Obiekty Sakralne w Szwajcarii

christian catholic town church (1807)

Olten

Christkatholische Stadtkirche w Olten to klasycystyczny kościół w kantonie Solothurn, należący do wspólnoty starokatolickiej (chrystkatolickiej). Budowla, znana także jako Stadtkirche St. Martin, powstała na początku XIX wieku i uchodzi za jeden z najważniejszych zabytków sakralnych w regionie. Jeśli zwiedzasz Olten, to właśnie tutaj zobaczysz niemal nienaruszone wnętrze z epoki. Czym jest Stadtkirche w Olten? Świątynię wznoszono w latach 1806–1813. Roboty prowadził cieśla i budowniczy Blasius Baltenschweiler (1751–1832) z Laufenburga w kantonie Argowia. Projekt głównej fasady przygotował Nikolaus Purtschert (1750–1815) z Lucerny. Kościół stanął tuż poza zwartą zabudową starego miasta i zastąpił średniowieczną świątynię przy Ildefonsplatz, z której do dziś zachowała się wyłącznie wieża. Data 1807, pod którą obiekt bywa wymieniany w bazach danych, mieści się w okresie budowy. Co zobaczysz na miejscu? Najcenniejszy jest spójny charakter budowli: klasycystyczna bryła i wyposażenie wnętrza z czasów powstania, które przetrwały do dziś. Inwentarz dóbr kultury Szwajcarii zalicza kościół do obiektów o znaczeniu regionalnym, a kanton chroni go na podstawie uchwały rządu z 1939 roku. W latach 2016–2018 przeprowadzono gruntowną renowację z częściową zmianą aranżacji wnętrza, więc obiekt jest dziś w dobrym stanie. Dlaczego kościół należy do starokatolików? Od 1874 roku świątynia służy gminie chrystkatolickiej. Przejęcie wiązało się ze szwajcarskim Kulturkampfem, czyli sporem państwa z Kościołem rzymskokatolickim w XIX wieku. W 1875 roku w Olten ukonstytuował się synod Kościołów chrystkatolickich, dlatego miasto ma szczególne znaczenie w historii tej wspólnoty w Szwajcarii. Jak odróżnić go od innych kościołów w Olten? W mieście stoją co najmniej dwa kościoły związane z wezwaniem św. Marcina. Stadtkirche z początku XIX wieku jest klasycystyczna i starokatolicka. Rzymskokatolicki kościół św. Marcina to osobna budowla neoromańska, wzniesiona w latach 1908–1910 według projektu Augusta Hardeggera. Przed wyjazdem sprawdź więc, o który obiekt ci chodzi. Jak dotrzeć? Olten leży w północno-zachodniej Szwajcarii, w kantonie Solothurn, i jest ważnym węzłem kolejowym. Kościół znajduje się w centrum miasta, w odległości spaceru od starego miasta i rzeki Aare. Współrzędne to około 47,350 N, 7,902 E. Z dworca dojdziesz pieszo. Kiedy przyjechać? Zewnętrzną bryłę oglądasz o każdej porze roku. Wnętrze jest dostępne wtedy, gdy parafia otwiera kościół, dlatego przed wizytą sprawdź aktualne godziny na stronie gminy chrystkatolickiej Olten. Dobrze połączyć wizytę ze spacerem po starym mieście. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Christkatholische Stadtkirche w Olten? Budowa trwała w latach 1806–1813. Rok 1807 pojawia się w niektórych rejestrach i przypada na okres prac. Kto zaprojektował kościół? Budowniczym był Blasius Baltenschweiler z Laufenburga, a projekt fasady głównej wykonał Nikolaus Purtschert z Lucerny. Czy kościół jest chroniony jako zabytek? Tak. Jest wpisany do szwajcarskiego inwentarza dóbr kultury jako obiekt o znaczeniu regionalnym i podlega ochronie kantonalnej od 1939 roku. Czy to ten sam kościół co rzymskokatolicki kościół św. Marcina? Nie. Rzymskokatolicki kościół św. Marcina w Olten jest neoromański i pochodzi z lat 1908–1910.

Franciscan Church

Kościół franciszkanów (Franziskanerkirche) w Solothurn to gotycka świątynia w samym centrum starego miasta, przy Barfüssergasse. Zbudowali ją mendykanci w końcu XIII wieku, a dziś należy do wspólnoty starokatolickiej (chrystkatolickiej). To jeden z cichszych, ale historycznie ciekawszych punktów spaceru po „najpiękniejszym barokowym mieście Szwajcarii”. Co to za budowla i skąd się wzięła? Franciszkanie osiedlili się w Solothurn około 1280 roku. Według badań budowlanych kościół konsekrowano 1 września 1299 roku. Bryła reprezentuje typowy dla zakonów żebrzących, surowy gotyk, pozbawiony bogatej dekoracji. Po pożarze w 1466 roku w południowej części wstawiono nowe okna, a odbudowę zakończono najpóźniej w 1493 roku. Jak wygląda wnętrze? Wnętrze nie jest gotyckie. W latach 1823–1825 przebudowano je w duchu klasycyzmu i ten wystrój oglądamy do dziś. Kontrast między średniowieczną bryłą a jasnym, stonowanym wnętrzem to główna ciekawostka obiektu. Z kościołem związany jest też szwajcarski przewodnik artystyczny (Schweizerische Kunstführer nr 630, Blank i Rutishauser, 1998), który warto znać, jeśli interesuje cię szczegółowa historia sztuki. Jakie wydarzenia odcisnęły się na jego historii? 1529 – w czasie reformacji franciszkanie opuścili klasztor, kościół ucierpiał wskutek obrazoburstwa i do 1532 roku służył reformowanej wspólnocie miasta jako sala kazań. Połowa XVI wieku – zakonnicy wrócili, a świątynia pełniła także rolę kościoła domowego dla sąsiedniej ambasady francuskiej, która rezydowała w Solothurn. 1857 – klasztor został zlikwidowany uchwałą parlamentu kantonalnego. 1877 – w czasach Kulturkampfu kościół stał się siedzibą nowo powstałej parafii starokatolickiej. 1984–1994 – przeprowadzono gruntowną renowację świątyni. Dawny budynek klasztorny obok, odnowiony w latach 2004–2005, mieści dziś biura administracji kantonalnej. Podczas prac znaleziono dobrze zachowane pozostałości średniowiecznego klasztoru, w tym dawną fasadę zachodnią pierwszego założenia. Jak dotrzeć i kiedy odwiedzić? Kościół stoi w pieszej strefie starówki, kilka minut spacerem od dworca Solothurn i od katedry św. Urszuli. Najwygodniej połączyć wizytę ze spacerem po Barfüssergasse i okolicznych uliczkach. Oficjalna strona miasta nie podaje stałych godzin zwiedzania, dlatego najlepiej sprawdzić termin w parafii starokatolickiej albo wejść przy okazji nabożeństwa, w którym mogą uczestniczyć osoby każdego wyznania. Najczęstsze pytania Czy kościół franciszkanów w Solothurn jest nadal czynny? Tak. Od 1877 roku korzysta z niego parafia starokatolicka, a nabożeństwa są otwarte dla wszystkich. Z jakiej epoki pochodzi budynek? Z końca XIII wieku; konsekracja odbyła się w 1299 roku. Obecne wnętrze pochodzi jednak z lat 1823–1825 i ma charakter klasycystyczny. Czy mieszkają tu jeszcze franciszkanie? Nie. Klasztor skasowano w 1857 roku, a dawne zabudowania zajmują urzędy kantonalne. Czy można wynająć kościół? Strona miasta informuje, że za pośrednictwem parafii starokatolickiej można go użyczyć na nabożeństwa.

St. Josef (Winterthur-Töss)

Winterthur

Kościół św. Józefa (Kirche St. Josef) w Winterthur to katolicka świątynia w dzielnicy Töss, w kantonie Zurych. Stoi przy Nägelseestrasse 46, na południowy zachód od centrum miasta. Powstał tuż przed pierwszą wojną światową i do dziś pełni funkcję kościoła parafialnego. Dla miłośników architektury sakralnej to jeden z ciekawszych punktów poza ścisłym centrum Winterthuru. Co to za kościół i kiedy powstał? Budowę rozpoczęto w 1913 roku, gdy katolicy z Töss położyli kamień węgielny. Uroczyste poświęcenie odbyło się 30 sierpnia 1914 roku. Historyczny Leksykon Szwajcarii datuje powstanie kościoła na lata 1912–1913, natomiast parafia podaje 1913 rok jako początek prac, a rok 1914 jako moment oddania do użytku. Był to trzeci katolicki kościół w Winterthurze, po świątyni śś. Piotra i Pawła z 1868 roku (matce wszystkich katolickich parafii miasta) oraz kościele Najświętszego Serca Jezusa w dzielnicy Mattenbach. Projekt przygotował Adolf Gaudy, architekt z Rorschach nad Jeziorem Bodeńskim, znany z budowli sakralnych w Szwajcarii wschodniej. Dlaczego warto go zobaczyć? Kantonalny inwentarz zabytków uznaje kościół za wybitny przykład katolickiej architektury sakralnej początku XX wieku w kantonie Zurych. Obiekt jest wpisany do inwentarza ochronnego miasta Winterthur. Razem z domem parafialnym z lat 1968–1969 tworzy zespół, który dokumentuje zarówno rozwój architektury, jak i historię społeczną katolickiej wspólnoty w protestanckim od wieków regionie. Wnętrze przebudowano w latach 1976–1977. Autorami zmian byli Robert Tanner i Felix Lötscher, ci sami architekci, którzy zaprojektowali dom parafialny. Przebudowa odpowiadała na reformę liturgiczną po Soborze Watykańskim II, dlatego wnętrze ma układ dostosowany do współczesnej liturgii, a nie do pierwotnych założeń z 1914 roku. Jak dotrzeć? Töss leży w południowo-zachodniej części Winterthuru, około 3 km od dworca głównego. Najwygodniej dojechać komunikacją miejską (autobusy i pociąg regionalny do stacji Töss) lub dojść pieszo z przystanku. Współrzędne kościoła: ok. 47,4927° N, 8,7025° E. Samo Winterthur jest 20–25 minut pociągiem od Zurychu. Kiedy przyjechać? Kościół jest czynny jako parafialny, więc najlepiej zaplanować wizytę poza godzinami nabożeństw albo wejść na mszę i zobaczyć wnętrze w użyciu. Godziny aktualne podaje parafia na stronie kath-winterthur.ch. Co roku we wrześniu odbywa się Europejski Dzień Dziedzictwa, kiedy część zabytków otwiera się dla zwiedzających. Warto też połączyć wizytę ze spacerem po Töss i pobliskim dawnym klasztorem dominikanek. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie stoi kościół św. Józefa w Winterthurze? Przy Nägelseestrasse 46, w dzielnicy Töss. Kto go zaprojektował? Adolf Gaudy z Rorschach. Kościół poświęcono 30 sierpnia 1914 roku. Czy wnętrze jest oryginalne? Nie w całości. W latach 1976–1977 przebudowali je Robert Tanner i Felix Lötscher, dostosowując przestrzeń do reformy liturgicznej Soboru Watykańskiego II. Czy parafia jest duża? Należy do niej niemal 3000 katolików. To piąta pod względem wielkości z ośmiu katolickich parafii Winterthuru.

Reformierte Kirche Aeugst am Albis

Aeugst am Albis

Reformowany kościół z plebanią w Aeugst am Albis to zabytkowy zespół sakralny z 1667 roku, położony w gminie Aeugst am Albis w kantonie Zurych, w szwajcarskim okręgu Affoltern. Kościół stoi na wysokości około 700 m n.p.m. na grzbiecie pasma Albis, nad doliną rzeki Reuss i Jeziorem Zuryskim. Współrzędne obiektu to 47,267 N, 8,488 E. Co to za budowla? Kościół jest budowlą salową, czyli ma jedną prostą nawę bez naw bocznych. Do nawy przylega kwadratowe prezbiterium nakryte sklepieniem krzyżowym. W prezbiterium zachował się kamień herbowy, a rama okienna i łuk tęczowy mają malowaną dekorację. To niewielki, skromny kościół typowy dla zurychskiego protestantyzmu XVII wieku, bez bogatych ołtarzy, które znamy z kościołów katolickich. Dlaczego powstał właśnie tutaj? Budowę zatwierdziły władze kantonu Zurych, a zabiegał o nią teolog Hansrudolf Wirz. Argument religijny szedł w parze z wojskowym: Wirz pisał, że świątynia na wzgórzu będzie postrachem dla przeciwnika w razie konfliktu. Miał na myśli katolickie kantony centralnej Szwajcarii, z którymi Zurych dzielił wówczas napięcia wyznaniowe. Archiwum państwowe w Zurychu przechowuje też zapis z 1668 roku o podatku na nowy kościół, który trafił do archiwum parafii w Aeugst. Co zobaczysz w okolicy? Sam kościół i plebania tworzą kameralny zespół w centrum wsi. Aeugst am Albis leży na wysokości 696 m n.p.m., a teren gminy rozciąga się od około 536 m w dolinie Jonental do około 885 m na grzbiecie Albis. Największą atrakcją rekreacyjną gminy jest Türlersee, jedno z najpopularniejszych miejsc spacerów i kąpieli w tej części kantonu. Spod grzbietu Albis prowadzą szlaki piesze, więc wizytę przy kościele łatwo połączyć z krótką wycieczką. Jak zwiedzać? Kościół jest czynną świątynią reformowanej parafii, więc wnętrze bywa dostępne głównie w godzinach nabożeństw i wydarzeń parafialnych. Plebania pełni funkcję mieszkalną i służbową, dlatego ogląda się ją z zewnątrz. Najlepiej zaplanować około 20–30 minut na obejście zespołu i zdjęcia, a resztę dnia poświęcić na spacer nad Türlersee lub po Albis. Od Zurychu to około pół godziny jazdy w stronę Affoltern am Albis. Najczęstsze pytania Z którego roku pochodzi kościół? Został zbudowany w 1667 roku. Wzmianka o podatku na nowy kościół pochodzi z 1668 roku. Do jakiego wyznania należy? Jest to kościół reformowany (kalwiński), należący do zurychskiej tradycji protestanckiej. Co jest charakterystyczne dla jego architektury? Prosta nawa salowa, kwadratowe prezbiterium ze sklepieniem krzyżowym, kamień herbowy oraz malowane obramienia okien i łuku tęczowego. Co jeszcze warto zobaczyć w gminie? Türlersee i szlaki na grzbiecie Albis, z których roztaczają się widoki na okolicę.

Pfarrkirche St. Joseph

Welschenrohr-Gänsbrunnen

Kościół parafialny św. Józefa (Pfarrkirche St. Josef) stoi we wsi Gänsbrunnen, która od 2021 roku tworzy wspólną gminę Welschenrohr-Gänsbrunnen w kantonie Solura w Szwajcarii. To jedna z najstarszych świątyń w tej części doliny Thal, wzniesiona w latach 1626–1628, a dziś wpisana na kantonalną listę obiektów chronionych. Jaka jest historia kościoła? Budowę rozpoczęto w 1626 roku decyzją rządu Solury. Prace prowadził Hans Jakob vom Staal. Świątynia miała umocnić wiarę katolicką w okolicy, gdzie obawiano się rozprzestrzeniania anabaptyzmu. Jako miejsce wybrano północny skraj doliny Thal, niedaleko przełomu, w którym rzeka Raus przecina drugi łańcuch Jury. Powstał prosty budynek utrzymany jeszcze w późnogotyckiej formie. Biskup pomocniczy Bazylei Johannes Bernardus konsekrował go 19 października 1628 roku, a pamiątkowy napis znajduje się na łuku tęczowym nad prezbiterium. Początkowo była to kaplica św. Józefa. Rangę kościoła parafialnego otrzymała w 1720 roku. Dawna francuska nazwa wsi, Saint-Joseph, również pochodzi od patrona. Co zmieniało się z czasem? Już w 1697 roku powiększono nawę, dobudowano emporę i dwa ołtarze boczne. W XIX wieku wnętrze odnowiono w stylu biedermeier, a w latach 1927–1930 urządzono je na nowo. Ostatnia duża renowacja trwała w latach 2012–2013 i przebiegała w dwóch etapach. Poprawiono klimat wnętrza i odrestaurowano wyposażenie, a poświęcenie odbyło się 25 sierpnia 2013 roku. W 2014 roku gmina kościelna dostała za to kantonalną nagrodę Solothurner Heimatschutzpreis, przyznawaną za ochronę zabytków. Co warto zobaczyć? Późnogotycko-wczesnobarokowy, skromny w formie budynek z XVII wieku. Wnętrze ukształtowane przez kolejne przebudowy, od empory z 1697 roku po aranżację z lat 1927–1930. Napis fundacyjny na łuku tęczowym, upamiętniający konsekrację z 1628 roku. Malowniczą okolicę: wieś leży przy wąwozie rzeki Raus, w górskim krajobrazie Jury Solurskiej. Jak dojechać? Kościół znajduje się przy Kirchstrasse 7 w Gänsbrunnen, na współrzędnych około 47,264 N, 7,471 E. Dojedziesz tu samochodem lub komunikacją regionalną przez dolinę Thal. Rozkład jazdy sprawdź przed wyjazdem na stronie przewoźnika. Kiedy przyjechać? Z zewnątrz budynek można oglądać przez cały rok. Wnętrze bywa otwarte w czasie nabożeństw, dlatego godziny mszy warto sprawdzić w parafii. Najprzyjemniej jest tu późną wiosną i latem, gdy dobra pogoda sprzyja spacerom po okolicy. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co w Welschenrohr? Nie. Kościół parafialny samego Welschenrohr nosi wezwanie św. Teodula i św. Antoniego z Padwy, a zbudowano go w latach 1673–1677. Św. Józefowi poświęcony jest kościół w Gänsbrunnen. Kiedy powstał kościół św. Józefa? Budowano go w latach 1626–1628, a konsekracja odbyła się 19 października 1628 roku. Parafią stał się w 1720 roku. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, figuruje w kantonalnym wykazie obiektów chronionych Solury jako Pfarrkirche St. Josef przy Kirchstrasse 7. Czy ostatnio go remontowano? Tak. Prace w latach 2012–2013 objęły poprawę klimatu wnętrza i konserwację wyposażenia, a kantonalna nagroda za ochronę zabytków trafiła do parafii w 2014 roku.

St. Gallus Zürich

Zürich

St. Gallus w Zurychu to rzymskokatolicki kościół parafialny w dzielnicy Schwamendingen, w północno-wschodniej części miasta. Świątynia z lat 50. XX wieku wyróżnia się parabolicznym sklepieniem, wolno stojącą wieżą i ogromnym witrażem w prezbiterium. Podlega diecezji Chur. Co to za kościół i skąd się wziął? Schwamendingen do 1934 roku było samodzielną gminą, a potem włączono je do Zurychu. Dopiero po II wojnie światowej, w szybko rosnącej dzielnicy, powstała tu osobna parafia katolicka. Pierwszą kaplicę poświęcono 22 października 1950 roku, a parafię formalnie utworzono w 1951. Obecny kościół wznoszono w latach 1955–1957 według projektu Ferdinanda Pfammattera i Waltera Riegera. Biskup Christianus Caminada pobłogosławił go 23 czerwca 1957 roku, natomiast uroczyste konsekracje przeprowadził w 1969 roku biskup Johannes Vonderach. Co zobaczysz na zewnątrz i w środku? Bryła nawiązuje do hangarów lotniska wojskowego w pobliskim Dübendorfie. Przekrój nawy ma kształt paraboli, a sklepienie sięga około 16,5 m wysokości. Wnętrze mierzy około 34,5 m długości i prawie 22 m szerokości, więc pomieści kilkaset osób. Obok frontu stoi osobna wieża o wysokości około 37,5 m. Władze miasta nie zgodziły się na jej ustawienie przy ulicy, dlatego znalazła się z boku. W 2012 roku wzmocniono ją na wypadek trzęsienia ziemi i dodano zegar. W wieży wisi pięć spiżowych dzwonów odlanych w Aarau w firmie H. Rüetschi i poświęconych w maju 1960 roku. Największy waży 4100 kg, a ich brzmienie dobrano do dzwonów pobliskiego kościoła reformowanego. Z wyposażenia warto zwrócić uwagę na: witraż z 1987 roku według projektu Fra Roberto Pasottiego, zajmujący około 260 m² ściany prezbiterium, szklane stacje drogi krzyżowej Paula Monniera z 1958 roku, drewniane rzeźby św. Gallusa, św. Antoniego i Maryi autorstwa Beata Gassera, ołtarz, ambonę, tabernakulum i chrzcielnicę, które w latach 1969–70 przeprojektował Albert Wider, organy firmy Späth z 1970 roku (36 rejestrów, trzy manuały, 2697 piszczałek), kryptę urządzoną w 1971 roku w dolnej kondygnacji. Jak dojechać? Kościół stoi przy ruchliwej Dübendorfstrasse w Schwamendingen. Współrzędne to około 47,402 N, 8,579 E. Z centrum Zurychu dojedziesz tu komunikacją miejską w kilkanaście minut; rozkład sprawdź w aplikacji lokalnego przewoźnika. Kiedy odwiedzić? Najlepiej w godzinach otwarcia lub podczas nabożeństwa, gdy wnętrze jest dostępne. Światło dzienne najpiękniej podkreśla witraż, więc wybierz porę z dobrym słońcem. Terminy mszy i koncertów organowych znajdziesz na stronie parafii. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół St. Gallus w Zurychu? Budowa trwała w latach 1955–1957. Błogosławieństwo odbyło się w czerwcu 1957 roku, a konsekracja w 1969. Kto zaprojektował kościół? Autorami projektu są architekci Ferdinand Pfammatter i Walter Rieger. Dlaczego wieża stoi osobno? Miasto nie zgodziło się na lokalizację wieży przy ulicy, dlatego ustawiono ją z boku, obok fasady. Ma około 37,5 m. Co jest najbardziej charakterystyczne w architekturze? Paraboliczne sklepienie wzorowane na lotniskowych hangarach oraz duży witraż z 1987 roku w prezbiterium.

St. Matthias parish church with ossuary

Steinhausen

Kościół parafialny św. Macieja z kostnicą stoi w centrum Steinhausen, gminy w kantonie Zug, kilka minut od brzegu Jeziora Zugu. Zespół należy do obiektów dziedzictwa o znaczeniu regionalnym (kategoria B w szwajcarskim wykazie KGS, nr 7312) i obejmuje świątynię oraz średniowieczno-barokową kostnicę obok niej. Co to za miejsce? Pierwsza wzmianka o kościele w Steinhausen pochodzi z 1173 roku, gdy należał do klasztoru św. Błażeja. W 1260 roku funkcjonował jako kościół filialny parafii św. Marcina w Baar, a w 1403 roku patronat przejął klasztor w Kappel. W 1805 roku parafianie wykupili od miasta Zug prawo wyboru proboszcza. Obecny wygląd to efekt dwóch etapów. Chór i wieża powstały w latach 1699–1701, kiedy stary kościół zastąpiono nowym, a wieżę zwieńczono cebulastym hełmem. Nawę rozebrano w 1913 roku i odbudowano według projektu Dagoberta Keisera i Richarda Brachera. Co zobaczysz przy kostnicy? Kostnicę zbudowano w 1611 roku, w tym samym czasie, gdy Steinhausen stało się samodzielną parafią i zyskało prawo grzebania zmarłych. Przez stulecia służyła jako wspólny grób i miejsce składowania kości, aż do początku XX wieku. W 2011 roku, na 400-lecie parafii, wnętrze odnowił i na nowo opracował artysta Benno Karl Zehnder (ur. 1941). Dwa malowidła ścienne mówią o nadziei zmartwychwstania: na ścianie zachodniej kości zdają się przemieniać i unosić ku niebu, a na wschodniej, za ołtarzem, otwiera się jasna przestrzeń. Kostnica pełni funkcję liturgiczną w Wielkim Tygodniu. Wśród kostnic kantonu Zug najważniejsze są te w Baar i Oberägeri, ale także ta w Steinhausen jest wartym uwagi przystankiem. Jak dojechać? Adres kościoła to Zugerstrasse 6a/6b, kostnicy – Dorfplatz 1, 6312 Steinhausen. Przez gminę biegnie linia kolejowa Zurych–Zug, obsługiwana przez S-Bahn S5, a lokalne autobusy jeżdżą z Zugerland Verkehrsbetriebe. Z Zugu to krótka przejażdżka. Kiedy przyjechać? Kościół najlepiej zwiedzać w godzinach otwarcia lub w trakcie nabożeństw; terminy podaje parafia. Szczególnym momentem jest Wielki Tydzień, kiedy kostnica służy liturgii. Najczęstsze pytania Od kiedy istnieje kostnica w Steinhausen? Od 1611 roku, od momentu powstania samodzielnej parafii. Kto zaprojektował obecną nawę? Dagobert Keiser i Richard Bracher, w 1913 roku. Chór i wieża pochodzą z przełomu XVII i XVIII wieku. Kto odnowił kostnicę? Benno Karl Zehnder, w 2011 roku. Czy dojadę tu pociągiem? Tak, linią S5 Zurych–Zug przez Steinhausen.

San Gian (Celerina)

Celerina/Schlarigna

San Gian w Celerina/Schlarigna to późnogotycki kościół reformowany na wzgórzu nad rzeką Inn, w Engadynie (kanton Gryzonia). Świątynia jest zabytkiem o znaczeniu krajowym i dawnym kościołem parafialnym Celeriny. Najłatwiej rozpoznasz ją po dwóch wieżach o różnym wieku, a w środku czeka malowany drewniany strop i freski z XV wieku. Czym jest kościół San Gian? Nazwa po retoromańsku brzmi Baselgia San Gian, czyli kościół św. Jana. Budowla stoi na wzniesieniu, na miejscu kaplicy z przełomu tysiącleci. Szwajcarski Leksykon Historyczny (HLS) odnotowuje, że w 1974 roku prowadzono tam badania archeologiczne pozostałości tej wcześniejszej budowli. Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1320 roku. Dzisiejszy kształt zawdzięcza on przebudowie z 1478 roku. Co zobaczysz na miejscu? Dwie wieże. Mniejsza, romańska wieża powstała około 1300 roku, gdy kościół miał jeszcze układ zwrócony na wschód. Przy przebudowie włączono ją do nowego założenia. Wyższą, późnogotycką wieżę ukończono w 1520 roku. W 1682 roku piorun zniszczył jej hełm. Nigdy go nie odbudowano, więc sylwetka kościoła do dziś jest nietypowa. Przebudowa z 1478 roku. Nawę wydłużono ku zachodowi, a chór nakryto sklepieniem. Kościół ma jedną apsydę. Drewniany strop. Malowany strop zaliczany jest do najpiękniejszych i najlepiej zachowanych w Gryzonii. Widnieją na nim herby biskupa Chur Ortlieba von Brandis (urzędował w latach 1458–1491). Freski. Wnętrze zdobią malowidła z XV wieku. W czasie reformacji pokryto je wapnem, dzięki czemu przetrwały w dobrym stanie. Jak zwiedzać? Kościół leży na wzgórzu ponad miejscowością, więc dojście wymaga krótkiego podejścia. Celerina to jedna z gmin Górnej Engadyny, kilka minut od St. Moritz, i dojedziesz tam pociągiem Rhätische Bahn lub samochodem. Godziny otwarcia sprawdź przed wizytą u parafii reformowanej Górnej Engadyny, bo kościół służy też jako miejsce nabożeństw i uroczystości. Latem odbywają się w nim koncerty. Kiedy przyjechać? Najwygodniej latem, gdy odbywają się koncerty i łatwo wejść na wzgórze. Zimą Celerina tętni życiem narciarskim, a kościół możesz obejrzeć z zewnątrz jako element panoramy doliny. Konserwacja Parafia reformowana Górnej Engadyny przygotowała studium renowacji, które szacuje koszty na około 1,6 mln franków. Głównym wyzwaniem jest pogodzenie ochrony fresków z użytkowaniem wnętrza. Plan zakłada konserwację malowideł i zapewnienie odpowiednich warunków klimatycznych. Najczęstsze pytania Czy San Gian to ten sam kościół co w Sils? Nie. Nazwę San Gian nosi kilka świątyń w Engadynie. Ten opis dotyczy kościoła w Celerina/Schlarigna. Z jakiej epoki pochodzi kościół? Wzmiankowany jest od 1320 roku, a obecny wygląd to głównie efekt przebudowy w 1478 roku. Mniejsza wieża jest starsza, z około 1300 roku. Dlaczego jedna z wież nie ma hełmu? Hełm późnogotyckiej wieży zniszczył piorun w 1682 roku i nie został odbudowany. Czy w kościele odbywają się koncerty? Tak, latem kościół wykorzystywany jest także na koncerty.

Reformierte Kirche Stallikon

Stallikon

Reformowany kościół z plebanią i pralnią (Stallikon) to zespół zabytkowych budynków w centrum wsi Stallikon w kantonie Zurych. Leży przy Dorfstrasse 5 i Chilegasse 230, na północnym skraju gór Albis, a w szwajcarskim spisie dóbr kultury (KGS, nr 7667) ma kategorię B, czyli znaczenie regionalne. Co to za miejsce? Stallikon to gmina w okręgu Affoltern, rozciągnięta wzdłuż grzbietu Albis i środkowego odcinka doliny rzeki Reppisch. Kościół z plebanią i budynkiem pralni tworzy dawne centrum parafialne wsi. Szwajcarska lista dóbr kultury wpisuje te trzy obiekty jako jeden zespół, dlatego warto oglądać je razem, a nie tylko samą świątynię. Jaka jest historia kościoła? Kościół pod wezwaniem św. Szczepana wzmiankowano po raz pierwszy w 1157 roku. Prawo patronatu należało do benedyktyńskiego opactwa St. Blasien w Schwarzwaldzie, do którego parafię włączono w 1383 roku. Około 1444 roku, w czasie starej wojny zuryskiej, świątynię spalono; ponownie konsekrowano ją w 1448 roku. Po reformacji parafia związała się ściślej z Zurychem. Gdy w 1808 roku zlikwidowano opactwo, patronat przejął wielki książę Badenii, a w 1812 roku trafił do kantonu Zurych, do którego należy do dziś. Do kogo należy dziś? Kościół jest siedzibą ewangelicko-reformowanej wspólnoty Stallikon-Wettswil, obejmującej Stallikon i sąsiedni Wettswil. Nabożeństwa i wydarzenia parafialne odbywają się według kalendarza parafii, więc wnętrza zwiedza się przy okazji tych terminów. Jak dojść i co zobaczysz w okolicy? Współrzędne zespołu to 47,3258 N, 8,4910 E. Zespół stoi we wsi Stallikon, a nie w większej miejscowości Sellenbüren, która leży w tej samej gminie. Spacer po dawnym centrum zajmuje kilkanaście minut. W gminie leży też Uetliberg, najwyższe wzniesienie okolicy i miejsce widokowe nad Zurychem; w okolicy wiodą szlaki grzbietem Albis. Jak wpisuje się w okolicę? Stallikon liczy około czterech tysięcy mieszkańców, a jego krajobraz kształtują lasy Albis i dolina Reppisch. Wieś jest spokojnym punktem wypadowym dla osób, które chcą połączyć krótki przystanek przy zabytkach z wędrówką, bez tłumów typowych dla centrum Zurychu. Oglądając zespół, zwróć uwagę na układ trzech budynków wokół wiejskiej uliczki i na to, jak świątynia dominuje nad zabudową. Kiedy przyjechać? Zewnętrzne oglądanie zespołu jest możliwe przez cały rok. Najlepsze warunki do połączenia wizyty ze spacerem po Albis są od późnej wiosny do jesieni. Najczęstsze pytania W którym kantonie leży kościół? W kantonie Zurych, w gminie Stallikon, w okręgu Affoltern. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Pierwsza wzmianka o kościele św. Szczepana pochodzi z 1157 roku. Po pożarze z okresu wojny zuryskiej ponownie konsekrowano go w 1448 roku. Czy to zabytek chroniony? Tak. Zespół kościoła, plebanii i pralni figuruje w inwentarzu dóbr kultury KGS pod numerem 7667 w kategorii B. Jaka parafia opiekuje się kościołem? Reformowana wspólnota Stallikon-Wettswil.

Judas Thaddäus Eglisau

Eglisau

Kościół św. Judy Tadeusza w Eglisau to katolicka świątynia z betonu, stojąca na północno-zachodnim skraju miasteczka Eglisau w kantonie Zurych. Budowla z końca lat 40. XX wieku jest wpisana do kantonalnego inwentarza obiektów chronionych, bo pokazuje, jak w protestanckim Zürcher Unterland pojawiła się i rosła wspólnota katolików. Dla miłośników architektury sakralnej to ciekawy przykład przejścia od tradycji do modernizmu. Gdzie stoi kościół i jak do niego trafić? Adres to Eigenackerstrasse 35, w dzielnicy Eigen. Teren leży na tarasie nad zboczem Steighalde. Od zachodu graniczy z ruchliwą Schaffhauserstrasse, od wschodu z Eigenackerstrasse, a dalej zaczyna się osiedle mieszkaniowe. Główne wejście znajduje się od południa i prowadzi przez placyk obsadzony żywopłotem i bukszpanem. Za chórem urządzono parking. Obok stoi centrum parafialne z 2007 roku (Salomon-Landolt-Weg 1, 3). Jak powstała parafia katolicka w Eglisau? Katolicy zaczęli napływać do regionu w drugiej połowie XIX wieku, gdy wprowadzono swobodę osiedlania się i ruszyła industrializacja. Pierwszą stację duszpasterską w Zürcher Unterland otwarto w 1882 roku w Bülach. Podczas I wojny światowej, przy budowie elektrowni w Eglisau, odsetek katolików wyraźnie wzrósł. Pierwszą od czasów reformacji mszę w miasteczku odprawiono w 1942 roku, w tym samym roku kupiono grunt pod kościół. Po II wojnie światowej do pracy w rozwijającej się firmie Stamm przyjeżdżało kolejnych katolickich pracowników. Budowę rozpoczęto w 1949 roku, a kościół poświęcono 2 kwietnia 1950 roku. W grudniu 1967 roku Eglisau stało się samodzielną parafią. Co zobaczysz na zewnątrz? Projekt przygotowali architekci Ferdinand Pfammatter (1916–2003) i Walter Rieger (1915–1990). Ich biuro mocno wpłynęło na nowoczesne budownictwo sakralne w kantonie Zurych, między innymi przy kościołach w Zurychu-Enge i w Dübendorfie. W Eglisau pracowali nad jednym ze swoich wcześniejszych obiektów. Prosta bryła z betonu, zwieńczona stromym, lekko załamanym dachem dwuspadowym. Wieżyczka sygnaturkowa z nisko opuszczonym hełmem. Węższy, trapezowy chór od północy. Drewniany ganek na smukłych słupach przy wejściu południowym. Okna z widocznymi betonowymi ramami. Układ podłużny nawy i dach dwuspadowy kojarzą się z tradycją, dzięki czemu budynek wtapia się we wiejską zabudowę. Surowa funkcjonalność i betonowe ramy okien to już język modernizmu. Jak wygląda wnętrze? Ściana chóru jest profilowana, a paraboliczny łuk tęczowy kieruje wzrok na prezbiterium podniesione o jeden stopień. Podłoga w chórze jest kamienna, w nawie wyłożona klinkierem, a pod ławkami drewniana. Empora organowa znajduje się od południa, nad wejściem, a nad całością rozpięty jest schodkowy drewniany strop. W wewnętrznych skrzydłach okien zachowały się oryginalne szyby z żółtego, chropowatego szkła. Wyposażenie liturgiczne zaprojektował F. Dedelley. Jest skromne i jednolite: okrągły znak ołtarzowy z krzyżem na ścianie, ołtarz w formie bloku, a także chrzcielnica i kropielnica wykute z tego samego szarego kamienia. Po obu stronach łuku stoją figura Marii i posąg patrona kościoła. W 1967 roku przebudowano chór zgodnie z reformą liturgiczną Soboru Watykańskiego II, a w 1979 roku odnowiono wnętrze. Kiedy odwiedzić kościół? Kościół działa jako czynna świątynia parafialna, więc najlepiej zajrzeć w czasie nabożeństw lub zapytać w parafii o możliwość wejścia. Zewnętrzną bryłę i otoczenie obejrzysz o każdej porze roku. Przy okazji warto zwiedzić stare miasto Eglisau nad Renem. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół św. Judy Tadeusza w Eglisau? Prace ruszyły w 1949 roku, a poświęcenie odbyło się 2 kwietnia 1950 roku. Kto zaprojektował kościół? Architekci Ferdinand Pfammatter i Walter Rieger. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, figuruje w inwentarzu obiektów chronionych o znaczeniu ponadgminnym, z oceną regionalną. Czy to ten sam obiekt co kościół w Rafz? Nie. Parafia z Eglisau obejmuje też Rafz i inne miejscowości, ale kościół Marii Magdaleny w Rafz to osobna budowla.

Église d'Engollon

Val-de-Ruz

Kościół w Engollon (Temple d'Engollon, kościół św. Piotra) stoi w niewielkiej wsi Engollon w gminie Val-de-Ruz, w szwajcarskim kantonie Neuchâtel. To reformowana świątynia parafialna, znana przede wszystkim ze średniowiecznych fresk w prezbiterium. Wieś leży nad rzeką Seyon, w spokojnej, rolniczej części doliny Val-de-Ruz. Czym jest kościół w Engollon? Budowla jest poświęcona św. Piotrowi. Po reformacji protestanckiej, jak w całym kantonie Neuchâtel, służy wspólnocie reformowanej, stąd w źródłach francuskojęzycznych nazwa „temple”, a nie „église”. Jest to niewielki kościół wiejski, a nie okazała budowla, i właśnie w tej skromnej skali tkwi jego urok. Jaka jest historia Engollon? Wieś po raz pierwszy pojawia się w dokumentach w 1228 roku pod nazwą „Engolun”, a w tym samym źródle występuje już parafia. Zanim ją wspomniano, Engollon było ośrodkiem rozległej parafii obejmującej dzisiejsze Valangin, Boudevilliers, Fontaines i Cernier. Pod względem administracyjnym należało do władztwa, a później do mairie Valangin. Od 1558 roku, po reformacji, tworzyło wspólną parafię z Fenin. Badania archeologiczne odsłoniły w pobliżu fundamenty starszej świątyni, co potwierdza, że miejsce kultu istniało tu długo przed obecną budową. W pobliżu zachowały się też ślady średniowiecznej osady La Bonneville. W 2013 roku dawna samodzielna gmina Engollon weszła w skład nowej gminy Val-de-Ruz, powstałej z połączenia piętnastu miejscowości. Co zobaczysz w środku? Największą atrakcją są freski w chórze. Najstarsze, po wschodniej stronie, powstały prawdopodobnie w drugiej ćwierci XIV wieku. Malowidła na bocznych ścianach i sklepieniu pochodzą z początku XV wieku. Gotyckie sceny przedstawiają epizody z życia Chrystusa. Odkryto je w 1924 roku, co dla wielu reformowanych kościołów regionu było typowym momentem „odzyskania” dawnego wystroju, ukrytego przez wieki pod tynkiem. Jak zwiedzać? Wieś jest mała (w 2000 roku liczyła 74 mieszkańców), więc spacer po niej zajmuje chwilę. Kościół dobrze łączy się z wycieczką po Val-de-Ruz: pobliskimi wsiami, polami i ścieżkami nad Seyonem. Wnętrze nie zawsze jest otwarte, dlatego przed wizytą warto sprawdzić godziny na stronie gminy Val-de-Ruz lub parafii reformowanej Église réformée évangélique neuchâteloise (EREN). Najczęstsze pytania Czy kościół w Engollon jest katolicki? Nie. Jest świątynią reformowaną, należy do protestanckiego Kościoła kantonu Neuchâtel. Z jakiego okresu pochodzą freski? Najstarsze z drugiej ćwierci XIV wieku, pozostałe z początku XV wieku. Odkryto je w 1924 roku. Komu poświęcony jest kościół? Św. Piotrowi. Czy Engollon to osobna gmina? Była nią do 2013 roku. Dziś wieś należy do gminy Val-de-Ruz w kantonie Neuchâtel.

Reformed Town Church

Burgdorf

Reformowany kościół miejski (Stadtkirche) w Burgdorfie to późnogotycka świątynia w kantonie Berno, której 72-metrowa wieża góruje nad całym miasteczkiem. Stoi na zachodnim wzgórzu i tworzy wizualną przeciwwagę dla zamku po drugiej stronie starówki. Dla miłośników architektury sakralnej to jeden z ciekawszych punktów na trasie po Emmental i okolicach Berna. Jaka jest historia kościoła w Burgdorfie? Pierwszą budowlą w tym miejscu był kościół romański z około 1200 roku. Rosnące miasto uznało go po kilku stuleciach za zbyt ciasny. W 1473 roku władze miejskie zleciły budowę nowej świątyni Niklausowi Birenvogtowi, mistrzowi budowlanemu berneńskiej katedry (Münster). Prace ruszyły już w 1471 roku, a źródła różnie datują ich zakończenie, od 1490 do początku XVI wieku. Efektem jest trzynawowa bazylika ze sklepionym, wydłużonym prezbiterium, dwiema kaplicami bocznymi i wysoką wieżą od frontu. W 1865 roku pożar zniszczył hełm wieży. Odbudowę ukończono w 1868 roku, choć fachowcy oceniali ją krytycznie. Po tym pożarze powstały też obecne dzwony w stylu neogotyckim. Co zobaczysz w środku i wokół kościoła? Największym skarbem jest późnogotyckie lektorium (Lettner), ukończone około 1512 roku przez Heinricha Kummera. Uchodzi za najcenniejsze tego typu w Szwajcarii. W 1867 roku przeniesiono je na zachodnią stronę nawy, obrócono o 180 stopni i przekształcono w emporę organową. Dziś patrzy się na nie od strony wejścia, nad głowami wchodzących. Warto też spojrzeć na otoczenie. Naprzeciw kościoła stoi barokowa plebania z 1727 roku, duży budynek pod stromym dachem czterospadowym. Obok zachowała się połowa wieży z XIII wieku, pozostałość dawnych fortyfikacji miejskich. Całość dobrze pokazuje, jak wyglądało średniowieczne Burgdorf. Jak dotrzeć do kościoła? Burgdorf leży na linii kolejowej między Bernem a Lucerną i Zurychem, więc dojazd pociągiem z Berna jest prosty. Kościół znajduje się na wzgórzu w zachodniej części starego miasta, wystarczy iść pod górę w stronę wieży, którą widać z daleka. Z dworca to spacer przez centrum miasteczka. Kiedy przyjechać i ile czasu zarezerwować? Wnętrze najlepiej oglądać w ciągu dnia, gdy światło pada przez okna prezbiterium. Kościół jest czynną świątynią reformowanej parafii, więc godziny otwarcia i terminy nabożeństw warto sprawdzić na stronie parafii przed wizytą. Na zewnątrz, plebanię i resztki muru obronnego, wystarczy kwadrans, a razem z wnętrzem około godziny. Połącz wizytę ze spacerem po starówce i wejściem na zamek. Najczęstsze pytania Czy kościół jest ewangelicko-reformowany? Tak, to kościół reformowany parafii w Burgdorfie, a nie świątynia katolicka. Jak wysoka jest wieża? Ma 72 metry i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów panoramy miasta. Co jest najcenniejsze w środku? Późnogotyckie lektorium z około 1512 roku, od 1867 roku pełniące funkcję empory organowej. Kto zbudował obecny kościół? Budowę prowadził Niklaus Birenvogt, mistrz budowlany berneńskiej katedry, a prace rozpoczęto w 1471 roku.

Römisch-katholische Kirche Magden

Magden

Rzymskokatolicki kościół w Magden (Marienkirche, parafia św. Marii) to nowoczesna świątynia w gminie Magden w szwajcarskim kantonie Argowia, kilka kilometrów od Rheinfelden. Stoi przy Brüelstrasse 7 i jest jednym z ciekawszych przykładów powojennej architektury sakralnej w regionie. Skąd się wzięła ta świątynia? Historyczny kościół wsi, pod wezwaniem św. Marcina, pochodzi z 1620 roku. W 1872 roku miejscowa wspólnota przeszła na wyznanie starokatolickie (chrześcijańskokatolickie), a w 1906 roku świątynię formalnie przejęła ta wspólnota. Pozostali w Magden katolicy rzymscy przez dziesięciolecia jeździli na nabożeństwa do sąsiedniego Rheinfelden. Zmiana nastąpiła w latach 50. XX wieku. W 1953 roku powstało stowarzyszenie budowy kaplicy, a w 1956 roku kupiono działkę. Hojna prywatna darowizna w wysokości 100 000 franków pozwoliła zaplanować zamiast skromnej kaplicy pełnowymiarowy kościół. Konkurs architektoniczny wygrał bazylejski architekt Leo Cron. Pierwsze łopaty wbito 17 sierpnia 1967 roku, a konsekracji dokonał 2 lutego 1969 roku biskup Anton Hänggi. Co zobaczysz na miejscu? Kościół ma formę namiotu, a obok stoi wolno posadowiona dzwonnica. Konstrukcja z betonu zachowała się w oryginalnym stanie, co czyni ją rzadkością wśród kościołów Argowii i powodem, dla którego obiekt trafił do inwentarza zabytków kantonu. Wnętrze zaprojektował rzeźbiarz Albert Schilling z Arlesheim (1904–1987). Jego dziełem są ołtarz, krzyż i tabernakulum. W 2000 roku zamontowano organy zbudowane przez firmę Mathis z Näfels. Jak dotrzeć? Magden leży w dolinie Magdenerbach, na południe od Renu. Najprościej dojechać z Rheinfelden lub Bazylei samochodem albo autobusem regionalnym do centrum wsi; kościół znajduje się w zabudowanej części miejscowości, w krótkim spacerze od przystanku. Współrzędne: 47,528 N, 7,807 E. Kiedy przyjechać? Wizyta ma największy sens poza nabożeństwami, ale godziny otwarcia wnętrza ustala parafia, więc przed podróżą warto sprawdzić aktualny grafik. Obejrzeć bryłę z zewnątrz można o każdej porze. Jeśli zwiedzasz okolicę, połącz kościół z oglądaniem starego kościoła św. Marcina z 1620 roku, który stoi przy Kirchweg. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co św. Marcina? Nie. Kościół św. Marcina z 1620 roku należy do wspólnoty starokatolickiej. Rzymskokatolicka Marienkirche to osobny, znacznie młodszy budynek z lat 1967–1969. Kto zaprojektował kościół? Budynek zaprojektował Leo Cron z Bazylei, a wyposażenie liturgiczne wykonał Albert Schilling. Kiedy kościół został poświęcony? 2 lutego 1969 roku, przez biskupa Antona Hänggiego. Czy warto tu przyjechać dla architektury? Tak, jeśli interesuje Cię modernizm sakralny: namiotowa bryła, wolna dzwonnica i oryginalny beton to cechy, dla których obiekt jest wpisany do kantonalnego inwentarza.

Église Saint-André

Choulex

Kościół św. Andrzeja (Église Saint-André) w Choulex to parafialna świątynia w niewielkiej gminie na lewym brzegu Rodanu, w kantonie Genewa. Stoi na współrzędnych 46,2281 N, 6,2265 E, na wiejskich przedmieściach Genewy. Obecny budynek pochodzi z lat 1837–1839. Jaka jest historia kościoła w Choulex? Parafia w Choulex istnieje od średniowiecza. Od 1153 roku podlegała przeoratowi Saint-Jean-hors-les-Murs. Pierwotny, średniowieczny kościół został zastąpiony przez obecny, wzniesiony w latach 1837–1839, czyli już po włączeniu gminy do Genewy na mocy traktatu turyńskiego z 1816 roku. Świątynia nosi wezwanie świętego Andrzeja. Do jakiej wspólnoty należy dziś? Według rejestru GCatholic Église Saint-André jest kościołem parafialnym obrządku rzymskiego i należy do diecezji Lozanna–Genewa–Fryburg. Co zobaczysz w okolicy? Choulex to wieś z kilkoma przysiółkami: Cholay, Bonvard, Briffod, Chevrier, La Capite i Miolan. Krajobraz tworzą pola uprawne, bo rolnictwo wciąż jest tu aktywne, choć gmina staje się coraz bardziej rezydencjalna. Liczba mieszkańców wzrosła z około 430 w 1900 roku do 935 w 2000. W Miolan przez kilka wieków, od XV do XX stulecia, mieszkała rodzina Butini, właściciele rozległej posiadłości. W pobliżu przepływa Seymaz, a jego mokradła osuszono dopiero od 1919 roku. W samej wsi stoi też zabytkowa kryta fontanna z około 1820 roku, objęta ochroną od 1962 roku. Jak dotrzeć? Choulex leży kilka kilometrów na północny wschód od centrum Genewy. Najwygodniej dojechać samochodem lub rowerem, a w miejscowości warto zostawić pojazd i przejść się pieszo po zabudowie wokół kościoła. Przed wizytą sprawdź w parafii godziny nabożeństw, bo wnętrze jest przede wszystkim miejscem kultu. Kiedy przyjechać? Wiosna i wczesna jesień sprzyjają spacerom po okolicznych polach i szlakach nad Seymaz. Kościół najlepiej zwiedzać poza godzinami mszy. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół w Choulex? Obecny kościół św. Andrzeja powstał w latach 1837–1839 w miejsce średniowiecznej świątyni. Do kogo należy parafia? To parafia rzymskokatolicka w diecezji Lozanna–Genewa–Fryburg. Czy to duża atrakcja turystyczna? Nie, to skromny kościół wiejski. Warto go odwiedzić przy okazji poznawania spokojnych gmin na obrzeżach Genewy. Od kiedy istnieje tu parafia? Źródła historyczne wymieniają ją już w 1153 roku w związku z przeoratem Saint-Jean-hors-les-Murs.

Reformierte Kirche Buchberg-Rüdlingen

Rüdlingen

Kościół reformowany Buchberg-Rüdlingen stoi w gminie Rüdlingen w kantonie Szafuza, w północnej Szwajcarii, tuż przy Renie. Świątynię współdzielą dwie parafie, Buchberg i Rüdlingen, a jej wieża z zegarem jest jednym z punktów orientacyjnych okolicy. Leży na terenie Regionalnego Parku Przyrody Szafuza, wśród winnic i pól. Jaka jest historia kościoła? Korzenie sięgają średniowiecza. Już w 1130 roku w Rüdlingen wzmiankowano niewielki kościół pod wezwaniem św. Małgorzaty, który podupadł po połączeniu parafii z Buchbergiem. W pobliżu plebanii istniał też kościół św. Jakuba, pierwotnie należący do parafii Lottstetten. Gdy w pierwszych latach reformacji kanton Szafuza przyjął wiarę reformowaną, Buchberg i Rüdlingen tworzyły jeszcze jedną gminę. W XVII i XVIII wieku św. Jakuba wielokrotnie naprawiano, ale budynek niszczał dalej. Obie wsie zdecydowały więc o rozbiórce i budowie nowej świątyni w obecnym miejscu. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii prace trwały w latach 1848–1850. W 1839 roku Rüdlingen oddzieliło się politycznie od Buchbergu, ale obie miejscowości zachowały wspólną parafię i kościół. W 1972 roku kościół strawił pożar. Odbudowano go na tym samym miejscu w latach 1972–1974, dlatego dzisiejszy budynek jest w dużej mierze dziełem drugiej połowy XX wieku. Co ciekawego zobaczysz? Najbardziej charakterystyczna jest wieża z zegarem. Lokalna opowieść mówi, że mieszkańcy Rüdlingen chcieli mieć wieżę po swojej stronie, ale grunt tam nie utrzymałby ciężaru. Wybrano więc miejsce, z którego tarczę zegara da się odczytać także z Rüdlingen. Park przyrody wskazuje kościół jako punkt widokowy. Wnętrza i wyposażenia nie opisujemy szczegółowo, bo dostępne źródła ich nie omawiają. Godziny otwarcia nie są podane, więc przed wizytą warto zapytać w urzędzie gminy Buchberg (tel. +41 44 867 13 11). Jak dojechać? Najprościej komunikacją publiczną do przystanku „Buchberg, Kirche". Rozkład znajdziesz w wyszukiwarce SBB. W Buchbergu zaczynają się i kończą dwie piesze trasy: Rhein-Reben-Route (13 km, ok. 3,5 godz.) oraz Buchberg Panorama Trail (13,9 km, ok. 3,6 godz.). Kościół dobrze wpisuje się w spacer między winnicami a rzeką. Kiedy przyjechać? Park przyrody określa ofertę jako całoroczną. Najprzyjemniej jest wiosną i jesienią, gdy trasy po winnicach są najmniej męczące, a widoki najlepsze. Miejsce nadaje się dla dorosłych, rodzin z dziećmi i grup. Najczęstsze pytania Do kogo należy kościół? Do wspólnoty ewangelicko-reformowanej Buchberg-Rüdlingen. Dwie gminy korzystają z jednej świątyni. Kiedy zbudowano obecny kościół? Pierwszy nowy budynek ukończono około 1850 roku. Po pożarze w 1972 roku odbudowano go w latach 1972–1974. Czy można wejść do środka? Źródła nie podają godzin otwarcia. Najpewniej zapytać w urzędzie gminy Buchberg przed przyjazdem. Czy jest tu szlak turystyczny? Tak. Z Buchbergu wychodzą trasy Rhein-Reben-Route i Buchberg Panorama Trail, obie o długości około 13–14 km.

Église du Saint-Rédempteur

Lausanne

Église du Saint-Rédempteur w Lausanne to katolicki kościół z początku XX wieku, stojący przy avenue de Rumine, w pobliżu centrum miasta. Powstał w czasach, gdy katolicy w protestanckim od wieków Lausanne dopiero odzyskiwali własne miejsca kultu. Czym jest Église du Saint-Rédempteur? To kościół parafialny należący do diecezji Lozanny, Genewy i Fryburga. Budowla wpisuje się w historię katolicyzmu w mieście po reformacji. Według informacji urzędu miejskiego Lausanne było to trzecie katolickie miejsce kultu wzniesione tu od czasów reformacji. Wcześniej powstały kościół Notre-Dame du Valentin w centrum oraz Sacré-Cœur w Ouchy, nad jeziorem. Kto zaprojektował kościół i kiedy go zbudowano? Autorem projektu jest architekt Louis-Albert Brazzola. Konkurs architektoniczny rozstrzygnięto w 1913 roku, a budowę prowadzono w latach 1915–1916. Kościół otwarto więc w środku I wojny światowej, w neutralnej Szwajcarii. Lausanne umieszcza obiekt w swoim wykazie dziedzictwa architektonicznego. Przewodniki kantonu Vaud łączą go z ruchem powrotu do wczesnochrześcijańskich wzorców, widocznym w budownictwie sakralnym miasta na początku stulecia. Co zobaczysz na miejscu? Wejście znajduje się pod numerem 33 A przy avenue de Rumine. Z zewnątrz uwagę zwraca zwarta bryła, typowa dla kościołów z epoki, które szukały inspiracji w prostocie pierwszych wieków chrześcijaństwa. Wnętrze tworzą nawa i prezbiterium, które odnowiono w ramach prac przed stuleciem świątyni. Remont z lat 2015–2016 objął dach, odwodnienie, instalację elektryczną, malowanie nawy i chóru oraz nowy układ przedsionka i narteksu. Całkowity koszt oszacowano na około 1,6 mln franków szwajcarskich, z czego miasto dofinansowało prace kwotą 720 tys. CHF. Parafia zadbała o resztę. Prace planowano tak, aby zdążyć na setną rocznicę kościoła we wrześniu 2016 roku. Jak zwiedzać? Kościół najlepiej połączyć ze spacerem po okolicy avenue de Rumine, gdzie znajdują się również instytucje kulturalne miasta. Współrzędne obiektu to około 46,517 N i 6,643 E. Jeśli chcesz wejść do środka, zaplanuj wizytę poza godzinami nabożeństw i zachowaj ciszę. Aktualne godziny mszy podaje parafia katolicka w Lausanne. Dla porównania warto zobaczyć pozostałe dwa katolickie kościoły z tej samej serii, czyli Notre-Dame du Valentin i Sacré-Cœur w Ouchy. Razem pokazują, jak odradzało się życie katolickie w mieście. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Église du Saint-Rédempteur? W latach 1915–1916, po konkursie architektonicznym z 1913 roku. Setna rocznica przypadła we wrześniu 2016 roku. Kto jest architektem kościoła? Louis-Albert Brazzola. Gdzie dokładnie stoi kościół? Przy avenue de Rumine w Lausanne, wejście pod numerem 33 A. Czy kościół jest czynny? Tak, to kościół parafialny katolickiej wspólnoty w Lausanne, należący do diecezji Lozanny, Genewy i Fryburga. Godziny nabożeństw sprawdzisz na stronie parafii.

Pfarrkirche Heilig Kreuz im Dorf

Realp

Kościół parafialny Świętego Krzyża w Realp (Pfarrkirche Heilig Kreuz) to neogotycka świątynia w najwyżej położonej wsi doliny Urseren w kantonie Uri. Stoi przy trasie na przełęcz Furka, więc wielu podróżnych mija ją w drodze między Andermattem a Valais. Jaka jest historia kościoła w Realp? Początki sięgają kaplicy Świętego Krzyża, wzmiankowanej po raz pierwszy w połowie XV wieku (źródła podają rok 1445 lub 1448). Kaplica należała wtedy do parafii w Andermatt. W 1518 roku ufundowano tu kapelanię, a od 1735 roku obsługują ją kapucyni, którzy prowadzili w Realp także hospicjum dla podróżnych, do 1876 roku. Dopiero w 1882 roku miejscowość uzyskała własną parafię, a kaplica stała się kościołem parafialnym. Kto zaprojektował obecny budynek? Obecny kościół powstał w latach 1879–1880 według projektu architekta Josefa Spalta. Budowę umożliwiły datki oraz praca mieszkańców wsi. Uroczysta konsekracja odbyła się 21 sierpnia 1881 roku. Kantonalny inwentarz zabytków opisuje budowlę jako neogotycką. Ostatnia większa renowacja miała miejsce w 1992 roku. Co zobaczysz na miejscu? To niewielki, wiejski kościół, a nie okazały obiekt zabytkowy, dlatego wizyta zajmie kilkanaście minut. Warto zwrócić uwagę na neogotycką bryłę z dominującą wieżą oraz na to, jak świątynia wpisuje się w górski krajobraz doliny. Wnętrze bywa dostępne w ciągu dnia, ale godziny otwarcia warto sprawdzić na stronie parafii lub w informacji turystycznej Andermatt. Jak dotrzeć do Realp? Realp leży przy drodze nad przełęcz Furka, około 46,6° N i 8,5° E, kilka kilometrów od Andermatt. Dojedziesz tu samochodem lub pociągiem: wieś ma stację na linii Matterhorn Gotthard Bahn, a latem odjeżdżają stąd także zabytkowe pociągi parowe na linii Furka. Kościół znajduje się w centrum wsi, więc od stacji dojdziesz pieszo. Kiedy przyjechać? Latem wieś jest punktem wyjścia do wypraw w okolice Furki i Oberalp, zimą leży w strefie narciarskiej Andermatt–Sedrun. Kościół można zwiedzać przez cały rok, jednak zimą dojazd przez przełęcz bywa ograniczony, a trasę przez dolinę Urseren obsługuje kolej. Najczęstsze pytania Czy kościół w Realp jest stary? Obecny budynek pochodzi z lat 1879–1880, ale miejsce kultu istniało tu od XV wieku. Kto zaprojektował kościół? Architektem był Josef Spalt. Czy trzeba płacić za wstęp? Wstęp do kościoła parafialnego jest zwykle bezpłatny, jednak obowiązują zasady zachowania właściwe dla miejsca modlitwy. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Około 15–30 minut, najlepiej w połączeniu ze spacerem po wsi.

Temple Saint-Luc

Lausanne

Temple Saint-Luc w Lausanne to protestancka świątynia z końca lat trzydziestych XX wieku, stojąca w dzielnicy Pontaise, w zachodniej części miasta. To przykład modernistycznej architektury sakralnej kantonu Vaud, wpisany do rejestru dziedzictwa architektonicznego. Gdzie stoi Temple Saint-Luc? Budynek znajduje się przy rue de la Pontaise 33, na rogu z avenue Jomini. Współrzędne obiektu to około 46,531° N, 6,629° E. Okolica to mieszkalna dzielnica Pontaise, położona nieco na północny zachód od historycznego centrum Lausanne. Dojście z centrum zajmuje zwykle kilkanaście minut komunikacją miejską lub nieco dłużej pieszo, a okolica jest dobrym punktem wypadowym na spacer po mniej turystycznej części miasta. Kto zbudował świątynię i kiedy? Prace budowlane trwały w latach 1938–1940. Plany przygotowali architekci Eugène Beboux i Paul Lavenex. Ten drugi jest znany w kantonie Vaud z budowy kilku świątyń protestanckich i renowacji prawie trzydziestu kolejnych, a Saint-Luc zalicza się do jego ważniejszych realizacji. Teren pod budowę kupił Kościół narodowy od Kościoła wolnego (Eglise libre), który prowadził tam wcześniej własną kaplicę. Co warto zobaczyć? Najbardziej charakterystycznym detalem jest rzeźba byka, który w tradycji chrześcijańskiej symbolizuje ewangelistę Łukasza, patrona świątyni. Wykonano ją pod kierunkiem rzeźbiarza Edouarda Sandoza. Wnętrze odnowiono w 1965 roku, także pod kierunkiem Paula Lavenexa. Sama bryła, utrzymana w stonowanym stylu epoki, jest dobrym przykładem tego, jak protestanckie wspólnoty w Szwajcarii budowały kościoły w okresie międzywojennym. Czy świątynia jest nadal kościołem? Miasto Lausanne zdecydowało o przekształceniu obiektu w dom sąsiedzki (maison de quartier) dla mieszkańców dzielnicy. W konkursie architektonicznym wybrano projekt pracowni Deillon Delley z Bulle. Zakłada on rozbudowę przy zachowaniu architektonicznego charakteru świątyni. Koszt inwestycji oszacowano na prawie 10 milionów franków szwajcarskich, a przekazanie kluczy mieszkańcom i stowarzyszeniom planowano na jesień 2013 roku. Przed wizytą sprawdź na stronie miasta lub parafii, jakie wydarzenia i godziny dostępu obowiązują obecnie. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Temple Saint-Luc? W latach 1938–1940, według planów Eugène'a Beboux i Paula Lavenexa. Co oznacza byk na fasadzie? Byk jest symbolem ewangelisty Łukasza, od którego świątynia wzięła nazwę. Rzeźbę wykonano pod kierunkiem Edouarda Sandoza. Czy obiekt jest zabytkiem? Tak, budynek figuruje w rejestrze dziedzictwa architektonicznego, a plan jego przebudowy zakładał zachowanie charakteru architektonicznego. Gdzie dokładnie się znajduje? Przy rue de la Pontaise 33, na rogu avenue Jomini, w dzielnicy Pontaise w Lausanne.

Reformierte Kirche Brütten

Reformierte Kirche Brütten to kościół reformowany w gminie Brütten, w kantonie Zurych, w powiecie Winterthur. Świątynia stoi w wiosce na płaskowyżu między Zurychem a Winterthurem i jest jedną z głównych pamiątek historycznych okolicy. Jaka jest historia kościoła w Brütten? Kościół w Brütten po raz pierwszy wspomniano w źródłach w 1223 roku. Jego wezwanie, święty Gall, sugeruje, że parafia powstała jeszcze wcześniej. W średniowieczu prawo patronatu nad świątynią należało do klasztoru w Einsiedeln. Opactwo zachowało je także po reformacji i oddało dopiero w 1834 roku, gdy przejął je Zurych. Do 1832 roku opat z Einsiedeln wybierał pastorów reformowanych w Brütten z trzech kandydatów zaproponowanych przez miasto Zurych. Kto zaprojektował obecny budynek? Obecny kościół wzniesiono w latach 1907–1908. Autorami projektu byli architekci z Winterthur, Robert Rittmeyer i Walter Furrer. Ich wspólna pracownia tworzyła po 1906 roku budowle z okresu przejścia od secesji do stylu regionalnego (Heimatstil), a kościół w Brütten należy do jej znanych realizacji. Budynkowi poświęcono osobny przewodnik z serii Schweizerische Kunstführer (nr 388, Berno 1986), którego autorem jest Hans Martin Gubler. To dobry punkt wyjścia, jeśli chcesz poznać szczegóły architektury i wyposażenia. Co warto wiedzieć o miejscowości? Brütten leży na płaskowyżu na zachód od dolin rzek Kempt i Töss. Główna droga z Zurychu do Winterthuru biegnie na południe od wsi. Gmina obejmuje oprócz centrum także przysiółki Strubikon, Birch, Eich i Obereich. Jeszcze około 1970 roku wieś miała charakter rolniczy. Od lat 60. XX wieku powstają tu osiedla domów jednorodzinnych, a liczba mieszkańców wzrosła z kilkuset w połowie XX wieku do ponad 2200 obecnie. Kościół jest więc zabytkiem, wokół którego powstała współczesna sypialnia aglomeracji Winterthuru. Jak dojechać i kiedy zwiedzać? Kościół leży w centrum wsi, współrzędne to około 47,474 N, 8,674 E. Z Zurychu lub Winterthuru dojedziesz samochodem główną drogą między tymi miastami, a następnie krótkim odcinkiem w górę na płaskowyż. Zwiedzanie wnętrza zależy od godzin otwarcia parafii, dlatego przed wizytą sprawdź informacje na stronie parafii reformowanej w Brütten. Z zewnątrz budynek możesz obejrzeć o każdej porze roku. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół w Brütten? Obecny budynek powstał w latach 1907–1908, ale parafia istniała już w 1223 roku. Kto go zaprojektował? Robert Rittmeyer i Walter Furrer, architekci z Winterthuru. Czy kościół jest czynny? Tak, to kościół parafialny wspólnoty reformowanej w Brütten. Godziny otwarcia podaje parafia. Gdzie znajdę więcej informacji o budynku? W przewodniku Hansa Martina Gublera z serii Schweizerische Kunstführer z 1986 roku oraz w Historisches Lexikon der Schweiz w haśle Brütten.

Pirminius Pfungen

Pfungen

Kościół św. Pirmina (Kirche St. Pirminius) w Pfungen to rzymskokatolicki kościół parafialny w gminie Pfungen w kantonie Zurych. Należy do dekanatu Winterthur w diecezji Chur. Wezwanie nawiązuje do Pirmina, średniowiecznego misjonarza i założyciela klasztorów, z którym miejscowa tradycja wiąże początki wsi. Dlaczego kościół nosi imię św. Pirmina? Według przekazów zapisanych w Historycznym Leksykonie Szwajcarii Pirmin przebywał na polach nad Tössem, a możnowładca Uatilo podarował w efekcie klasztorowi na Reichenau ziemię i ludzi w Pfungen. Osada pojawia się w źródłach jako Funginga w latach 993–994. Źródło na wzgórzu Chomberg również nosi imię świętego, choć klasztoru w Pfungen nie założono. Dla odwiedzających to ciekawy kontekst: patron świątyni jest zakorzeniony w historii całej okolicy. Co zobaczysz na miejscu? Wnętrze kościoła podlega ochronie konserwatorskiej. W 2015 roku zostało przearanżowane według projektu zurychskiego biura Fässler + Partner AG; za aranżację wyposażenia liturgicznego odpowiadał Frédéric Dedelley. Nowe meble liturgiczne wykonano z dębu i mosiądzu, a mensę ołtarza tworzy płyta z szarego piaskowca. Całość to przykład współczesnej ingerencji w chroniony budynek, prowadzonej po konkursie i w uzgodnieniu ze wszystkimi stronami. Jak dojechać do Pfungen? Pfungen leży na północny wschód od Zurychu, tuż przy Winterthurze, na wschodnim brzegu rzeki Töss. Współrzędne kościoła to około 47,517 N i 8,642 E. Do Winterthuru dojedziesz koleją z Zurychu, dalej lokalnymi połączeniami regionalnymi do Pfungen. Wokół wsi biegną spokojne ścieżki spacerowe po terenach nad rzeką. Kiedy odwiedzić kościół? To czynna świątynia parafialna, więc najlepiej zaplanować wizytę poza nabożeństwami. Godziny otwarcia i terminy mszy podaje parafia katolicka w Pfungen. Wnętrze warto obejrzeć przy dziennym świetle, które dobrze pokazuje dąb, mosiądz i kamień nowych elementów. Co jeszcze warto połączyć z wizytą? Kościół dobrze wpisuje się w jednodniową wycieczkę po okolicy Winterthuru: spacer nad Tössem, wejście na Chomberg ze źródłem św. Pirmina oraz zwiedzanie samego Winterthuru, jednego z większych miast kantonu. Najczęstsze pytania Do jakiego Kościoła należy świątynia? Jest to parafia rzymskokatolicka w diecezji Chur, w dekanacie Winterthur. Czy wnętrze jest zabytkiem? Tak, wnętrze jest objęte ochroną, a remont z 2015 roku prowadzono z uwzględnieniem tego statusu. Kto zaprojektował nowe wyposażenie? Biuro Fässler + Partner AG z Zurychu we współpracy z Frédéricem Dedelleyem. Czy Pirmin założył klasztor w Pfungen? Nie. Tradycja łączy go z okolicą i darowizną dla Reichenau, ale klasztoru w Pfungen nie założono.

Kirche Auf der Egg (Zürich)

Kirche Auf der Egg w Zurychu to reformowany kościół w dzielnicy Wollishofen, w południowej części miasta, nad jeziorem Zuryskim. Świątynia powstała w latach 1935–1936 według projektu architektów Waltera Henauera i Ernsta Witschiego. Adres: Auf der Egg 11. Co to za kościół i skąd jego nazwa? Nazwa wskazuje na wzniesienie („Egg”, czyli grzbiet lub krawędź wzgórza), na którym stoi budowla. Należy ją odróżnić od starego kościoła Wollishofen przy Kilchbergstrasse, konsekrowanego w 1702 roku. Kirche Auf der Egg to nowsza, XX-wieczna świątynia tutejszej gminy reformowanej, wzniesiona w czasach, gdy dzielnica szybko się rozbudowywała. Jak wygląda i co warto zobaczyć? Obiekt reprezentuje architekturę kościelną Zurychu z lat 30. XX wieku. Inwentarz budowli sakralnych wymienia w nim fasadę z wieżą, wnętrze zorientowane na ambonę oraz obejście wokół nawy, zachowały się też rzut i plany z epoki. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii kościół zaplanowano razem z dużą, wolną od zabudowy strefą zieleni, więc otoczenie jest częścią założenia, a nie przypadkowym dodatkiem. Z tego powodu spacer wokół budynku ma sens równie duży jak wizyta w środku. Dla miłośników architektury modernistycznej to ciekawy przykład szwajcarskiego kościoła protestanckiego z okresu międzywojennego. Opis konstrukcji, wyposażenia i dzieł sztuki znajdziesz w publikacji „Reformierte Kirchen Zürich” (2006), która poświęca temu obiektowi kilka stron. Jak dotrzeć? Kościół leży w Zurychu-Wollishofen, współrzędne to około 47,342 N i 8,532 E. Najprościej wpisać w nawigację lub w rozkład komunikacji miejskiej adres Auf der Egg 11. To miejsce na spokojny wypad poza ścisłe centrum, najlepiej połączone ze spacerem po dzielnicy i nad jeziorem. Kiedy przyjechać? Kościół jest czynnym obiektem parafialnym, dlatego godziny wejścia do wnętrza warto sprawdzić na stronie reformowanej gminy Zürich-Wollishofen. Zewnętrzną bryłę i zieleń wokół obejrzysz o każdej porze roku, najlepiej w dzień przy dobrej widoczności. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował Kirche Auf der Egg? Walter Henauer i Ernst Witschi. Kiedy ją zbudowano? W latach 1935–1936. Czy to ten sam kościół co stary kościół Wollishofen? Nie. Stary kościół przy Kilchbergstrasse pochodzi z 1702 roku, a Auf der Egg jest budowlą z XX wieku. Jaki to wyznanie? Kościół jest ewangelicko-reformowany.

Église Saint-Georges

Val Terbi

Église Saint-Georges to kościół parafialny w Montsevelier, wsi należącej od 2013 roku do gminy Val Terbi w szwajcarskim kantonie Jura. Świątynia stoi w dolinie Val Terbi, w dystrykcie Delémont, i do dziś pełni funkcję parafialną. Czym jest kościół Saint-Georges w Val Terbi? Nazwa jest dość pospolita, więc warto doprecyzować: chodzi o kościół w Montsevelier, a nie o świątynie o tym samym wezwaniu we Francji czy w innych częściach Szwajcarii. Montsevelier przez lata było samodzielną gminą. W 2013 roku połączyło się z Vermes i Vicques, tworząc Val Terbi, a w 2018 roku dołączyło do niej także Corban. Kościół jest katolicką świątynią obrządku rzymskiego i należy do diecezji bazylejskiej. Jak wygląda i skąd się wziął obecny budynek? Obecną budowlę wzniesiono na nowo w latach 1900–1901 w stylu eklektycznym, czyli łączącym elementy kilku dawnych konwencji architektonicznych. Nie jest to więc średniowieczna świątynia, lecz kościół z przełomu XIX i XX wieku, wpisany w zabudowę wsi leżącej na dnie odosobnionej doliny. Co warto wiedzieć o historii parafii? Parafia w Montsevelier jest znana ze źródeł od 1321 roku, kiedy wspomniano tu księdza. Później jej status się zmieniał: w latach 1874–1935 wieś należała do parafii w sąsiednim Mervelier, a od 1935 roku ma znów własną parafię. Sama miejscowość pojawia się w dokumentach już w 1136 roku pod nazwą Muzivilir; dawna niemiecka nazwa to Mutzwil. W okolicy, w miejscu zwanym La Chèvre, znaleziono pozostałości burgundzkiej pracowni ceramicznej z VII wieku. Montsevelier należało do dawnego dominium Delémont. Jako enklawa na terenie neutralnej Szwajcarii uniknęło francuskiej okupacji w latach 1792–1797. W 1853 roku stało się gminą mieszaną. Wieś była historycznie rolnicza, a od lat 60. XX wieku rozwinął się tu przemysł: obróbka metali, szlifowanie i precyzyjne cięcie. W 2000 roku sektor wtórny dawał niemal połowę miejsc pracy. Mieszkało tu wtedy około 500 osób. Kiedy i po co odwiedzić kościół? To przystanek dla osób, które zwiedzają Jura i interesują się architekturą sakralną oraz lokalną historią małych dolinnych wsi. Kościół zobaczysz najlepiej w ramach spaceru po Montsevelier lub wycieczki po całej gminie Val Terbi, gdzie znajdują się też inne zabytkowe miejscowości, między innymi Corban, którego cała wieś figuruje w szwajcarskim inwentarzu miejsc wartych ochrony. Godziny otwarcia kościoła warto sprawdzić w parafii przed wizytą. Najczęstsze pytania W której miejscowości stoi Église Saint-Georges? W Montsevelier, w gminie Val Terbi, w kantonie Jura. Z jakiego okresu pochodzi budynek? Został odbudowany w latach 1900–1901 w stylu eklektycznym. Od kiedy istnieje parafia? Źródła wymieniają ją od 1321 roku. Od 1935 roku jest ponownie samodzielna, po okresie połączenia z Mervelier (1874–1935). Czy Montsevelier to osobna gmina? Nie. Od 1 stycznia 2013 roku wchodzi w skład gminy Val Terbi, razem z Vermes i Vicques; w 2018 roku dołączyło do niej także Corban.

Reformierte Kirche Felsberg GR

Felsberg

Reformierte Kirche Felsberg to ewangelicko-reformowany kościół w Felsbergu, gminie w kantonie Gryzonia, na dnie doliny Renu między Chur a Domat/Ems. To jeden z najstarszych udokumentowanych kościołów w okolicy i dobry przystanek dla osób zainteresowanych architekturą późnego gotyku w Szwajcarii. Jaka jest historia kościoła w Felsbergu? Świątynię wymienia źródło z 1305 roku, a wezwanie św. Tomasza pojawia się w dokumentach od 1481 roku. Do 1526 roku parafia obejmowała również sąsiednie Says. Mieszkańcy przyjęli reformację około 1535 roku i od tego czasu kościół służy gminie ewangelicko-reformowanej. Obecny budynek to późnogotycka budowla z początku XVI wieku. Inwentarz dóbr kultury o znaczeniu krajowym (KGS) wskazuje na rozbudowę nawy i nowy chór w 1504 roku, a kolejne poszerzenie na zachód wraz z nowymi oknami w 1733 roku. Prace restauratorskie prowadzono w 1957, w latach 1980–81 oraz 2000–01. Co zobaczysz na miejscu? Bryła ma układ typowy dla gryzońskich kościołów: bardzo długą i niską nawę, wysoki wielobocznie zamknięty chór oraz wieżę od południa. Inwentarz KGS podkreśla też cykl malowideł z około 1408 roku, określany jako wyjątkowy w skali Gryzonii. Wnętrze bywa otwarte tylko w wybranych godzinach, więc warto zapytać o termin w parafii. Dlaczego sam Felsberg jest ciekawy? Wieś leży u stóp masywu Calanda. W latach 1832–1850 powtarzające się obrywy skalne zmusiły mieszkańców do przeniesienia większej części zabudowy na wschód, do dzielnicy zwanej Neu-Felsberg. Stary kościół pozostał w dawnej części osady. W XIX wieku działała tu znana odlewnia dzwonów Theus, która wyprodukowała ponad 220 dzwonów między 1817 a 1910 rokiem, a od 1898 roku funkcjonuje firma organmistrzowska. Jak dojechać? Felsberg leży około 7 km na zachód od centrum Chur. Dojedziesz tu samochodem lub komunikacją regionalną z Chur. Wycieczkę łatwo połączyć ze zwiedzaniem starówki w Chur i spacerem po okolicy Renu. Najczęstsze pytania Czy Felsberg w Gryzonii to to samo, co Felsberg w Hesji? Nie. To dwie różne miejscowości. Ten kościół stoi w Szwajcarii, w kantonie Gryzonia, w regionie Imboden. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Obecny budynek pochodzi z początku XVI wieku (późny gotyk), a najstarsza wzmianka o kościele to rok 1305. Co jest najcenniejsze w środku? Inwentarz KGS wyróżnia cykl malowideł z ok. 1408 roku, uznawany za unikatowy w Gryzonii. Czy kościół jest wciąż czynny? Tak, służy gminie ewangelicko-reformowanej od czasów reformacji w XVI wieku.

St. John's Church

Bassersdorf

Kościół św. Jana (reformowana Kirche St. Johann) w Bassersdorf to zabytkowa świątynia w centrum wsi w kantonie Zurych, kilka kilometrów od lotniska w Kloten. Dziś należy do gminy reformowanej Breite, która obejmuje Bassersdorf, Nürensdorf, Brütten i Lindau. Pod kościołem odkryto pozostałości rzymskiej willi, więc miejsce ma ponad tysiąc osiemset lat ciągłego znaczenia. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Najstarszą budowlą sakralną, jaką wykazały wykopaliska, jest kościół romański. W źródłach pisanych pojawia się w 1370 roku jako kaplica filialna parafii w Kloten, pod wezwaniem św. Jana. W 1509 roku Bassersdorf otrzymało prawo chrzcielne, w 1518 ufundowano beneficjum, a pierwszy proboszcz objął urząd w 1520 roku, czyli tuż przed reformacją. W czasie reformacji Bassersdorf i Nürensdorf utworzyły wspólną, samodzielną parafię w dekanacie Regensberg. Patronat nad nią sprawowała rada miasta Zurych. Stąd kościół jest do dziś reformowany, a nie katolicki. Co łączy kościół z czasami rzymskimi? Przy remoncie kościoła w 1963 roku odkryto mury rzymskiej willi typu villa rustica. Fragmenty ceramiki datują ją na I wiek n.e. Wieś leżała przy rzymskiej i średniowiecznej drodze między Zurychem a Winterthurem, co tłumaczy osadnictwo w tym miejscu. Wzmianki o samej miejscowości pochodzą z około 1010 roku (Basselstorff) i z 1155 roku (Bazzelstorf). Jak dotrzeć do kościoła? Bassersdorf leży w środkowej dolinie rzeki Glatt, w powiecie Bülach. Połączenie kolejowe działa od 1877 roku, gdy wieś włączono do linii Winterthur–Baden. Po budowie linii lotniskowej w 1977 roku stację przeniesiono na skraj miejscowości, więc do centrum dojdziesz pieszo spokojnym spacerem. Współrzędne kościoła: 47,4444 N, 8,6278 E. Z Zurychu dojedziesz koleją lub samochodem w niecałe pół godziny. Czym wyróżnia się Bassersdorf? Wieś rosła szybko: około 310 mieszkańców w 1634 roku, 1092 w 1900, a w 2000 roku już 7515. W 1931 roku dołączono do niej Baltenswil. W 1973 roku powstał tu też katolicki kościół św. Franciszka, należący do parafii obejmującej również Kloten i Nürensdorf. Nie pomyl go z kościołem św. Jana, który jest świątynią reformowaną. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Jana w Bassersdorf jest katolicki? Nie. To kościół reformowany. Katolicką świątynią wsi jest św. Franciszek, działający od 1973 roku. Z jakiego okresu pochodzi najstarsza część kościoła? Najstarszą odkrytą budowlą jest kościół romański. Pisemnie potwierdzono go w 1370 roku jako kaplicę filialną pod wezwaniem św. Jana. Czy pod kościołem naprawdę są ślady Rzymian? Tak. Podczas remontu w 1963 roku znaleziono mury willi rzymskiej z I wieku n.e. Czy trafię tu bez samochodu? Tak. Bassersdorf ma stację na linii Winterthur–Baden, a kościół stoi w centrum wsi.