Obiekty Sakralne w Szwajcarii

St. Anna catholic church

Aeschi (SO)

Kościół św. Anny (Kirche St. Anna) w Aeschi w kantonie Solura to barokowa świątynia parafialna z XVII wieku, wpisana na kantonalną listę obiektów chronionych. Stoi we wsi na północnym zachodzie Szwajcarii, kilka minut od jeziora Burgäschisee, i dobrze pasuje do spokojnego spaceru po okolicy. Co zobaczysz w kościele św. Anny w Aeschi? Budowla powstała w 1679 roku jako kościół jednonawowy z wąższym, wielobocznie zamkniętym prezbiterium i sygnaturką na dachu. Fundatorem fragmentów wyposażenia były władze Solury: ufundowały kamienny herb do sklepienia chóru oraz witraż. Najbardziej charakterystyczny element sylwetki jest jednak młodszy. Neobarokową wieżę dzwonniczą dobudowano w 1918 roku, a cała rozbudowa trwała według Historycznego Leksykonu Szwajcarii w latach 1918–1919. Wnętrze wyróżniają wysokobarokowe ołtarze, które po renowacji wewnątrz w latach 2004–2005 stanowią główny punkt uwagi zwiedzających. Elewacje odnowiono wcześniej, prace zewnętrzne zakończono w 2003 roku. Koszt renowacji wnętrza wyniósł około 1,04 mln franków, a kanton dołożył do niej do 154 tys. franków z funduszu loteryjnego. Jaka jest historia parafii? Przed reformacją Aeschi należało kościelnie do Herzogenbuchsee, następnie do Hünikenu (do 1577), a później do parafii Kriegstetten. Własna parafia powstała pod koniec XVII wieku: Historyczny Leksykon Szwajcarii podaje rok 1683, dokumentacja konserwatorska wskazuje 1684, kiedy nowy kościół oddzielono od Kriegstetten. Do parafii należą dziś także Bolken, Etziken, Hüniken, Steinhof, Winistorf i osada Burgäschi. Jak dojechać i kiedy warto przyjść? Aeschi leży w kantonie Solura, pomiędzy Solurą a Herzogenbuchsee, więc najłatwiej dotrzeć tu samochodem lub lokalnym transportem z jednego z tych miast. Kościół jest czynną świątynią, więc najlepiej zaplanować wizytę poza godzinami nabożeństw i zachować ciszę. Wewnątrz nie ma biletów wstępu opisanych w źródłach; wejście zależy od tego, czy parafia akurat ma otwarte drzwi. Dobrym połączeniem jest spacer nad Burgäschisee, który leży w granicach parafii. Najczęstsze pytania Z którego roku pochodzi kościół św. Anny w Aeschi? Obecna nawa powstała w 1679 roku, wieża została dodana w 1918 roku. Czy to ten sam Aeschi, co Aeschi bei Spiez? Nie. To Aeschi w kantonie Solura (oznaczane SO), a nie miejscowość w kantonie Berno nad Jeziorem Thun. Co jest najcenniejsze we wnętrzu? Wysokobarokowe ołtarze, odnowione w latach 2004–2005. Czy kościół jest objęty ochroną? Tak, figuruje na liście obiektów chronionych kantonu Solura.

Reformierte Kirche Bremgarten AG

Bremgarten AG

Reformowany kościół parafialny w Bremgarten AG (Reformierte Kirche) to neogotycka świątynia przy Zugerstrasse, w dzielnicy Obere Vorstadt, po stronie drogi w kierunku Zugu. Stoi na lekko podniesionym, zadbanym dziedzińcu, kilka minut od zabytkowego centrum miasta w kantonie Argowia. Jak powstał kościół w Bremgarten? Miasto jest w przeważającej mierze katolickie, a protestanci przez dziesięciolecia nie mieli własnej świątyni. Nabożeństwa reformowane odbywały się tu od 1845 roku, początkowo w dawnym arsenale (Zeughaus). Samodzielna gmina reformowana działa od 1874 roku. W 1898 roku zaproszono pięć pracowni architektonicznych do konkursu na projekt kościoła, a wygrał go bazylejski architekt Julius Kelterborn. Budowę prowadzono w latach 1899–1900, a poświęcenie odbyło się 30 września 1900 roku. Koszty pokryto z lokalnych datków oraz ogólnoszwajcarskiej zbiórki reformacyjnej na rzecz kościołów protestanckich w diasporze. Przez lata świątynia służyła protestantom z całego regionu Freiamt. Co zobaczysz na zewnątrz? Budynek utrzymano w stylu późnego historyzmu, z wpływami angielskiego neogotyku. Mury wzniesiono z ciosów muszlowego wapienia z Othmarsingen i Mägenwil, a obramienia okien wykonano z piaskowca. Fasadę od strony ulicy wyróżnia portal z szczytem zachodzącym na wysokie okno w ostrołuku; w tympanonie widnieje płaskorzeźba krzewu róży. Na bocznych ścianach znajdziesz po trzy okna ostrołukowe. Niska, zwarta wieża z ośmiobocznym hełmem przylega do lewej strony nawy. Pierwotne łupkowe pokrycie hełmu zastąpiono w 1935 roku miedzianym. Przed wieżą stoi od 1954 roku brązowe popiersie reformatora Heinricha Bullingera, a dziedziniec nadal otacza oryginalne kute ogrodzenie. Jak wygląda wnętrze? Krótka nawa halowa przykryta jest otwartym drewnianym dachem w angielskim stylu hammerbeam. Prezbiterium ma trójboczne zamknięcie ze sklepieniem wachlarzowym, a od zachodu biegnie drewniana empora. W ostrołukowych oknach zachowały się proste witraże z motywami liści dębu, róży i winorośli, wykonane w bazylejskiej pracowni Kuhna. Wnętrze odnowiono około 1965–1970 roku, a w latach 1999–2000 przeprowadzono gruntowny remont według projektu zuryskiego architekta Ernsta Stahela: naprawiono kamienne elewacje, dobudowano zaplecze magazynowe, a prezbiterium, posadzkę i ławki zaprojektowano na nowo. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Z centrum Bremgarten dojdziesz pieszo, kierując się w stronę Zugerstrasse. Miasto leży nad zakolem rzeki Reuss i jest dobrze skomunikowane z Zurychem oraz Wohlen. Kościół najlepiej zwiedzać w ciągu dnia i w połączeniu ze spacerem po starówce. Wnętrze jest dostępne głównie podczas nabożeństw i wydarzeń parafialnych, dlatego warto wcześniej sprawdzić terminy na stronie gminy reformowanej. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano reformowany kościół w Bremgarten AG? W latach 1899–1900, a poświęcono go 30 września 1900 roku. Kto zaprojektował świątynię? Julius Kelterborn z Bazylei, zwycięzca konkursu z 1898 roku. Czy to ten sam kościół co katolicki kościół miejski św. Mikołaja? Nie. Kościół św. Mikołaja jest katolicki i znajduje się w starym mieście, a opisywany obiekt to protestancka świątynia w dzielnicy Obere Vorstadt. Co upamiętnia popiersie przed wieżą? Heinricha Bullingera, reformatora związanego z Bremgarten. Popiersie stoi tu od 1954 roku.

roman catholic parish church St. Michael with altar and figure of St. Michael

Ennetbaden

Rzymskokatolicki kościół parafialny św. Michała w Ennetbaden to betonowa świątynia z lat sześćdziesiątych XX wieku, stojąca na stromym zboczu nad rzeką Limmat w kantonie Aargau. Uchodzi za jedną z najciekawszych budowli sakralnych tej dekady w regionie, a przy ołtarzu zachowała się rzeźba patrona z dawnej kaplicy. Co to za miejsce? Kościół stoi przy ulicy Grendelstrasse i tworzy zespół z plebanią. Parafia katolicka w Ennetbaden powstała jako samodzielna dopiero w 1966 roku. Wcześniej miejscowi katolicy należeli do parafii w sąsiednim Baden. Budowę datuje się na lata 1963–1966, choć niektóre opracowania podają 1961–1965. Kto go zaprojektował i jak wygląda? Gmina wyznaniowa ogłosiła w 1960 roku konkurs na nowy kościół. Wygrał go bazylejski architekt Hermann Baur. Działka była wyjątkowo stroma, więc budynki ułożono stopniami: od nawy, przez prezbiterium, aż po dzwonnicę. Baur nazwał całość „cité paroissiale", czyli parafialnym miasteczkiem. Obok kościoła na około 500 osób znajdują się kaplica codzienna na 120 miejsc, sala parafialna na 150 osób i plebania. Elewacje wykonano z surowego betonu (béton brut). Według kantonalnej służby ochrony zabytków architekt czerpał z kaplicy w Ronchamp Le Corbusiera, zwłaszcza w użyciu betonu licowego i sposobie prowadzenia wiernych przez wnętrze. Kanton Aargau zalicza kościół do wybitnych realizacji sakralnych lat sześćdziesiątych. Co zobaczysz przy ołtarzu? Z poprzedniej, mniejszej kaplicy przeniesiono do nowego kościoła elementy ołtarza oraz figurę św. Michała. Rzeźba z piaskowca muszlowego pochodzi z lat 1668–1669. Od 1966 roku ta część wyposażenia objęta jest ochroną. Zestawienie barokowej figury z surowym betonem to najciekawszy kontrast wnętrza. Jak zwiedzać? Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc najlepiej odwiedzać go poza nabożeństwami i zachować ciszę. Godziny otwarcia sprawdź na stronie parafii. Ennetbaden leży tuż przy Baden, na drugim brzegu Limmatu, dlatego łatwo połączyć wizytę ze spacerem po uzdrowiskowej dzielnicy znanej z gorących źródeł. Kościół leży na stoku, więc czeka Cię podejście pod górę. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół św. Michała w Ennetbaden? Hermann Baur z Bazylei, zwycięzca konkursu z 1960 roku. Kiedy go zbudowano? Najczęściej podawane są lata 1963–1966. Inwentarz zabytków kantonu Aargau stosuje właśnie tę datę. Czy figura św. Michała jest oryginalna z czasów budowy? Nie. Rzeźba z piaskowca powstała w latach 1668–1669 i pochodzi z wcześniejszej kaplicy, a do nowego kościoła trafiła razem z częścią ołtarza. Czy kościół jest chroniony jako zabytek? Tak. Znajduje się w inwentarzu ochrony zabytków kantonu Aargau, a jego wyposażenie z poprzedniej kaplicy chronione jest od 1966 roku.

St. Martin Catholic Church

Rapperswil-Jona

Kościół św. Marcina (St. Martin) w Busskirch to jedna z najstarszych świątyń w okolicach Jeziora Zuryskiego. Stoi w dawnej wsi Busskirch, dziś części miasta Rapperswil-Jona w kantonie St. Gallen. Leży na północnym brzegu górnego odcinka jeziora, między Jona a Bollingen. Czym wyróżnia się ten kościół? Wieś pojawia się w źródłach w latach 842/843 jako miejsce z kościołem, więc parafia ma ponad tysiąc lat. Wczesnośredniowieczna świątynia wraz z cmentarzem stoi na pozostałościach rzymskiego budynku z okresu od I do IV wieku. Szczątki rzymskich murów odkryto w 1975 roku, a pod kościołem można je oglądać. Jak zmieniała się rola kościoła? Od VIII wieku prawa patronackie, dziesięciny i rozległe dobra we wsi należały do opactwa Pfäfers. W 1351 roku kościół został włączony do klasztoru i pozostał w jego rękach do 1838 roku. Parafia Busskirch była kiedyś duża, jednak w XIII wieku własne kościoły parafialne uzyskały Rapperswil i Jona, a St. Martin stracił dawne znaczenie. W 1945 roku włączono go do rzymskokatolickiej parafii Rapperswil. Dziś służy mieszkańcom jako kościół katolicki. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Kościół leży tuż nad wodą, dlatego jest chętnie wybierany na śluby i dobrze wpisuje się w spacer wzdłuż brzegu jeziora. Obok działa restauracja Seegartenkeller, w której można usiąść po zwiedzaniu. Okolica nadaje się też na krótką wycieczkę rowerową lub pieszą z Rapperswilu, miasta znanego z zamku i promenady nad jeziorem. Jak dojechać do kościoła? Z centrum Rapperswilu i z dzielnicy Jona dojedziesz autobusem linii obsługiwanej przez Verkehrsbetriebe Zürcher Oberland, która łączy Busskirch z obiema miejscowościami. Można też dotrzeć tu rowerem lub pieszo wzdłuż północnego brzegu jeziora. Rapperswil-Jona ma połączenie kolejowe z Zurychem, więc cała trasa z lotniska lub dworca głównego zajmuje niewiele czasu. Kiedy warto przyjechać? Najlepiej wybrać ciepłe miesiące, gdy spacer nad jeziorem jest najprzyjemniejszy, a okolica tętni życiem. Wnętrze kościoła jest czynne jako miejsce kultu, dlatego zwiedzanie warto planować poza czasem nabożeństw i uroczystości ślubnych, które często odbywają się właśnie tu. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co St. Martin w Jona? Opisywany obiekt znajduje się w Busskirch, w granicach Rapperswil-Jona. Nie jest to kościół parafialny samej Jony, która od XIII wieku ma własną świątynię. Ile lat ma kościół? Wieś z kościołem wspomniano w latach 842/843. Świątynia należy do najstarszych w rejonie Jeziora Zuryskiego i stoi na rzymskich fundamentach z I–IV wieku. Czy można zobaczyć rzymskie ruiny? Tak. Pozostałości odkryte w 1975 roku znajdują się pod kościołem i są dostępne do oglądania. Czy w pobliżu jest gdzie zjeść? Tak, obok kościoła działa restauracja Seegartenkeller.

Andreaskirche

Zürich

Andreaskirche w Zurychu to reformowany kościół z połowy lat 60. XX wieku, stojący przy Brahmsstrasse w dzielnicy Wiedikon (Kreis 3). Należy do zespołu zabudowy parafialnej i jest przykładem surowej, kubicznej architektury modernistycznej, która w Zurychu wciąż robi duże wrażenie na miłośnikach powojennego budownictwa. Gdzie stoi Andreaskirche i czyja to świątynia? Kościół znajduje się pod adresem Brahmsstrasse 106, w zachodniej części Zurychu, w rejonie Wiedikon zwanym też Heiligfeld. Zbudowała go ewangelicko-reformowana parafia miasta. Zespół obejmuje kilka numerów przy tej samej ulicy: od 96 do 106. Inwentarz sakralnych budowli Uniwersytetu w Bernie wskazuje na lata 1965–1966 i podaje jako autora projektu Jakoba Padrutta, natomiast miejska dokumentacja zabytków mówi ogólnie o połowie lat 60. i wymienia biuro Plan-E AG. Co zobaczysz na miejscu? Najważniejsza jest forma. Kościół i sala parafialna to dwa równoległe prostopadłościany, połączone niższym foyer o cofniętych elewacjach. Układ jest ściśle prostokątny, a bryły pozbawiono zbędnych ozdób. Taka radykalna redukcja formy sprawiła, że miasto ujęło zespół w swoim inwentarzu zabytków. Wejście na teren wyznacza wolno stojąca dzwonnica. Budynki grupują się wokół dziedzińca z krytym podcieniem, po którym można przejść między poszczególnymi częściami kompleksu. Od wschodu i północnego wschodu stoją starsze obiekty ze skośnymi dachami: plebania, dom parafialny i przylegający do niego dom kościelnego. Razem z płaskodachowymi bryłami kościoła tworzą ustawiony pod kątem prostym układ wokół dziedzińca. Wnętrze kościoła ma kasetonowy strop, a w dokumentacji fotograficznej pojawia się też wolno stojący element zewnętrzny nazywany monolitem. Opis i plan pokazują przestrzeń skupioną na środku nawy. Czy to działający kościół? Tak, to czynny obiekt parafialny, a nie muzeum. Zwiedzanie wnętrza zależy więc od nabożeństw i wydarzeń parafii. Najlepiej oglądać całość z zewnątrz: dziedziniec, podcień i dzwonnicę widać dobrze z ulicy i z terenu zespołu. Nowoczesne dodatki W 2024 roku na dachach zamontowano instalację fotowoltaiczną. Moduły ułożono systemem nakładanym, który nie narusza konstrukcji dachów. Ciemne panele leżą na płaskich dachach sali parafialnej i przedsionka, odsunięte od krawędzi, dlatego prawie ich nie widać. Zajmują około 320 m², mają moc ok. 73 kWp i dają średnio około 66 200 kWh rocznie. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował Andreaskirche? Berneński inwentarz podaje Jakoba Padrutta, a dokumentacja miejska wskazuje biuro Plan-E AG. Kiedy powstał kościół? W połowie lat 60. XX wieku; źródła podają przedział 1963–1966. Do jakiego wyznania należy? Jest to kościół ewangelicko-reformowany. Czy warto przyjechać dla samej architektury? Tak, jeśli interesuje Cię zurychski modernizm: zwarty układ brył, dziedziniec z podcieniem i wolno stojąca dzwonnica tworzą spójny, minimalistyczny zespół.

Pfarrkirche St. Anna

Schindellegi

Kościół parafialny św. Anny w Schindellegi to katolicka świątynia w jednej z wiosek gminy Feusisberg, w kantonie Schwyz, w okręgu Höfe. Wioska leży na tarasie nad Jeziorem Zurychskim, na wysokości około 600–800 m n.p.m. To neobarokowy kościół z początku XX wieku, który stoi w miejscu dawnej kaplicy. Jaka jest historia kościoła św. Anny? Kaplica ku czci św. Anny została konsekrowana w 1599 roku. Obecny neobarokowy kościół wzniesiono w latach 1907–1908. Przez wieki mieszkańcy Schindellegi należeli do parafii w Freienbach, a od 1492 roku do parafii Feusisberg. Własną, samodzielną parafię Schindellegi uzyskało dopiero w 1964 roku. Kościół należy do diecezji Chur i dekanatu Ausserschwyz. Co zobaczysz na miejscu? Świątynia to przykład szwajcarskiego neobaroku z początku ubiegłego wieku, wpisany w zabudowę małej, wciąż wiejskiej w charakterze miejscowości. Opisuje ją osobny przewodnik artystyczny Leo Ehrlera z 2010 roku (seria Kunstführer wydawnictwa Schnell & Steiner), co świadczy o jej wartości dla miłośników sakralnej architektury regionu. Wnętrza najlepiej oglądać poza godzinami nabożeństw; warto sprawdzić, czy kościół jest otwarty danego dnia. Jak dojechać do Schindellegi? Współrzędne kościoła to około 47,174 N, 8,713 E. Kolej Wädenswil–Einsiedeln działa tu od 1877 roku, a w Schindellegi znajduje się stacja. Autostrada A3 biegnie w pobliżu od 1968 roku. Z Zurychu to zwykle krótka podróż koleją lub samochodem wzdłuż południowego brzegu jeziora. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Feusisberg tworzą dwie główne wsie: Schindellegi i Feusisberg. W 2000 roku ponad dwie trzecie z 3779 mieszkańców gminy mieszkało właśnie w Schindellegi. Historycznie okolica żyła z hodowli bydła i mleczarstwa, a krajobraz tarasu nad jeziorem sprzyja spacerom. W samym Feusisbergu stoi barokowy kościół parafialny konsekrowany w 1785 roku, a opat z Einsiedeln był jego patronem; nie myl go z kościołem św. Anny w Schindellegi. Kiedy przyjechać? Spacery po okolicy są najprzyjemniejsze od późnej wiosny do jesieni, gdy widoki nad jeziorem są najlepsze. Kościół warto odwiedzić w dzień powszedni lub w niedzielę rano, zwracając uwagę na ciszę podczas mszy. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół św. Anny w Schindellegi? Obecny neobarokowy budynek powstał w latach 1907–1908. Wcześniejsza kaplica św. Anny została konsekrowana w 1599 roku. Czy Schindellegi ma własną parafię? Tak, od 1964 roku jest samodzielną parafią. Wcześniej należało do Freienbach, a od 1492 roku do Feusisberg. Jak dojechać koleją? Stacja Schindellegi leży na linii Wädenswil–Einsiedeln, otwartej w 1877 roku. W jakiej diecezji leży kościół? W diecezji Chur, w dekanacie Ausserschwyz.

St. Martin Zürich

Zürich

St. Martin Zürich to kościół św. Marcina na Zürichbergu, w dzielnicy Fluntern, nad centrum Zurychu. Miejsce łączy dwie warstwy historii: średniowieczny klasztor kanoników regularnych i działającą do dziś małą parafię katolicką. Skąd się wziął St. Martin na Zürichbergu? Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii (HLS) wspólnotę założyli około 1127 roku reformatorsko nastawieni członkowie kapituły Grossmünster, w czasie reformy kanonickiej w diecezji Konstancji. Pierwsze uposażenie ufundował zuryski mieszczanin Rudolf von Fluntern. W 1154 roku papież potwierdził regułę augustiańską i wtedy po raz pierwszy wspomniano o prepozycie. Dokument z 1271 roku wskazuje, że klasztor był wówczas podwójny, z częścią męską i żeńską. Co działo się z klasztorem później? W 1471 roku rada Zurychu, widząc zaniedbanie reguły i kłopoty gospodarcze, wprowadziła klasztor do holenderskiej kongregacji windesheimskiej. Reformę przeprowadzili kanonicy z bazylejskiego St. Leonhard: powstała wtedy nowa biblioteka, konsekrowano ołtarze i zamawiano dzieła sztuki. W 1525 roku, w czasie reformacji, klasztor zlikwidowano. Część zabudowań rozebrano w 1533 roku, a ostatnie pozostałości usunięto w 1847 roku. Jak wyglądał dawny kościół? Romański kościół pochodził z pierwszej połowy XII wieku. Był trójnawową bazyliką filarową z długim prezbiterium i kaplicami bocznymi. Archeolodzy badali jego ślady w 1893 i 1973 roku. Czym jest St. Martin dzisiaj? Dziś nazwę nosi katolicka parafia St. Martin w Zurychu, obejmująca części dzielnic Fluntern i Hottingen. Jest najmniejszą parafią katolicką w mieście. Według HLS parafię erygowano w 1940 roku. Historię kościoła parafialnego opisuje m.in. przewodnik Fabrizia Brentiniego „Die katholische Kirche St. Martin in Zürich-Fluntern" z 2013 roku. Dla kogo to miejsce? Dla osób zainteresowanych historią Zurychu poza Starym Miastem, architekturą sakralną i dziejami reformacji w mieście. Zürichberg i Fluntern to spokojne, zielone dzielnice wzgórza nad jeziorem, dobre na spacer po zwiedzaniu centrum. Najczęstsze pytania Czy zachował się średniowieczny klasztor? Nie. Klasztor zlikwidowano w 1525 roku, a jego ostatnie ślady usunięto w 1847 roku. Wiedzę o romańskiej bazylice zawdzięczamy badaniom archeologicznym z 1893 i 1973 roku. Kto założył St. Martin na Zürichbergu? Około 1127 roku założyli go reformatorsko nastawieni członkowie kapituły Grossmünster, a pierwsze uposażenie ufundował Rudolf von Fluntern. W której dzielnicy leży St. Martin? W Fluntern, na Zürichbergu. Parafia obejmuje też część Hottingen. Czy to ten sam St. Martin co w Monachium? Nie. Monachijski St. Martin znajduje się w dzielnicy Moosach i nie ma związku z zuryskim.

Reformierte Kirche Fluntern

Zürich

Reformed Church Fluntern (Neue Kirche Fluntern) w Zurychu to ewangelicko-reformowany kościół z 1920 roku, stojący na tarasie wzgórza Zürichberg w dzielnicy Fluntern. Jego wieża frontowa należy do najbardziej rozpoznawalnych punktów tej części miasta. Lokalnie nazywa się go „Neue Kirche", czyli nowym kościołem, dla odróżnienia od starszej świątyni w tej samej dzielnicy. Co to za kościół i kto go zaprojektował? Parafia we Fluntern uzyskała samodzielność w 1893 roku, a wcześniej dzielnica była związana kościelnie z gminami w centrum Zurychu. Rosnąca liczba mieszkańców sprawiła, że w 1913 roku ogłoszono konkurs architektoniczny. Wpłynęły 92 prace, a wygrało biuro Curjel & Moser. Kościół konsekrowano 21 marca 1920 roku. Pierwotnie mieścił 1237 osób, co pokazuje, jak duże znaczenie miał dla dzielnicy. Co zobaczysz na zewnątrz? Budowla ma formę neoklasycystyczną. Z przodu wznosi się wieża z portykiem opartym na kolumnach jońskich. Do głównego wejścia prowadzą schody od strony Gloriastrasse, a sam kościół stoi przy Gellertstrasse. Na wieży zawisło w maju 1920 roku sześć dzwonów odlanych w odlewni H. Rüetschi w Aarau. Co zobaczysz w środku? Wnętrze to trójnawowa hala z korynckimi kolumnami, wysokimi oknami zamkniętymi półkoliście i kasetonowym stropem ozdobionym rozetami. Wokół ściany z amboną biegną empory. Marmurowy stół komunijny wykonał August Suter, ten sam artysta zaprojektował witraże, które zrealizował Otto Berbig. W przedsionku znajdują się malowidła Paula Bodmera. Jakie są organy? Pierwszy instrument, pneumatyczny, zbudował w 1920 roku Carl Theodor Kuhn. Później przebudowano go dwukrotnie: w 1942 roku (Kuhn) i w 1968 roku (Max Maag, 62 rejestry). W 1999 roku organy poddał rewizji Norbert Stengele. Warto sprawdzić terminy koncertów w kalendarzu parafii. Jak przebiegały remonty? Wnętrze przebudowano i odnowiono w 1954 roku. Kolejne prace prowadzono etapami w latach 1998, 2001 i 2005. Jak dojechać i kiedy przyjść? Fluntern leży na wschodnim stoku Zürichbergu, niedaleko zoo i uniwersyteckich kampusów, dlatego kościół łatwo połączyć ze spacerem po okolicy. Dojazd zapewnia miejska komunikacja – przystanek w dzielnicy nosi nazwę Kirche Fluntern; aktualne linie sprawdź w rozkładzie ZVV. Najlepiej wybrać się w ciągu dnia, gdy otwarte są drzwi, lub na nabożeństwo czy koncert, bo wejście do wnętrza zależy od terminarza parafii. Z zewnątrz kościół wygląda atrakcyjnie o każdej porze roku, a widok od strony schodów dobrze oddaje jego monumentalną skalę. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co Alte Kirche Fluntern? Nie. Opisany tu budynek z 1920 roku to Neue Kirche, osobna świątynia w tej samej dzielnicy. Kto jest autorem projektu? Biuro architektoniczne Curjel & Moser, które wygrało konkurs z 1913 roku spośród 92 zgłoszeń. Ile dzwonów ma wieża? Sześć, odlanych w odlewni H. Rüetschi w Aarau i zamontowanych w maju 1920 roku. Czy można obejrzeć wnętrze? Wnętrze jest dostępne podczas nabożeństw, koncertów i wydarzeń parafialnych. Godziny otwarcia sprawdź u parafii przed wizytą.

preachers church

Zürich

Predigerkirche (Kościół Kaznodziejski) w Zurychu to reformowany kościół w Starym Mieście, przy Zähringerplatz, w dzielnicy Niederdorf. Jego smukła wieża należy do charakterystycznych punktów panoramy miasta, a historia budowli sięga czasów średniowiecznego klasztoru dominikanów. Skąd się wziął kościół? Dominikanie, nazywani w Niemczech kaznodziejami (Prediger), założyli w Zurychu klasztor w pierwszej połowie XIII wieku. Najczęściej podaje się rok 1231, a pierwsza wzmianka źródłowa o klasztorze pochodzi z 1234 roku. Pierwotny kościół był romańską bazyliką z wydzielonym transeptem i dwiema absydami. Zakonnicy planowali całą zabudowę klasztorną w Niederdorfie, a świątynia służyła im do kaznodziejstwa i duszpasterstwa. Po reformacji klasztor zniesiono w 1524 roku, a kościół stał się protestancki. Dziś należy do Reformowanego Kościoła Ewangelickiego kantonu Zurych. Co zobaczysz na miejscu? Gotycki chór. W XIV wieku, po pożarze, dawny chór zastąpiono nowym, wznoszonym w dwóch etapach. Badania dendrochronologiczne wskazują drewno ścięte w 1317 i 1323 roku. Więźba dachowa uchodzi za najstarszą znaną konstrukcję dachową w Zurychu. Chór, zwany Predigerchor, został przebudowany i dziś służy sąsiedniej Zentralbibliothek Zürich. Wieża. Średniowieczna dzwonnica należała do najwyższych gotyckich budowli miasta. Obecna wieża pochodzi z 1900 roku i jest dziełem architekta Friedricha Wehrliego w stylu neogotyckim. Ma około 96–97 m wysokości. Wnętrze. W połowie XVII wieku dachowe wiązary zaczęły się przechylać, więc budowlę trzeba było pilnie zabezpieczyć. Przebudowa w stylu wczesnobarokowym dała nawie bogate dekoracje stiukowe, które widać do dziś. Jak dotrzeć? Kościół leży w samym centrum, kilka minut pieszo od dworca głównego Zürich HB i od Uniwersytetu. Najwygodniej dojść pieszo przez Niederdorf lub dojechać tramwajem do przystanku Central albo Kunsthaus. Zähringerplatz sąsiaduje z biblioteką, więc trasę łatwo połączyć ze spacerem po Starym Mieście. Kiedy przyjechać? Zwiedzanie wnętrza zależy od godzin otwarcia i wydarzeń parafialnych, dlatego przed wizytą sprawdź aktualny harmonogram na stronie parafii. Kościół często gości koncerty muzyki organowej i chóralnej. Z zewnątrz budowlę obejrzysz o każdej porze, a najlepsze światło na wieży bywa rano i późnym popołudniem. Najczęstsze pytania Czy Predigerkirche to kościół katolicki? Nie. Pierwotnie był dominikański, ale od reformacji jest kościołem protestanckim, reformowanym. Jak stara jest wieża? Obecna wieża powstała w 1900 roku w stylu neogotyckim. Poprzednia, średniowieczna, była jedną z najwyższych gotyckich budowli w mieście. Co mieści się w dawnym chórze? Gotycki Predigerchor został przebudowany i jest częścią Zentralbibliothek Zürich. Czy wejście jest płatne? Wstęp do kościoła zwykle jest bezpłatny, ale godziny otwarcia warto potwierdzić przed wizytą.

Reformierte Kirche (1745)

Wichtrach

Kościół reformowany w Wichtrach (Reformierte Kirche, budowla z 1745 roku) stoi w Wichtrach, w kantonie Berno w Szwajcarii, w dolinie Aary między Berno a Thun. To dawny kościół parafialny Oberwichtrach, jednej z dwóch wsi, które w 2004 roku połączyły się w jedną gminę Wichtrach. Co zobaczysz w kościele w Wichtrach? Obecny budynek pochodzi z 1745 roku, ale miejsce jest dużo starsze. Pierwsza wzmianka o kościele w Oberwichtrach pochodzi z 1180 roku, a świątynia nosiła wezwanie świętego Maurycego. Przez wieki była centrum parafii, a później kościelnej gminy Wichtrach. Dziś jest to świątynia protestancka, bo Berno przyjęło reformację w 1527 roku, a okolica trafiła pod jego władzę. Dla miłośników zabytków największą ciekawostką jest otoczenie. W pobliżu kościoła odkryto wielką rzymską willę z cmentarzyskiem. Główny budynek stał na wschód od świątyni, na wzgórzu Lerchenberg, a całość miała około 100 metrów szerokości. Archeolodzy znaleźli tam pozostałości malowideł ściennych, a willa była użytkowana od I do III wieku. Wykopaliska prowadzono od 1830 roku z kolejnymi etapami w latach 60., 70. i 80. XX wieku. W 1994 roku poniżej kościoła natrafiono na ślady, które mogą wskazywać na dawne sanktuarium. Widocznych ruin na powierzchni nie ma, więc willa to temat dla wyobraźni, nie do zwiedzania. Jak dojechać do Wichtrach? Wioska leży przy drodze Berno–Thun oraz przy autostradzie. Stacja kolejowa na linii Berno–Thun działa od 1859 roku, więc dojazd pociągiem z obu miast jest prosty. Kościół znajduje się w Oberwichtrach, na prawym brzegu doliny Aary, współrzędne to około 46,846 N i 7,579 E. Z dworca dojdziesz tu spacerem. Czy warto zajrzeć do Wichtrach? Wichtrach to spokojna miejscowość, w której mieszka około 2400 osób (dane z roku 2000 dla Oberwichtrach). Kościół sprawdzi się jako krótki przystanek podczas wycieczki między Berno a Thun albo w trakcie spaceru wzdłuż Aary. Okolica ukształtowana jest przez rzekę: wały przeciwpowodziowe budowano tu od XVI wieku, a po regulacji w latach 1825–1827 tereny zalewowe podzielono i zagospodarowano rolniczo. Most na Aarze w Thalgut powstał w 1833 roku. Nie planuj tu całego dnia. Przy świątyni wystarczy pół godziny na obejrzenie budynku z zewnątrz i okolicy. Godziny otwarcia wnętrza ustalaj w kościelnej gminie, bo kościoły reformowane w Szwajcarii często są otwarte tylko w czasie nabożeństw i wydarzeń. Najczęstsze pytania Z którego roku pochodzi kościół? Obecny budynek powstał w 1745 roku. Wcześniejszy kościół istniał tu już w 1180 roku. Komu poświęcona była świątynia? Przed reformacją miała wezwanie świętego Maurycego. Czy można zobaczyć rzymską willę? Nie, pozostałości nie są widoczne na powierzchni. Znaleziska pochodzą z wykopalisk prowadzonych od 1830 roku. Jak dojechać bez samochodu? Pociągiem na linii Berno–Thun do stacji w Wichtrach, a stamtąd pieszo do kościoła.

Reformierte Kreuzkirche

Zürich

Reformed Church of the Holy Cross (Kreuzkirche) w Zurychu to ewangelicko-reformowany kościół w dzielnicy Hottingen, w okręgu 7 miasta. Zaprojektowano go jako okazałą budowlę z kopułą i wzniesiono na początku XX wieku. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów sakralnych tej części Zurychu. Czym wyróżnia się Kreuzkirche? Budowa trwała w latach 1902–1905. Historyczny Leksykon Szwajcarii opisuje kościół jako reprezentacyjny budynek z kopułą, pomyślany jako pendant dla kościoła Enge po drugiej stronie miasta. Bryła opiera się na planie centralnym, a od ulicy wita zwiedzających portyk z kolumnami. Nazwa „Kreuzkirche” (kościół Krzyża) nawiązuje do krzyżowego układu budowli. Wnętrze jest przestronne i mieści według dostępnych opisów około 1400 osób. Ściany zdobią reliefy rzeźbiarza Augusta Böscha. Kościół użytkuje reformowana wspólnota parafialna Hottingen, więc na co dzień służy nabożeństwom, a nie jest muzeum. Jaka jest historia tego miejsca? Obecna budowla stanęła na miejscu starszej kaplicy z 1612 roku. Kaplica pełniła rolę miejsca pochówku i okazjonalnych nabożeństw. Przebudowa na wielki kościół parafialny wiązała się z szybkim rozwojem Hottingen, które do Zurychu włączono w 1893 roku. Dzielnica rozrastała się wtedy o nowe osiedla, a wspólnota potrzebowała większej świątyni. Gdzie leży i jak dotrzeć? Kościół znajduje się w Hottingen, na północno-wschodnim stoku wzgórza Adlisberg, na współrzędnych około 47,370 N, 8,562 E. To kilka minut od centrum dzielnicy, w pobliżu Villi Tobler z parkiem oraz Theater an der Winkelwiese. Z dworca głównego dojedziesz tu komunikacją miejską w kilkanaście minut. Spacer z centrum Zurychu zajmuje około pół godziny. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Hottingen to spokojna, zielona dzielnica willowa. Z Kreuzkirche łatwo połączyć wizytę ze spacerem po parku Villi Tobler albo wejściem na Adlisberg, skąd widać miasto i jezioro. Architektura kopuły dobrze prezentuje się z zewnątrz o każdej porze roku, a w ciągu dnia światło dobrze podkreśla fasadę. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co Heilig Kreuz przy Saumackerstrasse? Nie. Tamten jest katolicki, zbudowany w latach 1978–1979 w innej części miasta. Kreuzkirche w Hottingen jest reformowany i pochodzi z 1902–1905. Kiedy powstał kościół? Budowę prowadzono w latach 1902–1905. Wcześniej na tym miejscu stała kaplica z 1612 roku. Czy można zwiedzać wnętrze? Kościół jest czynny jako świątynia parafii. Godziny otwarcia i terminy nabożeństw podaje strona reformowanej wspólnoty Zurychu, warto je sprawdzić przed wizytą. Czy wokół są inne atrakcje? Tak: Villa Tobler z parkiem, Theater an der Winkelwiese i szlaki na Adlisberg.

Pfarrkirche St. Georg und Zeno

Arth

Kościół parafialny św. Jerzego i Zenona w Arth to wczesnobarokowa świątynia w gminie Arth w kantonie Szwyc, nad północnym brzegiem Jeziora Zugu, między masywami Rigi i Rossberg. Budowla z 1695 roku jest jednym z ważniejszych zabytków sakralnych miejscowości, a jej patronami są dwaj święci: Jerzy i Zenon. Jaka jest historia kościoła? Pierwszy kościół parafialny stanął w Arth w 1312 roku jako „nowa” świątynia obok kaplicy św. Jerzego. Prawo patronatu przez długi czas należało do rodu Hünenbergów, a w 1448 roku nabyli je mieszkańcy kraju Schwyz. Obecny budynek zaczęto wznosić w 1695 roku według projektu Jeremiasa Schmida; źródła wymieniają też udział Caspara Moosbruggera, znanego architekta z rodziny budowniczych z Vorarlbergu. Konsekracja odbyła się dwa lata później, w 1697 roku. Wnętrze odnowiono w latach 1979–1982, a elewacje w 1992 roku. Co zobaczysz na zewnątrz? Najbardziej rozpoznawalnym elementem jest wieża od strony zachodniej. Jej dolne partie sięgają XV wieku, a kopułę z latarnią dodano w 1705 roku. Wieża łączy się z nawą przez otwarty, ozdobiony stiukami przedsionek, dzięki czemu wejście ma charakter półotwartej loggii. Co zobaczysz w środku? Ołtarz główny z centralnym obrazem z 1697 roku. Ambonę i ołtarze z ciemnego, polerowanego marmuru, datowane na około 1700 rok. Drewniane malowane figury patronów, św. Jerzego i św. Zenona. Ołtarze dwustronne z obrazami Steinera (między innymi Święta Rodzina z Joachimem i Pokłon Trzech Króli), częściowo z udziałem Melchiora Paula von Deschwandena. Prezbiterium z wyposażeniem z 1726 roku i rzeźbionymi stallami z około 1700 roku. Konfesjonały z 1764 roku. Całość jest przykładem szwyckiego baroku, w którym surowa bryła kontrastuje z bogatym wystrojem wnętrza. Jak dojechać do Arth? Arth leży na trasie gotardzkiej, nad Jeziorem Zugu, a do gminy należą również Oberarth i Goldau. Kościół znajduje się w samej miejscowości Arth, więc łatwo połączyć jego zwiedzanie ze spacerem nad jeziorem lub wyprawą na Rigi. Kiedy odwiedzić kościół? Kościół jest czynną świątynią parafii rzymskokatolickiej Arth-Goldau, należącej do diecezji Chur. Najlepiej wejść poza porą nabożeństw, a aktualne godziny mszy sprawdzisz na stronie parafii kath-arth-goldau.ch. Wnętrze najlepiej oglądać przy dziennym świetle, które podkreśla marmury i złocenia. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół w Arth? Obecną świątynię rozpoczęto w 1695 roku, a poświęcono w 1697 roku. Poprzednia, z 1312 roku, stała obok kaplicy św. Jerzego. Kto zaprojektował budowlę? Autorem był Jeremias Schmid; źródła wymieniają też Caspara Moosbruggera. Jakiego stylu jest kościół? To wczesny barok, typowy dla kantonu Schwyz. Wieża ma starsze, XV-wieczne partie, a jej kopuła pochodzi z 1705 roku. Czy to czynny kościół? Tak, należy do parafii Arth-Goldau w diecezji Chur, dlatego w czasie liturgii zwiedzanie warto odłożyć.

Reformierte Kirche Gebenstorf

Gebenstorf

Kościół reformowany w Gebenstorf (Reformierte Kirche Gebenstorf) to neogotycka świątynia w kantonie Argowia, w Szwajcarii. Z wysoką, smukłą wieżą stoi w górnej części wsi, ponad zamkiem wodnym, i widać ją z daleka. Czym jest ten kościół i skąd się wziął? Gebenstorf należało do nielicznych parytetowych gmin dawnego hrabstwa Baden. Po reformacji jedną świątynię użytkowali wspólnie katolicy i protestanci. Wyznania rozdzieliły się w 1888 roku, a stary kościół rozebrano rok później. Gmina reformowana postawiła wtedy własny budynek przy ulicy Hinterrebenstrasse. Projektował go architekt Paul Reber, a budowa trwała w latach 1889–1891. Obok, w podobnym czasie, powstał katolicki kościół św. Błażeja, dzieło Otto Dorera z Baden. Oba kościoły tworzą we wsi charakterystyczną parę. Co zobaczysz na zewnątrz? Budynek to neogotycka kaplica salowa z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Na froncie wznosi się wysoka wieża z ostrym hełmem, po bokach której dostawiono dwie niskie przybudówki z poprzecznymi szczytami. Ściany boczne wzmacniają przypory, a między nimi biegną okna zamknięte łukiem ostrym. Kościół tworzy zwarty zespół z plebanią z 1767 roku i domem parafialnym. Jak wygląda wnętrze? Wnętrze to jedna nawa i prezbiterium o tej samej szerokości. Ambona stoi na ścianie końcowej prezbiterium, a po jej bokach ustawiono stalle. Strop i ściany dzielą ryglowe wiązary. Malowana ornamentyka zdobi kasetony stropu, spoiny ścian i ramy okien. Empora zachodnia opiera się na dwóch drewnianych słupach, a jej balustradę zdobi rzeźbiony maswerk. W oknach prezbiterium zachowały się oryginalne witraże. Czy kościół jest chroniony? Tak. Obiekt wpisano do ochrony kantonalnej w 1967 roku, a w 1972 roku do ochrony federalnej. Ma status zabytku o znaczeniu regionalnym (kategoria B). Jak dotrzeć i kiedy przyjść? Gebenstorf leży w okolicy Baden i Brugg, w dolnej części doliny Limmat i Reuss, niedaleko ujścia Limmat do Aary. Dojedziesz tu pociągiem lub autobusem z Baden albo Brugg, a następnie krótkim spacerem w górę wsi, w stronę zamku. Kościół jest czynną świątynią parafii Birmenstorf-Gebenstorf-Turgi, więc wnętrze zwykle zwiedzisz w czasie nabożeństw i wydarzeń parafialnych. Fasadę i otoczenie oglądasz o każdej porze roku. Najlepsze światło na wieżę bywa po południu. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół reformowany w Gebenstorf? Architektem był Paul Reber, a budowę zrealizowano w latach 1889–1891. W jakim stylu jest ten kościół? W neogotyckim: ma ostrołukowe okna, przypory i wysoką wieżę z ostrym hełmem. Czy w środku są oryginalne elementy? Tak. Zachowały się oryginalne witraże w oknach prezbiterium, malowana ornamentyka oraz empora z rzeźbionym maswerkiem. Czy stary kościół Gebenstorf jeszcze stoi? Nie. Dawny wspólny kościół rozebrano w 1889 roku, po rozdzieleniu wyznań w 1888 roku. Zastąpiły go dwie nowe świątynie, reformowana i katolicka. Co jeszcze zobaczysz w pobliżu? Obok stoi plebania z 1767 roku, a w pobliżu katolicki kościół św. Błażeja z lat 1887–1889. Całość leży ponad zamkiem wodnym w Gebenstorf.

Kościół św. Marcina w Vevey

Vevey

Kościół św. Marcina w Vevey (fr. Église Saint-Martin, zwany też Temple Saint-Martin) to reformowany kościół parafialny na wzgórzu nad miastem Vevey w kantonie Vaud. Charakterystyczna wieża z narożnymi wieżyczkami należy do najłatwiej rozpoznawalnych elementów panoramy miasta nad Jeziorem Genewskim, a sam obiekt figuruje w szwajcarskim inwentarzu dóbr kultury jako zabytek o znaczeniu krajowym. Czym wyróżnia się ten kościół? Świątynia stoi poza obrębem dawnych murów średniowiecznego miasta, na tarasie, który był zamieszkany na długo przed powstaniem obecnego budynku. Wykopaliska odsłoniły pod kościołem wczesnośredniowieczne pochówki, a w okolicy znaleziono też celtycką nekropolię. Według inwentarza dóbr kultury pierwszy kościół mógł powstać około roku 1000. Romańską absydę zastąpiło w końcu XIII lub na początku XIV wieku gotyckie prezbiterium, a cały kościół przebudowano od 1496 roku. W czasach Reformacji przeszedł w ręce protestantów i do dziś służy wspólnocie reformowanej. Co zobaczysz na miejscu? Z zewnątrz uwagę zwraca późnogotycka wieża pełniąca rolę przedsionka, zwieńczona wieżyczkami w narożach. We wnętrzu, utrzymanym w stylu późnego gotyku, filary pozbawione są głowic, a w sklepieniu widać gwiaździste zworniki. Wokół kościoła znajduje się cmentarz, a od strony ulicy stoi portal, którego naprawę i budowę bramy cmentarnej odnotowano w dokumentach z 1871 roku. Kościół dobrze widać na dawnych rycinach: już w pierwszej połowie XIX wieku powstawały widoki Vevey oglądanego ze wzgórza św. Marcina, z jeziorem w tle. Dziś także jest to dobry punkt, by spojrzeć na miasto z góry i zrozumieć jego układ między brzegiem jeziora a stokami winnic. Jak wyglądała jego historia w XIX i XX wieku? Budynek przechodził kolejne prace konserwatorskie. Na przełomie XIX i XX wieku prowadzono renowacje, a według archiwów kantonalnych ich ostatni etap, pod kierunkiem architekta Nicatiego, zakończył się w 1920 roku. Pod koniec XX wieku kościół przeszedł gruntowny remont połączony z badaniami archeologicznymi, które pozwoliły lepiej poznać jego najstarsze fazy. Jak dotrzeć? Kościół znajduje się przy Rue des Communaux 10 w Vevey, w górnej części miasta, nad centrum i nabrzeżem. Z dworca kolejowego dojdziesz pieszo, wspinając się uliczkami w górę; spacer zajmuje kilkanaście minut. Warto połączyć wizytę ze spacerem po starówce i nad jeziorem. Kiedy odwiedzić? Najlepsze światło na panoramę miasta i jeziora jest w pogodne popołudnia. Ponieważ to czynny kościół parafialny, godziny wejścia do wnętrza warto sprawdzić na stronie parafii lub w biurze informacji turystycznej Vevey Montreux. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Marcina w Vevey jest protestancki? Tak. Po Reformacji stał się kościołem reformowanym i pozostaje świątynią tamtejszej parafii. Z jakiej epoki pochodzi budowla? Obecny kościół powstał głównie w późnym gotyku, po przebudowie rozpoczętej w 1496 roku, ale miejsce było użytkowane znacznie wcześniej. Najstarsze ślady to wczesnośredniowieczne groby. Czy przy kościele jest cmentarz? Tak, teren wokół świątyni zajmuje cmentarz, a jego bramę odnotowano w dokumentach z XIX wieku. Czy to zabytek chroniony? Tak, kościół jest wpisany do szwajcarskiego inwentarza dóbr kultury jako obiekt o znaczeniu krajowym.

Kirche Josef Horgen

Horgen

Kirche Josef w Horgen to katolicki kościół parafialny pw. św. Józefa (St. Josef) w miasteczku Horgen nad Jeziorem Zuryskim, w kantonie Zurych. Budowla z lat trzydziestych XX wieku jest sercem katolickiej wspólnoty w gminie i jednym z miejsc, które opowiadają o tym, jak katolicy zadomowili się w tradycyjnie protestanckim regionie. Jaka jest historia kościoła? Pierwszy kościół katolicki w Horgen istniał od 1872 roku. Po sześćdziesięciu latach, w 1933 roku, zapadła decyzja o jego zastąpieniu, a nowa świątynia stanęła w 1934 roku. Obiekt, który widzisz dziś, jest więc dziełem międzywojnia. Projekt bazyliki i chóru przypisuje się zuryskiemu architektowi Antonowi Higiemu. Wnętrze odnowiono w 1978 roku, a w 2016 roku parafia przygotowała kolejne przeobrażenie: nowe urządzenie nawy i gruntowną renowację, na którą zuryski synod katolicki przyznał dofinansowanie w kwocie około 222 750 franków. Co zobaczysz na miejscu? Kościół ma układ bazylikowy z wydzielonym chórem, typowy dla szwajcarskiej architektury sakralnej pierwszej połowy XX wieku: bryła jest zwarta, a ozdób jest niewiele. Największą ciekawostką jest niewielkie Museum im Kirchturm, czyli muzeum w wieży kościoła. Pokazuje pamiątki z obu świątyń: starej z lat 1872–1933 i nowej z 1934 roku, z przebudową z 1978 roku. Muzeum odnowiono w 2020 roku, wstęp jest bezpłatny. Otwarte jest tylko kilka dni w roku, więc termin sprawdź wcześniej na stronie gminy Horgen lub parafii. Kto zarządza kościołem? Od 2001 roku budynkiem kościoła i plebanii opiekuje się fundacja Stiftung St. Josef Horgen. Oddaje obiekty do dyspozycji proboszcza mianowanego przez biskupa i umożliwia prowadzenie nabożeństw oraz duszpasterstwa w parafii. Jak dotrzeć? Horgen leży na zachodnim brzegu Jeziora Zuryskiego, kilkanaście kilometrów od centrum Zurychu. Dojedziesz tu pociągiem S-Bahn wzdłuż jeziora lub promem z przeciwległego brzegu. W miasteczku większość miejsc jest w zasięgu spaceru. Wejście do kościoła poza nabożeństwami zależy od godzin otwarcia, a w niedzielę najłatwiej wejść na mszę. Kiedy przyjechać? Najlepiej w dniu otwarcia muzeum w wieży, wtedy zobaczysz i kościół, i wystawę. Spacer po Horgen łączy się dobrze z przejażdżką po jeziorze, szczególnie w ciepłych miesiącach. Najczęstsze pytania Czy wstęp do kościoła i muzeum jest płatny? Muzeum w wieży jest bezpłatne. Kościół jest czynną świątynią, więc zwiedzanie warto dopasować do nabożeństw. Kiedy zbudowano obecny kościół? W 1934 roku, na miejscu starszej świątyni z 1872 roku. Remont przeprowadzono w 1978 roku. Kto zaprojektował kościół? Bazylikę i chór zaprojektował zuryski architekt Anton Higi. Czy muzeum jest otwarte cały rok? Nie. Otwiera się tylko w kilku wyznaczonych terminach w roku, które podaje gmina i parafia.

christ catholic church with rectory and parish barn

Magden

Kościół starokatolicki z plebanią i stodołą parafialną w Magden to zespół zabytkowy na tarasie zboczowym ponad wsią Magden w szwajcarskim kantonie Argowia. Trzy budynki – kościół św. Marcina, plebania i dawna stodoła – stoją obok siebie przy Kirchweg i według inwentarza zabytków kantonu dominują nad zabudową miejscowości. Co to za zespół? Kościół należy do Kościoła starokatolickiego (w Szwajcarii: christkatholisch), który powstał po sporze o dogmat o nieomylności papieża. Parafia w Magden przeszła na tę konfesję w 1872 roku. Nie jest to zatem kościół rzymskokatolicki – ten w Magden to osobna, nowsza świątynia z lat 60. XX wieku. W skład zespołu wchodzą: kościół (Kirchweg) – obecna nawa i prezbiterium pochodzą z 1620 roku, ale zachowano wieżę z lat 1370/71; plebania (Kirchweg 17) – zbudowana w 1740 roku dla opatki klasztoru w Olsbergu; stodoła parafialna (Kirchweg 19) – z 1759 roku, dziś sala parafialna. Co zobaczysz? Kościół otacza nienaruszony cmentarz przykościelny. Najbardziej rzuca się w oczy późnośredniowieczna wieża, widoczna z daleka. We wnętrzu uwagę zwraca klasycystyczna sztukateria z lat 1811/1813 oraz rokokowe ołtarze. W 1811 roku świątynia otrzymała trzy ołtarze z rozwiązanego klasztoru kapucynów w Rheinfelden. Najstarsza wzmianka o kościele pochodzi z 1036 roku. Wezwanie św. Marcina wskazuje na frankońskie początki parafii. W 1036 roku patronat nad kościołem przeszedł z rąk hrabiego Ulryka I z Lenzburga na kapitułę w Beromünster, a w 1351 roku na klasztor w Olsbergu. Ten ostatni miał też wpływ na pozostałe budynki: za wykonanie stodoły z 1759 roku zapłacono 930 guldenów reńskich i zboże, a klasztor zobowiązał się dostarczyć dębowe drewno. Stodołę w 1969 roku przebudowano na dom parafialny, a w latach 1993/94 odnowiono jej elewację i wnętrze. Dawną pralnię i drewutnię zamieniono na kaplicę przedpogrzebową. Ochrona zabytkowa Kościół objęty jest ochroną kantonalną od 1963 roku, a federalną od 1984 roku. Inwentarz zabytków kantonu Argowia klasyfikuje go jako obiekt o znaczeniu regionalnym (kategoria B) z ochroną w pełnym zakresie. Remonty prowadzono m.in. w 1912, 1953, 1963/64, 1972/73 oraz na wieży w 2000 i na nawie i prezbiterium w 2002/03. Jak zwiedzać? Zespół leży na skraju wsi, przy Kirchweg, więc najlepiej obejrzeć go podczas spaceru po Magden. Pamiętaj, że plebania i dawna stodoła są budynkami parafialnymi, a nie muzeami – oglądasz je z zewnątrz, a wejście do kościoła zależy od godzin otwarcia parafii. Przed wizytą sprawdź informacje u parafii lub w urzędzie gminy. Najczęstsze pytania Czy to kościół rzymskokatolicki? Nie. To kościół starokatolicki (christkatholisch); parafia przyjęła tę konfesję w 1872 roku. Z którego okresu pochodzi kościół? Obecna nawa i prezbiterium z 1620 roku, wieża z lat 1370/71, pierwsza wzmianka o kościele z 1036 roku. Czy można wejść do plebanii i stodoły? To czynne budynki parafialne. Stodoła służy jako dom parafialny, więc zwykle ogląda się je z zewnątrz. Czy zespół jest chroniony? Tak, kościół ma ochronę kantonalną od 1963 roku i federalną od 1984 roku.

Wülflingen Reformed Church

Winterthur

Reformierte Kirche Wülflingen (Kościół reformowany w Wülflingen) to zabytkowa świątynia w Winterthur, w kantonie Zurych. Stoi w dzielnicy Wülflingen, na północny zachód od centrum miasta, i należy do najstarszych miejsc kultu w okolicy. Kościół tworzy spójny zespół zabytkowy razem z plebanią i pobliskim pałacem Wülflingen. Jaka jest historia kościoła w Wülflingen? Pod obecną budowlą archeolodzy odkryli ślady poprzedników sięgające okresu wczesnokarolińskiego. Badania z 1972 roku ujawniły m.in. otwory po słupach drewnianej świątyni z VII lub VIII wieku. Kronika dzielnicy wymienia następnie kamienny kościół z około 700 roku, przebudowę z późnej epoki karolińskiej, romańską świątynię z XI wieku oraz gotyckie rozbudowy z wieżą w latach 1400–1525. Obecny kościół powstał w 1681 roku. Budowniczowie włączyli do nowego korpusu gotycki chór z XIII wieku oraz średniowieczną wieżę. Wieżę zastąpiono w 1757 roku nową, zwieńczoną hełmem. W drugiej połowie XVII wieku i później budynek był kilkakrotnie powiększany i przekształcany. Patronat nad kościołem zmieniał właścicieli. Około 1380 roku Habsburgowie zastawili go panom von Seen, a w 1515 roku przeszedł on na szpital miejski w Winterthur. Co zobaczysz w środku? Część wyposażenia pochodzi z roku budowy, 1681. Należą do niej barokowa ambona z drewna orzechowego oraz piaskowcowa chrzcielnica. Kościół ma też cenny zbiór witraży (szkła malowanego). Kantonalny inwentarz zabytków uznaje świątynię za obiekt o znaczeniu ponadlokalnym i ważne świadectwo historii miejscowości. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Tuż obok stoją plebania z 1638 roku oraz pałac Wülflingen, wzniesiony w latach 1644–1645 dla rodziny Escher. W dzielnicy zachowała się także średniowieczna wieża Alt-Wülflingen z około 1200 roku, pozostałość dawnego zamku; miasto odnowiło ją w 1936 roku. Wülflingen należy do Winterthur od 1922 roku i leży między wzgórzami Wolfensberg, Brüelberg i Berenberg, więc spacer po okolicy łączy zabytki z zielenią. Jak dotrzeć do kościoła? Dzielnica leży w obrębie miasta Winterthur, dlatego najłatwiej dojechać tu komunikacją miejską z dworca głównego Winterthur. Rozkład jazdy i przystanek sprawdź w aplikacji SBB lub w planerze lokalnego przewoźnika. Współrzędne kościoła to około 47,511 N, 8,695 E. Czy można wejść do środka? Kościół jest czynną świątynią parafii ewangelicko-reformowanej Winterthur-Wülflingen. Godzin otwarcia dla zwiedzających nie podajemy; aktualne terminy nabożeństw i dostępności warto sprawdzić na stronie parafii. Najczęstsze pytania Z jakiego okresu pochodzi kościół? Obecna budowla z 1681 roku, z chórem z XIII wieku i wieżą z 1757 roku. Miejsce kultu istnieje tu od czasów wczesnego średniowiecza. Czy wnętrze ma cenne wyposażenie? Tak: barokową ambonę, piaskowcową chrzcielnicę z 1681 roku oraz zbiór witraży. Co leży obok kościoła? Plebania z 1638 roku i pałac Wülflingen z lat 1644–1645, razem tworzące zespół zabytkowy. Czy to osobna miejscowość? Nie. Wülflingen było samodzielną gminą, ale od 1922 roku jest częścią Winterthur.

Reformierte Kirche.Uster

Uster

Reformierte Kirche Uster (kościół reformowany w Uster) to klasycystyczna świątynia w mieście Uster w kantonie Zurych, w Szwajcarii. Stoi w dominującym miejscu nad centrum miasta i od prawie dwustu lat jest jego najbardziej rozpoznawalną budowlą sakralną. Co to za kościół i kiedy powstał? Obecny budynek wzniesiono w latach 1823–1824 na miejscu starszej, romańsko-gotyckiej świątyni. Jej poprzedniczka, kościół św. Andrzeja przy zamku w Uster, występuje w źródłach już w 1099 roku i została rozebrana w 1823 roku. Autorem projektu był Johannes Volkart. Wieżę dobudowano nieco później, w latach 1827–1828. Ostatnią większą renowację przeprowadzono w latach 1984–1985. Daty w opracowaniach nieco się różnią: jedne podają poświęcenie w 1824 roku, inne traktują całość jako budowę z lat 1823–1827. Dla zwiedzającego ważne jest jedno: kościół ma około dwustu lat i pochodzi z jednego, spójnego etapu budowy. Jak wygląda budowla? Kościół jest przykładem klasycyzmu o surowej, powściągliwej formie. Przewodnik po zabytkach sztuki Szwajcarii opisuje go jako kościół poprzeczny (z główną osią ustawioną wszerz nawy). Od frontu wita nawiedzających monumentalny portyk z trójkątnym szczytem. Za budynkiem wznosi się wieża ze spiczastym hełmem. Całość ma sprawiać wrażenie powagi i trwałości, a nie zdobnego przepychu. Dlaczego to miejsce ma znaczenie historyczne? Kościół powstał kilka lat przed Ustertagiem z 1830 roku, wielkim zgromadzeniem ludności wiejskiej kantonu Zurych, które wpisało się w historię liberalnych przemian w Szwajcarii. Nowa, imponująca świątynia miała podkreślać pozycję rosnącej wiejskiej klasy średniej. W 2024 roku Kościół ewangelicko-reformowany obchodził jej 200-lecie. Jak zwiedzać? Kościół stoi w centrum Uster, więc wygodnie połączyć wizytę ze spacerem po mieście i okolicy zamku. Najlepiej obejrzeć go z zewnątrz od strony głównego wejścia, gdzie widać portyk, a następnie okrążyć budynek, by zobaczyć wieżę. Wnętrze bywa otwarte w związku z nabożeństwami i wydarzeniami parafii. Aktualne godziny sprawdź na stronie Reformierte Kirche Uster. Do Uster dojedziesz pociągiem S-Bahn z Zurychu w ok. 20–30 minut. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół w Uster? Budowę z lat 1823–1824 przypisuje się Johannesowi Volkartowi. Wieża powstała w latach 1827–1828. Czy kościół jest bardzo stary? Obecny budynek ma około 200 lat, ale na tym wzgórzu kościół istniał wcześniej. Starszy kościół św. Andrzeja jest wzmiankowany od 1099 roku. W jakim stylu jest kościół? W klasycystycznym, z portykiem z kolumnami toskańskimi od frontu i wieżą ze spiczastym hełmem z tyłu. Czy można wejść do środka? Wnętrze jest dostępne w ramach nabożeństw i wydarzeń. Poza nimi godziny otwarcia warto sprawdzić u parafii.

Holy Family catholic church

Unterägeri

Kościół Świętej Rodziny (Heilige Familie) w Unterägeri to katolicki kościół parafialny w kantonie Zug w środkowej Szwajcarii. Zbudowano go w latach 1857–1860 według projektu zuryskiego architekta Ferdinanda Stadlera. Gmina Unterägeri leży nad zachodnim brzegiem jeziora Ägerisee, około 727 m n.p.m. Czym jest kościół Heilige Familie? Świątynia jest drugim kościołem parafialnym miejscowości. Historyczny leksykon Szwajcarii (HLS) opisuje ją jako monumentalną budowlę. Pierwszym kościołem parafialnym była barokowa Marienkirche (St. Maria), wzniesiona w latach 1717–1725 w miejscu dawnej kaplicy, gdy Unterägeri wydzieliło się z parafii Ägeri w 1714 roku. Gdy w połowie XIX wieku ludność gminy wzrosła z około 1460 osób (1836) do ponad 2240 (1850), stary kościół przestał wystarczać, a nowy powstał niedługo potem. Kim był architekt? Ferdinand Stadler (1813–1870) pracował głównie w Zurychu i projektował przede wszystkim obiekty sakralne. W latach 1855–1857 wykładał na zuryskiej Politechnice. Wśród jego znanych realizacji są m.in. bazylejski kościół św. Elżbiety i kościół miejski w Glarus. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Marienkirche — barokowy, starszy kościół parafialny z XVIII wieku. Kaplica Świętej Trójcy (Heilige Dreifaltigkeit) w gminie. Łukowy most nad rzeką Lorze, która wypływa z Ägerisee. Neuägeri — dawne osiedle fabryczne przy przędzalniach bawełny z lat 1836 i 1846, wpisane w 2000 roku do federalnego inwentarza chronionych widoków miejscowości. Ostatnia przędzalnia zamknęła się w 1979 roku. Ägerisee — jezioro, nad którym leży wieś; Unterägeri od lat 80. XIX wieku rozwijało się jako miejscowość uzdrowiskowa. Jak dojechać? Kościół stoi w centrum Unterägeri (współrzędne 47,138 N, 8,583 E). Historyczną drogą z Zug do Schwyz (Hauptstrasse) dojedziesz tu samochodem; na miejscu najlepiej zapytać o aktualną komunikację autobusową w rozkładzie jazdy kantonu Zug. Godziny otwarcia i msze sprawdzisz w parafii Heilige Familie Unterägeri. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół Heilige Familie w Unterägeri? W latach 1857–1860. Kto go zaprojektował? Ferdinand Stadler, architekt z Zurychu. Czy to najstarszy kościół w Unterägeri? Nie. Starsza jest barokowa Marienkirche z lat 1717–1725; Heilige Familie to drugi kościół parafialny. Do jakiej parafii należy świątynia? Do rzymskokatolickiej parafii Heilige Familie Unterägeri, która opiekuje się też kościołami i kaplicami w gminie. Czy w pobliżu jest jezioro? Tak, Ägerisee leży na wysokości około 724 m n.p.m. tuż przy wsi.

Reformierte Kirche Horgen

Horgen

Reformierte Kirche Horgen to reformowany kościół rokokowy w Horgen, miasteczku nad Jeziorem Zuryskim w kantonie Zurych. Zbudowany w 1782 roku, uchodzi za symbol miejscowości, a jego wieża góruje nad zabudową przy brzegu jeziora. Co to za kościół i kto go zbudował? Projekt i wykonanie powierzono budowniczemu Johannowi Jakobowi Haltinerowi. Prace zlecono mu w kwietniu 1780 roku. Stara świątynia okazała się za ciasna już około 1760 roku, a jej wieża była w tak złym stanie, że rozebrano ją w 1780 roku. Zamiast kolejnej przebudowy gmina zdecydowała się na nowy kościół. Warto zapamiętać nazwisko architekta: wbrew skojarzeniom z Grubenmannami, słynnymi szwajcarskimi cieślami i budowniczymi mostów, to Haltiner jest autorem Horgen. Co zobaczysz w środku? Wnętrze zaprojektowano jako przestrzeń centralną, w której wierni gromadzą się wokół ambony, co odpowiada zasadom kultu reformowanego. Dach ma konstrukcję samonośną, więc nawa pozostaje szeroka i bez kolumn. Sztukaterie rokokowe wykonał Andreas Moosbrugger, a zdobienia wnętrza powstały latem 1782 roku. Pierwsze kazanie w nowym kościele wygłosił pastor Kaspar Lavater. Jak wysoka jest wieża? Źródła turystyczne podają wysokość wieży na 70,5 m. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów miasta, widoczny z okolicznych ulic i z jeziora. Jak dojechać? Horgen leży na zachodnim brzegu Jeziora Zuryskiego, na linii kolejowej wzdłuż jeziora. Z Zurychu pociągiem S-Bahn dojedziesz w kilkanaście minut, a z drugiej strony jeziora, z Meilen, kursuje prom. Kościół znajduje się w centrum, w odległości spaceru od stacji i przystani. Kiedy zwiedzać? Najlepsze są godziny dzienne poza nabożeństwami. Godziny otwarcia wnętrza ustala parafia, więc przed wizytą sprawdź je na stronie reformowanej gminy w Horgen. Sama bryła i wieża są dostępne do oglądania z zewnątrz o każdej porze. Najczęstsze pytania Z jakiego okresu pochodzi kościół? Z roku 1782. Stylistycznie to rokoko, z wnętrzem dostosowanym do liturgii reformowanej. Kto jest autorem projektu? Johann Jakob Haltiner. Sztukaterie wnętrza wykonał Andreas Moosbrugger. Czy kościół ma ozdobne wnętrze? Tak, ale bez ołtarzy znanych z kościołów katolickich. Ozdobą są sztukaterie, a centralnym punktem jest ambona. Czy można wejść na wieżę? Źródła, z których korzystaliśmy, nie wspominają o dostępie na wieżę. Najlepszy widok na nią daje spacer po centrum Horgen i nad brzegiem jeziora.

German Church

Temple Allemand (Niemiecki Kościół) w La Chaux-de-Fonds to neogotycka budowla przy rue du Progrès 12, w szwajcarskim kantonie Neuchâtel. Dawną świątynię protestancką zamieniono na scenę, dziś jest jednym z ważniejszych miejsc kulturalnych miasta. Po francusku nazwa brzmi Temple Allemand, po niemiecku Deutsche Kirche. Skąd nazwa i jaka jest historia budynku? Kościół był drugą świątynią protestancką w La Chaux-de-Fonds. Nazwa przypomina o niemieckojęzycznych Szwajcarach, którzy w XIX wieku licznie przenosili się do miasta zegarmistrzów, głównie z kantonu Berno. Według Historycznego Słownika Szwajcarii w 1880 roku około 30 procent mieszkańców deklarowało niemiecki jako swój język. Nawa w stylu neogotyckim powstała w 1853 roku, wieżę dobudowano w 1881 roku. Po latach budynek przestał pełnić funkcję sakralną. Pod koniec lat 80. XX wieku, jak wynika z prasowych opisów, odświeżony kościół stał się sceną kulturalną. Dziś w Temple Allemand odbywają się spektakle i wydarzenia, a miejsce współpracuje z centrum kultury ABC. Co zobaczysz na miejscu? Najważniejsza jest sama architektura: smukła, neogotycka nawa z wieżą, wyraźnie wyróżniająca się w regularnej, XIX-wiecznej siatce ulic miasta. Wnętrze przystosowano do widowisk, dlatego zwiedzanie najlepiej połączyć z udziałem w wydarzeniu. W programie pojawiają się m.in. teatr, teatr lalek i przedstawienia współczesne. Jak dotrzeć? Budynek stoi w centrum La Chaux-de-Fonds, na tyle blisko dworca i głównych ulic, że dojdziesz pieszo. Miasto leży w Jurze Neuchâteloise, około 50 minut pociągiem z Neuchâtel (połączenia regularne). Układ miasta, zaprojektowany pod potrzeby przemysłu zegarmistrzowskiego, jest wpisany na listę UNESCO, więc wizytę warto połączyć ze spacerem po okolicy. Kiedy przyjechać? Temple Allemand nie ma stałych godzin zwiedzania jak muzeum. Najlepiej sprawdzić repertuar w kalendarzu centrum ABC lub na portalach wydarzeń, a bilet kupić na konkretny spektakl. Sezon teatralny trwa przez jesień, zimę i wiosnę. Najczęstsze pytania Czy Temple Allemand to nadal kościół? Nie. Budynek został odsakralizowany i służy jako scena kulturalna. Gdzie dokładnie jest? Przy rue du Progrès 12 w La Chaux-de-Fonds, w kantonie Neuchâtel. Z jakiego okresu pochodzi? Nawa z 1853 roku, wieża z 1881 roku. Czy można wejść bez biletu? Wnętrze jest zwykle dostępne podczas wydarzeń. Informacje o godzinach i cenach podają organizatorzy spektakli.

Temple du Bas

Neuchâtel

Temple du Bas w Neuchâtel to dawny kościół reformowany z końca XVII wieku, dziś jedna z głównych sal koncertowych miasta, nad brzegiem Jeziora Neuchâtel. Budynek wciąż może służyć do nabożeństw, ale na co dzień działa jako Salle de musique, czyli sala muzyczna, w której odbywają się koncerty, uroczystości i konferencje. Skąd wzięła się ta świątynia? Świątynię wzniesiono w latach 1695–1696 (źródła podają obie daty). Powód był praktyczny: miejscowa Collégiale nie mieściła już wszystkich wiernych, a do miasta napływali hugenoccy uciekinierzy po odwołaniu edyktu nantejskiego. Pierwotnie budynek nazywano Temple Neuf, czyli Nowa Świątynia. Plany przypisuje się Josephowi Humbert-Droz. Jak kościół został salą koncertową? Około 1973 roku wnętrze przystosowano do roli sali muzycznej, nie odbierając mu funkcji miejsca kultu. Kolejny większy remont przeprowadzono w latach 2019–2021 pod kierunkiem pracowni Serge Grard. Prace objęły oczyszczenie i konserwację oryginalnego drewnianego stropu, który nadaje wnętrzu charakter. Co zobaczysz w środku? Sala jest przestronna: w zależności od ustawienia mieści około 700–800 osób. Najbardziej rzuca się w oczy drewniany sufit z epoki. Wnętrze ma surowy, protestancki charakter, bez barokowego przepychu, a akustyka sprawdza się zarówno przy orkiestrach i chórach, jak i przy jazzie czy rocku. Jak zwiedzać Temple du Bas? Najlepiej wybrać się na koncert. Program obejmuje muzykę klasyczną, chóry, jazz i występy rockowe, a do tego wydarzenia akademickie i uroczystości. Poza godzinami wydarzeń wnętrze bywa zamknięte, więc przed wizytą sprawdź kalendarz sali lub poproś o informację w biurze turystycznym Neuchâtel. Z zewnątrz budynek obejrzysz bez ograniczeń podczas spaceru po centrum. Jak dojść? Świątynia stoi w centrum Neuchâtel, w pobliżu jeziora (współrzędne: 46,9912 N, 6,9301 E). Od dworca główny deptak i nabrzeże osiągniesz pieszo, a stare miasto z Collégiale leży w zasięgu krótkiego spaceru. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? W okolicy warto zajrzeć na wzgórze zamkowe z Collégiale, do której tłok wiernych dał asumpt do budowy Temple du Bas, oraz na promenadę nad jeziorem. Najczęstsze pytania Czy Temple du Bas nadal jest kościołem? Tak, formalnie zachował funkcję miejsca kultu, ale na co dzień jest salą koncertową. Ile osób mieści sala? Około 700–800, zależnie od aranżacji sceny i widowni. Kiedy powstał? Pod koniec XVII wieku, w latach 1695–1696. Czy można wejść do środka bez biletu? Wejście zależy od programu. Poza wydarzeniami sala bywa zamknięta, dlatego sprawdź terminy z wyprzedzeniem.

St. Maurice church

Zermatt

Kościół parafialny św. Maurycego (Pfarrkirche St. Mauritius) w Zermatt to główna świątynia katolicka kurortu w kantonie Valais w Szwajcarii. Stoi w centrum miejscowości, a za jego murami znajduje się cmentarz alpinistów, jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc pamięci w Alpach. Jaka jest historia kościoła? Parafia w Zermatt pojawia się w dokumentach już w 1285 roku. Poprzedni kościół powstał prawdopodobnie około 1587 roku w stylu określanym jako włoski. Obok niego leżały cmentarz i kostnica z 1651 roku. W 1913 roku, gdy wioska zaczęła się rozrastać wraz z ruchem turystycznym, zabrakło w nim miejsca i zdecydowano o rozbiórce. Nowy kościół zaprojektował Adolf Gaudy z Rorschach. Uroczyście poświęcił go 6 czerwca 1916 roku biskup Joseph Mariétan, opat klasztoru w Saint-Maurice. Wyposażenie uzupełniano stopniowo. Zegar na wieży zamontowano w 1925 roku, duże organy zainaugurowano rok później, a w 1932 roku zawisły trzy nowe dzwony, co zamknęło etap budowy. Gruntowny remont wnętrza przeprowadzono w 1980 roku. Z tego czasu pochodzi malowidło na suficie przedstawiające arkę Noego. Co zobaczysz na miejscu? Kościół ma proste, zwarte bryły i wieżę z zegarem, która dobrze komponuje się z drewnianą zabudową Zermatt. Wnętrze jest jasne i spokojne. Wejście jest bezpłatne, a w trakcie nabożeństw warto zachować ciszę i zwiedzać dyskretnie. Czym jest cmentarz alpinistów? Od strony ogrodu kościelnego dojdziesz do cmentarza alpinistów. Zgromadzono tam nagrobki około 50 osób, które zginęły w górach wokół Zermatt, głównie w XIX wieku, część z początków XX wieku. Są tu m.in. groby związane z pierwszym wejściem na Matterhorn w 1865 roku: przewodnika Michela Crozà, który zginął podczas zejścia, oraz Petera Taugwaldera, ojca i syna. Obaj Taugwalderowie zmarli śmiercią naturalną, a spośród siedmiu uczestników wyprawy Whympera do wioski wróciło tylko troje. Osobnym miejscem pamięci jest Grób Nieznanego Alpinisty z 2015 roku, ufundowany z inicjatywy zermatckiego przewodnika Harry'ego Laubera w 150. rocznicę pierwszego wejścia na Matterhorn. Upamiętnia ponad 500 osób, które od 1865 roku poniosły śmierć na tej górze. Los 27 z nich pozostaje nieznany, bo ich ciał nigdy nie odnaleziono. Jak dojść i kiedy przyjechać? Zermatt jest wolne od samochodów spalinowych. Pociągiem dojedziesz do stacji Zermatt, a kościół leży w niewielkiej odległości w centrum, na spacer wystarczy kilka minut. Najlepiej odwiedzić go rano lub późnym popołudniem, gdy w wąskich uliczkach jest mniej ludzi. Zarówno latem, jak i zimą miejsce jest dostępne, ale zimą ścieżki w ogrodzie bywają oblodzone, więc załóż odpowiednie obuwie. W pobliżu stoi też mały anglikański kościół św. Piotra. To odrębna świątynia z własną historią, więc nie myl obu miejsc. Najczęstsze pytania Czy wstęp do kościoła i na cmentarz alpinistów jest płatny? Nie. Kościół i cmentarz są ogólnodostępne, ale to miejsca kultu i pamięci, więc obowiązuje stosowny ubiór i zachowanie. Kiedy zbudowano obecny kościół? Decyzję o rozbiórce starej świątyni podjęto w 1913 roku, a nowy kościół poświęcono 6 czerwca 1916 roku. Projekt wykonał Adolf Gaudy. Czy na cmentarzu leży Edward Whymper? Nie. Whymper nie jest tu pochowany. Zobaczysz natomiast grób przewodnika Michela Crozà, uczestnika pierwszego wejścia na Matterhorn, oraz nagrobek Petera Taugwaldera, ojca i syna. Co upamiętnia Grób Nieznanego Alpinisty? Ponad 500 ofiar Matterhornu od 1865 roku, w tym 27 osób, których nigdy nie odnaleziono. Odsłonięto go w 2015 roku.

Katholische Kirche St. Oswald mit Beinhaus

Zug

Kościół św. Oswalda wraz z kostnicą (Kirche St. Oswald mit Beinhaus) stoi w Starym Mieście w Zug w Szwajcarii. Urząd konserwatorski kantonu uznaje świątynię za najważniejszy zabytek późnego gotyku w Szwajcarii Środkowej. Obok kościoła zachowała się dawna kostnica (Beinhaus), którą turyści zwiedzają w ramach spaceru po zabytkach miasta. Co zobaczysz w kościele św. Oswalda? Budowla jest typowym przykładem późnogotyckiej architektury. Wnętrze kryje stalle chórowe z 1484 roku, jedyne oryginalne wyposażenie z czasu budowy, dzieło Ulricha Rosenstaina z Lachen. Nad łukiem tęczowym widnieje Sąd Ostateczny namalowany w 1866 roku przez Melchiora Paula von Deschwandena. Przy głównym wejściu stoją figury patronów miasta, Oswalda i Michała. Kiedy i kto zbudował kościół? Budowę zainicjował w 1478 roku proboszcz Johannes Eberhart, a prace sfinansowano częściowo ze zdobyczy wojen burgundzkich. Projekt powierzono Hansowi Felderowi, pochodzącemu z Bawarii budowniczemu miejskiemu Lucerny. Felder pracował przy Oswaldzie w latach 1478–1483 i 1492–1494, a w tym samym czasie wzniósł też nowe mury miejskie Zug z Zytturmem. Kolejne etapy wyglądały następująco: 1478–1483: kościół jednonawowy, 1492: rozbudowa do trzech naw, 1544–1545: przekształcenie w bazylikę, 1860–1870: neogotycka przebudowa wnętrza, 1935: usunięcie neogotyckiego wyposażenia, 1983–1986: generalna renowacja. Czym jest Beinhaus? Beinhaus to dawna kostnica, w której przechowywano kości zmarłych usuwanych z cmentarza przy kościele. Taki obiekt był w średniowiecznej Europie zwykłym elementem krajobrazu przykościelnego. W Zug razem z kościołem tworzy zespół architektoniczny wpisany w oficjalne rejestry, a przewodnicy wymieniają go obok Zytturmu, ratusza z Salą Gotycką i Wieży Prochowej. Jak dotrzeć? Kościół leży w centrum Starego Miasta, około 10 minut spacerem od dworca Zug. Wejście jest darmowe. Godziny otwarcia podawane przez portale turystyczne to codziennie 9:00–18:00, ale przed wizytą zapytaj w informacji turystycznej Zug (Bahnhofplatz, tel. +41 41 511 75 00). Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Stare Miasto jest niewielkie, więc w jedną wycieczkę połączysz kościół z Zytturmem z 1480 roku, ratuszem i brzegiem jeziora Zug. Całość zajmuje zwykle 2–3 godziny. Najczęstsze pytania Czy wstęp do kościoła jest płatny? Nie, wejście jest bezpłatne. Kto zaprojektował kościół św. Oswalda? Architektem był Hans Felder, budowniczy miejski Lucerny, a inicjatorem budowy proboszcz Johannes Eberhart. Czy kostnicę można zwiedzać? Beinhaus jest uwzględniany w trasie spaceru po zabytkach Zug. Godziny dostępu sprawdź w informacji turystycznej. Ile czasu potrzeba na wizytę? Na sam kościół wystarczy 20–30 minut, na spacer po Starym Mieście z kostnicą około 2 godzin.