessner w 1555 roku. Pierwszy plan jaskini opublikował Moritz Anton Kappeler w 1767 roku.

Bachlägerwasserfall

Grindelwald

Bachlägerwasserfall to wodospad w pobliżu Grindelwald w Alpach Berneńskich. Zasila go Milibach, potok wypływający z jeziora Bachalpsee, który niżej wpada do Czarnej Lütschine (Schwarze Lütschine). Woda spada kilkoma skalnymi stopniami z wysokości około 1950 m n.p.m. do około 1780 m n.p.m. Wodospad leży powyżej przysiółka Bachläger, na trasie łączącej okolice First z doliną Grindelwald. Co zobaczysz na miejscu? Potok nie tworzy jednej pionowej kaskady. Płynie szeregiem skalnych progów, a z różnych stron dopływają do niego mniejsze strumienie, więc w okresie roztopów i po deszczach całe zbocze wypełnia szum wody. Powyżej wodospadu Milibach przecina torfowisko o znaczeniu krajowym, a wokół rozciągają się alpejskie hale z kwiatami. Od jeziora Bachalpsee w stronę Bachläger prowadzi tzw. ścieżka kwiatowa, polecana przez użytkowników portali turystycznych jako malowniczy fragment trasy. Jak dotrzeć do wodospadu? Najkrócej od strony First: stamtąd do Bachläger prowadzi szlak o czasie przejścia około 30 minut. Z samego Grindelwald popularna jest pętla przez Bachalpsee, którą opisują serwisy Komoot i Bergfex. Ma około 20-21 km, przewyższenie rzędu 1270 m i zajmuje około 7,5 godziny. Komoot ocenia ją jako trudną, wymagającą bardzo dobrej kondycji. Sam wodospad znajduje się około 6,4 km od Grindelwald (według Bergfex). Zabierz buty trekkingowe, odzież na zmianę pogody i zapas wody. Kiedy przyjechać? Szlaki w tej części gór są zwykle dostępne latem i wczesną jesienią, a wodospad jest najlepiej zasilony po topnieniu śniegu. W pierwszą niedzielę lipca w Alp Bachläger odbywa się Bachlägerchilbi, doroczne święto z jodłowaniem (w 2026 roku 5 lipca). Przed wyjściem sprawdź aktualny stan szlaków, bo wyżej mogą leżeć płaty śniegu. Dlaczego wodospad jest znany w okolicy? W 2009 roku firma BKW planowała w tym miejscu małą elektrownię wodną. Mieszkańcy założyli w lipcu 2009 roku stowarzyszenie broniące wodospadu i potoku, a w lutym 2010 roku przekazali gminie Grindelwald petycję z 1667 podpisami. Projekt wstrzymano, a lokalne stowarzyszenie zleciło następnie ocenę, według której wodospad zasługuje na ochronę według kryteriów kantonalnych. Dzięki temu miejsce znane jest dziś także jako przykład lokalnej obrony przyrody. Co jeszcze warto połączyć z wycieczką? Wodospad najlepiej odwiedzić w jednej trasie z jeziorem Bachalpsee, jednym z najczęściej fotografowanych jezior Szwajcarii, z odbiciem szczytów w tafli wody. Okolice First oferują dodatkowe szlaki i punkty widokowe, więc z pętli można łatwo zrobić krótszy lub dłuższy wariant. Najczęstsze pytania Skąd bierze się woda w Bachlägerwasserfall? Z potoku Milibach, który wypływa z jeziora Bachalpsee i spływa do Czarnej Lütschine. Ile trwa dojście od First? Do przysiółka Bachläger około 30 minut szlakiem z First. Czy trasa z Grindelwald jest trudna? Pętla przez Bachalpsee ma około 20 km i około 1270 m przewyższenia, więc jest oceniana jako trudna wycieczka całodniowa. Czy wodospadowi coś zagrażało? Tak, planowana mała elektrownia wodna. Protest mieszkańców i petycja z 1667 podpisami doprowadziły do wstrzymania projektu.

Thurwasserfälle

Wildhaus-Alt St. Johann

Wodospady Thur (Thurwasserfälle) to dwie kaskady w Unterwasser, w gminie Wildhaus-Alt St. Johann w szwajcarskim regionie Toggenburg (kanton St. Gallen). Najwyższy stopień ma 23 metry, a do wodospadów dojdziesz z centrum wsi w kilkanaście minut. Gdzie leżą wodospady Thur? Kaskady znajdują się w górnej części doliny rzeki Thur, tuż przy Unterwasser, u stóp masywu Churfirsten i Säntis. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii rzeka Thur powstaje w okolicy Unterwasser z połączenia dwóch strumieni źródłowych: Wildhuser Thur i Säntisthur. Wodospady leżą na odnodze Säntisthur. Woda spada tu w skalną półjaskinię, a nie po otwartym stoku. Jak dojść do wodospadów? Z rynku w Unterwasser to około 10–15 minut spokojnym, płaskim i dobrze oznakowanym szlakiem. Przystanek autobusu pocztowego jest w samej wsi, więc dojazd komunikacją publiczną nie sprawia kłopotu. Trasa nadaje się dla większości turystów, także z dziećmi, choć po deszczu może być mokro. Co zobaczysz na miejscu? Przy skałach poprowadzono drewniane pomosty, oświetlone tunele w skale i kilka platform widokowych, z których oglądasz wodę z bliska i z góry. Galeria z tarasem widokowym powstała w 1927 roku z inicjatywy Ernsta Waldburgera. W sezonie roztopów szum wody słychać już z daleka, a mgiełka wodna osiada na barierkach. Kiedy jechać? Najwięcej wody jest od późnej wiosny do sierpnia, kiedy topnieje śnieg w górach i zdarzają się obfite opady. Turyści odwiedzający miejsce późną jesienią, pod koniec października i w listopadzie, opisywali wodospady jako niemal suche, więc sprawdź warunki przed wyjazdem. Wiosną i latem spacer jest najbardziej efektowny. Jakie trasy łączą się z wodospadami? Wodospady są wygodnym punktem na dłuższej wycieczce: Unterwasser – Thurwasserfälle – Gräppelensee – Alt St. Johann: około 8,9 km, ok. 3 godzin, ok. 500 m podejścia, najwyższy punkt na wysokości 1346 m n.p.m., skala T1, polecana od maja do października. Gräppelensee leży na torfowisku i ma miejsca na ognisko oraz kąpielisko. Wildhaus – Gamplüt – Thurfälle – Unterwasser: około 3 godzin, trasa wzdłuż Säntisthur w stronę źródeł i do Unterwasser. Dane o długości tras różnią się nieco między źródłami, dlatego przed wyjściem sprawdź aktualną mapę lub drogowskazy. Najczęstsze pytania Ile mają wysokości wodospady Thur? Najwyższy stopień ma 23 m. Cały układ tworzą dwie kaskady. Ile trwa dojście z Unterwasser? Około 10–15 minut od placu we wsi, płaską i oznakowaną ścieżką. Czy wodospady są dostępne cały rok? Dojście jest łatwe w sezonie letnim; poza sezonem przepływ bywa bardzo mały, a pojedyncze relacje turystów mówią o wyschniętych wodospadach jesienią. Informacji o opłatach i godzinach otwarcia nie podajemy, bo nie znaleźliśmy oficjalnych danych. Zapytaj w biurze turystycznym w Unterwasser. Dokąd pójść dalej? Szlakiem do jeziora Gräppelensee i dalej do Alt St. Johann lub w górę doliny Säntisthur do Wildhaus.

Bachtel Tower

Girenbad

Bachtel Tower (Bachtelturm) wznosi się na szczycie góry Bachtel koło Girenbad w Zürcher Oberland, w kantonie Zurych. Ma 75 metrów wysokości i pełni dwie funkcje: jest wieżą nadawczą oraz punktem widokowym, z którego w dobrą pogodę widać od Jeziora Zuryskiego po Schwarzwald. Co to za wieża i skąd się wzięła? Obecna konstrukcja pochodzi z 1986 roku. Platforma widokowa znajduje się na wysokości około 30 metrów nad ziemią, a całość stoi na kulminacji Bachtel, położonej na 1115 m n.p.m. Szczyt jest jednym z najwyżej wysuniętych punktów regionu, dlatego widoki są szerokie we wszystkich kierunkach. Wieża ma kilku poprzedników. Pierwszą, drewnianą budowlę postawiono w 1873 roku, ale zniszczyła ją burza w 1890 roku. W 1893 roku stanęła stalowa wieża kratownicowa. Rozebrano ją w 1985 roku, a po przeniesieniu stoi dziś na wzgórzu Pfannenstiel. Co zobaczysz ze szczytu? Z platformy rozciąga się panorama obejmująca Jezioro Zuryskie, pagórkowaty krajobraz Zürcher Oberland i, przy dobrej widoczności, odległe pasma aż po Schwarzwald. Najlepiej wybrać dzień po przejściu frontu lub chłodny, czysty poranek, kiedy powietrze jest przejrzyste. Przy niskiej mgle sprawdź prognozę przed wyjściem, bo dolina potrafi być zasnuta, a szczyt wystaje ponad nią. Na szczycie działa gastronomia, są toalety i plac zabaw dla dzieci, więc miejsce nadaje się na rodzinną wycieczkę. Godziny otwarcia lokalu bywają zmienne, dlatego warto je potwierdzić przed wyjazdem. Jak dojść na Bachtel? Na szczyt prowadzą szlaki piesze z kilku miejscowości: Rüti, Hinwil, Wald i Gibswil. Z dworca w Wald marsz zajmuje około 90 minut. Autobus pocztowy (Postauto) dowozi do Dieterswil lub Tännler, co skraca podejście o mniej więcej pół godziny. Popularna pętla Gibswil – Bachtel – Wald ma 9,2 km, około 543 m podejścia i zajmuje około 2 godzin 50 minut. Jest oceniana jako łatwa (T1) i prowadzi m.in. obok stawu Bachtelweiher. Na szczyt wjedziesz też rowerem. Jeśli planujesz dojazd samochodem, pamiętaj, że w niedziele i święta wjazd w rejon szczytu jest zabroniony. Kiedy przyjechać? Najlepsza pora to późna wiosna, lato i wczesna jesień, gdy ścieżki są suche. Jesienią i zimą rośnie szansa na wyraźny widok, ale na szlakach może leżeć śnieg lub błoto, więc potrzebne jest solidne obuwie. Wschód i zachód słońca dają najlepsze światło do zdjęć, jednak wymagają powrotu po zmroku. Najczęstsze pytania Jak wysoka jest wieża Bachtel? Ma 75 metrów, a platforma widokowa leży na wysokości około 30 metrów. Sam szczyt góry to 1115 m n.p.m. Co widać z wieży? Jezioro Zuryskie, krajobraz Zürcher Oberland i przy dobrej pogodzie Schwarzwald. Czy wieża jest też nadajnikiem? Tak. Budowla służy równocześnie jako wieża nadawcza i punkt widokowy. Ile trwa dojście z Wald? Około 90 minut pieszo. Dojazd autobusem do Dieterswil lub Tännler skraca marsz o około pół godziny. Czy można dojechać samochodem? Tak, ale w niedziele i święta wjazd jest niedozwolony, więc w te dni lepiej wybrać szlak pieszy lub rower.

Cardada

Minusio

Cardada to górska okolica w szwajcarskim kantonie Ticino, nad Locarno i Jeziorem Maggiore, kilka kilometrów od Minusio. Leży na wysokości około 1340 m n.p.m. i jest jednym z najłatwiej dostępnych punktów widokowych w regionie: wystarczy kilka minut jazdy kolejką z Orselina. Jak dojechać na Cardadę? Podróż zaczyna się w Orselina, tuż nad Locarno. Czerwona kolejka linowa wwozi pasażerów z dolnej stacji położonej na około 395 m na Cardadę w ok. 5 minut. Stamtąd dwuosobowy wyciąg krzesełkowy prowadzi dalej na szczyt Cimetta, na wysokość ok. 1670 m. Całością zarządza spółka Cardada Impianti Turistici z siedzibą w Orselina. Z Minusio dojedziesz do dolnej stacji w kilkanaście minut, a z centrum Locarno jest to krótki przejazd lub spacer. Co zobaczysz na górze? Głównym powodem wyjazdu jest panorama 360 stopni na Jezioro Maggiore i okoliczne doliny. Z jednego miejsca widać najniżej położony punkt Szwajcarii, czyli jezioro, oraz najwyższy, czyli Dufourspitze w masywie Monte Rosa. Widok można podziwiać z tarasu widokowego na Cardadzie, a także z obserwatorium geologicznego na Cimetcie. Na wschód wzrok sięga równiny Magadino i Bellinzony, na zachód widać znane szczyty Alp Szwajcarskich, a w bardzo czyste dni na południu majaczą Apeniny Liguryjskie. Co robić na Cardadzie i Cimetcie? Okolica leży między Val Maggia a Val Verzasca, więc jest dobrą bazą do wędrówek w obu kierunkach oraz na szlak Via Alta Vallemaggia. Do dyspozycji masz: panoramiczną ścieżkę spacerową o długości ok. 1,2 km, odpowiednią także dla rodzin, trzy trasy nordic walking Helsana, trasy biegów na orientację dla dorosłych i dla dzieci, szlak rowerowy MTB nr 397, miejsce startowe dla paralotniarzy. Dla spokojniejszego dnia wystarczy spacer po Cardadzie i kawa z widokiem. Aktywni mogą wejść lub zejść pieszo do Orselina albo przejść na Cimettę. Kiedy jechać? Kolejka kursuje według sezonowego rozkładu. Zwykle przerwa trwa od listopada do połowy grudnia, a w pozostałych miesiącach można z niej korzystać. Godziny i ceny zmieniają się, dlatego sprawdź je na stronie cardada.ch przed wyjazdem. Najlepsza widoczność jest przy bezchmurnej pogodzie, najczęściej rano. Weź warstwę ciepłej odzieży, bo na 1340 m jest wyraźnie chłodniej niż nad jeziorem. Najczęstsze pytania Czy na Cardadę można wjechać z dziećmi? Tak. Kolejka jest krótka, a na górze czeka łatwa ścieżka spacerowa i trasa na orientację przygotowana dla dzieci. Ile trwa wjazd? Kolejka z Orselina na Cardadę jedzie około 5 minut. Przesiadka na wyciąg krzesełkowy na Cimettę zajmuje kilka kolejnych minut. Czy da się wejść na Cimettę pieszo? Tak, z Cardady prowadzą szlaki na Cimettę (ok. 1670 m), a okolica oferuje także dłuższe trasy w stronę Val Maggia i Val Verzasca. Co widać z Cimetty? Obserwatorium geologiczne daje panoramę od równiny Magadino po alpejskie szczyty na zachodzie, a przy dobrej widoczności także Apeniny Liguryjskie.

Wil Tower

Wil (SG)

Wil Tower w Wil (kanton St. Gallen) to drewniana wieża widokowa stojąca w lesie na wzgórzu Hofberg, najwyższym punkcie miasta. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 34 metrów, a podstawa wieży leży na 747 m n.p.m. Konstrukcję zaprojektował Julius Natterer, a dla zwiedzających otwarto ją 8 lipca 2006 roku. Czym jest Wil Tower? To budowla w całości z drewna, w dużej części pozyskanego z okolicznych lasów. Słupy nośne wykonano z daglezji, a schody z jodły białej. Sześć skośnych słupów wspiera się na trzech punktach podparcia, co nadaje wieży lekką, nietypową sylwetkę. Zadaszona platforma wznosi się tylko nieznacznie ponad korony drzew, dlatego widok łączy panoramę z poczuciem bycia w środku lasu. Co zobaczysz ze szczytu? Na platformę prowadzi 189 stopni, ułożonych w podwójną spiralę pośrodku konstrukcji. Z góry widać Wil i okoliczne wzgórza Thurgau i St. Gallen. Przy dobrej widoczności na horyzoncie rysują się Churfirsten i Säntis, najwyższy szczyt masywu Alpstein. Jak dojść do wieży? Do wieży dochodzi się pieszo, oznaczonymi ścieżkami przez las. Z dworca kolejowego w Wil spacer zajmuje około 40 minut. Kierowcy znajdą ograniczoną liczbę miejsc parkingowych przy ulicach Grundstrasse i Bergtalstrasse, skąd na wieżę idzie się 10–15 minut. Dojazd samochodem pod samą wieżę nie jest możliwy. Kiedy przyjechać? Najlepszy jest dzień z dobrą widocznością, bo wtedy Alpy widać najwyraźniej. Wspinaczka na 34 metry zajmuje kilka minut, więc wieża dobrze sprawdza się jako cel krótkiego spaceru po lesie. Wieża była zamknięta z powodu prac remontowych od listopada 2025 roku do lata 2026, dlatego przed wyjazdem sprawdź aktualny status w centrum informacji Stadt Wil ([email protected], tel. +41 71 913 53 00). Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Wil słynie ze średniowiecznej starówki z kolorowymi kamienicami, zamkiem Hof i kościołem św. Mikołaja. Spacer z centrum na Hofberg łatwo połączyć ze zwiedzaniem miasta, więc wieża pasuje do jednodniowej wycieczki z Zurychu lub St. Gallen, oba miasta leżą w zasięgu kolejowego połączenia regionalnego. Najczęstsze pytania Jak wysoka jest wieża Wil Tower? Platforma widokowa znajduje się na wysokości 34 metrów nad ziemią, a wieża stoi 747 metrów nad poziomem morza. Ile stopni trzeba pokonać? Na szczyt prowadzi 189 stopni, ułożonych w podwójną spiralę. Czy można dojechać pod wieżę samochodem? Nie. Najbliższe miejsca parkingowe przy Grundstrasse i Bergtalstrasse są oddalone o 10–15 minut spaceru, a z dworca w Wil idzie się około 40 minut. Jaki widok jest ze szczytu? Panorama obejmuje Wil i okolicę, a w pogodne dni także Churfirsten i Säntis.

Zurich Wilderness Park

Horgen

Zurich Wilderness Park (Wildnispark Zürich) to obszar chroniony w dolinie rzeki Sihl, na południe od Zurychu w Szwajcarii. Park tworzą dwa odrębne tereny: leśny Sihlwald oraz zwierzyniec Langenberg. Oba leżą po przeciwnych stronach miejscowości Langnau am Albis, a z centrum Zurychu dojedziesz do każdego z nich koleją w około pół godziny. Co wyróżnia ten park? Sihlwald to największy w szwajcarskim Mittelland las mieszany, w którym rosną drzewa liściaste i iglaste. Jest pozostawiony naturalnemu rozwojowi, więc obok żywych drzew leży martwe drewno, a las stopniowo odzyskuje dziki charakter. Langenberg to z kolei najstarszy szwajcarski park dzikich zwierząt. Co zobaczyć w Sihlwaldzie? W Sihlwaldzie znajdziesz centrum dla odwiedzających z księgarnią oraz muzeum przyrodnicze. Stała wystawa opowiada o historii lasu i o jego ekologii. Pracownicy chętnie odpowiadają na pytania o lokalną przyrodę. Stacja kolejowa Sihlwald leży około pięciu minut spacerem od centrum. Na zewnątrz czekają leśna ścieżka przygody, dziki plac zabaw dla dzieci, szlaki piesze i miejsca na ogniska. Ścieżka przyrodnicza ma około 2,6 km i zajmuje mniej więcej dwie godziny. Jest dobrym wyborem dla rodzin, które chcą poznać las bez długiej wyprawy. Co zobaczyć w Langenbergu? W Langenbergu zwierzęta żyją w dużych wybiegach. Trasa przez część drapieżników pozwala zobaczyć niedźwiedzie, rysie, żbiki i wilki. To jedna z głównych atrakcji dla dzieci i miłośników zwierząt. Czy da się połączyć oba tereny? Tak. Między Sihlwaldem a Langenbergiem prowadzi trasa piesza o długości około 10 km. Pozwala ona w jeden dzień przejść przez cały park, od lasu do zwierzyńca, i wrócić pociągiem do Zurychu. Czy można tu przenocować? Tak. W Langenbergu znajduje się kilka prostych pokoi gościnnych, a w Sihlwaldzie pole namiotowe nad brzegiem rzeki Sihl. To wygodna opcja dla tych, którzy wolą spędzić w parku więcej niż jeden dzień. Praktyczne wskazówki Do obu części najlepiej dojechać transportem publicznym. Tereny na zewnątrz są dostępne przez cały dzień, natomiast godziny otwarcia centrum dla odwiedzających i muzeum zależą od sezonu, więc sprawdź je na oficjalnej stronie parku. Sihlwald jest lasem naturalnym, dlatego z drzew mogą spadać martwe gałęzie. Nie odpoczywaj pod suchymi konarami. Zabierz wygodne buty, wodę i ubranie na zmienną pogodę. Najczęstsze pytania Gdzie leży Zurich Wilderness Park? W dolinie Sihl, na południe od Zurychu. Współrzędne parku to około 47,27 N, 8,56 E. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na ścieżkę przyrodniczą w Sihlwaldzie wystarczą dwie godziny. Pełny dzień warto zarezerwować, jeśli chcesz odwiedzić także Langenberg albo przejść trasę łączącą oba tereny. Czy park nadaje się dla dzieci? Tak. Plac zabaw w lesie, ścieżka przygody i wybiegi zwierząt sprawiają, że to dobre miejsce na rodzinną wycieczkę. Czy jest tu coś na deszczowy dzień? Tak, w Sihlwaldzie możesz odwiedzić muzeum przyrodnicze z wystawą o lesie.

Biosfera Val Müstair

Val Müstair

Biosfera Val Müstair to część rezerwatu biosfery UNESCO Engiadina Val Müstair we wschodniej Szwajcarii, w kantonie Gryzonia, tuż przy granicy z Włochami. Dolina Val Müstair należy do najspokojniejszych zakątków alpejskiego kraju: są tu wysokogórskie łąki, pastwiska, małe wsie z romańską tradycją i szlaki, na których łatwo o ciszę. Czym jest Biosfera Val Müstair? Rezerwat biosfery to obszar, w którym ochrona przyrody łączy się z codziennym życiem i gospodarką ludzi. Całość nazywa się Biosfera Engiadina Val Müstair i obejmuje około 449 km² najdalej na wschód wysuniętej części Szwajcarii. Dolina Val Müstair współtworzy ją razem z gminą Scuol oraz Szwajcarskim Parkiem Narodowym. Sama dolina ma status regionalnego parku przyrody, nazywanego Biosfera Val Müstair. Jak zbudowany jest rezerwat? Obszar dzieli się na trzy strefy. Strefę ochrony ścisłej, czyli rdzeń, stanowi Szwajcarski Park Narodowy. Pozostałe dwie strefy, w których przyroda jest chroniona, a jednocześnie rozwija się rolnictwo, rzemiosło i turystyka, prowadzą gmina Val Müstair (z regionalnym parkiem przyrody) oraz gmina Scuol. Biuro rezerwatu mieści się w Scuol. Rezerwat działa jako konsorcjum, więc decyzje wymagają stałego dialogu między partnerami. Trochę historii statusu UNESCO Szwajcarski Park Narodowy otrzymał tytuł rezerwatu biosfery w 1979 roku. Po zmianie zasad UNESCO w 1995 roku go utracił, ponieważ składa się wyłącznie ze ścisłej strefy ochronnej, a nowe wymogi zakładały także strefy buforowe i rozwojowe. Rezerwat odtworzono więc z włączeniem doliny Val Müstair. UNESCO przyznało tymczasowy status 2 czerwca 2010 roku, a ostatecznie potwierdziło go 13 czerwca 2017 roku. Droga do tego była kręta: niektóre gminy z początku sprzeciwiały się strefie buforowej. Co zobaczyć w okolicy? Krajobraz zmienia się od alpejskich łąk i hal po romańskie wioski Engadyny i Val Müstair. Przykładem jest Tschierv, leżące na wysokości 1664 m n.p.m., którego tereny gminne przylegają bezpośrednio do parku narodowego. To dobry punkt wyjścia na spacery w stronę chronionej przyrody. W samej dolinie warto odwiedzić klasztor św. Jana w Müstair, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1983 roku. Dzięki niemu wizyta w Val Müstair łączy kontakt z przyrodą z oglądaniem zabytków o światowej randze. Jak zaplanować wizytę? Współrzędne środka obszaru to około 46,61 N i 10,37 E. Dolina leży daleko od dużych miast, dlatego najlepiej zaplanować tu co najmniej jeden pełny dzień, a najlepiej weekend. Latem dominują wędrówki po łąkach i pastwiskach, a o szczegółach tras i sezonie warto zapytać w lokalnych punktach informacji turystycznej. Najczęstsze pytania Gdzie leży Biosfera Val Müstair? We wschodniej Szwajcarii, w Gryzonii, przy granicy z Włochami. Czy to osobny rezerwat UNESCO? Nie, dolina jest częścią większego rezerwatu Biosfera Engiadina Val Müstair o powierzchni około 449 km². Kto zarządza rezerwatem? Rdzeniem opiekuje się Szwajcarski Park Narodowy, a pozostałymi strefami gminy Val Müstair i Scuol. Biuro mieści się w Scuol. Od kiedy rezerwat ma obecny status? Tymczasowo od 2 czerwca 2010 roku, ostatecznie od 13 czerwca 2017 roku. Czy w okolicy są zabytki? Tak, klasztor św. Jana w Müstair znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1983 roku.

Parc Ela

Surses

Parc Ela to park przyrody w szwajcarskim kantonie Gryzonia (Graubünden), obejmujący doliny Albula i Surses. Jest największym parkiem przyrody w Szwajcarii, a jego ideą jest ochrona regionalnych siedlisk przyrodniczych przy jednoczesnym wspieraniu zrównoważonego korzystania z nich. Obszar słynie z krajobrazu i dziedzictwa kulturowego, a gospodarczo należy do słabszych regionów kraju. Gdzie leży Parc Ela i skąd ta nazwa? Park rozciąga się między doliną Albula a regionem Surses, w sercu Gryzonii. Nazwę wzięto od szczytu Piz Ela, położonego mniej więcej w jego środku. W języku retoromańskim „ela" oznacza „skrzydło". Wiele miejscowych nazw, w tym samo Surses, pochodzi właśnie z retoromańskiego. Jak duży jest park i jakie ma wysokości? Źródła podają powierzchnię rzędu 550–600 km², czyli kilkukrotnie więcej niż Szwajcarski Park Narodowy. Różnice wysokości są ogromne. Najwyższy punkt to Piz Kesch (3418 m n.p.m.), a najniższy to wąwóz Schinschlucht na wysokości około 745 m. W jednym parku można więc przejść od głębokich skalnych szczelin po lodowcowe wysokości. Czym Parc Ela różni się od parku narodowego? W parku przyrody człowiek jest częścią krajobrazu. Wsie, pola i pastwiska należą do koncepcji, a nie są z niej wyłączone, jak w ścisłym parku narodowym. Park powstał z inicjatywy 21 gmin, a w dolinach Albula i Surses mieszka około 6 tysięcy osób. Otwarto go w 2006 roku. Co zobaczyć i co robić? Park reklamuje około 100 km szlaków pieszych. Przez region prowadzą trasy związane z historycznymi przełęczami Albula, Julier i Septimer, którymi przez wieki przemieszczali się kupcy i podróżni. Pamiątką po tej tradycji są zabytkowe wsie i barokowe kościoły. W Savognin, które leży na terenie parku, warto zobaczyć barokowy kościół Son Martegn. Materiały turystyczne wymieniają też Kolej Albulską, wpisaną na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Języki i kultura Na tym obszarze współistnieją trzy języki: retoromański, włoski i niemiecki. To widać w nazwach miejscowości, na drogowskazach i w rozmowach w lokalnych sklepach i schroniskach. Jak dojechać? Z Chur dojedziesz do parku w niecałą godzinę koleją Rhaetian Railway (Rhätische Bahn). Przy stacji w Tiefencastel działa płatny parking, który jest wygodną bazą wypadową dla osób przyjeżdżających samochodem. Najczęstsze pytania Czy Parc Ela to park narodowy? Nie, to park przyrody. Dopuszcza rolnictwo i życie w wioskach, co odróżnia go od Szwajcarskiego Parku Narodowego. Jaki jest najwyższy szczyt w parku? Piz Kesch, 3418 m n.p.m. Jakim językiem mówi się w regionie? Używa się retoromańskiego, włoskiego i niemieckiego. Czy można dojechać pociągiem? Tak, z Chur koleją Rhaetian Railway w mniej niż godzinę. Ile jest szlaków? Park reklamuje około 100 km szlaków pieszych.

Naturpark Pfyn-Finges

Susten

Naturpark Pfyn-Finges to regionalny park przyrody w środkowym Valais w Szwajcarii, rozciągnięty wzdłuż doliny Rodanu między miejscowościami Gampel i Sierre. Park obejmuje około 280 km² i leży w wielu gminach, a Susten należy do jego okolic. Sercem obszaru jest Pfynwald, jeden z największych zwartych lasów sosnowych w Alpach. Dlaczego warto tu przyjechać? Pfyn-Finges łączy w jednym miejscu krajobrazy, które zwykle dzieli wiele dni drogi. Na stosunkowo niewielkim odcinku doliny sąsiadują ze sobą suche, słoneczne zbocza, sosnowy las, skalne ściany, winnice i wysokogórskie partie nad doliną. Różnica wysokości w granicach parku sięga od około 500 m n.p.m. nad Rodanem po ponad 4000 m n.p.m. w masywie Alp Berneńskich. Park został uznany za regionalny park przyrody o znaczeniu krajowym w 2013 roku. Co zobaczyć w parku? Pfynwald. Las sosnowy rośnie na rozległym, suchym terenie dawnych osuwisk i naniesionych przez rzekę materiałów. To jeden z najlepiej rozpoznawalnych symboli parku i dobre miejsce na spokojny spacer. W okolicy działa też trasa przez las o długości około 14 km, z początkiem przy stacji Leuk, na przejście której trzeba przeznaczyć około 4 godzin. Powrót umożliwia autobus pocztowy do Sierre. Illgraben. To jeden z najbardziej aktywnych potoków górskich w Szwajcarii, znany z przepływów błotno-gruzowych, które kilka razy w roku zsuwają się w stronę doliny. Nad wąwozem przerzucono wiszącą kładkę, tzw. most bhutański, o długości około 134 m, otwartą w 2005 roku. Popularna trasa łącząca Illgraben z mostem zajmuje około 2 godzin i liczy około 7 km. Przy Illgraben stoją tablice informacyjne dostępne cały czas. Salgesch. W tej miejscowości mieści się centrum przyrody i krajobrazu, będące punktem kontaktowym parku. Salgesch i sąsiednie Varen słyną też z winiarstwa, więc dobrze połączyć spacer z degustacją lokalnych win. Ptaki. Region jest ceniony przez obserwatorów ptaków. Wiosną w okolicy Leukerfeld pojawiają się żołny. Jak zaplanować wizytę? Park jest dobrze skomunikowany z doliną Rodanu, a trasy zaczynają się przy stacjach kolejowych i przystankach autobusowych. Najwygodniejszy jest dzień z dobrą pogodą i wygodnym obuwiem, bo część ścieżek prowadzi przez teren kamienisty i otwarty, bez cienia. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia centrum w Salgesch przed wyjazdem. Zasady zachowania W parku obowiązują proste reguły: trzymaj się wyznaczonych ścieżek, nie kąp się w stawach, prowadź psy na smyczy i nie rozpalaj ognia w lesie. Dzięki temu cenne siedliska pozostają nienaruszone, a las bezpieczny, ponieważ teren jest suchy. Najczęstsze pytania Gdzie leży Naturpark Pfyn-Finges? W środkowym Valais, między Gampel a Sierre, po obu stronach Rodanu. Ile trwa spacer do mostu bhutańskiego? Trasa z Illgraben do mostu zajmuje około 2 godzin i ma około 7 km. Czy w parku można rozpalać ogniska? Nie. W lesie obowiązuje zakaz rozpalania ognia. Czy mogę zabrać psa? Tak, ale pies musi być prowadzony na smyczy. Co oprócz przyrody warto zobaczyć? Winnice w Salgesch i Varen oraz wiosenne obserwacje żołn w okolicy Leukerfeld.

Parc naturel régional Gruyère Pays-d’Enhaut

Grandvillard

Parc naturel régional Gruyère Pays-d’Enhaut to regionalny park przyrody w zachodniej Szwajcarii, położony na pograniczu kantonów Vaud i Fryburg. Leży w Przedalpach Wapiennych, w okolicy znanej z łąk, pastwisk i serów. Siedziba parku wiąże się z miejscowością Grandvillard w Gruyère, a współrzędne obszaru to około 46,47° N i 7,11° E. Gdzie leży park i jak duży jest? Park obejmuje około 180 km² w Przedalpach Wapiennych, na wysokościach od mniej więcej 800 do 2500 m n.p.m. Większość jego terenu leży między 800 a 2000 m. Rozciąga się od okolic Montreux nad Jeziorem Genewskim w stronę Bulle, a w drugim kierunku od Gstaad po Gruyères. Dzięki temu łączy w jednym miejscu dwa światy: francuskojęzyczne wsie i pastwiska kantonu Fryburg oraz górską dolinę Pays-d’Enhaut w kantonie Vaud. Jak powstał? Stowarzyszenie, które utworzyło park i nim zarządza, założono w lutym 2006 roku. Jego celem było stworzenie i prowadzenie regionalnego parku przyrody, czyli obszaru, gdzie ochrona krajobrazu idzie w parze z rozwojem lokalnej gospodarki. Park nie jest rezerwatem ścisłym. To teren, na którym ludzie nadal mieszkają, pracują i produkują żywność, a kultura i przyroda są traktowane jako jedna całość. Z jakich gmin się składa? Liczba gmin członkowskich zmieniała się w czasie. W biuletynie z 2009 roku wymieniono czternaście, między innymi Charmey, Cerniat, Crésuz, Châtel-sur-Montsalvens, Bas-Intyamon, Grandvillard, Haut-Intyamon, Rossinière, Château-d’Œx, Rougemont, Ormont-Dessous, Veytaux, Villeneuve i Montreux. Późniejsze materiały parku mówią już o siedemnastu gminach. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualną listę na oficjalnej stronie parku. Co jeść i czego spróbować? Rolnictwo regionu opiera się na mleczarstwie. W parku produkuje się trzy sery z chronionym oznaczeniem pochodzenia: L’Étivaz AOC, Gruyère AOC oraz Vacherin Fribourgeois AOC. Dla smakoszy to jeden z głównych powodów odwiedzin: można zajrzeć do serowarni, kupić ser u producenta albo spróbować go w lokalnej restauracji. Należy pamiętać, że Vacherin Fribourgeois to ser z Fryburga, a nie osobny produkt samego parku. Co warto zaplanować? Wysokość i różnorodność terenu sprawiają, że park nadaje się na różne pory roku. Latem to pastwiska, szlaki piesze i widoki na Alpy. Zimą dolina Pays-d’Enhaut i okolice Gstaad przyciągają miłośników narciarstwa i spokojnych wędrówek. Konkretne trasy, godziny otwarcia serowni i oferty sezonowe najlepiej sprawdzić na stronie parku, bo zmieniają się z roku na rok. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży park? W zachodniej Szwajcarii, na terenie kantonów Vaud i Fryburg, w Przedalpach Wapiennych. Jak duży jest park? Ma około 180 km², a wysokości sięgają od około 800 do 2500 m n.p.m. Kiedy powstał? Stowarzyszenie założycielskie powołano w lutym 2006 roku. Czy to rezerwat przyrody? Nie. To regionalny park przyrody, w którym obok ochrony krajobrazu rozwija się rolnictwo, rzemiosło i turystyka. Jakie sery produkuje się w okolicy? Gruyère AOC, L’Étivaz AOC i Vacherin Fribourgeois AOC. Jak dojechać? Okolice parku są dostępne z Montreux, Bulle i Gstaad. Aktualne połączenia i dojazd do konkretnej gminy sprawdź w rozkładach szwajcarskich kolei i autobusów oraz na stronie parku.

Gantrisch Nature Park

Eywald

Park Przyrody Gantrisch to rozległy obszar chroniony w zachodniej Szwajcarii, położony głównie w kantonie Berno, w Alpach Berneńskich i ich przedgórzu. To jedno z miejsc, gdzie można w jeden weekend połączyć górskie szlaki, torfowiska, lasy i spokojne wiejskie krajobrazy, bez tłumów znanych z najsłynniejszych kurortów. Gdzie leży Park Przyrody Gantrisch? Park rozciąga się między okolicami Berna a granicą z kantonem Fryburg. Według różnych źródeł zajmuje około 400 km² (podawane są wartości 402 i 414 km²). Obejmuje 20 gmin, z czego 19 leży w kantonie Berno, a jedna w kantonie Fryburg. Wśród gmin parku są między innymi Belp, Guggisberg, Rüeggisberg, Schwarzenburg i Plaffeien. Współrzędne środka okolicy to około 46,79° N, 7,37° E. Co warto zobaczyć? Najwyższym punktem jest Schafberg (2239 m n.p.m.). Sam szczyt Gantrisch ma 2176 m i wznosi się między regionem Gurnigel a doliną Simmental. Z grzbietów rozciągają się widoki na Kaiseregg, Spitzflue, Moléson i La Berra. W okolicy Przełęczy Gurnigel ciągną się rozległe torfowiska, a tuż obok leży jeden z większych zwartych kompleksów leśnych regionu. Dawna kultura uzdrowiskowa tej części Alp zostawiła po sobie historyczne zakłady kąpielowe. Na południowym zachodzie parku leży jezioro Schwarzsee (Lac Noir) oraz dzika, pierwotna kraina Brecca. Region Schwarzsee jest ważnym ośrodkiem turystycznym parku. Jak spędzić czas w parku? Najpopularniejsza jest wielodniowa trasa panoramiczna ze Schwarzsee na Przełęcz Gurnigel, licząca około 33 km. Prowadzi przez grzbiety z szerokimi widokami i dobrze nadaje się na dwa–trzy dni z noclegiem w okolicy. Krótsze pętle wybiorą rodziny i osoby, które wolą spokojny spacer wokół jeziora lub przez torfowiska. Najczęstsze pytania Jaki jest najwyższy punkt parku? Schafberg, 2239 m n.p.m. Ile gmin wchodzi w skład parku? Dwadzieścia: dziewiętnaście w kantonie Berno i jedna w kantonie Fryburg. Jak duży jest park? Źródła podają różne wartości, od około 402 do 414 km². Czy jest tu trasa wielodniowa? Tak, popularna wędrówka panoramiczna ze Schwarzsee na Przełęcz Gurnigel ma około 33 km. Jaki charakter ma przyroda parku? Dominują górskie grzbiety, torfowiska, lasy i jezioro Schwarzsee z dziką okolicą Brecca. To teren dla osób szukających ciszy i otwartych widoków, a nie infrastruktury wielkiego kurortu. Dla kogo to miejsce? Dla piechurów, rodzin i miłośników przyrody, którzy chcą poznać mniej oczywistą stronę Szwajcarii. Park leży niedaleko Berna, więc łatwo włączyć go do podróży po kraju. Warto zaplanować pogodny dzień na grzbietowe widoki, a na deszczowe wybrać okolice torfowisk i lasów. Przed wyjściem na wyższe trasy sprawdź prognozę i stan szlaków, bo pogoda w górach zmienia się szybko, a wiosną na wyższych odcinkach może jeszcze leżeć śnieg. Region dobrze nadaje się również na dłuższy pobyt, ponieważ łączy w jednym miejscu kilka różnych krajobrazów: od wysokich grani po spokojne doliny i jeziorne brzegi, a każdy z nich ma własny, odmienny charakter.

Parc du Doubs

Le Noirmont

Parc du Doubs to regionalny park przyrody w szwajcarskiej Jurze, którego częścią jest gmina Le Noirmont. Park działa od 2013 roku, obejmuje około 312 km² i leży na terenie kantonów Jura, Neuchâtel i Berno. Władze federalne uznały go za regionalny park przyrody o znaczeniu krajowym, a jego zadaniem jest ochrona krajobrazu oraz zrównoważony rozwój regionu. Gdzie leży Parc du Doubs? Park rozciąga się na ponad 40 kilometrów wzdłuż rzeki Doubs. Biuro zarządu mieści się w Saignelégier. Do parku należą gminy takie jak Le Noirmont, Saignelégier, Les Bois, Les Breuleux, Muriaux, Montfaucon, Soubey czy Clos du Doubs, a także większe miasta zegarmistrzowskie: La Chaux-de-Fonds i Le Locle. Różne źródła podają nieco odmienną liczbę gmin (od 15 do 16), co wynika z kolejnych zmian w składzie parku. Czym wyróżnia się tutejszy krajobraz? Wysoki płaskowyż Franches-Montagnes leży na wysokości około 1000 m n.p.m. i jest pokryty pastwiskami oraz lasami. Od północy teren opada stromo ku dolinie Doubs. Rzeka tworzy tu głębokie wąwozy i na długich odcinkach wyznacza granicę z Francją. Na północy park sięga głęboko na terytorium francuskie, dlatego ma charakter transgraniczny. Co robić w okolicy Le Noirmont? Le Noirmont jest dobrym punktem startowym pieszych wędrówek. Popularne są pętle prowadzące z płaskowyżu ścieżkami zbiegającymi ku dolinie Doubs, gdzie kontrast między łagodną wysoką równiną a stromym zboczem robi największe wrażenie. Region sprzyja też spokojnym spacerom po pastwiskach i wycieczkom rowerowym oraz konnym. Jaka jest tożsamość regionu? Od wieków kształtuje ją hodowla koni, a region znany jest również z hodowli bydła. Do lokalnej tożsamości należy także zegarmistrzostwo, silnie związane z La Chaux-de-Fonds i Le Locle. Dzięki temu park łączy tradycje wiejskie z przemysłowym dziedzictwem. Najczęstsze pytania Czy Parc du Doubs leży w Szwajcarii? Tak. To szwajcarski regionalny park przyrody, choć jego północna część sięga na stronę francuską. Od kiedy działa park? Od 2013 roku. Jak duży jest park? Około 312 km², a wzdłuż rzeki ciągnie się na ponad 40 km. Gdzie jest siedziba zarządu? W Saignelégier. Czy Le Noirmont należy do parku? Tak, jest jedną z gmin członkowskich i dobrą bazą do wędrówek po płaskowyżu i nad Doubs. Jaka jest najlepsza pora na wizytę? Wędrówki są najprzyjemniejsze w ciepłych miesiącach, gdy pastwiska i lasy są zielone. Warto sprawdzić aktualne informacje na stronie parku przed wyjazdem. Parc du Doubs sprawdzi się dla osób, które szukają spokojnej, mało komercyjnej Szwajcarii: z pastwiskami, końmi, wąwozami rzeki i małymi miasteczkami, a nie z wysokogórskimi szczytami. Jest to dobry wybór na kilkudniowy pobyt z pieszymi wycieczkami, a Le Noirmont stanowi wygodną bazę wypadową.

Binntal Landscape Park

Schmidighischere

Binntal Landscape Park (niem. Landschaftspark Binntal) to park krajobrazowy w szwajcarskim kantonie Valais, obejmujący dolinę Binntal i sąsiednie gminy. Powstał w 2002 roku, a w 2011 roku uzyskał status parku o randze krajowej. Centrum informacyjne mieści się na placu we wsi Schmidigehischere, głównej miejscowości gminy Binn. Gdzie leży i co wchodzi w skład parku? Park rozciąga się w górnej części Valais, w alpejskiej dolinie, która do dziś zachowała spokojny, niemal nietknięty charakter. Należą do niego gminy Binn, Ernen, Grengiols, Bister, Niederwald i Blitzingen. Dolina figuruje również w federalnym inwentarzu krajobrazów chronionych o znaczeniu krajowym (BLN 1701) jako słabo przekształcona dolina alpejska o zróżnicowanym krajobrazie kulturowym. Co zobaczyć w Schmidigehischere i okolicy? Schmidigehischere jest głównym ośrodkiem gminy Binn. Do gminy należą też mniejsze osady, między innymi Ze Binne, Wilere, Giesse i Fäld. W wiosce stoi kamienny most łukowy z 1564 roku, położony na dawnym szlaku przez przełęcz Albrun. Warto zajrzeć na wiejski plac, gdzie działa centrum informacyjne parku z mapami i poradami dotyczącymi tras. Dlaczego Binntal słynie wśród mineralogów? Dolina jest znana jako jedno z najważniejszych miejsc w Europie dla miłośników minerałów. Znaleziono tu ponad 200 różnych minerałów, a ponad połowę z nich w kopalni Lengenbach, położonej w bocznej dolince nad osadą Fäld (Imfeld). Strumień odsłonił tam około 300-metrowy pas czystego, białego marmuru dolomitowego. Znaleziska to zwykle drobne, rzadkie okazy, a nie duże kryształy czy kamienie szlachetne; ponad 40 minerałów opisano tu po raz pierwszy. Z Imfeld prowadzi ścieżka geologiczna do kopalni, a przed jej bramą odwiedzający szukają pirytu, zwanego złotem głupców. Dokładne liczby w różnych źródłach nieco się różnią, bo pochodzą z materiałów promocyjnych, więc traktuj je orientacyjnie. Jak wędrować po parku? Sieć dobrze utrzymanych szlaków liczy około 150 km. Popularna jest trasa z Imfeld nad jezioro Mässersee i dalej do Binn, łącząca widoki górskie z kontaktem z lokalną kulturą. Strumień Binna wypływa u stóp szczytu Ofenhorn, a w 1883 roku otwarto tu hotel Ofenhorn, co przypomina o początkach turystyki w dolinie. Najczęstsze pytania Kiedy powstał park? Został utworzony w 2002 roku, a krajowe uznanie otrzymał w 2011 roku. Gdzie uzyskać informacje na miejscu? W centrum informacyjnym na placu wsi Schmidigehischere. Czy można szukać minerałów? Przy bramach kopalni Lengenbach odwiedzający szukają pirytu; do kopalni prowadzi ścieżka geologiczna z Imfeld. Zasady poszukiwań warto sprawdzić wcześniej w centrum informacyjnym. Ile kilometrów szlaków jest w parku? Około 150 km utrzymanych tras pieszych. Czy dolina jest chroniona? Tak, figuruje w federalnym inwentarzu krajobrazów BLN jako obszar o znaczeniu krajowym. Binntal to dobry wybór dla osób, które szukają w Alpach ciszy, pieszych wędrówek i odrobiny geologicznej przygody. Wędrówki najlepiej planować po rozmowie z pracownikami centrum informacyjnego, którzy znają aktualny stan szlaków. Dolina łączy w jednym miejscu przyrodę, historię osadnictwa i unikatowe zasoby mineralne, dlatego nadaje się zarówno na jednodniową wycieczkę, jak i dłuższy pobyt w Valais.

Natura w Szwajcarii