Obiekty Sakralne w Szwajcarii

Former Premonstratensian abbey

Orpund

Dawne opactwo norbertańskie Gottstatt w Orpund, w szwajcarskim kantonie Berno, to jedyny niemieckojęzyczny klasztor norbertanów w dawnej cyrkarii burgundzkiej zakonu. Dziś jego kościół pełni funkcję reformowanej świątyni parafialnej, a sam kompleks stoi nad Zihlą, w pobliżu Biel/Bienne. Czym jest opactwo Gottstatt? Klasztor ufundował w 1255 roku hrabia Rudolf I z Neuchâtel-Nidau jako rodzinną fundację rodu. Wcześniejsza próba z 1247 roku, związana ze szwabskim opactwem Weissenau, skończyła się niepowodzeniem. Mnichów sprowadzono około 1260 roku z Bellelay, a z czasem opiekę duchową przejęło opactwo Lac de Joux. Nazwa Gottstatt wywodzi się od dawnego miejsca Stadowe, w którym osadzono wspólnotę. Jaka jest historia klasztoru? Zakonnicy zdobywali kolejne patronaty kościelne, między innymi w Kappelen, Büttenbergu, Sutz i Täuffelen. Parafia Gottstatt obejmowała Orpund, Safnern i Scheuren. Kościół klasztorny powstał około 1300 roku i stał się miejscem pochówku hrabiów Nidau. Ostatnie duże prace budowlane prowadzono za opata Konrada Meyera w latach 1504–1514. Bern przejął zwierzchnictwo nad klasztorem w 1388 roku. W 1528 roku, w czasie reformacji, wspólnotę rozwiązano, a dobra trafiły do miasta. Do 1798 roku budynki były siedzibą zarządcy, czyli tzw. małego starostwa Gottstatt. Świątynię przejęła nowa parafia reformowana. Co zobaczysz na miejscu? Zespół zachował się w dużej części: kościół, krużganek i salę kapitulną. Obiekt figuruje w szwajcarskim inwentarzu miejsc wartych ochrony ISOS. Teren jest podzielony. Północna część z kościołem należy do parafii, a skrzydło południowe jest własnością prywatną, więc z zewnątrz oglądasz je tylko z dystansu. Od 1965 roku Kościół reformowany stopniowo wykupywał dawne zabudowania. Zwiedzanie najlepiej zaplanować jako krótki przystanek na trasie przez region Seeland. Obejrzysz bryłę kościoła, otoczenie dawnego klasztoru i wiejską zabudowę Orpund. Wnętrza bywają otwarte głównie przy nabożeństwach i wydarzeniach parafialnych, dlatego godziny wejścia sprawdź wcześniej u parafii Gottstatt. Dlaczego warto tu zajrzeć? Gottstatt pokazuje, jak średniowieczna fundacja arystokratyczna przetrwała zmianę wyznania i kolejne stulecia. Dla miłośników historii Szwajcarii to rzadki przykład klasztoru norbertańskiego na terenie niemieckojęzycznym. Okolica Zihli i kanału Nidau–Büren nadaje się też na spokojny spacer lub przejażdżkę rowerem. Najczęstsze pytania Gdzie leży dawne opactwo Gottstatt? W gminie Orpund w kantonie Berno, w Szwajcarii, nad rzeką Zihl, niedaleko Biel/Bienne. Kto założył klasztor i kiedy? Hrabia Rudolf I z Neuchâtel-Nidau w 1255 roku, po nieudanej próbie z 1247 roku. Czy kościół jest czynny? Tak. Od reformacji jest kościołem parafialnym, dziś reformowanym. Godziny otwarcia najlepiej potwierdzić w parafii Gottstatt. Czy można wejść do całego kompleksu? Nie. Część północna z kościołem należy do parafii, natomiast skrzydło południowe jest własnością prywatną.

Ruine der ehemaligen Cluniazenserkirche und Nebenbauten

Rüeggisberg

Ruiny dawnego kościoła klunijskiego i zabudowań w Rüeggisbergu to pozostałości najstarszego klasztoru klunijskiego w niemieckojęzycznej części Europy. Leżą na wzgórzach Schwarzenburgerland w kantonie Berno, w Szwajcarii, i są dziś jednym z ważniejszych stanowisk archeologicznych regionu. Czym było to miejsce? Około 1075 roku baron Lütold von Rümligen przekazał opactwu Cluny kościół św. Marcina w Rüeggisbergu, aby powstał tu klasztor. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z przywileju papieża Grzegorza VII z 9 grudnia 1075 roku. Priorat uchodzi za pierwszą fundację klunijską na obszarze niemieckojęzycznym i prawdopodobnie najstarszy klasztor w okolicach Berna. Kościół pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła powstał pod koniec XI wieku, wzorowany na budowlach typu Cluny II. Jak potoczyły się jego dzieje? Od 1244 roku klasztor znajdował się pod opieką Berna. Z czasem popadał w ubóstwo, więc w 1484 roku władze miasta rozwiązały go i podporządkowały kapitule kolegiackiej przy katedrze w Bernie. Po wprowadzeniu reformacji świątynię rozebrano, a ocalało jedynie północne ramię transeptu, które służyło jako stodoła. Co zobaczysz na miejscu? Zachowane mury kościoła i dawnych zabudowań klasztornych, odsłonięte w czasie wykopalisk prowadzonych w latach 1938–1947. Od 1947 roku działało tu małe muzeum. We wrześniu 2022 roku, po zakończeniu konserwacji, otwarto nowe muzeum oraz archeologiczną ścieżkę edukacyjną. Obiekt jest chroniony na szczeblu federalnym i kantonalnym, a jego właścicielem jest kanton Berno. Gmina organizuje w ruinach wydarzenia kulturalne. Jak dotrzeć? Rüeggisberg leży na wzniesieniu Längenberg, na południe od Berna. Ruiny leżą przy trasie pieszej prowadzącej przez Längenberg i na odcinku Drogi św. Jakuba, więc dobrze łączą się ze spacerem po okolicy. Współrzędne obiektu to około 46,820 N, 7,437 E. Godziny otwarcia muzeum i zasady zwiedzania sprawdź przed wyjazdem na stronie gminy Rüeggisberg. Kiedy przyjechać? Najwygodniej wiosną, latem i wczesną jesienią, gdy sprzyja pogoda na spacer po wzgórzach, a ścieżka archeologiczna na zewnątrz jest w pełni dostępna. Najczęstsze pytania Czy to czynny klasztor? Nie. Klasztor rozwiązano w 1484 roku, a kościół rozebrano po reformacji. Zostały ruiny i muzeum. Kto jest właścicielem ruin? Kanton Berno. Obiekt objęto ochroną federalną i kantonalną. Czy leży na szlaku pielgrzymim? Tak, jest jednym z przystanków na odcinku Drogi św. Jakuba. Co nowego pojawiło się w ostatnich latach? We wrześniu 2022 roku otwarto nowe muzeum i archeologiczną ścieżkę po zakończeniu prac konserwatorskich. Czy to ten sam obiekt, co inne klasztory w Szwajcarii? Nie. Rüeggisberg to odrębny priorat klunijski w kantonie Berno, niezwiązany z klasztorami w Müstair czy Orpund.

Klasztor benedyktyński Św. Jana w Müstair

Val Müstair

Klasztor benedyktyński św. Jana w Müstair (Kloster St. Johann, w języku romanszu Claustra Son Jon) stoi w Val Müstair, w kantonie Gryzonia, tuż przy granicy z włoskim Południowym Tyrolem. To jeden z najcenniejszych zespołów wczesnośredniowiecznych w Alpach, od 1983 roku wpisany na listę UNESCO. Do dziś mieszka tu niewielka wspólnota sióstr benedyktynek. Dlaczego warto tu przyjechać? Klasztor słynie z malowideł ściennych z epoki karolińskiej. Powstały około roku 800 i pokrywają ściany kościoła klasztornego pasami, w których pokazano około 135 scen biblijnych. Specjaliści uznają ten cykl za największy zachowany z wczesnego średniowiecza. Mało gdzie w Europie można zobaczyć tak stare freski w pierwotnym miejscu. Jak powstał klasztor? Tradycja przypisuje fundację Karolowi Wielkiemu i podaje rok 775. Według legendy władca założył klasztor w podziękowaniu za ocalenie ze śnieżycy podczas przeprawy przez przełęcz Umbrail. To podanie, a nie udokumentowany fakt, jednak datowanie fresków na około 800 rok pasuje do tego okresu. W połowie XII wieku opactwo przekształcono w klasztor żeński i ten charakter zachowuje do dziś. Jak odkryto freski? W 1894 roku szwajcarscy badacze Robert Durrer i Joseph Zemp zauważyli pod kilkoma warstwami farby karolińskie malowidła. Część z nich trafiła w latach 1908–1909 do Muzeum Narodowego w Zurychu. Resztę odsłonięto w latach 1947–1951 z pomocą mieszkających tu zakonnic. Od 1969 roku konserwacją zajmuje się fundacja Pro Kloster, bo największym zagrożeniem dla malowideł jest wilgoć. Co zobaczysz na miejscu? Kościół klasztorny z cyklem karolińskich fresków oraz późniejszymi warstwami zdobień. Muzeum klasztorne w ponad tysiącletniej wieży mieszkalno-obronnej. W grudniu 2024 roku otwarto tu nową wystawę stałą „Wege von und nach Müstair” („Drogi z Müstair i do Müstair”). Zabudowania klasztorne przy głównej ulicy miejscowości, Via Maistra 73. Jak dotrzeć i kiedy jechać? Müstair leży na końcu doliny, w pobliżu Malles (Mals) po włoskiej stronie. Z Zernez prowadzi tu droga przez przełęcz Ofen (Ofenpass), a w sezonie kursuje także autobus PostBus. Muzeum ma inne godziny latem i zimą: od maja do października otwarte jest zwykle od 9:00 do 12:00 i od 13:30 do 17:00, od listopada do kwietnia od 10:00 do 12:00 i od 13:30 do 16:30. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny na stronie muestair.ch. Zwiedzanie kościoła i muzeum z przewodnikiem organizowane jest codziennie dla grup od 6 osób. Najczęstsze pytania Czy klasztor Müstair jest na liście UNESCO? Tak, zespół klasztorny wpisano na listę w 1983 roku. Czy klasztor założył Karol Wielki? Tak mówi legenda i tradycja, która podaje rok 775. Freski pochodzą z około 800 roku. Czy w klasztorze nadal mieszkają zakonnice? Tak, żyje tu wspólnota sióstr benedyktynek. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na kościół i muzeum warto zarezerwować około 1,5–2 godziny, a z przewodnikiem trochę więcej.

Capuchin convent Wattwil

Ulisbach

Klasztor Maria der Engel w Wattwil (Kloster St. Maria der Engel, w systemie „Capuchin convent Wattwil”) stoi w okolicy Ulisbach, w gminie Wattwil w regionie Toggenburg, w kantonie St. Gallen. Pierwotnie był to klasztor sióstr kapucynek, nie mnichów, a według Historycznego Leksykonu Szwajcarii to najlepiej zachowany zespół klauzurowy w całym kantonie. Czym jest ten klasztor? Początki sięgają przełomu XIII i XIV wieku, gdy w okolicy Wattwil osiedlali się pustelnicy i pustelnice. Siostry mieszkały w celi na wzgórzu Hünersedel, a bracia w pustelni na Pfanneregg. Dom sióstr zapisano po raz pierwszy w 1411 roku, kiedy opat z St. Gallen nadał im w lenno plac pod zabudowania. Wspólnota żyła według reguły trzeciego zakonu franciszkańskiego, a w 1591 roku przyjęła regułę kapucynek. Jak doszło do obecnej lokalizacji? W 1620 roku pożar zniszczył klasztor na Pfanneregg. Rok później siostry wzniosły nowy budynek, który stoi do dziś, pod opieką zamku Iberg. Ścisłą klauzurę wprowadzono tu w 1726 roku, a całodzienną adorację w 1771. Od 1847 roku klasztor podlega nadzorowi biskupa St. Gallen. Wcześniej, w 1525 roku, część sióstr przeszła na reformację, w tym dwie rodzone siostry Ulricha Zwingliego. Co zobaczysz na miejscu? Zespół z 1621 roku z wysokobarokowym kościołem klasztornym. Obiekt figuruje w szwajcarskim wykazie dóbr kultury i w inwentarzu zabytków kantonu St. Gallen jako klasztor z lat 1620–1621, następca klasztoru Pfanneregg. W latach 80. XX wieku prowadzono tu prace konserwatorskie wnętrz. Przy klasztorze działa gospodarstwo ze sklepikiem i kawiarnią, a wspólnotą, która tu mieszka, jest według wpisu przewodnika Wikivoyage Fazenda da Esperança. Jak dojechać? Klasztor leży około 47,30° N, 9,08° E, na obrzeżach Wattwil. Miasto ma połączenie kolejowe w stronę St. Gallen i Zurychu, a dalszy odcinek pokonasz pieszo lub samochodem. Aktualne godziny sklepu, kawiarni i zwiedzania sprawdź na stronie fazenda.ch. Kiedy przyjechać? Toggenburg najlepiej odwiedzać od późnej wiosny do jesieni, kiedy pogoda sprzyja spacerom po okolicznych wzgórzach. Klasztor łatwo połączyć z wizytą w zamku Iberg, który przez wieki zapewniał siostrom ochronę, oraz z zabytkowym centrum Wattwil. Najczęstsze pytania Czy to klasztor kapucynów? Nie, historycznie mieszkały tu siostry kapucynki. Nazwa „Kapuzinerkloster” bywa używana potocznie, jednak właściwa nazwa to Kloster St. Maria der Engel. Kiedy powstał obecny budynek? W 1621 roku, rok po pożarze poprzedniego klasztoru na Pfanneregg. Czy można wejść do kościoła? Kościół jest wysokobarokowy. Zasady wstępu zmieniają się, dlatego warto zapytać wspólnotę przez kontakt podany na fazenda.ch. Czy jest tu kawiarnia? Tak, przy klasztorze działa kawiarnia gospodarska i sklepik z produktami z gospodarstwa.

Pfafers Abbey

Pfäfers

Opactwo Pfäfers (niem. Kloster Pfäfers) to dawny klasztor benedyktynów w miejscowości Pfäfers w kantonie St. Gallen, na zboczu nad doliną Renu, tuż obok uzdrowiska Bad Ragaz. Z racji położenia na górze nazywano je też St. Pirminsberg. Zespół barokowych budynków i kościół klasztorny należą do najważniejszych zabytków wschodniej Szwajcarii. Skąd się wzięło opactwo w Pfäfers? Klasztor powstał w pierwszej połowie VIII wieku, według kroniki Hermanna z Reichenau około 731 roku, jako fundacja wyspy Reichenau. Legenda wiąże początki z wędrownym biskupem Pirminem, a pierwsza zachowana wzmianka w dokumentach pochodzi z 762 roku. Daty bywają podawane różnie, więc w źródłach pojawia się też przedział 730–750. Dlaczego to miejsce było ważne? Opactwo kontrolowało szlak przez przełęcz Kunkels w stronę włoskich przełęczy Gryzonii. Po biskupstwie w Chur było najważniejszym ośrodkiem religijnym w dawnej Recji Churskiej. W 1206 roku do ochrony klasztoru wzniesiono zamek Wartenstein. Co ma wspólnego opactwo z wąwozem Tamina? Od 1382 roku ciepłą wodę źródła w wąwozie Tamina wykorzystywano jako łaźnie Bad Pfäfers, zarządzane przez klasztor. Wąwóz leży poniżej opactwa i do dziś jest jednym z najczęściej odwiedzanych celów w okolicy Bad Ragaz. Co zobaczysz na miejscu? Barokowy zespół klasztorny pochodzi z XVII wieku. Kościół klasztorny przebudowano w stylu barokowym w 1726 roku, a w latach 2001–2002 przeszedł gruntowną renowację. Obiekt figuruje w szwajcarskim rejestrze dóbr kultury o znaczeniu krajowym (klasa A). Co stało się z klasztorem po 1838 roku? Wielka Rada kantonu St. Gallen zdecydowała o sekularyzacji opactwa w listopadzie 1838 roku. W latach czterdziestych XIX wieku w budynkach urządzono kantonalną placówkę psychiatryczną, znaną jako klinika St. Pirminsberg. Dlatego część zabudowań funkcjonuje jako teren szpitalny, a nie typowy klasztor-muzeum. Jak dojechać? Pfäfers leży kilka kilometrów od Bad Ragaz, gdzie jest stacja kolejowa na linii Zurych–Chur. Z Bad Ragaz dojedziesz do Pfäfers samochodem lub lokalnym autobusem. Współrzędne: 46,9906 N, 9,5021 E. Najczęstsze pytania Kiedy założono opactwo Pfäfers? Według kroniki z Reichenau około 731 roku; pierwsza dokumentowana wzmianka to rok 762. Czy w opactwie nadal mieszkają mnisi? Nie. Klasztor zlikwidowano w 1838 roku, a budynki służą dziś m.in. jako klinika psychiatryczna. Czy opactwo ma związek z wąwozem Tamina? Tak. Klasztor zarządzał łaźniami przy cieplicznym źródle w wąwozie, wykorzystywanym od 1382 roku. Czy warto połączyć wizytę z Bad Ragaz? Tak, oba miejsca dzieli kilka kilometrów, a historia opactwa i uzdrowiska jest ze sobą ściśle związana.

Capuchin Convent St. Clare

Stans

Klasztor kapucynek św. Klary (Kloster St. Klara) w Stans to zespół klasztorny w samym centrum stolicy kantonu Nidwalden w środkowej Szwajcarii. Przez ponad czterysta lat mieszkały tu siostry kapucynki, a budynki objęte są ochroną konserwatorską. Obiekt leży przy współrzędnych 46,9556 N, 8,3655 E. Jak powstał klasztor w Stans? Konwent założono w 1614 roku. Pierwsze przełożone przybyły z Lucerny. O powstanie żeńskiego klasztoru w Stans zabiegały u nidwaldzkich władz siostry Clara i Katharina Gut. Clara wstąpiła do zakonu w 1615 roku, śluby złożyła w 1617, a w latach 1622–1625 jako pierwsza mieszkanka Nidwalden stanęła na czele wspólnoty. Jako fundatora i głównego mecenasa Historisches Lexikon der Schweiz wymienia Kaspara Leuwa. Co warto wiedzieć o zabudowie? Siostry wprowadziły się do budynku w 1624 roku, a kościół klasztorny konsekrowano rok później, w 1625. W kolejnych stuleciach zespół wielokrotnie rozbudowywano i odnawiano, dlatego dziś jest zapisem kilku epok. Klasztor stoi w historycznym centrum miasta, więc najłatwiej obejrzeć go z zewnątrz podczas spaceru po Stans. Kto tu mieszkał? Około 1760 roku w klasztorze żyło 65 sióstr. Z czasem wspólnota się zmniejszała, a do niedawna liczyła osiem osób. Od 1958 roku klasztor należy do Federacji św. Klary, zrzeszającej kapucynki z kilkunastu klasztorów. Jaka jest dzisiejsza sytuacja? Zespół okazał się zbyt duży dla małej wspólnoty, a koszty utrzymania rosły. W 2023 roku powołano Stiftung Kloster St. Klara Stans, fundację, której celem jest utrzymanie zabytkowych budynków w centrum Stans oraz zapewnienie siostrom nowego miejsca życia. Według doniesień medialnych siostry miały przenieść się pod koniec 2023 roku do Zentrum St. Anna w Lucernie. Przed wizytą sprawdź, czy i w jakim zakresie obiekt jest udostępniany zwiedzającym. Najczęstsze pytania Kiedy założono klasztor św. Klary w Stans? W 1614 roku. Budynek zasiedlono w 1624, a kościół konsekrowano w 1625 roku. Czy klasztor jest zabytkiem? Tak, budynki w centrum Stans są chronione jako zabytki. Czy w klasztorze nadal mieszkają siostry? Wspólnota planowała przeprowadzkę do Lucerny pod koniec 2023 roku, a budynkami opiekuje się fundacja. Jak dojechać? Stans leży około 15 km od Lucerny. Klasztor znajduje się w centrum miejscowości, w zasięgu spaceru od przystanków komunikacji publicznej.

Visitand convent, Saint-Esprit church and garden chapels

Fribourg

Klasztor wizytek z kościołem Saint-Esprit i kaplicami ogrodowymi we Fryburgu (Fribourg) to barokowy zespół zakonny przy Rue de Morat 16, w historycznym centrum szwajcarskiego miasta. Najbardziej rozpoznawalnym elementem jest centralny kościół na planie krzyża greckiego, a za murami klasztoru ukryty jest ogród z małymi oratoriami. Skąd wzięły się wizytki we Fryburgu? Siostry przybyły do miasta w 1635 roku z Besançon, uciekając przed działaniami wojny trzydziestoletniej. Najpierw zamieszkały w budynku poza murami miejskimi, a następnie w patrycjuszowskiej kamienicy przy Rue de Morat. Wspólnota mieszka w tym miejscu do dziś. Zakon wizytek założył w 1610 roku św. Franciszek Salezy wraz ze św. Joanną de Chantal, a obrazy obojga świętych wiszą przy bocznym ołtarzu. Co zobaczysz w kościele? Projekt świątyni i zabudowań przypisuje się architektowi Jean-François Reyffowi (w źródłach niemieckojęzycznych: Hans Franz Reyff). Źródła różnią się co do dat budowy: podawane są lata 1653–1656 oraz 1653–1663. Bryła łączy elementy baroku, gotyku i renesansu. Barokowa fasada wychodzi na ulicę, a dębowe drzwi wieńczy rzeźbiona grupa Nawiedzenia autorstwa Reyffa. Wnętrze ma plan krzyża greckiego, a w posadzce widać herb zakonu wizytek. Kopułę wieńczy latarnia na klasycznych kolumnach, natomiast sklepienia gwiaździste są gotyckie. W niszach stoją rzeźby apostołów i świętych z XVII–XIX wieku. Tabernakulum głównego ołtarza wykonał Reyff w 1656 roku, a balustrady pochodzą z 1680 roku. Organy zbudował w 1826 roku Aloys Mooser. Chór zakonnic znajduje się po lewej stronie nawy, więc część wnętrza pozostaje niedostępna dla zwiedzających. Co kryje ogród z kaplicami? Według rejestru dóbr kultury (KGS nr 02092) w ogrodzie od strony Sarine stoją cztery oratoria. Wśród nich jest Notre-Dame-des-Ermites, przebudowana na początku XIX wieku, oraz Notre-Dame-de-Compassion z 1720 roku. Wymieniana jest też kaplica Świętej Rodziny z 1837 roku i kaplica Nazaretu z początku XIX wieku. Ogród pełnił funkcję przestrzeni modlitwy i codziennego życia sióstr, dlatego jest klauzurowy i nie służy jako park publiczny. Jak dotrzeć i kiedy zwiedzać? Klasztor leży w Starym Mieście Fryburga, w odległości krótkiego spaceru od katedry św. Mikołaja. Z dworca kolejowego dojdziesz tu pieszo przez centrum. Godziny otwarcia kościoła i zasady wejścia nie są podane na stronie miejskiej, dlatego warto je potwierdzić telefonicznie (+41 26 347 23 40) lub na stronie fribourg.la-visitation.org. Kościół jest czynnym miejscem kultu, więc obowiązuje cisza i skromny strój. Najczęstsze pytania Czy można wejść do ogrodu z kaplicami? Ogród należy do części klauzurowej klasztoru. Kaplice opisuje rejestr zabytków, ale nie są one standardowym punktem zwiedzania. Kto zaprojektował kościół? Jean-François Reyff, nazywany też Hansem Franzem Reyffem, który wykonał także rzeźbę nad wejściem i tabernakulum. Czy wstęp jest płatny? Strona miejska nie podaje informacji o opłatach. Najlepiej zapytać bezpośrednio w klasztorze. Ile czasu zajmuje wizyta? Na obejrzenie kościoła wystarczy około 20–30 minut, najlepiej w połączeniu ze spacerem po Starym Mieście.

Engelberg Abbey

Engelberg

Opactwo Engelberg (Kloster Engelberg) to czynny klasztor benedyktyński w miejscowości Engelberg w kantonie Obwalden, w środkowej Szwajcarii. Zabudowania stoją na początku doliny, nad którą wznoszą się alpejskie szczyty, a od XII wieku pozostają ośrodkiem życia zakonnego, nauki i rzemiosła. Jaka jest historia opactwa? Według roczników, na które powołuje się Historyczny Leksykon Szwajcarii, życie zakonne zaczęło się tu w 1120 roku w fundacji szlachcica Konrada von Sellenbüren. Pierwszym opatem został Adelhelm, a pierwsi mnisi przybyli z klasztoru Muri. W 1124 roku papież Kalikst II potwierdził uposażenie wspólnoty. Za opata Frowina (1147–ok. 1178) działało tu znane skryptorium, a w bibliotece do dziś przechowuje się rękopisy z tamtych czasów, między innymi Biblię z miniaturami. W 1604 roku opactwo przystąpiło do Szwajcarskiej Kongregacji Benedyktyńskiej. Kolejne dekady upłynęły na dążeniu do niezależności od biskupa diecezjalnego. Do 1814 roku klasztor należał do diecezji Konstancja, od tamtej pory podlega diecezji Chur. Patronami są Maryja (święto 15 sierpnia) i św. Mikołaj z Miry (6 grudnia). Co zobaczysz na miejscu? Obecny barokowy zespół klasztorny powstał po wielkim pożarze z 1729 roku, w latach 1730–1737. Największe wrażenie robi kościół klasztorny z bogatym, barokowo-rokokowym wystrojem. Podczas zwiedzania z przewodnikiem można wejść do biblioteki klasztornej i biblioteki muzycznej. Informacje o godzinach i terminach oprowadzania sprawdź na stronie kloster-engelberg.ch. Klasztor prowadzi również szkołę, stolarnię, winnicę i ogród. Dużą atrakcją jest pokazowa serowarnia klasztorna, w której przez szybę obserwuje się produkcję sera. Odwiedza ją dziennie kilkaset osób, a gotowe sery kupisz w sklepiku. Jak dojechać i kiedy przyjechać? Engelberg leży około 35 km na południe od Lucerny. Najwygodniej dojechać pociągiem regionalnym z Lucerny, a ze stacji do klasztoru dojdziesz pieszo w kilka minut przez centrum miejscowości. Opactwo położone jest na wysokości około 1000 m n.p.m., więc latem jest tu rześko, a zimą zalega śnieg. Zwiedzanie wnętrz jest możliwe przez cały rok, dlatego dobrze łączyć je z wycieczką na Titlis lub spacerem po dolinie. Klasztor jest czynny, więc w czasie modlitw zachowaj ciszę, a ubiór dobierz skromny. Najczęstsze pytania Czy opactwo Engelberg jest nadal czynne? Tak. Mieszka tu wspólnota benedyktynów, a klasztor prowadzi szkołę i własne warsztaty. Kiedy założono klasztor? Życie zakonne zaczęło się w 1120 roku, z fundacji Konrada von Sellenbüren. Obecne budynki pochodzą z lat 1730–1737, po pożarze. Czy można zwiedzić bibliotekę i serowarnię? Tak, biblioteki są dostępne podczas oprowadzań z przewodnikiem, a serowarnia ma stałą ekspozycję dla odwiedzających. Aktualne godziny sprawdź na oficjalnej stronie klasztoru. Czy trzeba zarezerwować wizytę? Do kościoła i serowarni zwykle wchodzi się bez rezerwacji. Przy zwiedzaniu bibliotek warto zapytać o terminy przed przyjazdem, zwłaszcza w sezonie.

Kloster in der Au

Einsiedeln

Kloster Au w Einsiedeln to żeńskie opactwo benedyktynek w dzielnicy Trachslau, w kantonie Schwyz w środkowej Szwajcarii. Mieszkanki nazywają je zwykle po prostu Frauenkloster Au. Nie należy go mylić z męskim opactwem Kloster Einsiedeln w centrum miasta, chociaż oba zgromadzenia łączy długa historia. Czym jest Kloster Au i gdzie leży? Klasztor stoi w Trachslau, na terenie gminy Einsiedeln, na południowy wschód od centrum miasta (współrzędne: 47,115 N, 8,729 E). To działający dom zakonny, a nie muzeum, więc zwiedzanie ogranicza się do tego, co klasztor udostępnia gościom. Okolica to typowy dla kantonu Schwyz pagórkowaty krajobraz z pastwiskami, w którym od wieków rolnictwo było podstawą utrzymania sióstr. Jak powstał klasztor? Początki sięgają średniowiecznych wspólnot tzw. Waldschwestern, czyli „sióstr leśnych”. Kobiety te żyły w sposób zbliżony do begin w okolicach Einsiedeln, a pierwsze wzmianki o nich pochodzą z 1359 roku. Ich domy podlegały opatowi z Einsiedeln, który w 1403 roku nadał statuty czterem wspólnotom: Alpegg, Hagenrüti, Vordere Au i Hintere Au. W czasie reformacji siostry przeniosły się z Alpegg do Vordere Au (w latach 1526–1536). Dopiero w XVII i XVIII wieku wspólnota stopniowo przyjęła ustrój klasztoru benedyktyńskiego. W 1651 roku używano nazwy „Gottshaus bey allen Heiligen in der Auw”. Siostry utrzymywały się z jałmużny i fundacji, z rękodzieła, takiego jak tkactwo i haft, oraz z gospodarstwa na ziemiach nabytych około 1650 roku. Co zobaczysz na miejscu? Zabudowania wielokrotnie odbudowywano. Pożar w 1684 roku zniszczył klasztor, a nowy kościół konsekrowano w 1687 roku. W XIX wieku powstał kościół neoromański. Obecny kościół klasztorny, współczesny w formie, konsekrowano w 1974 roku. W 1846 roku wprowadzono tu stałą adorację Najświętszego Sakramentu. Opiekę duszpasterską nad siostrami od początku sprawują benedyktyni z Einsiedeln. Jak zmieniał się status klasztoru? W 1983 roku wspólnota wstąpiła do federacji żeńskich klasztorów benedyktyńskich, a w 1984 roku została podniesiona do rangi opactwa. W 2004 roku mieszkały tu 21 sióstr, a w styczniu 2017 roku 13. Jak połączyć wizytę z Einsiedeln? Klasztor Au dobrze uzupełnia zwiedzanie miasta. Najpierw warto zobaczyć barokowe opactwo Kloster Einsiedeln, jeden z najważniejszych ośrodków pielgrzymkowych Szwajcarii, a następnie dojść lub dojechać do spokojniejszej dzielnicy Trachslau. Miejsce wpisuje się w trasy spacerowe po okolicy, co potwierdzają opisy na portalu Komoot. Szczegółowe godziny nabożeństw i dostępności kościoła sprawdź przed wyjazdem u klasztoru. Najczęstsze pytania Czy Kloster Au to to samo co opactwo Einsiedeln? Nie. Kloster Au to osobny, żeński klasztor benedyktynek w Trachslau. Męskie opactwo Einsiedeln stoi w centrum miasta i sprawuje opiekę duszpasterską nad siostrami. Od kiedy istnieje wspólnota? Pierwsze wzmianki o jej poprzedniczkach, Waldschwestern, pochodzą z 1359 roku. Statuty od opata otrzymały w 1403 roku, a rangę opactwa klasztor uzyskał w 1984 roku. Kiedy zbudowano obecny kościół? Nowoczesny kościół klasztorny konsekrowano w 1974 roku. Wcześniejsze świątynie to kościół z 1687 roku, wzniesiony po pożarze, oraz neoromański z XIX wieku. Czy to czynny klasztor? Tak. W 2017 roku mieszkało w nim 13 sióstr, które prowadzą życie zakonne z modlitwą i pracą.

Zisterzienserinnenabtei Magdenau

Wolfertswil

Opactwo cysterek Magdenau (Zisterzienserinnenabtei Magdenau) leży przy miejscowości Wolfertswil, w gminie Degersheim w kantonie St. Gallen. To działający klasztor żeński, w którym siostry żyją według reguły św. Benedykta. Jest jednym z najstarszych klasztorów cysterskich w Szwajcarii wschodniej i zarazem obiektem objętym ochroną jako dobro kultury. Jaka jest historia opactwa? Początki sięgają XIII wieku. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii w 1228 roku w St. Gallen osiadła wspólnota beginek. W 1244 roku przeniosła się ona do Magdenau, gdy Rudolf Giel von Glattburg z żoną Gertrudą podarował jej prawa patronackie nad kościołem św. Werony oraz okoliczne gospodarstwa. Biskup Konstancji zobowiązał wspólnotę do życia według reguły benedyktyńskiej i cysterskich konstytucji. Kantonalna archeologia St. Gallen podaje rok 1247 jako początek przynależności do zakonu cystersów, a źródła historyczne mówią o związku z opactwem Wettingen najpóźniej od 1261 roku. Zabudowania klasztorne w typowym cysterskim układzie konsekrowano w 1278 roku. Po kasacie Wettingen w 1841 roku nadzór nad klasztorem objęło w 1854 roku opactwo Mehrerau koło Bregencji. Według danych z 2007 roku w konwencie mieszkało 16 sióstr. Co zobaczysz na miejscu? Zabudowania z XVII wieku. Klasztor otrzymał wtedy barokową oprawę. Wyróżniają się boazerowane izby z ozdobnymi piecami oraz cykl emblematów w domu gościnnym. Dom gościnny (Gästehaus). Wpisano go do federalnego inwentarza dóbr kultury (KGS). Opisuje się go jako budowlę z XVII wieku wzniesioną na średniowiecznych fundamentach. Kościół klasztorny. Obecna świątynia powstała w latach 1952-1953 w miejscu dawnego kościoła, więc jej wnętrze jest nowoczesne, a nie barokowe. Dla porządku: to klasztor czynny. Zasady zwiedzania i godziny wejścia sprawdź przed wyjazdem na stronie kloster-magdenau.ch. Gdzie leży i jak dojechać? Opactwo znajduje się na współrzędnych około 47,402 N, 9,171 E, w pagórkowatej okolicy Toggenburga, w gminie Degersheim. Adres pocztowy wskazuje Wolfertswil. Najwygodniej dotrzeć samochodem z St. Gallen lub Wil. Jeśli jedziesz komunikacją publiczną, wybierz jako punkt docelowy Degersheim lub Wolfertswil i sprawdź połączenia lokalnych autobusów w rozkładzie SBB. Kiedy warto przyjechać? Miejsce sprzyja spokojnej wizycie, najlepiej w ciągu dnia i przy dobrej pogodzie, gdy można połączyć zwiedzanie ze spacerem po okolicznych wzgórzach. Pamiętaj o ciszy i o rytmie modlitw sióstr, który wyznacza życie klasztoru. Najczęstsze pytania Czy Magdenau to klasztor czynny? Tak. Wspólnota cysterek żyje tu według reguły św. Benedykta do dziś. W którym roku założono opactwo? Wspólnota przeniosła się do Magdenau w 1244 roku. Przynależność do zakonu cystersów datuje się na 1247 lub 1250, a konsekracja klasztoru nastąpiła w 1278 roku. Czy kościół jest średniowieczny? Nie. Obecny kościół klasztorny zbudowano w latach 1952-1953 w miejscu starszego. Gdzie sprawdzić godziny odwiedzin? Na oficjalnej stronie klasztoru, kloster-magdenau.ch. Ponieważ to klasztor czynny, zasady wejścia mogą się różnić w zależności od dnia.

Former Franciscan cloister

Werthenstein

Dawny klasztor franciszkanów w Werthenstein (Kloster Werthenstein) stoi nad rzeką Emme w kantonie Lucerna i przez wieki był jednym z ważniejszych ośrodków pielgrzymkowych środkowej Szwajcarii. Połączony z kościołem pielgrzymkowym zespół leży w niewielkiej miejscowości Werthenstein, która rozwinęła się dopiero dzięki napływowi pątników. Jaka jest historia tego miejsca? Według podania w okolicy około 1500 roku poszukiwacz złota nad Emme usłyszał anielski śpiew. Wieść o cudownych uzdrowieniach szybko się rozeszła i powstała pierwsza kaplica z trzema ołtarzami, konsekrowana w 1520 roku. W czasach reformacji do Werthenstein trafiła Pietà z miejscowości Fribach w kantonie Berno i to ona stała się centrum kultu. Rada miasta Lucerny zdecydowała w 1607 roku o budowie nowego kościoła, który poświęcono w 1616 roku. Klasztor założono w 1630 roku, a w 1636 przejęli go franciszkanie z Lucerny. W 1634 odkryto źródło, znane później jako Gnadenbrünneli, czyli „źródełko łask”. W XVII i na początku XVIII wieku przybywało tu według przekazów nawet 80 tysięcy pielgrzymów rocznie, choć ta liczba nie jest ściśle udokumentowana. Jak klasztor stracił funkcję zakonną? W 1798 roku władze zakazały przyjmowania nowicjuszy. W 1826 roku zawaliło się sklepienie nawy kościoła. W 1838 roku rząd kantonu Lucerna zlikwidował konwent, a wyposażenie wystawiono na licytację. Kościół zachował rolę parafialną, a od 1909 roku dawną gospodę klasztorną wykorzystywali misjonarze Świętej Rodziny. Remonty prowadzone od 1953 roku ukształtowały obecny wygląd zespołu. Co zobaczysz na miejscu? Przede wszystkim kościół pielgrzymkowy i budynki dawnego klasztoru w dolinie Emme. Obiekt jest wpisany do szwajcarskiego inwentarza dóbr kultury, więc warto potraktować go jako zabytek o znaczeniu regionalnym. Położenie nad rzeką sprawia, że wizytę łatwo połączyć ze spacerem po okolicy. Kiedy przyjechać? Zwiedzanie najlepiej zaplanować na dzień o dobrej pogodzie, gdy można zajrzeć do kościoła i przejść się wokół zabudowań. Godziny dostępu wnętrz warto sprawdzić wcześniej w parafii lub u lokalnych władz turystycznych, bo kościół pełni funkcje parafialne. Najczęstsze pytania Czy to nadal czynny klasztor? Nie. Konwent franciszkański zlikwidowano w 1838 roku. Kościół służy dziś jako parafialny. Kiedy powstał klasztor? Inwentarz dóbr kultury podaje rok założenia 1630, a przekazanie franciszkanom z Lucerny 1636. Dlaczego ludzie przyjeżdżali do Werthenstein? Pielgrzymów przyciągał kult Pietà oraz opowieści o uzdrowieniach i cudownym źródle odkrytym w 1634 roku. Gdzie leży Werthenstein? W kantonie Lucerna, nad rzeką Emme, w regionie Entlebuch.

Baldegger Schwestern

Baldegg

Klasztor Baldegg (Kloster Baldegg) stoi w Baldegg, części gminy Hochdorf w kantonie Lucerna, w regionie Seetal. To dom macierzysty Sióstr z Baldegg (Baldegger Schwestern), jednego z najważniejszych żeńskich zgromadzeń w Szwajcarii, a zarazem ciekawy przykład powojennej architektury sakralnej. Czym jest klasztor w Baldegg? Miejsce jest siedzibą zgromadzenia nauczycielskiego, które w 1830 roku założyli kapelan z Hochdorf Josef Leonz Blum i Joseph Widmer, uczniowie teologa Johanna Michaela Sailera. Za wzór posłużyły siostry szkolne z Ribeauvillé. Blum był współwłaścicielem późnośredniowiecznego zamku Baldegg i dzięki stowarzyszeniu wspierającemu pozyskał budynki na pierwszy dom wspólnoty. Zgromadzenie uchodzi za pierwsze szwajcarskie zgromadzenie sióstr szkolnych. Od 1866 roku siostry zajmowały się także opieką nad chorymi, a od 1921 roku prowadziły misje w Afryce i Azji. Co zobaczysz na miejscu? Główną atrakcją jest nowoczesny dom macierzysty zaprojektowany przez Marcela Breuera, urodzonego na Węgrzech architekta związanego z Harvardem i znanego także z projektów mebli. Siostry najpierw ogłosiły konkurs, jednak odrzuciły zwycięski projekt. Zwróciły się wtedy do Breuera, za podpowiedzią kantonalnego dyrektora budownictwa z Lucerny. Budynek ukończono na początku lat 70. XX wieku, a prace wykonały lokalne firmy. Założenia były jasne: obiekt miał być piękny, praktyczny, skromny, pozbawiony luksusu i ekologiczny. Efekt to betonowa bryła z płaskim dachem, otoczona zieloną łąką i dużą otwartą przestrzenią. Dla sióstr była to zmiana codzienności, bo po raz pierwszy dostały pojedyncze pokoje. Kościół instytutowy to prosta sala na około 500 miejsc, doświetlona oknami w dachu. Breuer zaprojektował również detale wnętrza, między innymi świeczniki przypominające rakiety. Wyposażenie i zabudowa zachowały się w dużej mierze w oryginalnym stanie. Jak dotrzeć? Kompleks leży przy jeziorze Baldeggersee w Seetal. Na miejscu działa przystanek kolejowy Baldegg Kloster, więc dojazd pociągiem jest wygodny. Dojedziesz także samochodem z Hochdorf. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników architektury XX wieku i brutalizmu, historii zakonów i pieszych wędrówek wokół jeziora. Najlepiej połączyć wizytę ze spacerem w okolicy Baldeggersee. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował klasztor w Baldegg? Obecny dom macierzysty zaprojektował Marcel Breuer. Powstał po odrzuceniu zwycięskiego projektu konkursowego. Kiedy powstało zgromadzenie? W 1830 roku. Założyli je Josef Leonz Blum i Joseph Widmer. Ile sióstr mieszka we wspólnocie? W latach 60. XX wieku było ich 1060, obecnie około 140. Czy w Baldegg jest stacja kolejowa? Tak, przystanek Baldegg Kloster leży przy klasztorze.

St. Gallenberg Monastery

Oberbüren

Klasztor St. Gallenberg w Oberbüren (kanton St. Gallen) to dawny klasztor benedyktynek, znany też jako Kloster Glattburg. Stoi nad Thurą, w miejscu, gdzie wpada do niej rzeka Glatt, w otoczeniu zielonej doliny we wschodniej Szwajcarii. Budowla łączy przebudowany zamek z barokowym kościołem klasztornym z końca XVIII wieku. Jaka jest historia klasztoru? Zamek Glattburg był w średniowieczu lennem opactwa St. Gallen. W 1621 roku przeszedł w ręce rodu Reding von Biberegg, a w 1649 opactwo odkupiło go i kazało odnowić. Dzieje wspólnoty zaczęły się w 1754 roku w Libingen: ksiądz Joseph Helg założył tam pierwszą w Szwajcarii wspólnotę Wieczystej Adoracji. W 1761 roku siostry przyjęły regułę św. Benedykta. W 1781 roku przeniosły się do Glattburga, gdzie zamek przebudowano na klasztor i dobudowano kościół oraz dom gościnny. Przeprowadzką kierowała przeorysza Maria Gertrud Wieler. Prace budowlane trwały od sierpnia 1780 do sierpnia 1784 roku. W 1984 roku wspólnota otrzymała rangę opactwa. Siostry prowadziły też szkołę gospodarstwa domowego i prac ręcznych dla dziewcząt, czynną do 1968 roku. W latach 1798–1799, podczas ewakuacji, kronikarka Wiborada Zislin pomogła ocalić klasztor przed zajęciem przez wojska francuskie. Co zobaczysz na miejscu? Największą wartość ma wnętrze kościoła, określane jako późnobarokowe dzieło sztuki w pełnej spójności. Wznieśli je budowniczowie Simon i Georg Schratt, polichromię wykonał malarz Franz Anton Weiss, a rzeźby wyszły spod ręki Johannesa Wirthensohna. Szwajcarski inwentarz dóbr kultury (wpis KGS 08208) wymienia też kaplicę Niepokalanej, wzniesioną około 1780–1781 roku według projektu Simona Schratta, z freskiem w kopule, który przypisuje się Weissowi. Sam kompleks leży na uboczu, wśród pól i zalesionych wzgórz, więc dobrze nadaje się na spokojny przystanek podczas wycieczki po okolicy Wil i St. Gallen. Czy klasztor jest nadal zamieszkany? Nie na stałe. Według doniesień prasowych pięć benedyktynek z St. Gallenberg przenosi się na trzyletni okres próbny do klasztoru St. Lazarus w Seedorf w kantonie Uri. Jako powód podano wysokie koszty personelu, utrzymania i remontów, których wspólnota nie może dłużej pokrywać. Los budynków pozostaje otwarty, dlatego przed wizytą sprawdź aktualne zasady wejścia w diecezji St. Gallen lub w urzędzie gminy Oberbüren. Jak dotrzeć do Oberbüren? Oberbüren leży przy linii kolejowej między Wil a Uzwil, z połączeniami w stronę St. Gallen, a do klasztoru dochodzi się z miejscowości pieszo lub rowerem wzdłuż Thury. Samochodem dojedziesz autostradą A1 do zjazdu Wil lub Uzwil. Współrzędne obiektu to 47,4610 N, 9,1565 E. Najczęstsze pytania Kto założył wspólnotę sióstr? Ksiądz Joseph Helg, w 1754 roku w Libingen. Siostry przeniosły się do Glattburga w 1781 roku. Kiedy powstały obecne budynki klasztoru i kościoła? Budowa trwała od sierpnia 1780 do sierpnia 1784 roku, a pomieszczenia mieszkalne były gotowe od listopada 1781 roku. Czym wyróżnia się kościół? Spójnym późnobarokowym wnętrzem autorstwa Schrattów, Franza Antona Weissa i Johannesa Wirthensohna. Czy mogę zwiedzić klasztor? Zasady wejścia zmieniają się w związku z wyprowadzką sióstr. Przed wyjazdem zapytaj w gminie Oberbüren lub w diecezji St. Gallen.

Kloster Ingenbohl

Brunnen

Kloster Ingenbohl w Brunnen to dom macierzysty Sióstr Miłosierdzia Świętego Krzyża, położony na wzgórzu w gminie Ingenbohl, tuż nad Brunnen w kantonie Schwyz. Kompleks z kościołem klasztornym, parkiem i cmentarzem sióstr to jedno z ważniejszych miejsc katolickiej Szwajcarii centralnej, a zarazem spokojny cel krótkiego spaceru nad Jeziorem Czterech Kantonów. Czym jest Kloster Ingenbohl? Zgromadzenie powstało w 1856 roku z inicjatywy kapucyna Theodosiusa Florentiniego i Marii Teresii Scherer. Początki sięgają szpitala pomocniczego w Chur, gdzie Scherer pełniła funkcję przełożonej. W 1856 roku decyzja biskupa podzieliła dawny instytut na dwie kongregacje, a Ingenbohl wyznaczono na dom macierzysty Sióstr Miłosierdzia Świętego Krzyża. Maria Teresia Scherer została w 1857 roku pierwszą przełożoną generalną i kierowała wspólnotą aż do śmierci w 1888 roku. Jan Paweł II beatyfikował ją w 1995 roku. Według Deutsche Biographie jej grób znajduje się w krypcie kościoła klasztornego. Dziś instytut to międzynarodowa wspólnota na prawie papieskim, o franciszkańskim charakterze, licząca około 2600 sióstr w 18 krajach. W 2025 roku, w 200. rocznicę urodzin założycielki, w klasztorze zorganizowano wystawę. Co zobaczysz na wzgórzu klasztornym? Najlepszym sposobem zwiedzania jest Klosterweg, czyli ścieżka klasztorna o długości 1,12 km, na którą zaplanuj około 50 minut. Trasa jest łatwa i ma dziewięć stacji. Zaczyna się przy Haus Maria Theresia (Schönenbuchstrasse 2), a kończy w parku klasztornym. Wśród stacji znajdziesz: kościół klasztorny, Theresianum z Himmelsleiter ("drabiną do nieba"), grotę lourdzką, cmentarz sióstr, widok na parafialny kościół św. Leonarda. Kody QR przy stacjach prowadzą do dodatkowych opisów i filmów, a broszurę o ścieżce można pobrać w PDF. Na odpoczynek jest Hügel Café. Jak dojechać do Kloster Ingenbohl? Z dworca Brunnen SBB dojdziesz pieszo w około 10 minut (stara droga kantonalna, Kirchweg, Klosterstrasse). Autobusem Auto AG Schwyz dojedziesz do przystanku „Ingenbohl, Klosterstrasse". Samochodem zjedź z autostrady A4 w Brunnen i jedź przez Schwyzerstrasse oraz Klosterstrasse. Parking dla gości klasztoru jest oznaczony od Klosterstrasse. Czy można wejść do środka? Strona ścieżki nie podaje stałych godzin otwarcia. Zwiedzanie z przewodnikiem organizuje się na zapytanie pod numerem 041 825 20 00. Więcej informacji znajdziesz na stronie kloster-ingenbohl.ch. Pamiętaj, że to czynny dom zakonny, więc zachowaj ciszę i szacunek dla mieszkających tu sióstr. Najczęstsze pytania Kto założył Kloster Ingenbohl? Kapucyn Theodosius Florentini i Maria Teresia Scherer. Instytut w obecnej formie wyodrębniono w 1856 roku, a Scherer była jego pierwszą przełożoną generalną. Gdzie jest pochowana Maria Teresia Scherer? Według Deutsche Biographie w krypcie kościoła klasztornego w Ingenbohl. Zmarła w 1888 roku, a w 1995 roku została beatyfikowana. Ile zajmuje spacer po wzgórzu klasztornym? Ścieżka Klosterweg ma 1,12 km i około 50 minut marszu. Jest łatwa, więc nadaje się także dla rodzin. Czy potrzebna jest rezerwacja? Na spacer po terenie nie, ale zwiedzanie z przewodnikiem trzeba uzgodnić telefonicznie.

Curative education school Schulzentrum Maria Opferung

Zug

Klasztor Maria Opferung w Zug to zabytkowy kompleks klasztorny kapucynek, położony powyżej starego miasta Zug w Szwajcarii. Dziś w jego sąsiedztwie działa Schulzentrum Maria Opferung, szkoła specjalna, ale dla zwiedzającego najciekawszy jest sam budynek i jego czterowiekowa historia. Czym jest Maria Opferung? To dawny klasztor sióstr kapucynek. Zgodnie z zapiskami z archiwum Zurlaubenów wspólnota powstała w 1591 roku z inicjatywy Vereny Huwiler. W 1611 roku przeprowadzono reformę zakonu, a opiekę wizytatorską powierzono opatowi z klasztoru Muri. Sam budynek konwentu pochodzi z 1608 roku, a jego najstarsze fragmenty sięgają około 1580 roku. Kanton Zug podkreśla, że klasztor od wieków wiąże się z nauczaniem. Instytut Maria Opferung prowadził działalność edukacyjną, a ślady tej historii zachowały się w zbiorach: Museum Burg Zug opracowało ruchomy dobytek klasztoru i instytutu. Z ponad 22 tysięcy zarejestrowanych przedmiotów około 2350 jednostek trafiło do kolekcji muzeum, tworząc obraz dziejów sakralnych, kulturowych i oświatowych miasta. Co zobaczysz na miejscu? Budynek jest objęty ochroną konserwatorską. Przez cztery stulecia rozbudowywano go i przebudowywano, dlatego pod dawnym tynkiem odkryto różne fazy budowy: mur z kamienia łamanego z kamiennymi obramieniami oraz fragmenty ryglowe z drewnianymi ramami. Źródła datują okna i okiennice na lata 1743-1744. W latach 2018-2019 odnowiono elewacje wszystkich czterech głównych stron budynku, bo tynk przestał trzymać się podłoża. Nowy tynk wzorowano na warstwach z lat 1900-1910. Konserwatorzy odnowili też okiennice, ościeżnice, cokół, drzwi i podbitkę dachu. Prace zaplanowało biuro Hegglin Cozza Architekten z Zug, a nadzorowała je Anke Köth z kantonalnego urzędu ochrony zabytków. Projekt zdobył srebrny medal w konkursie Schweizer Preis für Putz und Farbe. Rząd kantonu przekazał z funduszu loteryjnego 650 tysięcy franków na renowację, aby w przyszłości udostępnić klasztor mieszkańcom Zug. Jak dotrzeć? Kompleks leży na wzgórzu nad starówką, około 47,163 N, 8,521 E. Z centrum Zug dojdziesz pieszo, kierując się w górę od strony starego miasta. Budynku warto szukać razem ze spacerem po Altstadt. Kiedy odwiedzić? Obiekt oglądasz z zewnątrz, więc najlepsza jest pogoda i dobre światło dzienne, gdy widać elewacje i fakturę odnowionego tynku. Teren szkolny nie jest atrakcją z biletem, dlatego szanuj pracę placówki. Najczęstsze pytania Czy w klasztorze Maria Opferung mieszkają jeszcze siostry? Źródła, z których korzystamy, opisują go jako dawny klasztor kapucynek i instytut. Dziś w tej okolicy działa szkoła specjalna Schulzentrum Maria Opferung. Z którego wieku pochodzi budynek? Konwent datuje się na 1608 rok, a najstarsze części na około 1580. Czy klasztor jest zabytkiem? Tak, budynek jest chroniony jako zabytek, a jego elewacje odnowiono w latach 2018-2019. Gdzie obejrzeć przedmioty z klasztoru? Część zbiorów instytutu trafiła do Museum Burg Zug, które opracowało ruchomy dobytek dawnego klasztoru.

Kloster Werd

Eschenz

Kloster Werd to klasztor franciszkański na wyspie Werd, położonej na Renie tuż przy Eschenz w kantonie Turgowia, w Szwajcarii, w rejonie Untersee, czyli dolnej części Jeziora Bodeńskiego. To spokojny cel jednodniowej wycieczki, który łączy historię religii, archeologię i spacer po wodzie. Czym jest Kloster Werd? Na niewielkiej wyspie stoi kompleks z kaplicą i budynkami klasztornymi. Od 1957 roku wyspę dzierżawią od opactwa w Einsiedeln franciszkanie, a od 1967 roku tworzą tu stały konwent. Wyspa należy do Einsiedeln od 958 roku, wraz z domem i kaplicą. Dlaczego wyspa Werd ma znaczenie historyczne? Tradycja wiąże miejsce ze świętym Otmarem, który według przekazów zmarł tu na wygnaniu w 759 roku. Jego szczątki przeniesiono w 769 roku do St. Gallen. Kaplica upamiętniająca świętego była w średniowieczu kilkakrotnie przebudowywana, a w nowszych czasach odnawiana w latach 1962–1963 oraz 1998–1999. W 1767 roku na wyspę trafiła relikwia Otmara, co wyraźnie ożywiło ruch pielgrzymkowy. Od późnego średniowiecza do 1738 roku tutejsza plebania pełniła funkcję domu parafialnego dla Eschenz. Co jeszcze kryje wyspa? Werd to także ważne stanowisko archeologiczne. Wykopaliska z lat 1931–1935 odsłoniły ślady z mezolitu, neolitu i epoki brązu. Od I wieku n.e. przez Ren w tym miejscu prowadził rzymski drewniany most. Od 2011 roku stanowisko Insel Werd wchodzi w skład wpisu UNESCO „Prehistoryczne osady palafitowe w rejonie Alp”. Jak dotrzeć na wyspę? Do wyspy idzie się z Eschenz pieszo drewnianą kładką o długości około 150 metrów. Eschenz leży nad Renem, niedaleko Stein am Rhein, więc dojazd koleją lub samochodem i krótki spacer od wsi wystarczą, by znaleźć się przy klasztorze. Całość zwiedzisz spokojnie w godzinę lub dwie, a z wizytą dobrze połączyć spacer brzegiem Renu. Kiedy przyjechać? Najprzyjemniej jest od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy pogoda sprzyja spacerom nad wodą. Ponieważ to czynny klasztor i miejsce kultu, zachowaj ciszę i zwróć uwagę na ewentualne godziny nabożeństw. Najczęstsze pytania Czy na wyspę Werd trzeba płacić za wstęp? Spacer po wyspie i dojście kładką nie wymagają biletu wstępu w opisanych źródłach. Warto sprawdzić aktualne informacje na stronie klasztoru. Kto mieszka w klasztorze? Franciszkanie, którzy dzierżawią wyspę od opactwa Einsiedeln od 1957 roku i tworzą tu konwent od 1967 roku. Z kim związana jest kaplica? Ze świętym Otmarem, pierwszym opatem St. Gallen, który zmarł na wyspie w 759 roku. Czy to miejsce ma status światowego dziedzictwa? Tak, stanowisko archeologiczne Insel Werd należy od 2011 roku do wpisu UNESCO dotyczącego prehistorycznych osad palafitowych wokół Alp.

Kloster St. Georgen zu Stein am Rhein

Stein am Rhein

Kloster St. Georgen w Stein am Rhein to dawny klasztor benedyktyński nad Renem, w kantonie Szafuza, dziś otwarty dla zwiedzających jako Museum Kloster Sankt Georgen. Leży w jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych miasteczek północnej Szwajcarii, tuż przy granicy z Niemcami. Jaka jest historia klasztoru? Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii fundację założyli około 970 roku książę szwabski Burchard III i jego żona Hadwiga na wzgórzu Hohentwiel koło Singen. Król Henryk II przeniósł ją w 1007 roku do Stein am Rhein, gdzie opactwo dostało bogate uposażenie. Przez kolejne stulecia, od XI do XIII wieku, opat św. Jerzego należał do najpotężniejszych postaci w okolicy między Konstancją a Szafuzą. Koniec wspólnoty przyniosła reformacja. Klasztor rozwiązano 5 lipca 1525 roku. Ostatnim opatem był David von Winkelsheim, z którym wiąże się Festsaal z 1516 roku, uznawany za jeden z najważniejszych cykli malarskich wczesnej nowożytności na północ od Alp. Co zobaczysz w muzeum? Zabudowania klasztorne zachowały się w układzie wokół dziedzińca i wciąż pozwalają odczytać dawny podział na część reprezentacyjną i mieszkalną. W muzeum zobaczysz wnętrza opata, w tym wspomniany Festsaal z bogatą dekoracją malarską, oraz kolekcję przedmiotów związanych z życiem klasztoru i miasta. To dobre miejsce, by zrozumieć, jak wyglądało życie religijne i polityczne regionu przed reformacją. Kto zarządza obiektem? W 1926 roku dawny klasztor przeszedł z majątku prywatnego do fundacji Gottfried-Keller-Stiftung, a od 1945 roku kompleks należy do Konfederacji Szwajcarskiej. Muzeum prowadzone jest przez fundację i figuruje wśród muzeów związanych z Federalnym Urzędem Kultury. Obiekt znajduje się w szwajcarskim wykazie dóbr kultury o znaczeniu krajowym. Kiedy przyjechać? Muzeum działa sezonowo, od kwietnia do października, od wtorku do niedzieli w godzinach 11:00–18:00. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny i ceny na stronie muzeum, ponieważ mogą się zmieniać. Wizytę najlepiej połączyć ze spacerem po starówce Stein am Rhein, do której klasztor przylega, oraz nadreńskim brzegiem. Najczęstsze pytania Czy klasztor jest nadal czynny? Nie. Wspólnotę rozwiązano w 1525 roku w czasie reformacji, a dziś budynki pełnią funkcję muzeum. Kto założył klasztor? Pierwotną fundację ufundowali około 970 roku Burchard III Szwabski i Hadwiga na Hohentwiel. W 1007 roku król Henryk II przeniósł ją do Stein am Rhein. Co jest najcenniejsze w zbiorach? Za najważniejszy element uchodzi Festsaal z 1516 roku, związany z ostatnim opatem, Davidem von Winkelsheimem. W jakich miesiącach muzeum jest otwarte? Od kwietnia do października, od wtorku do niedzieli, od 11:00 do 18:00.

Former Ittingen Charterhouse

Warth-Weiningen

Dawna Kartuzja Ittingen (Kartause Ittingen) leży w Warth-Weiningen, w szwajcarskim kantonie Turgowia. Dawny klasztor kartuzów jest dziś jednocześnie muzeum, hotelem i działającym gospodarstwem, więc łatwo spędzić tu cały dzień, a nawet zostać na noc. Jaka jest historia Kartuzji Ittingen? Na tym wzgórzu w 1079 roku stanął nowy zamek rycerski. W 1152 roku trzej potomkowie panów z Ittingen założyli tu fundację kanoników regularnych św. Augustyna, podległą opactwu St. Gallen. Kartuzi sprowadzili się w 1461 roku i zostali na kolejne stulecia. To oni nadali kompleksowi obecny charakter: barokowy kościół o barwnym, bogatym wnętrzu oraz czternaście mnisich cel, w których zakonnicy mieszkali osobno, każdy we własnym domku. Klasztor rozwiązano w XIX wieku, a w 1977 roku obiekt przejęła Fundacja Kartause Ittingen i przeprowadziła kilkuletnią renowację. Co zobaczysz na miejscu? Barokowy kościół klasztorny – najbardziej efektowne wnętrze kompleksu. Ittinger Museum – wystawa o dziejach klasztoru i życiu kartuzów; w wybrane dni odbywają się oprowadzania poświęcone życiu mnichów. Kunstmuseum des Kantons Thurgau – muzeum sztuki kantonu mieści się w tych samych murach. Cele mnichów i krużganek – pokazują, jak wyglądał codzienny rytm zakonu milczenia. Gospodarstwo – własna serowarnia (około sześciu rodzajów sera, a także jogurt, masło i śmietana), winnica i ogród warzywny. Czy można tu zjeść i przenocować? Tak. W dawnym klasztorze działa hotel z restauracją, a produkty z gospodarstwa trafiają na stoły i do sklepu. Fundacja prowadzi obiekt także jako przedsiębiorstwo społeczne: w hotelu pracuje około 60 osób o szczególnych potrzebach. Zakwaterowanie sprawdzi się jako baza do wycieczek po Turgowii i okolicach Jeziora Bodeńskiego. Jak dojechać? Kartuzja leży w gminie Warth-Weiningen, na północny wschód od Frauenfeldu, na współrzędnych około 47,584 N i 8,867 E. Dojedziesz samochodem (parking przy kompleksie) lub transportem publicznym z Frauenfeldu; rozkład połączeń warto sprawdzić w szwajcarskiej wyszukiwarce SBB. Kiedy przyjechać? Teren kompleksu i ogród można zwiedzać o każdej porze roku, ale najprzyjemniej jest od wiosny do jesieni, gdy działa ogród i można spacerować po okolicznych polach i winnicy. Godziny muzeów i terminy oprowadzań sprawdź na stronie kartause.ch. Najczęstsze pytania Czy w Kartuzji Ittingen mieszkają jeszcze mnisi? Nie. Życie zakonne zakończyło się w XIX wieku; dziś obiekt prowadzi fundacja. Ile muzeów jest na miejscu? Dwa: Ittinger Museum poświęcone historii klasztoru oraz muzeum sztuki kantonu Turgowia. Czy można tu nocować? Tak, w klasztorze działa hotel z restauracją. Czy kupię lokalne produkty? Tak, gospodarstwo wytwarza ser, wino i warzywa z własnych upraw.

Opactwo Sankt Gallen

St. Gallen

Opactwo Sankt Gallen (niem. Stiftsbezirk St. Gallen) to dawny kompleks klasztorny w centrum miasta St. Gallen we wschodniej Szwajcarii, od 1983 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Tworzą go katedra, dawne zabudowania konwentu z biblioteką oraz archiwum i place wokół nich. Skąd wzięło się opactwo? Według tradycji irlandzki mnich Gall osiadł w tej okolicy jako pustelnik około 612 roku. Klasztor jako instytucja powstał w VIII wieku, a przez kolejne stulecia należał do najważniejszych ośrodków kultury w Europie: działało tu scriptorium, szkoła i duży zbiór ksiąg. Zakonnicy państwa klasztornego rządzili okolicą aż do sekularyzacji w 1805 roku. W 1847 roku utworzono diecezję St. Gallen, a dawny kościół klasztorny pełni funkcję jej katedry. Co zobaczysz w Stiftsbezirk? Katedra – barokowy kościół z lat 1755–1768, część przebudowy całego zespołu w tym stylu. Wnętrze jest jasne, bogato zdobione stiukami i freskami. Biblioteka klasztorna (Stiftsbibliothek) – najsłynniejsza atrakcja. Sala barokowa, której autorem jest Peter Thumb, została ukończona tuż przed jego śmiercią w 1767 roku. Zbiory liczą ponad 170 tysięcy woluminów, w tym około 2100 średniowiecznych rękopisów. Wśród eksponatów jest Plan St. Gallen z okolic 820 roku, czyli najstarszy znany plan architektoniczny narysowany na pergaminie, a także rękopis epopei Nibelungów (Cod. Sang. 857) i Abrogans, jeden z najstarszych słowników łacińsko-niemieckich. W 2017 roku zasoby biblioteki i archiwum trafiły na listę UNESCO „Pamięć Świata”. Mumia egipska w wystawie bibliotecznej to nietypowy dodatek do księgozbioru. Dziedziniec i otoczenie – zabudowania konwentu stoją wokół placu, po którym spaceruje się między katedrą a biblioteką. Jak zwiedzać bibliotekę? Aby chronić zabytkową podłogę, w sali barokowej chodzi się w filcowych ochraniaczach na buty, wydawanych przy wejściu. Rękopisy są delikatne, dlatego prezentuje się je w ramach zmieniających się wystaw tematycznych, a nie całą kolekcję naraz. Jak dojechać? Stiftsbezirk leży w samym centrum starego miasta, na pieszym dystansie od dworca głównego St. Gallen. Miasto ma bezpośrednie połączenia kolejowe m.in. z Zurychem oraz miejscowościami nad Jeziorem Bodeńskim. Po centrum najwygodniej poruszać się pieszo. Kiedy przyjechać? Zespół można zwiedzać o każdej porze roku, a wnętrza biblioteki i katedry dają schronienie przy deszczowej pogodzie. Godziny otwarcia i ceny biletów do biblioteki sprawdź przed wizytą na oficjalnej stronie stiftsbezirk.ch, ponieważ biblioteka bywa zamykana na czas wystaw i wydarzeń. Najczęstsze pytania Czy opactwo Sankt Gallen jest na liście UNESCO? Tak, wpis nastąpił w 1983 roku. Obejmuje cały zespół klasztorny wraz z biblioteką i archiwum. Kto założył klasztor? Tradycja wiąże początek z pustelnią irlandzkiego mnicha Galla około 612 roku. Samo opactwo zorganizowano w VIII wieku. Czy w bibliotece wolno robić zdjęcia? Zasady fotografowania ustala biblioteka i mogą się zmieniać, dlatego zapytaj przy kasie lub sprawdź je na stronie oficjalnej. Ile czasu zarezerwować na wizytę? Na bibliotekę i katedrę wystarczy zwykle około dwóch godzin, a z krótkim spacerem po starym mieście wygodnie wypełnisz pół dnia.

Former St. Urban's Abbey

St. Urban

Dawne opactwo St. Urban w miejscowości St. Urban w kantonie Lucerna to jeden z najważniejszych zespołów barokowych w Szwajcarii. Przez ponad sześć wieków mieszkali tu cystersi, a po kasacie klasztoru w jego murach działał szpital psychiatryczny. Jak powstało opactwo St. Urban? Klasztor ufundowali w 1194 roku baronowie von Langenstein i von Kapfenberg na swoich własnych gruntach. Klasztorem macierzystym był Lützel. Pierwsi mnisi osiedlili się w dolinie rzeki Rot w 1195 roku, a wcześniej wspólnota miała celę w Kleinroth, dziś części gminy Langenthal. W XIII i XIV wieku opactwo skupiło liczne dobra poza swoim rdzennym terenem i zyskało własną jurysdykcję, co upodobniło je do małego państwa feudalnego. Dlaczego zespół uchodzi za perełkę baroku? Obecną zabudowę wzniesiono w XVIII wieku, głównie według projektów mistrzów budowlanych Franza i Michaela Beerów, za rządów opatów Malachiasa Glutza i Roberta Balthasara. Charakterystyczną cechą kościoła jest fasada z dwiema wieżami. Muzeum podkreśla też największą barokową klatkę schodową w Szwajcarii, sale reprezentacyjne z salą festiwalową oraz bibliotekę. Znane jest także rzeźbione stalle chórowe. Co działo się po kasacie? W kwietniu 1848 roku, po klęsce katolickiej Lucerny w wojnie Sonderbundu, liberalne władze kantonu zlikwidowały opactwo. Kanton odkupił zabudowania w 1870 roku, a w 1873 roku otwarto tu kantonalny szpital psychiatryczny, który działał w dawnym klasztorze do czasu budowy nowego kompleksu w latach 1977–1987. Część terenu nadal wykorzystuje kantonalna placówka psychiatryczna. Co zobaczysz podczas wizyty? Dawny kościół klasztorny funkcjonuje jako muzeum. Na terenie założenia znajduje się park rzeźb. Zwiedzanie wnętrz kościoła odbywa się według dostępnych informacji po wcześniejszym umówieniu i przede wszystkim dla grup, dlatego przed przyjazdem sprawdź aktualne zasady na stronie muzeum. Sam teren wokół opactwa można oglądać jako spokojne miejsce na krótki spacer z elementami historii architektury. Gdzie leży St. Urban? Miejscowość leży w północnej części kantonu Lucerna, w pobliżu doliny rzeki Rot i miasta Langenthal. Współrzędne obiektu to około 47,23° N i 7,84° E. Planując dojazd, skorzystaj z rozkładu jazdy komunikacji publicznej lub nawigacji, wpisując nazwę Kloster St. Urban. Najczęstsze pytania Kiedy powstało opactwo St. Urban? W 1194 roku. Fundatorami byli baronowie von Langenstein i von Kapfenberg, a mnisi przybyli z klasztoru Lützel. Kiedy zlikwidowano klasztor? W 1848 roku, po przegranej przez Lucernę wojnie Sonderbundu. Decyzję podjęły liberalne władze kantonu. Czy w budynkach działał szpital? Tak. Kantonalny szpital psychiatryczny otwarto w 1873 roku. Do nowych budynków przeniósł się w latach 1977–1987. Czy można zwiedzić kościół? Dawny kościół klasztorny jest udostępniony jako muzeum, jednak wejście wymaga zwykle wcześniejszego umówienia, zwłaszcza dla grup. Zapytaj o termin przed wizytą.

St. Blasius

Gempen

Kościół św. Błażeja (St. Blasius) stoi w centrum wsi Gempen w szwajcarskim kantonie Solura, w powiecie Dorneck, na wysokości około 676 m n.p.m. To parafialna świątynia małej miejscowości, położonej na wschodnim stoku wzgórz Schartenfluh i Gempenfluh, kilkanaście minut jazdy od Bazylei. Wizyta dobrze łączy się ze spacerem po wsi i wejściem na pobliską wieżę widokową. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Wieś pojawia się w źródłach w 1277 roku jako „Gempenon”. Już w 1301 roku wzmiankowana jest tu kaplica, a kościół pod wezwaniem św. Błażeja jest poświadczony w 1619 roku. Obecny budynek pochodzi według niemieckojęzycznej Wikipedii z 1788 roku. Losy parafii odzwierciedlają dzieje regionu. W 1460 roku dochody z parafii przekazał biskup bazylejski nowo założonemu uniwersytetowi w Bazylei, który przejął opiekę duszpasterską. W czasie reformacji Gempen przyjął nową wiarę, a w 1534 roku parafię połączono z sąsiednim Dornach. Własnego wikariusza wieś otrzymała w 1756 roku, a własnego proboszcza od 1828 roku. Solura wykupiła dziesięciny i prawo patronatu w 1530 roku, a wcześniej, w latach 1485 i 1502, zdobyła w częściach całe władztwo Dorneck-Gempen. Wieś nawiedziły duże pożary w 1566 i 1793 roku. Jak wygląda wnętrze? W latach 1965–1967 przeprowadzono remont wnętrza, w którego trakcie usunięto dawne wyposażenie. Wnętrze ma więc charakter współczesny, a z okazji renowacji wydano pamiątkową publikację. Kościół jest niewielki, wiejski i służy przede wszystkim wspólnocie parafialnej, dlatego godziny dostępu warto sprawdzić na miejscu. Co jeszcze zobaczysz w Gempen? Gempenturm na Schartenfluh: wieża widokowa o wysokości 28 m, stoi na wysokości ok. 760 m n.p.m., około 80 m nad wsią. Pierwsza wieża powstała w 1897 roku. Pomnik „Den Siegern von Dornach 1499” poza wsią, z 1854 roku, upamiętniający bitwę pod Dornach w wojnie szwabskiej. Sady czereśniowe, z których wieś słynęła od dawna. Dawniej ważne były też handel mlekiem z Bazyleą i drewnem. Jak dojechać? Autobusem pocztowym linii 67 (Dornach – Gempen – Hochwald – Seewen) do przystanku „Gempen, Dorf”. Z Dornach można dojechać z kolei podmiejskiej S3 sieci S-Bahn Basel. Samochodem prowadzi kręta droga z Dornach (dojazd do autostrady H18), a także przez Nuglar w stronę Liestal i przez Hochwald do Seewen. Najczęstsze pytania Gdzie leży kościół św. Błażeja w Gempen? W centrum wsi Gempen, w kantonie Solura, na wysokości ok. 676 m n.p.m. Z którego roku pochodzi kościół? Kościół jest poświadczony w 1619 roku, a obecny budynek datuje się na 1788 rok. Czy kościół ma tradycyjne wyposażenie? Podczas remontu wnętrza w latach 1965–1967 usunięto dawne wyposażenie. Jak połączyć wizytę z innymi atrakcjami? Z wsi można dojść do wieży widokowej Gempenturm na Schartenfluh, z której roztacza się widok na okolice Bazylei.

Saint Martin chapel

Bättwil

Kaplica św. Marcina (Kapelle St. Martin) w Bättwil to niewielki barokowy obiekt sakralny w gminie Bättwil w kantonie Solothurn, przy Kirchgasse 2. Stoi w centrum wsi w dolinie Leimental, tuż przy granicy z Francją, kilka kilometrów od Bazylei. Co to za kaplica i kiedy powstała? Budowlę wzniesiono w 1744 roku jako kaplicę pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa (Herz Jesu). Wezwanie św. Marcina nosi od 1791 roku. Historyczny Leksykon Szwajcarii (HLS) wymienia ją jako jedyny wyróżniony obiekt sakralny wsi. Bättwil nie ma własnego kościoła parafialnego: kościelnie jest połączone z sąsiednim Witterswil, a wspólnota parafialna obejmuje obie miejscowości. Wieś otrzymała zgodę na własny cmentarz w 1789 roku, czyli kilka lat przed zmianą wezwania kaplicy. Czy kaplica jest zabytkiem? Tak. Kaplica figuruje w wykazie obiektów chronionych kantonalnego urzędu ochrony zabytków Solothurn (Kirchgasse 2, działka nr 591). Inwentarz ISOS opisuje ją jako cenny pojedynczy obiekt, który wraz z innymi starymi budynkami nadaje wsi wartość architektoniczną i historyczną. Pisano o niej także w publikacjach archeologicznych kantonu (seria ASO, tomy z 1991 i 1993 roku) oraz w tomie trzecim „Kunstdenkmäler des Kantons Solothurn” z 1957 roku. Co jeszcze zobaczysz w Bättwil? Bättwil to dawna wieś uliczkowa (Strassenzeilendorf). Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z lat 1244/45. W średniowieczu miejscowość, razem z Ettingen, należała do klasztoru Reichenau, a od 1522 roku Solothurn stopniowo przejmował władzę nad wsią. W Bättwil zachował się młyn z XV wieku, a na polach Eggfeld znaleziono ślady z czasów rzymskich. Do XX wieku mieszkańcy utrzymywali się z upraw zbóż i winorośli. Dziś jest to gmina mieszkalna, w której mieszka około tysiąca osób, a wielu z nich dojeżdża do pracy w okolicznych miastach. Jak dojechać? Bättwil leży na linii dawnej Birsigtalbahn, która od 1888 roku łączy wieś z Bazyleą. Z centrum Bazylei dojedziesz tramwajem linii 10 w stronę Dornach lub Rodersdorf. Kaplica znajduje się w zwartej zabudowie wsi, więc od przystanku dojdziesz do niej pieszo. Współrzędne obiektu to około 47,490 N, 7,509 E. Kiedy przyjechać? Kaplicę najlepiej łączyć ze spacerem po Leimental. Okolica to pola, sady i winnice, dlatego najładniej wygląda od późnej wiosny do jesieni. Obiekt jest niewielki, na oględziny wystarczy kwadrans. Szukając godzin nabożeństw, sprawdź ogłoszenia parafii Witterswil-Bättwil. Najczęstsze pytania Od kiedy istnieje kaplica św. Marcina w Bättwil? Od 1744 roku. Pierwotnie nosiła wezwanie Serca Jezusa, a św. Marcin jest jej patronem od 1791 roku. Czy w Bättwil jest kościół parafialny? Nie. Wieś należy do parafii Witterswil-Bättwil, a kaplica jest lokalnym miejscem kultu. Czy kaplica jest pod ochroną? Tak, widnieje w wykazie obiektów chronionych kantonu Solothurn pod adresem Kirchgasse 2. Jak dojechać z Bazylei? Tramwajem linii 10, który jedzie doliną Birsig. Trasa przebiega po torach dawnej Birsigtalbahn.

Ökumenische Kirche

Ökumenische Kirche w Flüh to nowoczesny kościół we wsi Flüh, części gminy Hofstetten-Flüh w kantonie Solura, w dolinie Leimental przy granicy z Bazyleą. Korzystają z niego wspólnie katolicy i reformowani, a sama wspólnota uważa go za pierwszy kościół ekumeniczny w Szwajcarii. Czym wyróżnia się ten kościół? Świątynię otwarto w 1974 roku, choć Historyczny Leksykon Szwajcarii podaje przy niej rok 1972 – prawdopodobnie jako początek budowy. W latach 50.–70. Leimental szybko się zaludniało. Żadna z dwóch wspólnot nie mogła samodzielnie sfinansować nowego kościoła, więc obie postawiły jeden budynek dla wszystkich. Ekumenia wyrosła tu więc z konkretnej potrzeby, a dopiero potem stała się programem. Tytuł pierwszego kościoła ekumenicznego bywa kwestionowany: inne źródła wskazują ekumeniczne centrum w Langendorfie, także w kantonie Solura, otwarte w październiku 1971 roku. Spór dotyczy więc tego, co uznać za „pierwszy” obiekt, a nie samego faktu, że Flüh jest wczesnym przykładem wspólnego kościoła. Co zobaczysz w środku? Wnętrze jest oszczędne, niemal minimalistyczne. Główna sala ma półokrągły kształt, z przodu stoi ołtarz, a na ścianie wisi prosty krzyż. Mieszkańcy opisują ten układ jako kompromis między tradycjami obu wyznań – wspólny mianownik, a nie dekorację. Nie znajdziesz tu barokowych ołtarzy ani bogatych polichromii. Warto przyjść właśnie po to, by zobaczyć, jak wygląda sakralna przestrzeń zaprojektowana dla dwóch wspólnot jednocześnie. Kto z niego korzysta? Katolicy i reformowani prowadzą w kościele własne nabożeństwa. Raz w miesiącu odbywa się wspólne nabożeństwo ekumeniczne. Gościnnie używają go także inne wyznania, między innymi kościoły migranckie z Bazylei. W styczniu 2024 roku wspólnota świętowała pięćdziesięciolecie uroczystym nabożeństwem prowadzonym wspólnie przez oba wyznania. Jak wygląda sama miejscowość? Flüh jest wzmiankowane od 1451 roku jako „Jn flühen”. W średniowieczu wieś pozostawała pod wpływem zamku Landskron i klasztoru Mariastein, a do 1515 roku należała do panowania Rotberg. Od 1461 roku źródła wymieniają tu łaźnię i młyn, a od 1692 roku gospodę „Roter Ochsen”. W 1888 roku do Flüh doprowadzono linię kolejową Birsigtalbahn, co związało wieś z Bazyleą. Okolica nadaje się na krótki spacer połączony z wizytą w kościele. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży kościół? We wsi Flüh w gminie Hofstetten-Flüh, w północnej części kantonu Solura, w dolinie Leimental. Współrzędne: 47,4847 N, 7,4973 E. Czy to naprawdę pierwszy kościół ekumeniczny w Szwajcarii? Tak twierdzi sama wspólnota. Inne źródła wskazują jednak ekumeniczne centrum w Langendorfie z 1971 roku, więc tytuł jest sporny. Kiedy odbywają się nabożeństwa? Katolicy i reformowani mają własne terminy, a wspólne nabożeństwo ekumeniczne odbywa się raz w miesiącu. Aktualny harmonogram sprawdź na stronach obu parafii. Czy warto tu przyjechać dla architektury? Jeśli interesuje cię współczesna architektura sakralna, tak. Budynek jest skromny, z półokrągłą salą i prostym krzyżem, i pokazuje ekumeniczny kompromis w praktyce.

St. Lawrence catholic church and ossuary

Rodersdorf

Kościół św. Wawrzyńca z dawną kostnicą w Rodersdorf to zabytkowy zespół sakralny przy Kirchgasse w najdalej wysuniętej na zachód wiosce kantonu Solura. Kościół parafialny (Kirchgasse 2) i były Beinhaus, czyli kostnica (Kirchgasse 4), stoją obok siebie na jednej działce i oba figurują w kantonalnym wykazie obiektów chronionych. Gdzie leży Rodersdorf? Wieś znajduje się w dystrykcie Dorneck, w tylnej części doliny Leimental, na wysokości około 391 m n.p.m. Jest eksklawą kantonu Solura otoczoną przez Bazyleę-Okręg oraz Francję: około 88% granic gminy to granica państwowa z Alzacją. Współrzędne zespołu kościelnego to około 47,481 N, 7,456 E. Jak dojechać? Najwygodniej tramwajem BLT linii 10, która ma w Rodersdorf stację końcową. Trasa prowadzi przez terytorium Francji (przystanek Leymen) i należy do najdłuższych linii tramwajowych w Europie. Od przystanku do kościoła idzie się przez zabudowę wsi. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Rodersdorf pojawia się w źródłach w 1226 roku jako Ratolsdorf. W 1277 roku prawo patronatu nad kościołem przeszło z rąk panów Pfirt do bazylejskich rycerzy von Rotberg, a w 1515 roku, wraz z ich panowaniem, do Solury. Wieś pozostała katolicka w czasach reformacji, choć mniejszość przeprowadziła akcję niszczenia obrazów. Obecną wielkość kościół uzyskał po rozbudowie w latach 1670–1680, a plebanię odbudowano w 1643 roku. Wieś, leżąca przy granicy, była wielokrotnie zagrożona działaniami wojennymi: Bazylea spaliła ją w 1409 roku, a Solura w 1445. Co zobaczysz na miejscu? Kościół parafialny pod wezwaniem św. Wawrzyńca stoi razem z dawną kostnicą przy Kirchgasse. Beinhaus to budynek, w którym dawniej składano kości wykopywane z cmentarza przykościelnego. Stoi on tuż obok kościoła, a w pobliżu znajduje się plebania. Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc zwiedzanie wnętrza warto dostosować do godzin nabożeństw. Co jeszcze jest w okolicy? Okolice wsi kryją ślady bardzo dawnego osadnictwa: w Rodersdorf odkryto rzymską willę, galijsko-rzymską świątynię, porzuconą wczesnośredniowieczną osadę Biedersdorf oraz cmentarz z darami grobowymi. Wieś liczy dziś około 1400 mieszkańców, a od 1910 roku jest połączona koleją lokalną z Bazyleą, dlatego dobrze nadaje się na krótką wycieczkę z miasta. Najczęstsze pytania Czy wstęp do kościoła jest płatny? Godziny otwarcia ustala parafia, więc w trakcie nabożeństw zwiedzanie wnętrza jest ograniczone. Czy kostnica jest otwarta dla zwiedzających? Dawny Beinhaus przy Kirchgasse 4 jest przede wszystkim obiektem do obejrzenia z zewnątrz, jako część zespołu przy kościele. Czy zabytek jest chroniony? Tak. Kościół (Kirchgasse 2) i dawna kostnica (Kirchgasse 4) są wpisane do wykazu obiektów chronionych kantonu Solura. Jak dojechać z Bazylei? Tramwajem linii 10 do stacji końcowej Rodersdorf. Trasa wiedzie przez Francję, więc warto mieć przy sobie dokument tożsamości.