Obiekty Sakralne w Szwajcarii

Abbaye de la Fille-Dieu

Romont

Abbaye de la Fille-Dieu to czynne opactwo cysterek na obrzeżach miasta Romont w kantonie Fryburg w Szwajcarii. Wspólnota żyje tu od drugiej połowy XIII wieku, a gotycki kościół z wnętrzem rozświetlonym współczesnymi witrażami należy do najciekawszych punktów regionu. Czym jest opactwo Fille-Dieu? To klasztor sióstr cysterek, położony przy Route de Fribourg 2 w Romont, mniej więcej w połowie drogi między Fryburgiem a Lozanną. Wspólnotę założono w latach 1268–1269 z inicjatywy biskupa Lozanny Jeana de Cossonay; według Historycznego Słownika Szwajcarii grupą kobiet kierowała Juliette de Villa. Status opactwa siostry otrzymały w 1350 roku od papieża Klemensa VI, a od 1906 roku klasztor należy do gałęzi trapistów. Obiekt figuruje na liście dóbr kultury o znaczeniu krajowym. Jak wygląda historia klasztoru? Fille-Dieu nie dorównywała zamożnością fryburskiemu klasztorowi La Maigrauge. Pełne włączenie do zakonu cysterskiego nastąpiło w połowie XIV wieku. Po przejęciu Romont przez Fryburg w 1536 roku kanton wyznaczył administratora klasztoru. W pierwszej połowie XVII wieku, pod wpływem opactwa Hauterive, wprowadzono ścisłą regułę. Wojny, pożary i zmiany polityczne wielokrotnie przekształcały zabudowania. Co zobaczysz na miejscu? Najważniejszy jest kościół opacki, konsekrowany w 1346 roku; według regionalnej organizacji turystycznej około 90 procent jego substancji pochodzi z pierwotnej budowli. Renowacja z lat 1990–1996 przywróciła kościołowi pierwotną bryłę. Wnętrze zdobią niefiguratywne witraże brytyjskiego artysty Briana Clarke’a, inspirowane sztuką cysterską: światło w prezbiterium jest niebieskie, a w nawie jaśniejsze i żywsze. Kościół jest surowy, bez bogatego wystroju, więc to właśnie gra barw tworzy jego klimat. Czy można wejść do klasztoru? Zwiedzać można kościół, i to poza nabożeństwami. Siostry prowadzą życie w klauzurze, dlatego reszta zabudowań jest niedostępna dla turystów. Dobrze wpasować wizytę w przerwę między modlitwami albo wziąć udział w liturgii; godziny zmieniają się, więc sprawdź aktualny rozkład na stronie fille-dieu.ch lub pod numerem +41 26 651 90 10. Obowiązuje cisza i strój stosowny do miejsca kultu. Jak dojechać? Romont leży na linii kolejowej Fryburg–Lozanna i jest dobrze skomunikowane. Z miasteczka do opactwa jest kilka minut jazdy samochodem lub spacer. Przy okazji warto zobaczyć stare miasto Romont z zamkiem i murami oraz muzeum witrażu Vitromusée. Najczęstsze pytania Czy opactwo jest czynne? Tak. To zamknięta wspólnota sióstr, która mieszka tu nieprzerwanie od średniowiecza. Kto stworzył witraże w kościele? Autorem jest brytyjski artysta Brian Clarke; okna powstały przy renowacji w latach 1990–1996. Czy można kupić produkty klasztorne? Siostry są znane z wyrobu musztardy, sosów i konfitur. Zakres oferty i godziny sprzedaży sprawdź przed wizytą. Ile czasu zajmuje wizyta? Na obejrzenie kościoła wystarczy 30–45 minut, a z modlitwą i spacerem po Romont pół dnia.

Klasztor kartuzów w Valsainte

Val-de-Charmey

Klasztor kartuzów w Valsainte (La Valsainte) leży w gminie Val-de-Charmey, w pobliżu wsi Cerniat, w regionie Gruyère w kantonie Fryburg. To jedyny czynny klasztor kartuzów w Szwajcarii, a jednocześnie jeden z najbardziej zamkniętych miejsc kultu w tym kraju. Czym jest Valsainte i kto tu mieszka? Kartuzi prowadzą życie pustelnicze we wspólnocie: mnisi spędzają większość dnia w osobnych celach, w milczeniu, na modlitwie i pracy. Do wspólnych nabożeństw schodzą się w kościele klasztornym. Językiem domu jest francuski. W 2011 roku mieszkało tu 9 kapłanów i 7 braci zakonnych. Klasztor ma ścisłą klauzurę, więc nie jest to zabytek do zwiedzania od środka. Jaka jest historia klasztoru? Fundację datuje się na rok 1295; fundatorem był Girard I, pan na Corbières, na terenie dawnego hrabstwa Gruyère. Budowa trwała długo i według opracowań nie zakończyła się przed połową XIV wieku. W 1381 roku pożar zniszczył zabudowania. Pierwotne sklepienie kościoła pochodzi z pierwszej połowy XIV stulecia, a jego ufundowanie wiąże się z Marioną z Fryburga. W 1778 roku rząd Fryburga skasował klasztor i przejął jego dochody. Po rewolucji francuskiej, między 1791 a 1815 rokiem, mieszkali tu francuscy trapiści uciekinierzy. Kartuzi wrócili w połowie XIX wieku, po wypędzeniu z klasztoru La Part-Dieu w 1848 roku. Z czasem rozbudowano zabudowania o XIX- i XX-wieczne skrzydła, które przyjęły również kartuzów wygnanych z Francji. Dziś zespół ma niewiele średniowiecznej substancji, ale figuruje w szwajcarskim inwentarzu miejscowości o znaczeniu narodowym (ISOS). Co zobaczysz na miejscu? Z zewnątrz oglądasz rozległy kompleks klasztorny wśród łąk i lasów przedgórza Alp Fryburskich, z kościołem, krużgankami i rzędem domków-cel. Wnętrza klasztoru pozostają niedostępne. Największą wartością wizyty jest sama okolica: cisza, górskie pastwiska i widoki na pasma Gruyère. Okolicą przebiegają szlaki piesze z Charmey i Cerniat, dlatego Valsainte dobrze łączy się z całodniową wycieczką. Jak dotrzeć do Valsainte? Najbliższe miejscowości to Cerniat i Charmey, oba w dolinie Jaun-Charmey, w głębi regionu Gruyère. Współrzędne klasztoru to ok. 46,649 N, 7,189 E. Dojazd samochodem prowadzi z Bulle przez Charmey i Cerniat lokalną drogą górską. Przed wyjazdem sprawdź aktualne zasady wstępu na stronie klasztoru lub diecezji Lozanny, Genewy i Fryburga, bo kartuzi ograniczają odwiedziny. Kiedy przyjechać? Najlepsza pora na spacery po okolicy to późna wiosna, lato i wczesna jesień. Zimą droga i szlaki bywają zaśnieżone, za to krajobraz jest wyjątkowo cichy. Na wizytę wystarczy 1–2 godziny, a z marszem po okolicznych ścieżkach pół dnia. Najczęstsze pytania Czy można wejść do klasztoru Valsainte? Nie. To klasztor o ścisłej klauzurze i turyści nie wchodzą do części mieszkalnych. Zasady dostępu do kaplicy czy nabożeństw ustala wspólnota, więc zapytaj o nie przed przyjazdem. Kiedy powstała Valsainte? W 1295 roku. Obecne zabudowania są w dużej mierze efektem odbudowy i rozbudowy z XIX i XX wieku. Czy to jedyny klasztor kartuzów w Szwajcarii? Tak, to ostatni czynny dom tego zakonu w kraju. W jakim języku mówią mnisi? Językiem wspólnoty jest francuski, tak jak w całej okolicy Gruyère.

Fischingen Abbey

Fischingen

Opactwo Fischingen (Kloster Fischingen) leży w miejscowości Fischingen w kantonie Turgowia, w północno-wschodniej Szwajcarii, w górnym biegu rzeki Murg, dopływu Thur. To czynny klasztor benedyktyński z barokowym kościołem i słynną kaplicą świętej Iddy, położony w spokojnej, pagórkowatej okolicy Tannzapfenland. Jak powstało opactwo Fischingen? Klasztor założono tuż przed 1138 rokiem z inicjatywy biskupa Konstancji Ulryka II. Pierwszy opat, Waltram, kazał wznieść kościół. Fischingen miało też praktyczne zadanie: dawać schronienie pielgrzymom wędrującym z Konstancji do Einsiedeln. W 1526 roku opat wraz z nielicznymi mnichami przeszedł na protestantyzm i życie zakonne zamarło, jednak katolickie kantony później klasztor odtworzyły. W 1848 roku władze Turgowii zlikwidowały wszystkie klasztory na swoim terenie. Budynki przejęły następnie sierociniec i dom dziecka. Benedyktyni wrócili w 1977 roku i utworzyli tu przeorat; od 1982 roku we wschodnim i południowym skrzydle działa dom edukacyjny przyjmujący gości na kursy. Co zobaczysz na miejscu? Kościół klasztorny. Obecną świątynię wzniesiono w 1687 roku dzięki fundacji rodziny Reding von Biberegg. Wyróżniają ją barwna krata chórowa i okazałe organy na chórze mnichów. Kaplica świętej Iddy. Zbudowana w latach 1705–1708 kaplica to główny skarb Fischingen. Jej wysoka kopuła uchodzi za jedną z najpiękniejszych budowli centralnych w regionie Jeziora Bodeńskiego. Wewnątrz stoi ołtarz z grobem Iddy, pustelnicy zmarłej około 1200 roku, do którego od wieków docierają pielgrzymi. Jej kult rozwijał opat Heinrich Schüchti, który w 1496 roku ufundował późnogotycki nagrobek świętej. Kościół i kaplicę odnowiono w 2006 roku. Życie klasztoru. Niewielki konwent zajmuje się duszpasterstwem, szkolnictwem i prowadzi stolarnię. Odbywają się bezpłatne zwiedzania publiczne oraz prywatne na zamówienie; terminy sprawdzisz na stronie kloster-fischingen.ch. Jak dojechać do Fischingen? Najwygodniej koleją do Wil lub Sirnach, a stamtąd autobusem pocztowym (Postauto) do końcowego przystanku „Kloster Fischingen". Przez okolicę biegnie też Droga św. Jakuba, łącząca Fischingen z Dussnang, więc klasztor dobrze wpisuje się w jednodniową wędrówkę. Najczęstsze pytania Kiedy założono opactwo Fischingen? Tuż przed 1138 rokiem. Zlikwidowano je w 1848 roku, a benedyktyni wrócili w 1977 roku. Czy klasztor jest nadal czynny? Tak. Mieszka tu niewielki konwent benedyktynów, a w budynkach działa dom edukacyjny. Kim była święta Idda? Pustelnicą, która zmarła około 1200 roku. Jej grób w kaplicy wciąż przyciąga pielgrzymów. Czy można zwiedzać klasztor z przewodnikiem? Tak, są bezpłatne zwiedzania publiczne oraz prywatne na zamówienie.

St. Nicholas parish church

Kościół parafialny św. Mikołaja (Pfarrkirche St. Nikolaus) stoi w Hofstetten-Flüh, gminie w kantonie Solura w północno-zachodniej Szwajcarii, tuż przy granicy z kantonem Bazylea. To świątynia o ponad sześciusetletniej historii, wielokrotnie przebudowywana i po pożarze z 2021 roku gruntownie odnawiana. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Najstarsza wzmianka źródłowa o kościele pochodzi z 1376 roku. W XV wieku świątynia i kaplica św. Jana należały do panowania Rotberg, a w 1515 roku przeszły pod władzę Solury. Prawo patronatu (beneficjum) trafiło następnie do klasztoru Mariastein. Około 1500 roku budynek był w złym stanie i proszono o pomoc bazylejskie klasztory św. Piotra i św. Albana. Jak zmieniała się bryła? 1609 – rozebrano wieżę i zbudowano ją od nowa. Wykonawcą miał być mistrz z Mediolanu, którego nazwiska źródła nie podają. 28 października 1616 – konsekracja kościoła. 1724 – murarz Ruedi Dürring z Ettingen i cieśla Johann Matter z Witterswil wznieśli nową, większą nawę. Ponownie konsekrowano ją w październiku 1725 roku. 1854 – nawę wydłużono ku zachodowi, mniej więcej w tym samym czasie powiększono prezbiterium. 1962–1963 – generalna restauracja. Usunięto wówczas dawne ołtarze, ambonę i stacje drogi krzyżowej. Wnętrze prezbiterium otrzymało nowe wyposażenie według projektu rzeźbiarza Hugona Imfelda oraz witraże wykonane według projektów Paula Derrona. Co się stało w 2021 roku? W noc sylwestrową 2021 podpalenie poważnie uszkodziło więźbę dachową, drewniany strop, organy, ściany i okna. Renowację prowadzono w latach 2021–2025 pod nadzorem kantonalnego urzędu ochrony zabytków i archeologii. Projekt odbudowy przygotowało biuro Flubacher Nyfeler Partner Architekten, a kanton zadeklarował dofinansowanie do około 140 tys. franków. Co zobaczysz na miejscu? Kościół łączy elementy z kilku epok: wieżę z początku XVII wieku, barokową nawę z XVIII wieku i wnętrze ukształtowane głównie przez powojenną restaurację. Zwiedzający znajdą tu spokojne, wiejskie otoczenie i architekturę typową dla regionu Leimental. Zanim wybierzesz się w drogę, sprawdź na stronie parafii, czy kościół jest otwarty, bo po remoncie godziny dostępności mogą się zmieniać. Najczęstsze pytania Gdzie leży kościół św. Mikołaja w Hofstetten-Flüh? W gminie Hofstetten-Flüh w kantonie Solura, w pobliżu granicy z Bazyleą. Z którego wieku pochodzi kościół? Pierwsza wzmianka to rok 1376. Obecna wieża pochodzi z 1609 roku, a nawa z 1724 roku, wydłużona w 1854. Czy kościół ucierpiał w pożarze? Tak. W sylwestra 2021 roku podpalenie zniszczyło m.in. dach, strop i organy. Odbudowa trwała do 2025 roku. Kto zaprojektował wystrój prezbiterium? Rzeźbiarz Hugo Imfeld, a witraże powstały według projektów Paula Derrona w ramach restauracji z lat 1962–1963.

ecumenical church center

Ökumenisches Kirchenzentrum w Langendorf to kompleks sakralny w gminie Langendorf, tuż obok Solothurn w kantonie Solothurn. Uznaje się go za pierwsze ekumeniczne centrum kościelne w Szwajcarii: parafia reformowana i rzymskokatolicka korzystają tu z jednej, wspólnej zabudowy. Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe? Zespół otwarto w październiku 1971 roku. Impulsem był Sobór Watykański II z 1964 roku, który otworzył Kościół katolicki na dialog z innymi wyznaniami. Obie gminy w Langendorf potrzebowały w latach 60. nowych kościołów, a dostępny teren ułatwił wspólne rozwiązanie. Dziś, pół wieku później, połączenie katolików i reformowanych pod jednym dachem wciąż wyróżnia to miejsce na tle szwajcarskich parafii. Kto zaprojektował centrum? Autorem jest zurychski architekt Manuel Pauli, który wygrał konkurs w 1966 roku. Budowę zrealizowano w latach 1970–1971, a centrum uchodzi za jego główne dzieło. Jego architekturę zalicza się do nurtu plastycznego, a w literaturze wskazuje się inspiracje twórczością Louisa Kahna i Le Corbusiera. Jak wygląda zespół? Budynki powstały z elementów betonu licowego i stoją na wspólnym fundamencie. Na planie wieża kościelna znajduje się po stronie zachodniej, kościół reformowany od północy, a katolicki od południa. Nad ziemią obie świątynie są od siebie oddzielone, natomiast w kondygnacji podziemnej pomieszczenia łączą się ze sobą. Taki układ pozwala każdej wspólnocie mieć własną przestrzeń liturgiczną, a jednocześnie wspólnie korzystać z zaplecza. Czy obiekt jest chroniony? Tak. Rząd kantonu Solothurn uchwałą z 27 września 2011 roku objął centrum ochroną konserwatorską. W uzasadnieniu uznano je za pionierskie dzieło o znaczeniu ogólnokrajowym, związane z powojenną architekturą sakralną Szwajcarii. Jak zwiedzać? Centrum działa jako żywe miejsce kultu i spotkań obu parafii, dlatego najlepiej zwiedzać z szacunkiem dla trwających nabożeństw. Godziny nabożeństw i ewentualnych wydarzeń publikują strony parafii reformowanej i katolickiej w Langendorf. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem pobliskiego Solothurn, barokowego miasta nad Aarą, położonego kilka kilometrów dalej. Najczęstsze pytania Gdzie leży Ökumenisches Kirchenzentrum? W Langendorf w kantonie Solothurn, w sąsiedztwie miasta Solothurn, w północno-zachodniej Szwajcarii. Kiedy powstało centrum? Zostało otwarte w 1971 roku, a projekt wybrano w konkursie w 1966 roku. Kto jest autorem projektu? Manuel Pauli, architekt z Zurychu. Centrum jest uznawane za jego najważniejsze dzieło. Czy centrum jest zabytkiem? Tak, od 2011 roku podlega ochronie na mocy uchwały rządu kantonu Solothurn. Czy oba kościoły są połączone? Nad ziemią to dwie osobne świątynie, ale stoją na wspólnym fundamencie, a ich kondygnacje podziemne przechodzą jedna w drugą.

Parish and Pilgrimage Church

Oberdorf (SO)

Kościół parafialny i pielgrzymkowy w Oberdorf (SO) – lokalnie Pfarr- und Wallfahrtskirche Mariä Himmelfahrt – to barokowa świątynia w kantonie Solothurn, od wieków jeden z ważniejszych maryjnych celów pielgrzymek w tej części Szwajcarii. Stoi u stóp pasma Weissenstein, na północ od miasta Solothurn. Jaka jest historia kościoła w Oberdorf? Początki wiążą się z wydarzeniem z 1375 roku: po zniszczeniu kościoła parafialnego w pobliskim Lommiswil kaplica w Oberdorf przejęła jego rolę. W 1420 roku wzniesiono tu nową, zorientowaną na wschód budowlę, która stała się kościołem parafialnym. Do miejscowości ściągały tłumy wiernych, szczególnie w XV wieku i po Soborze Trydenckim. Formalny przywilej pielgrzymkowy nadał jednak dopiero papież Klemens VIII w 1595 roku. Co zobaczysz na miejscu? Kościół rozbudowano w stylu barokowym w 1604 roku. Wnętrze ozdobiły w latach 1676–1678 sztukaterie Michaela Schmutzera, artysty z kręgu wessobrunńskiego. Hełm wieży dodał w 1764 roku Gaetano Matteo Pisoni, architekt związany z Solothurnem. Całość stoi na ogrodzonym wzgórku kościelnym, gdzie znajdziesz też kaplicę cmentarną św. Michała z 1613 roku oraz plebanię z 1751 roku, przebudowaną w 1926 roku. Obiekt figuruje w szwajcarskim spisie dóbr kultury o znaczeniu krajowym, a kanton objął go ochroną już w 1943 roku. Kolejne prace konserwatorskie elewacji dofinansowano w 2017 roku. Jak dotrzeć do Oberdorf? Miejscowość leży przy linii kolejowej z Solothurn, a stacja Oberdorf SO znajduje się tuż przy dolnej stacji kolejki gondolowej na Weissenstein. Kościół leży w centrum wsi, w krótkim spacerze od stacji. Kiedy przyjechać? Kościół możesz zwiedzać o każdej porze roku, najlepiej w dzień, gdy wnętrze jest otwarte. Wizytę dobrze połączyć z wycieczką na Weissenstein – wyciąg gondolowy kursuje tam od 1950 roku, a widoki na Alpy najlepiej widać przy pogodnej, bezchmurnej aurze. Święto Wniebowzięcia (15 sierpnia) to naturalny moment, by zobaczyć miejsce w jego pielgrzymkowym charakterze. Najczęstsze pytania Komu poświęcony jest kościół w Oberdorf? Wezwanie to Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny (Mariä Himmelfahrt). Od kiedy Oberdorf jest miejscem pielgrzymek? Wierni przybywali tu już w XV wieku, a oficjalny przywilej pielgrzymkowy nadał papież Klemens VIII w 1595 roku. Czy kościół jest zabytkiem? Tak. Jest obiektem o znaczeniu krajowym w szwajcarskim inwentarzu dóbr kultury, a pod ochroną kantonu znajduje się od 1943 roku. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Kaplicę cmentarną św. Michała z 1613 roku obok kościoła oraz górę Weissenstein, na którą wjedziesz kolejką gondolową ze stacji w Oberdorf.

Sankt Anna zum Loch

Obergoms

Kaplica św. Anny zum Loch (Sankt Anna zum Loch) stoi w Ulrichen, w gminie Obergoms w Górnym Goms, w szwajcarskim kantonie Valais. Leży przy dawnym przysiółku Zum Loch, na wysokości około 1350 m n.p.m. (współrzędne 46,50438 N, 8,31829 E), u wylotu doliny Äginental. To niewielki zabytek sakralny, który dobrze wpisuje się w trasę po kościołach i kaplicach doliny Rodanu. Co to za miejsce i skąd nazwa? Zum Loch był niegdyś osobną osadą po przeciwnej stronie doliny niż centrum Ulrichen i politycznie należał do tej gminy. Mieszkańcy opuścili go jako stałe miejsce zamieszkania w 1834 roku. Kaplica przetrwała jako pozostałość po przysiółku i do dziś nosi jego nazwę. Jaka jest historia kaplicy? Według Historycznego Słownika Szwajcarii wcześniejszą kaplicę przysiółka zniszczyła lawina w 1465 roku. Obecny budynek wzniesiono w latach 1683–1686. Ulrichen należało wówczas do parafii w Münster. Własny rektorat powstał tam w 1720 roku, a samodzielną parafię św. Mikołaja erygowano w 1868 roku. W 1799 roku wojska francuskie spaliły figurę św. Anny z niszy ołtarza. Nową grupę rzeźbiarską wykonał następnie artysta z kantonu Uri. W niszy stoi św. Anna, a po bokach św. Katarzyna i św. Urszula. Co zobaczysz na miejscu? Wieżyczkę ze spiczastym hełmem, widoczną z daleka na tle zboczy doliny. Kasetonowy strop nawy z malowanymi polami. Ołtarz uchodzący za najstarsze datowane retabulum w Goms, z wyraźnymi wpływami stylu régence. Grupę figur św. Anny, Katarzyny i Urszuli z przełomu XVIII i XIX wieku. Jak dojechać i kiedy przyjechać? Dojazd prowadzi do Ulrichen, a stamtąd do przysiółka Zum Loch (adres w materiałach turystycznych: Zum Loch 1, 3988 Ulrichen). Ulrichen leży na linii kolejowej Matterhorn Gotthard Bahn, więc na miejsce można dojechać pociągiem z Brig lub Andermatt. Wnętrze najlepiej oglądać w pogodne dni od późnej wiosny do jesieni, gdy droga w górnej części doliny jest wolna od śniegu. Zimą okolica służy narciarzom biegowym, a kaplicę można obejrzeć z zewnątrz. Godzin otwarcia nie podano w źródłach, dlatego przed wizytą sprawdź je w biurze turystycznym Goms. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? W samym Ulrichen stoi neogotycki kościół parafialny św. Mikołaja, rzadki typ budowli w dolinie Goms. Inwentarz ISOS opisuje wieś jako zwartą osadę górską z drewnianymi domami z XVI–XIX wieku. W Obergoms działa też broszura o kościołach i kaplicach, która pozwala ułożyć dłuższą trasę od kaplicy do kaplicy. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży kaplica św. Anny zum Loch? W Ulrichen w gminie Obergoms, w kantonie Valais, przy przysiółku Zum Loch u wejścia do doliny Äginental. Kiedy powstała obecna kaplica? Zbudowano ją w latach 1683–1686 po tym, jak lawina zniszczyła poprzednią w 1465 roku. Czym wyróżnia się wnętrze? Kasetonowym stropem z malowanymi polami oraz ołtarzem, który jest najstarszym datowanym retabulum w Goms. Figury po pożarze z 1799 roku wykonał rzeźbiarz z Uri. Czy do kaplicy można dojechać pociągiem? Tak, do Ulrichen dociera Matterhorn Gotthard Bahn. Dalej idzie się lub jedzie lokalną drogą do Zum Loch.

College Church Spiritus Sanctus with old college

Brig-Glis

Kościół kolegiacki Spiritus Sanctus w Brig (Brig-Glis, kanton Valais, Szwajcaria) to barokowa świątynia dawnego kolegium jezuitów, którą od 1687 roku wypełnia bogaty rokokowy wystrój. Należy do najczęściej wymienianych kościołów Górnego Valais. Czym jest kościół Spiritus Sanctus i skąd się wziął? Kolegium Spiritus Sanctus powstało w 1662 roku z fundacji Kaspara Stockalpera von Thurm, przy wsparciu górnowalijskich okręgów (Zenden). Od pierwszych lat szkołę prowadzili jezuici. Kościół kolegiacki poświęcono w 1687 roku. Plany przygotowali Mathäus Koller z Augsburga i jezuita brat Heinrich Mayer, a budowę wykonali bracia Bodmer z Prismell, którzy nieco uprościli projekt. Co zobaczysz w środku? Wnętrze utrzymano w stylu rokoka, a obiekt uchodzi za jedną z najpiękniejszych świątyń Valais. Zwróć uwagę na barokowe organy z 40 rejestrami. Podczas zwiedzania z przewodnikiem można wejść także do zakrystii, gdzie przechowuje się przedmioty liturgiczne ze złotniczych ośrodków południowych Niemiec. Jak zmieniały się losy kolegium? Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku przyszłość szkoły budziła w Valais duże emocje. Po ostatecznym opuszczeniu miasta przez jezuitów naukę i duszpasterstwo przejęli księża z diecezji Sion. Kolegium działa jako szkoła do dziś, a kościół pozostaje miejscem modlitwy i ważnym akcentem panoramy miasta. Jak zwiedzać? Kościół można poznać w ramach wycieczki z przewodnikiem, prowadzonej po niemiecku, francusku lub angielsku. Zwiedzanie nie odbywa się w czasie nabożeństw ani wydarzeń w kościele, więc termin warto potwierdzić w biurze turystycznym Brig-Simplon. Nieopodal stoi pałac Stockalpera, związany z tym samym fundatorem, więc oba miejsca łatwo połączyć w jednym spacerze po starym mieście. Najczęstsze pytania Kiedy powstał kościół Spiritus Sanctus? Kolegium założono w 1662 roku, a sam kościół poświęcono w 1687 roku. Kto go zaprojektował? Plany opracowali Mathäus Koller z Augsburga i brat jezuita Heinrich Mayer; budowę prowadzili bracia Bodmer. W jakim stylu jest wnętrze? Dominuje rokoko, a w kościele znajdują się barokowe organy z 40 rejestrami. Czy można zwiedzać z przewodnikiem? Tak, oferowane są wycieczki po niemiecku, francusku i angielsku, z wizytą w zakrystii. Nie odbywają się one w czasie nabożeństw i imprez.

St. Agatha Chapel

Disentis/Mustér

Kaplica św. Agaty (Sontga Gada) w Disentis/Mustér to niewielka średniowieczna świątynia w Gryzonii, w szwajcarskiej Surselvie. Po retoromańsku nazywana jest Sontga Gada, po niemiecku Kapelle St. Agatha. Stoi na skraju miejscowości, niedaleko opactwa benedyktyńskiego, i jest jednym z najciekawszych małych zabytków okolicy. Co zobaczysz w kaplicy św. Agaty? Budowla ma jedną halową nawę. We wschodniej ścianie wykuto trzy niemal jednakowe apsydy o łukowatym rzucie, które nie wystają na zewnątrz bryły. Po północnej stronie wznosi się wieża. Na ścianach odsłonięto fragmenty cyklu malowideł o życiu św. Agaty; wnętrze zdobią freski, które datuje się na lata 1430–1460. Z dawnego wyposażenia zachowały się dzwony: jeden z XV wieku z inskrypcjami, drugi odlany w 1872 roku w Feldkirch przez firmę Grassmayr. Jaka jest historia kaplicy? Źródła podają, że kaplicę wzniósł w 1420 roku opat Piotr, ale badania wskazują na odbudowę starszego kościoła. Według opisu szlaku turystycznego świątynia powstała około 1100 roku przy dawnym rzymskim trakcie przez przełęcz Lukmanier, a jej patronka, św. Agata, była czczona jako opiekunka podróżnych. Według przekazów pożar w 1387 roku zniszczył większą część budynku. Dwa gotyckie ołtarze stały tu jeszcze do niedawna: ołtarz Strigla z 1489 roku trafił do kościoła parafialnego, a drugi, z 1522 roku, do kaplicy w domu opata klasztoru. Jak dojść i kiedy zwiedzać? Z dworca kolejowego w Disentis idzie się pieszo około 20 minut. Według informacji lokalnej organizacji turystycznej kaplica jest otwarta codziennie od 8:00 do 20:00. Wejście nie wymaga biletu. Jeśli zwiedzasz okolicę, połącz wizytę z opactwem Disentis i innymi kaplicami miejscowości, opisanymi na szlaku „Kapellen und Kirchen in Disentis". Dla kogo to miejsce? Dla miłośników sztuki średniowiecznej i historii szlaków alpejskich. Wizyta zajmuje zwykle 15–30 minut, więc dobrze pasuje jako przystanek podczas spaceru po Disentis. Wnętrze jest skromne, ale freski i układ trzech apsyd wyróżniają je na tle typowych wiejskich kaplic regionu. Najczęstsze pytania Czy kaplica św. Agaty jest otwarta dla zwiedzających? Tak, według oficjalnej informacji turystycznej jest dostępna codziennie od 8:00 do 20:00. Ile czasu zajmuje dojście z dworca w Disentis? Około 20 minut spacerem. Skąd pochodzą freski w kaplicy? Freski wewnątrz powstały w latach 1430–1460, a na ścianach widać fragmenty scen z życia św. Agaty. Co się stało z gotyckimi ołtarzami? Ołtarz Strigla z 1489 roku znajduje się dziś w kościele parafialnym, a mniejszy ołtarz z 1522 roku w kaplicy domu opata klasztoru Disentis.

St. Niklaus catholic church with surrounding grave monuments

Kościół katolicki św. Mikołaja (St. Niklaus) w Feldbrunnen-St. Niklaus stoi tuż na wschód od miasta Solothurn w północno-zachodniej Szwajcarii. Świątynia otoczona jest cmentarzem, na którym spoczywają znane postaci kantonu, dlatego odwiedzają ją zarówno miłośnicy architektury, jak i historii. Jaka jest historia kościoła? Na tym miejscu, przy wyjściu z wąwozu św. Weroniki, od średniowiecza stała kaplica pod wezwaniem św. Mikołaja z Miry. Źródła podają różne daty pierwszej wzmianki: 1182 według kantonalnej służby konserwatorskiej oraz 1295 według Historycznego Leksykonu Szwajcarii. Od wezwania kaplicy pochodzi człon „St. Niklaus” w nazwie wsi, który od około 1450 roku stopniowo wypierał dawną nazwę Wedelswil. W 1627 roku kaplicę podniesiono do rangi kościoła parafialnego. Parafia obejmuje do dziś Feldbrunnen, Riedholz i Rüttenen oraz solurską dzielnicę Steingruben. Co zobaczysz w środku i na zewnątrz? Obecny budynek powstał w 1683 roku w stylu późnogotyckim, określanym w literaturze jako postgotycki. We wnętrzu zachował się komplet neogotyckich ołtarzy z 1861 roku, z obrazami Melchiora Paula von Deschwandena. Od 1965 roku wnętrze uzupełnia cykl witraży Maxa Brunnera ze scenami z życia świętego Mikołaja. Osobną atrakcją jest cmentarz przykościelny. Rozbudowywano go kilkakrotnie, ostatnio do 1877 roku, a w XIX wieku stał się ulubionym miejscem pochówku wybitnych mieszkańców Solothurn. Spoczywają tu malarz Frank Buchser, pisarz Charles Sealsfield oraz geolog Amanz Gressly. Nagrobki, w tym grobowiec Buchsera i Sealsfielda, figurują w kantonalnym wykazie obiektów chronionych. Jak dojechać? Feldbrunnen-St. Niklaus leży w okręgu Lebern, bezpośrednio przy Solothurn, więc kościół łatwo osiągnąć z centrum miasta krótkim przejazdem lub spacerem w kierunku wąwozu św. Weroniki. Wieś liczy niespełna tysiąc mieszkańców (975 w 2020 roku), dlatego okolica jest spokojna. Kiedy warto przyjść? Cmentarz można zwiedzać o każdej porze roku, najlepiej w ciągu dnia. Wnętrze bywa otwarte w czasie nabożeństw, więc jeśli zależy ci na zobaczeniu ołtarzy i witraży, sprawdź godziny mszy na stronie parafii. Kościół łączy się dobrze ze spacerem po starym mieście Solothurn i wycieczką do wąwozu Verenaschlucht. Najczęstsze pytania Kto jest pochowany na cmentarzu przy kościele? Między innymi malarz Frank Buchser, pisarz Charles Sealsfield i geolog Amanz Gressly. Z którego roku pochodzi obecny kościół? Z 1683 roku. Wcześniej stała tu kaplica św. Mikołaja, od 1627 roku kościół parafialny. Czy w kościele są ciekawe dzieła sztuki? Tak. To neogotyckie ołtarze z 1861 roku z obrazami Deschwandena oraz witraże Maxa Brunnera z 1965 roku. Czy obiekt jest chroniony? Tak, kościół i wybrane nagrobki znajdują się w kantonalnym wykazie obiektów chronionych gminy Feldbrunnen-St. Niklaus.

Collégiale de Neuchâtel

Neuchâtel

Collégiale de Neuchâtel to dawna kolegiata na wzgórzu zamkowym w Neuchâtel, w zachodniej Szwajcarii. Przy Rue de la Collégiale stoi obok zamku i jest jednym z najważniejszych zabytków średniowiecznych w kantonie. Najsłynniejszy jest pomnik nagrobny hrabiów i hrabin Neuchâtel z polichromowanymi figurami. Kiedy powstała kolegiata? Budowę rozpoczęto około 1190 roku, a zakończono pod koniec XIII wieku. Starą osadę zamkową uczyniono wówczas stolicą małego państwa. W trakcie prac zmieniono styl. Początkowo budowniczowie sięgali po formy romańskie typowe dla Nadrenii, a na początku XIII wieku przeszli na gotyk pod wpływem burgundzkim. Południowy portal pochodzi z lat dziewięćdziesiątych XII wieku. Przetrwał reformację, lecz w 1672 roku został częściowo zniszczony. W 1530 roku w świątyni doszło do ikonoklastycznych zniszczeń, związanych z przejściem miasta na protestantyzm. Dziś kościół należy do wspólnoty reformowanej. Co zobaczyć w środku? Główną atrakcją jest pomnik hrabiów Neuchâtel. Zamówił go hrabia Ludwik de Neuchâtel w 1370 roku, a ukończono go około 1372 roku. Łacińska inskrypcja na płycie podaje rok 1372. Zespół liczy 15 polichromowanych figur i uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł rzeźby średniowiecznej w Szwajcarii. Obecna forma pomnika jest efektem późniejszych odnowień po zniszczeniach z 1530 roku. Łączy kilka typów średniowiecznych grobowców. Od 2021 roku aplikacja „Monumentissimo!” pozwala oglądać pomnik w rozszerzonej rzeczywistości. Badania archeologiczne pod zachodnią nawą odsłoniły szczątki 30–40 osób. Według archeologów część z nich pochowano jeszcze przed wzniesieniem kościoła z XII wieku. Jak zwiedzać? Kolegiata leży na wzgórzu w centrum starego miasta, kilka minut spacerem od zamku. W 2021 roku miasto oferowało wizyty z przewodnikiem po kolegiacie, jej pomniku i kompleksie zamkowym wraz z wieżą więzienną. Aktualne godziny otwarcia i terminy zwiedzania sprawdź w biurze turystycznym Neuchâtel lub w mieście, ponieważ się zmieniają. Najczęstsze pytania Gdzie stoi Collégiale de Neuchâtel? Na wzgórzu zamkowym w Neuchâtel, przy Rue de la Collégiale, obok zamku. Z jakiej epoki pochodzi kolegiata? Budowa trwała od około 1190 roku do końca XIII wieku. Styl przechodzi od romańskiego do gotyckiego. Czym wyróżnia się pomnik hrabiów? To dzieło z około 1372 roku z 15 polichromowanymi figurami, uznawane za jedno z najważniejszych w średniowiecznej rzeźbie szwajcarskiej. Czy da się zobaczyć pomnik w wersji cyfrowej? Tak. Aplikacja „Monumentissimo!” od 2021 roku pokazuje go w rozszerzonej rzeczywistości.

Verbier-Station Church

Verbier

Kościół w Verbier-Station (Église de Verbier-Station, w lokalnych materiałach także Notre-Dame) to nowoczesna świątynia katolicka w centrum kurortu Verbier w kantonie Valais, w gminie Val de Bagnes. Stoi przy Route des Creux, kilka kroków od głównych deptaków i dolnych stacji kolejek. Czym wyróżnia się ten kościół? Budynek zaprojektował genewski architekt Jean Ellenberger. Wzniesiono go w latach 1959–1961, w czasie, gdy z letniej wioski górskiej Verbier szybko stawał się ośrodkiem narciarskim. Bryła o zaokrąglonym kształcie kojarzy się z kielichem, co odróżnia ją od tradycyjnych kamiennych kościółków Alp. Świątynia nosi wezwanie Niepokalanego i Bolesnego Serca Maryi. Konsekracji dokonał w 1969 roku biskup Nestor Adam, który pobłogosławił też dzwony. Co zobaczysz w środku? W jasnym wnętrzu uwagę zwraca duży, stary krzyż przy ołtarzu, nawiązujący do krzyży z regionu, m.in. Croix-de-Cœur i Croix de la Chaux. Na wieży wiszą trzy dzwony: Notre-Dame Mère de l'Église, Sainte-Anne i Saint-Augustin. Jaka jest rola kościoła w historii Verbier? Verbier było dawniej częścią parafii Bagnes. Według Historycznego Słownika Szwajcarii (HLS) w 1962 roku, wobec rozwoju turystyki, utworzono tu odrębną parafię. Obejmuje ona siedem miejsc kultu, w tym protestancką świątynię w stacji (1954), kościół Notre-Dame (1969) oraz kościół św. Bartłomieja w wiosce (1973). Kiedy odwiedzić i co się tu dzieje? Odbywają się tu msze i nabożeństwa ekumeniczne, więc najlepiej zwiedzać poza godzinami liturgii. Od 1994 roku kościół służy też jako sala koncertowa Verbier Festival i Festival Academy, które odbywają się latem. Godziny otwarcia nie są podane oficjalnie; w razie potrzeby zadzwoń do parafii pod numer +41 27 776 13 53. Jak dojść? Kościół leży w samej stacji, pod adresem Route des Creux, 1936 Verbier (współrzędne ok. 46,0995 N, 7,2296 E). Z większości hoteli i apartamentów dojdziesz pieszo w kilka minut. Do Verbier dojedziesz autobusem lub samochodem z Le Châble, gdzie kończy się linia kolejowa. Najczęstsze pytania Czy kościół w Verbier-Station jest zabytkiem średniowiecznym? Nie. To budowla z lat 1959–1961, przykład powojennej architektury sakralnej w Alpach. Kto zaprojektował kościół? Jean Ellenberger, architekt z Genewy. Czy można tu posłuchać koncertu? Tak, od 1994 roku odbywają się tu koncerty Verbier Festival i Festival Academy. Czym różni się od kościoła w Verbier-Village? Kościół św. Bartłomieja w starej wiosce Verbier jest odrębną świątynią parafialną, konsekrowaną w 1973 roku; kościół w stacji to nowocześniejszy Notre-Dame z 1969.

Reformierte Heiliggeistkirche

Bern

Kościół Świętego Ducha (Heiliggeistkirche) w Bernie to reformowany kościół z XVIII wieku, który stoi przy Bahnhofplatz, tuż przy dworcu głównym. Dla wielu odwiedzających jest pierwszą budowlą starego miasta, jaką widzą po wyjściu z pociągu. Co to za kościół i kto go zbudował? Świątynię wzniesiono w latach 1726–1729 i poświęcono 6 listopada 1729 roku. Projekt powierzono Niklausowi Schiltknechtowi, berneńskiemu mistrzowi budowlanemu, który kilka lat później objął też funkcję mistrza budowy katedry. Sztukaterie we wnętrzu wykonał Joseph Anton Feuchtmayr. Kościół uchodzi za jedną z najważniejszych szwajcarskich budowli sakralnych epoki baroku w nurcie protestanckim i ma status obiektu o znaczeniu krajowym. Co stało tu wcześniej? Na miejscu obecnego kościoła działał średniowieczny szpital z kościołem, wzmiankowany od 1228 roku. Opiekowano się w nim ubogimi i chorymi. Stary zespół rozebrano w 1726 roku, by zrobić miejsce pod nowy kościół. Do dziś ulica prowadząca w głąb starówki nosi nazwę Spitalgasse, czyli Szpitalna. Dlaczego warto wejść do środka? Wnętrze pokazuje, jak wyglądał barok w kalwińskim wydaniu: jest jasne, uporządkowane i oparte na dekoracji sztukateryjnej, a nie na obrazach i rzeźbach świętych. Kościół należy do wpisanej na listę UNESCO berneńskiej starówki, więc dobrze łączy się ze spacerem po arkadach Spitalgasse i Marktgasse w stronę Wieży Zegarowej. Kiedy można zwiedzać i co się tu dzieje? Kościołem opiekuje się stowarzyszenie offene kirche bern, które utrzymuje go otwartym dla zwiedzających. Według informacji organizatora kościół jest dostępny od wtorku do piątku w godzinach 11.00–18.30 oraz w niedziele od 13.00 do 17.00. Inne serwisy podają odmienne godziny, więc przed wizytą sprawdź aktualny grafik. W piątki o 12.30 odbywają się półgodzinne koncerty organowe w cyklu Orgelpunkt, a w sezonie świątecznym także muzyczny kalendarz adwentowy. Jak dojść? Kościół znajduje się naprzeciw dworca Bern, na Bahnhofplatz. Z peronu dojdziesz pieszo w kilka minut, a przystanki tramwajów i autobusów miejskich są tuż obok. Elewację odnowiono w 2015 roku. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Kościół działa jako otwarta przestrzeń dla odwiedzających. Przy koncertach warto sprawdzić zasady w programie wydarzenia. Ile czasu zajmuje zwiedzanie? Wystarczy 20–30 minut. Jeśli trafisz na piątkowy koncert organowy, zaplanuj około godziny. Czy kościół leży w strefie UNESCO? Tak, należy do berneńskiej starówki wpisanej na listę światowego dziedzictwa. Czy po niemiecku nazywa się inaczej? Tak, oryginalna nazwa to Heiliggeistkirche Bern i pod nią znajdziesz kościół na mapach oraz w rozkładach wydarzeń.

St. Jakob church

Zürich

Kościół St. Jakob w Zurychu to ewangelicko-reformowana świątynia w dzielnicy Aussersihl (Kreis 4), tuż przy węźle tramwajowym Stauffacher. Wysoka bryła z kamienia łamanego dominuje nad skrzyżowaniem Badenerstrasse i Stauffacherstrasse, a pod adresem Stauffacherstrasse 34 działa dziś także miejska „Citykirche Offener St. Jakob”. Czym jest St. Jakob am Stauffacher? To reformowany kościół parafialny zbudowany na przełomie XIX i XX wieku, gdy Aussersihl szybko się rozrastało. Obecny budynek powstał w latach 1899–1901 po międzynarodowym konkursie architektonicznym i został poświęcony w 1901 roku. Stylistycznie nawiązuje do niemieckiego renesansu: ma ściany z kamienia łamanego, wysokie szczyty w duchu renesansowym i smukłą wieżę, widoczną z okolicznych ulic. Jaka jest historia tego miejsca? Miejsce jest znacznie starsze od samego kościoła. Już w XI wieku stał tu szpital dla chorych poza murami miasta wraz z kaplicą, a pierwsza pisemna wzmianka o kościele pochodzi z 1221 roku. W 1443 roku w pobliżu rozegrała się bitwa pod St. Jakob an der Sihl, jedno z wydarzeń starej wojny zuryskiej. W 1677 roku dawny szpital przekształcono w dom dla starszych osób (Pfrundhaus), który zlikwidowano w 1842 roku. Średniowieczną kaplicę zastąpiono potem nowym kościołem z końca XIX wieku. Co zobaczysz na miejscu? Najlepiej wrażenie robi sama architektura z zewnątrz: masyw kościoła, szczyty i wieża na tle ruchliwego placu. Warto obejść budynek dookoła i zajrzeć do środka, jeśli drzwi są otwarte. W ramach Citykirche kościół jest miejscem spotkań, wydarzeń kulturalnych i duchowych, więc godziny dostępu zależą od programu. Aktualne terminy sprawdzisz na stronie parafii przed wizytą. Jak dojechać do kościoła St. Jakob? Dojazd jest bardzo prosty. Przystanek Stauffacher leży bezpośrednio obok kościoła i należy do ważniejszych węzłów zuryskiej sieci tramwajowej. Do centrum i dworca głównego dojedziesz tramwajem w kilka minut. Nazwa przystanku pochodzi od Stauffacherstrasse, ulicy nazwanej w 1893 roku na cześć Wernera Stauffachera. Dobrze łączy się to ze spacerem po Kreis 4 i Langstrasse, które są w zasięgu pieszym. Kiedy warto przyjść? Kościół można oglądać o każdej porze roku, bo główną atrakcją jest bryła budynku. Najlepsze światło na kamiennej elewacji daje pogodne popołudnie. Jeśli interesują Cię wydarzenia w środku, wybierz termin zgodnie z kalendarzem Citykirche. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co St. Jakob w Bazylei? Nie. St. Jakob w Zurychu stoi w dzielnicy Aussersihl przy Stauffacher. Nazwa jest popularna w Szwajcarii, a bazylejskie St. Jakob to zupełnie inne miejsce. Kiedy zbudowano obecny kościół? W latach 1899–1901, po międzynarodowym konkursie. Wcześniej stała tu średniowieczna kaplica przy szpitalu. Jaki to kościół wyznaniowo? Ewangelicko-reformowany, dziś prowadzony również jako otwarty kościół miejski (Citykirche Offener St. Jakob). Jak dojść z dworca głównego? Najszybciej tramwajem do przystanku Stauffacher, który znajduje się tuż przy kościele.

Kloster Dhammapala

Kloster Dhammapala to buddyjski klasztor tradycji Theravada w Kandersteg, górskiej miejscowości w Oberlandzie Berneńskim w Szwajcarii. Leży na wysokości około 1200 m n.p.m., na skraju lasu, wśród alpejskich szczytów. To jeden z niewielu klasztorów leśnej tradycji tajskiej w Alpach. Czym jest Dhammapala? Wspólnota należy do linii Ajahna Chaha, czyli tajskiej tradycji leśnej, i jest filią sieci klasztorów powiązanych z tym nurtem. Mieszka tu zwykle od czterech do sześciu osób. Klasztor służy przede wszystkim praktyce medytacji i życiu zgodnemu z wczesną regułą buddyjską, a nie ruchowi turystycznemu. Traktuj go jako miejsce ciszy, a nie atrakcję z biletem wstępu. Jak powstał klasztor? Tradycja Theravada przybyła do Szwajcarii z Anglii w 1988 roku. Pierwsza wspólnota zamieszkała w domu w Konolfingen koło Berna, ale lokal nie nadawał się do życia kontemplacyjnego. Nowe miejsce znaleziono w Kandersteg, w dawnym hotelu Regina, i mnisi wprowadzili się tam w 1991 roku. Przy zakładaniu wspólnoty pomagał kanadyjski mnich Ajahn Thiradhammo, który był tu starszym mnichem do 2005 roku. Później wspólnotę prowadził Niemiec Ajahn Khemasiri, przez 22 lata, do zmiany w październiku 2018 roku. Wtedy przewodnictwo objął Ajahn Abhinando. Ajahn Khemasiri wrócił do wspólnoty w lipcu 2020 roku jako starszy mnich doradczy. Co warto wiedzieć przed wizytą? Klasztor jest czynną wspólnotą mnisią. Zachowaj ciszę i skromny ubiór. Ramy odwiedzin, godziny i zasady pobytu goszczących osób ustala wspólnota. Przed wyjazdem sprawdź je na stronie dhammapala.ch lub zapytaj mnichów bezpośrednio. Parafie i grupy z regionu organizowały tu zwiedzanie z mnichami i wspólną medytacją, więc kontakt z klasztorem jest możliwy, ale warto go umówić z wyprzedzeniem. Jak dojechać do Kandersteg? Kandersteg leży na linii kolejowej Lötschberg między Bernem a Brigiem, więc dojazd pociągiem jest wygodny z Berna i Spiez. Do samego klasztoru dojdziesz z centrum miejscowości piechotą lub krótkim dojazdem lokalnym. Dokładną trasę podaje zakładka z dojazdem na stronie klasztoru. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Kandersteg to baza górskich wycieczek. Z klasztorem łatwo połączyć spacer po dolinie i wędrówkę w stronę jeziora Oeschinensee, jednego z najczęściej odwiedzanych miejsc regionu. Najczęstsze pytania Czy mogę odwiedzić klasztor Dhammapala? Tak, ale jako gość wspólnoty. Zasady wizyt ustalają mnisi, dlatego najpierw skontaktuj się z nimi. Do jakiej tradycji należy klasztor? To Theravada w linii tajskiej tradycji leśnej Ajahna Chaha. Od kiedy działa w Kandersteg? Od 1991 roku, w budynku dawnego hotelu Regina. Wcześniejsza próba w Konolfingen rozpoczęła się w 1988 roku. Ilu mnichów tu mieszka? Zwykle cztery do sześciu osób.

Chiesa di San Giovanni Battista e della Vergine

Balerna

Kościół San Giovanni Battista e della Vergine w Balerna to dawne baptysterium w szwajcarskim kantonie Ticino, przylegające od południa do kolegiaty św. Wiktora. Razem tworzą zespół sakralny, który należy do najstarszych w Mendrisiotto, na południowym krańcu Szwajcarii, tuż przy granicy z Włochami. Co to za budynek i jak jest stary? Kościółek wzniesiono jako baptysterium, czyli budynek do chrztów, obok głównej świątyni osady. Szwajcarski inwentarz dóbr kultury datuje jego fundację na wczesne średniowiecze. Lokalna prasa przypomina, że obecność baptysterium w Balerna jest poświadczona już w V wieku n.e., co stawia je wśród najstarszych tego typu obiektów w Szwajcarii. Budynek ma plan kwadratu. Fasadę w stylu klasycyzmu zaprojektował w 1820 roku Pier Luigi Fontana, więc surowa, spokojna bryła kontrastuje z barokowym otoczeniem. Co zobaczysz obok? Baptysterium stoi przy kolegiacie św. Wiktora, której początki sięgają mniej więcej tysiąca lat wstecz. W renesansie ją przebudowano, a w XVIII wieku nadano jej barokowy wygląd. W absydzie zachowały się freski przypisywane Francesco Torrianiemu z drugiej ćwierci XVII wieku. Kopułę i ściany drugiego przęsła pokrywają sceny z życia św. Wiktora, namalowane około 1720 roku przez Francesco Antonio Giorgioliego. Wieża kolegiaty uchodzi za drugą najwyższą wśród dawnych wież w Ticino. Obok stoi także barokowe ossuarium z 1759 roku, osobny obiekt tego samego zespołu. Co zmieniło się w ostatnich latach? Kompleks przeszedł czteroletnią renowację, finansowaną ze środków federalnych, kantonalnych i gminnych. Prace zaczęto od zewnątrz: w pierwszym roku wymieniono cały dach. Drugi rok poświęcono wnętrzu baptysterium, ostatnie dwa wnętrzu kolegiaty. Projekt i nadzór prowadził architekt Raffaele Cavadini. Zakończenie uczczono 27 października 2024 roku konsekracją nowego ołtarza w kolegiacie przez biskupa Alaina de Raemy'ego. Jak dojechać? Balerna leży w okręgu Mendrisio, na słonecznym zboczu i ma około 3,3 tys. mieszkańców. Sąsiaduje z Chiasso, Castel San Pietro, Coldrerio, Morbio Inferiore i Novazzano. W miejscowości działa stacja kolejowa na linii Gotthardzkiej, więc dojazd pociągiem z Lugano, Como lub Mediolanu jest prosty. Od stacji do zespołu kościelnego dojdziesz pieszo przez centrum. Kiedy odwiedzić? Najlepiej w ciągu dnia, gdy światło pokazuje fakturę fasady i freski w kolegiacie. Godziny otwarcia sprawdź w parafii przed wizytą, bo kościoły bywają zamknięte poza nabożeństwami. Zwiedzanie łatwo połączyć z wypadem do Chiasso lub Mendrisio. Najczęstsze pytania Czy San Giovanni Battista to ta sama świątynia co kolegiata? Nie. To osobna, mniejsza budowla, dawne baptysterium, dobudowana do południowego boku kolegiaty św. Wiktora. Z jakiego okresu pochodzi budynek? Fundacja sięga wczesnego średniowiecza, a według lokalnej prasy baptysterium poświadczono już w V wieku. Neoklasycystyczną fasadę dodano w 1820 roku. Kto zaprojektował fasadę? Pier Luigi Fontana. Czy w okolicy jest coś jeszcze do obejrzenia? Tak: kolegiata ze freskami Giorgioliego i Torrianiego oraz barokowe ossuarium z 1759 roku.

Nepomukstatue in Bildhäuschen

Oeschgen

Statua Nepomuka w kapliczce (Bildhäuschen) w Oeschgen to niewielki zabytek sakralny w gminie Oeschgen w kantonie Argowia w Szwajcarii. Figura świętego Jana Nepomucena stoi w małej, zadaszonej kapliczce przy ulicy Vorstadt i według kantonalnego inwentarza zabytków pochodzi z okolic 1730 roku. Co to za miejsce? Bildhäuschen to po niemiecku mała kapliczka lub domek na wizerunek, w którym umieszcza się figurę świętego. Tutaj wnętrze zajmuje statua Nepomucena, czeskiego kapłana czczonego w Europie Środkowej, często jako patron mostów i osób oddanych tajemnicy spowiedzi. Obiekt jest niewielki i łatwo go zobaczyć w kilka minut, ale dobrze pokazuje, jak daleko sięgał kult tego świętego w czasach baroku. Dlaczego akurat Nepomuk w Oeschgen? Według dokumentacji konserwatorskiej mieszkańcy wybrali Jana Nepomucena na patrona wsi w 1723 roku. Kapliczka najprawdopodobniej powstała niedługo potem, jako wyraz tego kultu. W 1761 roku papież Klemens XIII umocnił nabożeństwo do świętego w Oeschgen, zatwierdzając bractwo jego imienia. Podobne drewniane figury Nepomucena znajdują się też w głównym ołtarzu kościoła parafialnego świętych Kosmy i Damiana w Oeschgen oraz w kaplicy świętej Urszuli w Münchwilen. Historia zniszczeń i renowacji Kapliczka nie przetrwała dziejów bez szwanku. Akta konserwatorskie wspominają o renowacji po zniszczeniu w 1967 roku, a według opisu inwentarza po akcie wandalizmu dolną część trzeba było odbudować, co wykonał kamieniarz z Muri. W 1975 roku obiekt przeniesiono w związku z budową nadziemnego odcinka autostrady N3. Dziś jest objęty ochroną kantonalną i uznany za zabytek o znaczeniu regionalnym; ochronę ustanowiono w 1952 roku. Gdzie jest i jak zwiedzać? Kapliczka leży w Oeschgen, w powiecie Laufenburg, w północnej części kantonu Argowia, w pobliżu granicy z Niemcami. Współrzędne to około 47,5187 N i 8,0125 E. Obiekt stoi w przestrzeni publicznej, więc można go obejrzeć bez biletu o każdej porze. Warto połączyć wizytę ze spacerem po wsi i rzutem oka na pobliski kościół parafialny, gdzie znajduje się kolejna figura tego świętego. Najczęstsze pytania Z jakiego okresu pochodzi statua? Inwentarz zabytków datuje ją na około 1730 rok. Czy kapliczka stoi w pierwotnym miejscu? Nie, w 1975 roku została przeniesiona z powodu budowy autostrady N3. Czy wstęp jest płatny? Nie, to obiekt przy drodze, dostępny publicznie. Kim był Jan Nepomucen? To średniowieczny kapłan z Pragi, czczony jako święty i patron mostów; jego figury spotyka się w wielu krajach regionu. Czy to duża atrakcja? Nie, to skromny, lokalny zabytek, interesujący dla miłośników architektury sakralnej i historii regionu.

Synagoga w Lengnau

Lengnau AG

Synagoga w Lengnau to zabytkowy dom modlitwy w gminie Lengnau w szwajcarskim kantonie Argowia. Budowla z połowy XIX wieku przypomina o czasach, gdy ta niewielka wieś w dolinie Surbtal była jednym z dwóch jedynych miejsc w Konfederacji, gdzie Żydzi mogli legalnie mieszkać. Gdzie leży synagoga w Lengnau? Lengnau znajduje się w północnej Szwajcarii, w kantonie Argowia, w dolinie rzeki Surb. Synagoga stoi we wsi i do dziś wyróżnia się w jej krajobrazie. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii to właśnie budynek z 1847 roku nadal kształtuje wygląd centrum miejscowości. Jak powstała obecna synagoga? Pierwszą synagogę w Lengnau wzniosła miejscowa gmina żydowska w 1750 roku. Z czasem okazała się zbyt skromna dla rosnącej wspólnoty, dlatego w latach 1845–1847 zbudowano nową. Projekt przygotował zurychski architekt Ferdinand Stadler, który zaplanował także wyposażenie wnętrza. Uroczyste otwarcie przypadło na 6 sierpnia 1847 roku. Jak wygląda wnętrze? Wnętrze ma układ trójnawowy. Po bokach znajdują się empory dla kobiet, a ściany i sklepienia zdobi zachowana malowana architektura. Zewnętrzną powłokę budynku odnawiano w latach 1983–1984, a wnętrza w latach 1995–1998. Dzięki temu zachował się zarówno oryginalny układ, jak i dekoracje z czasów Stadlera. Dlaczego akurat Lengnau? Żydowscy kupcy są w tej okolicy poświadczeni źródłowo od 1622 roku. Od 1776 roku Żydzi w Konfederacji mogli osiedlać się wyłącznie w dwóch wsiach: Lengnau i sąsiednim Endingen. Wspólnota rozrosła się tu tak bardzo, że w 1850 roku, według Historycznego Leksykonu Szwajcarii, na 1761 mieszkańców Lengnau przypadało 525 osób wyznania mojżeszowego. Synagoga była więc sercem życia religijnego i społecznego lokalnej wspólnoty. Co warto wiedzieć przed wizytą? To zabytek wpisany do inwentarza ochrony zabytków kantonu Argowia. Najlepiej połączyć wizytę z sąsiednim Endingen, gdzie również stoi synagoga z XIX wieku, oraz z lokalnymi śladami historii Żydów w Surbtalu. Zasady zwiedzania wnętrza (terminy, wejściówki, grupy) sprawdź przed przyjazdem, bo mogą się zmieniać. Obiekt jest miejscem kultu i pamięci, więc obowiązuje cichy, pełen szacunku strój i zachowanie. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano synagogę w Lengnau? Obecny budynek powstał w latach 1845–1847, a otwarto go 6 sierpnia 1847 roku. Wcześniejsza synagoga pochodziła z 1750 roku. Kto zaprojektował synagogę? Autorem projektu i wyposażenia wnętrza był Ferdinand Stadler z Zurychu. Dlaczego Żydzi mieszkali właśnie w Lengnau i Endingen? Od 1776 roku w Konfederacji mogli osiedlać się tylko w tych dwóch wsiach, dlatego powstały tam duże i silne wspólnoty. Czy wnętrze jest zachowane w oryginalnym kształcie? Tak, w dużej mierze. Wnętrze ma trzy nawy, empory dla kobiet i malowaną architekturę, a gruntowną renowację przeprowadzono w latach 1995–1998. Jak dojechać do Lengnau? Wieś leży w dolinie Surbtal w kantonie Argowia, w niewielkiej odległości od Baden i Zurychu. Aktualne połączenia sprawdź w szwajcarskim rozkładzie jazdy.

Synagoge St. Gallen

St. Gallen

Synagoga w St. Gallen Synagoga w St. Gallen to bożnica gminy żydowskiej przy Frongartenstrasse 18, wzniesiona w latach 1880–1881. Budowla utrzymana w stylu mauretańsko-bizantyjskim wyróżnia się w szwajcarskim mieście zachodnią architekturą sakralną i należy do wpisanych na szwajcarski spis dóbr kultury obiektów chronionych. Co warto wiedzieć o tym miejscu? Synagogę zaprojektowało biuro Chiodera & Tschudy, to samo, które kilka lat później stworzyło bożnicę w Zurychu (1884). Powstała na zlecenie miejscowej gminy izraelickiej. Konsekracja odbyła się we wrześniu 1881 roku. Gmina w obecnej postaci została formalnie powołana w 1864 roku, a jej pierwsi członkowie przenieśli się do St. Gallen z pobliskiego Hohenems w Austrii. Jak wygląda budynek? Świątynię zbudowano na planie kwadratu. Nad środkiem wznosi się centralna kopuła, a w narożnikach znajdują się cztery mniejsze kopuły. Taki układ nadaje bryle zwartą, symetryczną sylwetkę, wyraźnie odróżniającą ją od otaczającej zabudowy. Wnętrze ma w całości zachowaną malowaną dekorację z czasów budowy, a sala modlitewna mieści około 250 osób. Dlaczego styl orientalizujący? W drugiej połowie XIX wieku w Szwajcarii popularny był orientalizujący styl mieszany, łączący motywy bizantyjskie i mauretańskie. W takiej formie stawiano synagogi w Genewie (1859), Bazylei (1868), St. Gallen (1881), Zurychu (1884) i Bernie (1906). Genewska bożnica uchodzi za wzorzec dla późniejszych realizacji w tym duchu, w tym tej w St. Gallen. Orientalne formy miały podkreślać odrębność i tradycję wspólnoty, a jednocześnie zapewniały budowli reprezentacyjny charakter w przestrzeni miejskiej. Renowacja Synagogę odnowiono w 2004 roku. Wystrój wnętrza pozostał niezmieniony, dzięki czemu można oglądać dekorację w kształcie bliskim oryginalnemu. Czy można wejść do środka? Synagoga jest czynnym domem modlitwy gminy żydowskiej, więc zwiedzanie wnętrza zależy od ustaleń z gminą. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne zasady wstępu i ewentualne środki bezpieczeństwa. Z zewnątrz budynek można obejrzeć swobodnie, a jego kopuły i bogato zdobiona fasada dobrze prezentują się na zdjęciach. Jak zaplanować wizytę? Synagoga leży w centrum St. Gallen, w odległości spacerowej od Starego Miasta i znanego kompleksu opactwa z biblioteką, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dobrze łączy się ją ze spacerem po zabytkowym centrum, gdzie można zestawić trzy epoki i style: średniowieczne i barokowe opactwo, kamienice z wykuszami oraz XIX-wieczną bożnicę w stylu orientalnym. Na samo obejrzenie budynku z zewnątrz wystarczy kwadrans, jednak miłośnicy architektury i historii kultury żydowskiej mogą spędzić tu więcej czasu. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano synagogę w St. Gallen? W latach 1880–1881, a konsekracja odbyła się we wrześniu 1881 roku. Kto ją zaprojektował? Biuro architektoniczne Chiodera & Tschudy. W jakim stylu jest budynek? W stylu mauretańsko-bizantyjskim, na planie kwadratu, z centralną kopułą i czterema kopułami narożnymi. Ile osób mieści sala modlitewna? Około 250. Kiedy przeprowadzono renowację? W 2004 roku; wystrój wnętrza pozostał bez zmian. Gdzie się znajduje? Przy Frongartenstrasse 18 w St. Gallen, w Szwajcarii.

Beth Yaakov Synagogue

Genève

Synagoga Beth Yaakov w Genewie, znana też jako Wielka Synagoga (Grande Synagogue), to główna synagoga miasta i siedziba gminy żydowskiej. Stoi przy Place de la Synagogue 11, w samym centrum szwajcarskiej Genewy, w kantonie Genewa. Budowla z 1859 roku jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych przykładów orientalizującej architektury sakralnej w Szwajcarii. Jak powstała synagoga Beth Yaakov? Prace budowlane prowadzono pod koniec lat 50. XIX wieku, a obiekt oddano do użytku w 1859 roku. Zbudowano go dla gminy aszkenazyjskiej, która w czasie budowy liczyła około 200 osób. Pierwotnie świątynię nazywano „Temple israélite”, później przyjęła się nazwa Grande Synagogue de Genève. Źródła wskazują na szwajcarskiego architekta Jeana-Henriego Bachofena (1821–1889) jako autora projektu. Znaczenie budynku wykracza poza samą architekturę. Wzniesienie okazałej synagogi w centrum miasta uważa się za symbol wejścia Żydów do społeczeństwa szwajcarskiego jako równoprawnych obywateli, korzystających z pełni praw obywatelskich. Jak wygląda synagoga od środka i z zewnątrz? Projekt łączy elementy stylu mauretańskiego i bizantyńskiego. Zamysł polegał na tym, by przypomnieć zarówno wschodnie pochodzenie narodu żydowskiego w Ziemi Izraela, jak i dawną świetność kultury żydowskiej w muzułmańskiej Hiszpanii w średniowieczu. Najbardziej charakterystycznym elementem bryły jest kopuła wznosząca się nad ośmiobocznym tamburem. Wnętrze kopuły ozdobił Jean-Jacques Dériaz. Namalował gwiaździste niebo i wprowadził motywy dekoracyjne inspirowane sztuką mauretańską, nawiązujące do Alhambry w Granadzie. Dla zwiedzającego to właśnie ten kontrast między stonowaną, miejską okolicą a bogatą ornamentyką jest największą atrakcją. Dlaczego warto ją zobaczyć? Synagoga wpłynęła na projekty innych bóżnic w stylu orientalnym, które powstawały w Szwajcarii w drugiej połowie XIX wieku. Od 1989 roku objęto ją ochroną jako zabytek. Dla osób zainteresowanych historią miasta, architekturą XIX wieku albo dziedzictwem żydowskim w Europie jest to przystanek, który łatwo połączyć ze spacerem po centrum Genewy. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie znajduje się synagoga Beth Yaakov? Pod adresem Place de la Synagogue 11, w centrum Genewy. Współrzędne to około 46,203° N, 6,141° E. Kiedy została zbudowana? Ukończono ją w 1859 roku dla gminy aszkenazyjskiej liczącej wówczas około 200 osób. W jakim stylu jest utrzymana? Łączy elementy stylu mauretańskiego i bizantyńskiego, z widoczną kopułą na ośmiobocznej podstawie. Czy budynek jest zabytkiem? Tak, od 1989 roku jest wpisany na listę zabytków chronionych. Czy synagoga jest nadal czynna? Tak, nadal działa jako synagoga i siedziba kongregacji, dlatego zasady odwiedzin warto sprawdzić wcześniej u gminy żydowskiej w Genewie.

Synagogue de Lausanne

Lausanne

Synagoga w Lozannie (Synagogue of Lausanne) to główna synagoga miejscowej wspólnoty żydowskiej w kantonie Vaud w Szwajcarii. Stoi w centrum miasta, w rejonie Avenue de Florimont, a budynek jest wpisany na listę dóbr kultury o znaczeniu krajowym. Czym jest synagoga w Lozannie? To czynny dom modlitwy gminy żydowskiej Lozanny, a jednocześnie jeden z ważniejszych zabytków architektury sakralnej początku XX wieku w tym mieście. Szwajcarski system ochrony dziedzictwa zalicza ją do obiektów o znaczeniu narodowym, czyli do najwyższej kategorii ochrony. Jak powstała synagoga? Żydzi mieszkają w Lozannie nieprzerwanie od połowy XIX wieku. Około 1848 roku kilka rodzin spotykało się w wynajmowanym pomieszczeniu, a z czasem wspólnota urządziła pierwszą synagogę przy rue du Grand-Chêne. Ta okazała się za mała, więc pojawiła się potrzeba większego budynku. Nowa świątynia powstała dzięki zapisowi w testamencie Daniela Iffli-Osirisa, francuskiego mecenasa, który przeznaczył środki na synagogę dla gminy w Lozannie. Kamień węgielny położono w 1909 roku, a uroczyste otwarcie odbyło się 7 listopada 1910 roku. Projekt opracowali architekci Charles-François Bonjour, Oscar Oulevey i Adrien van Dorsser. Dlaczego warto ją zobaczyć? Dla miłośników architektury jest to ciekawy przykład budownictwa z początku XX wieku, wzniesionego w czasach, gdy Lozanna rozbudowywała się i zyskiwała nowe, reprezentacyjne budynki. Synagoga jest częścią dziedzictwa miasta opisywanego jako „Lozanna 1900”. W 2010 roku gmina obchodziła stulecie świątyni, a w 2015 roku budynek przeszedł gruntowną renowację. Historia wspólnoty W 1927 roku pierwszym rabinem Lozanny został Jules Ptaschek. Od 1948 do 1990 roku wspólnotą kierował Georges Vadnaï. W tym okresie gmina mocno się rozrosła i powstały m.in. mykwa oraz szkoła żydowska. Informacje praktyczne Lokalizacja: Lozanna, kanton Vaud, Szwajcaria; adres podawany jako Avenue de Florimont 1 (w niektórych źródłach narożnik z Avenue Juste-Olivier). Współrzędne: ok. 46,516 N, 6,638 E. Zwiedzanie: to czynna synagoga, więc wejście do wnętrza zwykle wymaga wcześniejszego kontaktu z gminą lub udziału w specjalnych wydarzeniach, takich jak Europejskie Dni Dziedzictwa. Sprawdź aktualne zasady przed wizytą. Zachowanie: obowiązuje strój stonowany, a w szabat i święta należy uszanować charakter nabożeństw. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano synagogę w Lozannie? Kamień węgielny położono w 1909 roku, a otwarcie nastąpiło w listopadzie 1910 roku. Kto ją zaprojektował? Charles-François Bonjour, Oscar Oulevey i Adrien van Dorsser. Czy synagoga jest zabytkiem? Tak, budynek ma status dobra kultury o znaczeniu krajowym. Czy można wejść do środka? To czynny obiekt religijny. Zwiedzanie zwykle wymaga uzgodnienia z gminą lub skorzystania z okazji, takich jak dni dziedzictwa. Gdzie leży? W Lozannie, w pobliżu Avenue de Florimont, w centrum miasta. Synagoga w Lozannie to dobry przystanek dla osób zainteresowanych historią Żydów w Szwajcarii, architekturą początku XX wieku i spokojniejszym obliczem miasta nad Jeziorem Genewskim. Ponieważ zwiedzanie wnętrza jest ograniczone, najłatwiej poznać ją od zewnątrz, przy okazji spaceru po okolicy.

Friedhof Daleu

Chur

Cmentarz Daleu w Chur to parkowo założony cmentarz komunalny przy Rheinstrasse 26, w kantonie Gryzonia w Szwajcarii. Leży na północny zachód od dworca głównego, w dzielnicy Rheinquartier, więc łatwo dojść tu pieszo z centrum miasta. To spokojne miejsce dla osób interesujących się historią, architekturą sepulkralną i lokalną pamięcią. Jak powstał cmentarz Daleu? Według wpisu gryzońskiej służby ochrony zabytków cmentarz otwarto w 1862 roku. Rozbudowano go w kierunku północno-wschodnim w latach 1876–1877. Założenie ma charakter parku: jest otoczone murami, a układ alejek porządkuje duży krzyż drogowy, od którego rozchodzą się ścieżki. Dzięki temu teren jest czytelny i łatwy do zwiedzania. Co warto zobaczyć na cmentarzu? Uwagę zwracają historyzujące nagrobki, wśród nich groby rodzin von Salis i von Planta, czyli znanych rodów Gryzonii. Wyróżnia się też neoromańska kaplica z wyposażeniem w stylu secesyjnym. Miłośnicy architektury znajdą tu więc przykłady stylów charakterystycznych dla drugiej połowy XIX wieku i początku XX wieku. Czym jest tzw. Nazi-Stein? Cmentarz jest dziś znany także z kontrowersyjnego pomnika. Tzw. Nazi-Stein stoi tu od 1938 roku. Pomnik został wzniesiony przez Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge, niemiecką organizację opiekującą się grobami wojennymi, dla niemieckich żołnierzy, którzy zmarli w Szwajcarii podczas I wojny światowej. Jego historię opisało w 2023 roku śledczy zespół SRF Investigativ, co wywołało publiczną dyskusję. W lutym 2023 roku w Wielkiej Radzie Gryzonii złożono interpelację z pytaniem, czy kanton rozważy zachowanie i opatrzenie mauzoleum kontekstem historycznym. Przy wizycie warto pamiętać, że jest to miejsce pochówku i refleksji, a nie zwykła atrakcja turystyczna. Jak dojść na cmentarz Daleu? Adres to Rheinstrasse 26, Chur. Współrzędne to około 46,8529 N i 9,5242 E. Od dworca głównego idzie się w stronę północnego zachodu, przez dzielnicę Rheinquartier. Cmentarz jest wpisany na listę obiektów dokumentowanych przez gryzońską ochronę zabytków. Najczęstsze pytania Kiedy otwarto cmentarz Daleu? W 1862 roku; rozbudowa na północny wschód przypadła na lata 1876–1877. Gdzie dokładnie leży cmentarz? Przy Rheinstrasse 26 w Chur, na północny zachód od dworca głównego. Co to jest Nazi-Stein? Pomnik z 1938 roku dla niemieckich żołnierzy, którzy zmarli w Szwajcarii w czasie I wojny światowej, ufundowany przez Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge. Jego historia wzbudziła dyskusję po publikacji SRF w 2023 roku. Czy to miejsce nadaje się do spaceru? Tak, cmentarz ma charakter parkowy i jest otoczony murami. Należy jednak zachować ciszę i szacunek wobec miejsca spoczynku. Czy są tu groby znanych rodów? Tak, m.in. rodzin von Salis i von Planta. Czy cmentarz jest dobrym przystankiem w zwiedzaniu Chur? Tak, jeśli lubisz miejsca spokojne i związane z historią miasta. Wizyta nie wymaga wiele czasu, a położenie niedaleko dworca ułatwia połączenie jej ze spacerem po Rheinquartier.

Kilchberg cemetery

Kilchberg (ZH)

Cmentarz w Kilchbergu to niewielka nekropolia przy kościele w Kilchbergu, spokojnej gminie nad Jeziorem Zuryskim, tuż za granicą miasta Zurych. Dla miłośników literatury jest to jedno z ważniejszych miejsc w Szwajcarii, bo spoczywają tu dwaj pisarze związani z tą miejscowością: Conrad Ferdinand Meyer oraz Thomas Mann wraz z rodziną. Kto jest pochowany na cmentarzu w Kilchbergu? Plan cmentarza udostępniany przez gminę wskazuje trzy najczęściej odwiedzane groby. Pod numerem 1 znajduje się grób Conrada Ferdinanda Meyera, szwajcarskiego poety i autora nowel, który zmarł w Kilchbergu w 1898 roku. Numer 2 to rodzinny grób Thomasa Manna, niemieckiego pisarza i laureata Nagrody Nobla. Numer 3 to grób jego syna, Golo Manna, historyka i publicysty. Rodzina Mannów mieszkała w Kilchbergu przez około czterdzieści lat, od 1954 do 1994 roku. Thomas Mann zmarł w 1955 roku, a jego grób należy dziś do najchętniej odwiedzanych punktów na cmentarzu. Jak wygląda to miejsce? To czynny, parafialny cmentarz o spokojnym, raczej skromnym charakterze. Groby pisarzy nie są efektowne i łatwo je ominąć bez planu, dlatego warto skorzystać ze schematu cmentarza, który publikuje gmina Kilchberg. Ze względu na charakter miejsca obowiązuje cisza i szacunek dla odwiedzających, którzy przychodzą tu pożegnać swoich bliskich. Co zobaczyć w pobliżu? W Kilchbergu, pod adresem Alte Landstrasse 170, działa Conrad Ferdinand Meyer-Haus. W budynku znajduje się wystawa „Familie Mann-Zimmer", poświęcona czterem dekadom, które rodzina Mannów spędziła w miejscowości. Według informacji muzealnych placówka jest otwarta w wybrane popołudnia (wtorek, środa, sobota, niedziela), jednak godziny warto sprawdzić przed wizytą. Najczęstsze pytania Czy można zobaczyć grób Thomasa Manna? Tak, znajduje się na cmentarzu w Kilchbergu jako grób rodzinny Mannów i jest oznaczony na planie cmentarza. Gdzie pochowany jest Conrad Ferdinand Meyer? Na tym samym cmentarzu; jego grób figuruje na planie pod numerem 1. Czy wstęp jest płatny? Cmentarz jest miejscem publicznym; zachowaj ciszę i szacunek. Dla kogo to miejsce? Dla osób zainteresowanych literaturą niemieckojęzyczną, historią Szwajcarii i spokojnym spacerem nad Jeziorem Zuryskim. Jak zaplanować wizytę? Najlepiej połączyć spacer po cmentarzu z wizytą w muzeum Meyera i przechadzką po okolicy; przed wyjazdem pobierz plan cmentarza ze strony gminy.

Schosshalden cemetery

Berno

Cmentarz Schosshalden (Schosshaldenfriedhof) to największy cmentarz w Bernie. Leży przy Ostermundigenstrasse 116, na granicy miasta z gminą Ostermundigen, we wschodniej części szwajcarskiej stolicy. Dla turysty to spokojny, zielony teren o charakterze parku, a jednocześnie miejsce spoczynku kilku ważnych postaci szwajcarskiej kultury i polityki. Jak powstał cmentarz Schosshalden? Cmentarz otwarto w 1877 roku. Zastąpił dawny cmentarz Stalden, który znajdował się w miejscu dzisiejszego Rosengarten, czyli ogrodu różanego z widokiem na Stare Miasto. Wraz z rozwojem miasta dotychczasowa nekropolia przestała wystarczać, dlatego Berno założyło nowe miejsce pochówku dalej od centrum. Jak duży jest cmentarz? Ostatnia duża rozbudowa trwała w latach 1950–1952. Po niej cmentarz osiągnął obecną powierzchnię 16,8 hektara. To najrozleglejsza nekropolia w mieście, znacznie większa od pozostałych bernijskich cmentarzy komunalnych. Ciekawostką jest współwłasność: część cmentarza należy do sąsiedniej gminy Ostermundigen, która również chowa tu swoich zmarłych. Kto jest tu pochowany? Najsłynniejszą osobą spoczywającą na Schosshalden jest malarz Paul Klee (1879–1940), jeden z najważniejszych artystów XX wieku. Grób rodzinny Kleego ma brązową tabliczkę z cytatem. Miasto Berno opisuje także trasę spacerową „Drogi do Kleego", która obejmuje ten cmentarz. Lista osobistości pochowanych na cmentarzu obejmuje również: Ottona von Greyerza, Ernsta Kreidolfa, ilustratora i autora książek dla dzieci, Johannesa Baumanna, członka Rady Federalnej, Markusa Feldmanna, również członka Rady Federalnej. Miejska broszura i plan z legendą pozwalają znaleźć groby znanych osób bez błądzenia po alejkach. Jak zwiedzać cmentarz? Cmentarz jest czynny, więc obowiązuje zachowanie ciszy i szacunek dla żałobników. Najlepiej przeznaczyć na spacer około godziny. Warto pobrać ze strony miasta Berno plan cmentarza z legendą oraz zestawienie osobistości, które wskazują lokalizację grobów. Fotografowanie grobów prywatnych osób najlepiej ograniczyć do minimum. Miłośnicy sztuki mogą połączyć wizytę z Zentrum Paul Klee, muzeum poświęconym artyście, które leży po drugiej stronie miasta. Dla osób zainteresowanych historią Berna cmentarz jest uzupełnieniem zwiedzania Starego Miasta, ponieważ pokazuje, jak zmieniało się miasto w XIX i XX wieku. Najczęstsze pytania Gdzie leży cmentarz Schosshalden? Przy Ostermundigenstrasse 116 w Bernie, na granicy z Ostermundigen. Kiedy został otwarty? W 1877 roku, jako następca cmentarza Stalden. Jaką ma powierzchnię? 16,8 hektara po rozbudowie z lat 1950–1952. Czy jest tu grób Paula Kleego? Tak, grób rodzinny artysty z brązową tabliczką i cytatem. Czy cmentarz jest największy w Bernie? Tak, to największa nekropolia w mieście. Czy można tu spacerować? Tak, cmentarz jest otwarty dla odwiedzających, którzy zachowują ciszę i szacunek.