Obiekty Sakralne w Szwajcarii

Reformierte Kirche Unteraffoltern

Zürich

Reformierte Kirche Unteraffoltern to niewielki barokowy kościół ewangelicko-reformowany w Zürichu, w dzielnicy Affoltern (Kreis 11), w jej starej części zwanej Unterdorf. Świątynia pochodzi z końca XVII wieku i jest jednym z najstarszych budynków publicznych na północy miasta. Jak powstał kościół w Affoltern? Przez długi czas mieszkańcy Affoltern należeli kościelnie do parafii w sąsiednim Höngg. Własny kościół zbudowali dopiero w 1683 roku i wtedy wieś stała się samodzielną parafią. Prawo patronatu należało do rady miasta Zürich. Miejsce wybrano tak, by było mniej więcej tak samo oddalone od Oberdorf i Unterdorf, dwóch części dawnej wsi. Co zobaczysz na miejscu? Budynek jest prosty i skromny, bez rozbudowanej dekoracji, a jego barokowy charakter widać w oszczędnej, spokojnej bryle. Obiekt wraz z otoczeniem figuruje w inwentarzu chronionych ogrodów i założeń. W środku znajdują się organy firmy Kuhn z Männedorf, zbudowane w 1983 roku. Kościół pełni też funkcję sali pożegnań przy sąsiednim cmentarzu Friedhof Affoltern, więc w dni powszednie bywa używany przy ceremoniach żałobnych. Czy to jedyny kościół reformowany w okolicy? Nie. W Affoltern działa również nowocześniejszy ośrodek kościelny Glaubten z 1972 roku. Obie świątynie należą do okręgu kościelnego Zürich Kirchenkreis elf, obejmującego Affoltern i Seebach, czyli dwie najbardziej wysunięte na północ dzielnice miasta. Nie myl tego miejsca z katolickim kościołem św. Katarzyny, który stoi w tej samej dzielnicy, ale ma zupełnie inną historię. Jak dotrzeć? Kościół leży w północnym Zürichu, około 47,4245 N, 8,5089 E. Z centrum miasta jedzie się do Affoltern komunikacją miejską, a stamtąd do Unterdorf wystarczy krótki spacer. Okolica jest spokojna i mieszkalna, z zachowanymi fragmentami dawnej wiejskiej zabudowy, więc wizyta dobrze łączy się ze spacerem po dzielnicy i pobliskim cmentarzem. Kiedy odwiedzić? Kościół jest czynną świątynią parafialną, dlatego zwiedzanie wnętrza zależy od nabożeństw i wydarzeń. Zewnętrzną bryłę i otoczenie obejrzysz o każdej porze roku. Jeśli zależy Ci na wnętrzu lub koncercie organowym, sprawdź wcześniej ogłoszenia parafii reformowanej w Affoltern. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół w Unteraffoltern? W 1683 roku. Dzięki niemu Affoltern przestało podlegać parafii w Höngg. W jakim stylu jest kościół? To prosty, niewielki kościół barokowy, bez bogatej dekoracji. Czy można wejść do środka? To czynny kościół parafialny i sala pożegnań cmentarza, więc dostęp zależy od programu wydarzeń. Aktualne terminy podaje parafia. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? Cmentarz Affoltern, pozostałości dawnej zabudowy wiejskiej w Unterdorf oraz nowocześniejszy ośrodek kościelny Glaubten.

French Church

Bern

Kościół Francuski (Französische Kirche, Église française) w Bernie to jedna z najstarszych zachowanych budowli sakralnych miasta. Stoi w Starym Mieście, przy ulicy Zeughausgasse, a od XVII wieku służy protestantom francuskojęzycznym. Czym jest Kościół Francuski w Bernie? Świątynię wzniesiono pod koniec XIII wieku jako kościół klasztoru dominikanów. Zakon przybył do Berna w 1269 roku, a budynek stanął wówczas jeszcze poza ówczesnymi murami miejskimi. Dziś to czynna parafia reformowana, w której nabożeństwa odbywają się po francusku. Wiele źródeł nazywa go najstarszym kościołem w Bernie. Jak zmieniały się losy kościoła? W czasie reformacji berneńskiej dominikanów usunięto, a klasztor przekształcono w szpital. Ulica, która pierwotnie nazywała się od zakonu, w 1527 roku zyskała nazwę „Beim Totentanz". Odwoływała się do słynnego Tańca śmierci, który Niklaus Manuel namalował w latach 1516–1517 na murze cmentarza dominikanów. Malowidło zniszczono w XVII wieku. W latach 20. XVII wieku kościół przekazano francuskojęzycznym protestantom, m.in. uchodźcom hugenockim. Źródła podają różne daty, 1623 lub 1625. Chór przez pewien czas pełnił funkcję spichlerza, a budynek klasztorny rozebrano w 1899 roku. W 1753 roku nawa dostała nową fasadę zachodnią. Co zobaczysz na miejscu? Gotycki chór z XIII wieku, najstarszą część budowli. Lektorium (jubé) namalowane w 1495 roku przez Mistrzów Goździka. Uchodzi za jeden z najcenniejszych elementów wnętrza. Fasadę zachodnią z XVIII wieku, wyraźnie odmienną od gotyckiej bryły. Prostą, jasną nawę, typową dla kościoła reformowanego. Zwiedzanie warto połączyć ze spacerem po Starym Mieście, wpisanym na listę UNESCO. Zeughausgasse to krótka ulica łącząca okolice dworca z centrum, więc kościół leży po drodze do wielu innych atrakcji. Jak dojść? Z dworca głównego w Bernie dojdziesz pieszo w kilka minut, kierując się w stronę Starego Miasta. Centrum jest wolne od ruchu samochodowego w większości, dlatego najwygodniej przyjechać koleją i iść na piechotę. Godziny otwarcia zależą od nabożeństw i wydarzeń parafii, dlatego przed wizytą sprawdź je na stronie parafii. Kiedy odwiedzić? Wnętrze najlepiej obejrzeć w ciągu dnia, gdy światło pada przez okna chóru. Kościół bywa też miejscem koncertów, co daje okazję, by poznać akustykę gotyckiej budowli. Latem i w sezonie świątecznym Stare Miasto jest tłoczniejsze, więc spokojniejsza wizyta możliwa jest rano. Najczęstsze pytania Czy Kościół Francuski w Bernie to dawny kościół dominikanów? Tak. Zbudowano go pod koniec XIII wieku dla klasztoru dominikanów, a po reformacji przejęli go protestanci francuskojęzyczni. Dlaczego nazywa się „francuski"? Od XVII wieku odbywają się tu nabożeństwa dla francuskojęzycznej wspólnoty reformowanej, do której należeli m.in. hugenoci. Co jest najcenniejsze w środku? Lektorium z 1495 roku oraz gotycki chór z XIII wieku. Gdzie leży kościół? Przy Zeughausgasse w Starym Mieście w Bernie, blisko dworca głównego.

Reformierte Kirche Kilchberg

Kilchberg

Kościół reformowany w Kilchberg (Reformierte Kirche Kilchberg) stoi na wzgórzu w gminie Kilchberg w kantonie Zurych, na lewym brzegu Jeziora Zuryskiego, tuż za granicami miasta Zurych. Razem z pobliskim zamkiem to najwyższa zabudowa wsi, widoczna z daleka i będąca naturalnym punktem orientacyjnym. Przy świątyni leży cmentarz, na którym spoczywają dwaj wielcy pisarze. Gdzie leży kościół i jak się tam dostać? Kilchberg to gmina aglomeracyjna w okręgu Horgen, położona nad jeziorem na południe od Zurychu. Współrzędne budynku to około 47,317 N, 8,542 E. Dojazd z centrum Zurychu zajmuje niewiele czasu, a kościół znajduje się w górnej części miejscowości, dlatego ostatni odcinek trzeba pokonać pieszo pod górę. Nie mylić z Kilchberg w kantonie Bazylea-Okręg, które ma własną świątynię św. Marcina. Co zobaczysz na miejscu? Sam budynek jest typowym przykładem wiejskiego kościoła szwajcarskich protestantów: prosta bryła z wieżą, bez barokowego przepychu, który kojarzymy z kościołami katolickimi. Wieża mieści zespół dzwonów odlanych w większości w 1898 roku w odlewni Rüetschi w Aarau. Ich brzmienie bywa prezentowane w audycjach szwajcarskiego radia SRF poświęconych dzwonom. Wokół kościoła rozciąga się cmentarz. Spoczywa tu Conrad Ferdinand Meyer, szwajcarski poeta i nowelista XIX wieku, którego dawny dom w Kilchberg zamieniono na muzeum gminne. Pochowano tu także Thomasa Manna, noblistę, który po wojnie osiedlił się w Kilchberg w 1954 roku i zmarł w 1955. Grób rodzinny Mannów, w którym leży też jego syn Golo, jest oznaczony na planie cmentarza udostępnianym przez gminę. Dla kogo to dobry przystanek? Miejsce spodoba się osobom zainteresowanym literaturą niemieckojęzyczną, spacerowiczom szukającym spokojnej alternatywy dla zatłoczonego centrum Zurychu oraz miłośnikom skromnej architektury sakralnej. Zwiedzanie wnętrza zależy od godzin otwarcia parafii, więc wejście do środka nie jest gwarantowane, ale cmentarz i otoczenie są dostępne w ciągu dnia. Kiedy przyjechać? Najprzyjemniej jest wiosną i latem oraz wczesną jesienią, gdy spacer po wzgórzu łączy się z widokami na jezioro i okolicę. Warto zaplanować około godziny: spacer do cmentarza, krótkie zwiedzanie okolicy kościoła i powrót. Najczęstsze pytania Czy przy kościele jest grób Thomasa Manna? Thomas Mann został pochowany na cmentarzu w Kilchberg. Dokładne położenie grobu najłatwiej sprawdzić na planie cmentarza opublikowanym przez gminę. Kto jeszcze jest tu pochowany? Na cmentarzu znajduje się grób Conrada Ferdinanda Meyera oraz grób Golo Manna, syna Thomasa. Czy to ten sam Kilchberg co w Bazylei-Okręgu? Nie. Opisywany kościół leży w kantonie Zurych, nad Jeziorem Zuryskim. Kilchberg w Bazylei-Okręgu to inna miejscowość z kościołem św. Marcina. Czy wejście na teren jest płatne? Nie, cmentarz i teren wokół kościoła są ogólnodostępne. Wnętrze bywa otwarte według rozkładu parafii.

St Ursula's Church

Berno

St Ursula's Church w Bernie to niewielki kościół anglikański przy placu Jubiläumsplatz 2, w dzielnicy Kirchenfeld, po wschodniej stronie rzeki Aare. Świątynia powstała na początku XX wieku dla angielskojęzycznej wspólnoty miasta i działa do dziś jako parafia w ramach anglikańskiej diecezji Europy. Czym jest St Ursula's Church? To kościół anglikański, a nie katolicki, choć nazwa może sugerować co innego. Budowlę zaprojektowali architekci Eduard Rybi i Ernst Salchli, ci sami, którzy w tym samym roku stworzyli berneńską synagogę. Prace zakończono w ciągu kilku miesięcy, a poświęcenie odbyło się 20 września 1906 roku. Uroczystość poprowadził biskup Fulham Thomas Wilkinson, w gronie gości byli prezydent Konfederacji Ludwig Forrer i brytyjski poseł sir George Bonham. Kościół projektowano z myślą o około stu wiernych. Działkę podarowała wspólnocie spółka British-Berne Land Company, która zagospodarowywała okolice Kirchenfeldu. Środki na budowę pochodziły w dużej mierze od Amerykanki, pani Castleman z St. Louis, która w ten sposób wyraziła wdzięczność za wyleczenie przybranej córki przez profesora Kochera. Co zobaczysz na miejscu? Obiekt jest skromny i kameralny. W środku warto zwrócić uwagę na masywny krzyż ołtarzowy z 1881 roku, używany do dziś, oraz okno wschodnie ufundowane w 1911 roku ku pamięci Cecila Bonhama. Dzwon odlała w 1918 roku firma Rüetschi z Aarau, a zakup sfinansowano ze specjalnej zbiórki. Organy ucierpiały w pożarze 22 września 1976 roku, który wybuchł po pozostawieniu włączonego grzejnika po wieczornym nabożeństwie. Do świątyni dobudowano później salę i dom parafialny. Prace z 1959 roku zakończono w styczniu 1960, a salę powiększono w latach 1992–1994. Jak dojechać do St Ursula's Church? Z centrum Berna dojdziesz w około 20 minut. Szybciej dotrzesz tramwajem: liniami 7 (kierunek Ostring) lub 8 (kierunek Saali) do przystanku Luisenstrasse, a stamtąd to około trzech minut pieszo ulicą Luisenstrasse. Z Gümligen i Muri jedzie linia 6, również do Luisenstrasse. Kto jedzie samochodem, zjeżdża z autostrady A6 przy Ostring i kieruje się do centrum, a przy Thunplatz skręca w prawo w Kirchenfeldstrasse. Po około 300 metrach kościół jest po lewej stronie. To niebieska strefa parkowania: w niedziele parkowanie przy ulicy jest bezpłatne, w dni robocze potrzebna jest tarcza parkingowa. Kiedy przyjechać? Najlepiej w niedzielę. Główne nabożeństwo odbywa się o 10:00 i prowadzone jest po angielsku, a w większości tygodni uczestniczy w nim około 80 osób lub więcej. Poza godzinami nabożeństw świątynia nie jest typowym punktem zwiedzania, więc rozkład zajęć sprawdź wcześniej na stronie parafii. Najczęstsze pytania Czy St Ursula's Church jest kościołem katolickim? Nie. To parafia anglikańska, należąca do diecezji Europy. W jakim języku odbywają się nabożeństwa? Po angielsku. Główna msza niedzielna zaczyna się o 10:00. Kiedy zbudowano kościół? W 1906 roku, a poświęcono go 20 września tego roku. Jak dojechać z centrum Berna? Tramwajem 7 lub 8 do przystanku Luisenstrasse, potem około trzech minut pieszo.

Veltheim church

Kościół w Veltheim (reformowana kirche Veltheim, dawniej pod wezwaniem św. Anny) stoi w dzielnicy Veltheim w Winterthur, w kantonie Zurych. To jeden z najstarszych punktów tej części miasta: na tym samym miejscu przez ponad tysiąc lat wznoszono kolejne świątynie, a dziś widać efekt przebudów z późnego średniowiecza. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Wykopaliska archeologiczne z lat 1977–1978 odsłoniły ślady wcześniejszych budowli. Najstarsza była prostokątna salowa świątynia z okresu około 900–1000 roku. Po niej przyszedł kościół romański z XII wieku, a około 1300 roku dobudowano wczesnogotyckie prezbiterium. W XV wieku obiekt przeszedł dużą zmianę. Na początku stulecia prezbiterium podwyższono do postaci wieży chórowej, a w połowie wieku świątynię rozbudowano jako kościół pielgrzymkowy. W 1482 roku powstało wieloboczne prezbiterium gotyckie, a w 1498 roku nową wieżę z dachem siodłowym. Około 1500 roku wnętrze ozdobiły freski Hansa Haggenberga. Kto i kiedy rządził parafią? Patronat nad kościołem wraz z wsią w 1230 roku przejął hrabia Hartmann IV z Kyburga. Później przechodził on w ręce Habsburgów (1264) i klasztoru Töss (1358). W 1525 roku prawo patronatu objęła rada miasta Zurych, co poprzedziło przejście okolicy na reformację. Sama miejscowość Veltheim została przyłączona do Winterthur w 1922 roku i dziś tworzy piąty okręg miejski. Co zobaczysz na miejscu? Najciekawsza jest sama bryła z wieżą z końca XV wieku i gotyckim prezbiterium oraz historia ukryta w warstwach murów. Witraże, które kiedyś zdobiły kościół, sprzedano w 1900 roku Muzeum Narodowemu Szwajcarii, aby sfinansować remont z 1899 roku. Wśród nich były dwa z około 1482 roku i siedem z XVII wieku, więc w kościele ich nie szukaj. Szczegółową monografię obiektu opublikowała Felicia Schmaedecke w serii „Zürcher Archäologie" (zeszyt 10, 2003). Jak dotrzeć? Współrzędne obiektu to około 47,5098 N, 8,7168 E, w północno-wschodniej części Winterthur. Najprościej dojechać z centrum miasta komunikacją miejską do dzielnicy Veltheim i dojść pieszo. Sprawdź aktualny rozkład na stronie przewoźnika. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co w Veltheim w kantonie Argowia? Nie. Opisany kościół leży w dzielnicy Winterthur w kantonie Zurych. Gmina Veltheim AG w Argowii to osobne miejsce. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Obecna bryła to głównie efekt przebudów z XV wieku: gotyckie prezbiterium z 1482 i wieża z 1498 roku. Pierwsza świątynia na tym miejscu pochodzi z okresu około 900–1000. Czy można zobaczyć dawne witraże? Nie w kościele. Zostały sprzedane w 1900 roku Muzeum Narodowemu Szwajcarii. Czy to czynna parafia? Obiekt jest kościołem reformowanym i siedzibą wspólnoty z Veltheim. Godziny otwarcia sprawdź u parafii przed wizytą.

christ catholic collegiate church of St. Martin

Rheinfelden

Kolegiata św. Marcina (Stiftskirche St. Martin) w Rheinfelden w kantonie Argowia to starokatolicka (christkatholisch) świątynia stojąca w historycznym centrum miasta przy Kirchgasse, tuż nad Renem. Nie należy jej mylić z niemieckim Rheinfelden (Baden) po drugiej stronie rzeki – ten kościół znajduje się po stronie szwajcarskiej. Jaka jest historia kościoła? Pierwsza wzmianka o kościele w tym miejscu pochodzi z 1146 roku, a w 1170 roku zapisano pierwszego duchownego. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii parafialna świątynia powstała już w XI wieku, prawdopodobnie jako kościół własny hrabiów Rheinfelden. W 1228 roku, za zgodą biskupa bazylejskiego, założono tu świecką kapitułę kolegiacką pod wezwaniem św. Marcina. Na jej czele stali prepozyt, dziekan i scholastyk, który odpowiadał za szkołę. Prezbiterium konsekrowano w 1352 roku, a nawę ukończono około trzydzieści lat później. Obie części zachowały charakter wczesnej architektury zakonów żebraczych. W latach 1769–1772 wnętrze gruntownie odnowiono i przekształcono w stylu barokowym. Dlaczego to kościół starokatolicki? Kapitułę rozwiązano w 1870 roku, gdy liczyła już tylko trzech kanoników. Trzy lata później, w 1873 roku, parafia przeszła do Kościoła chrześcijańsko-katolickiego (starokatolickiego). W 1876 roku właśnie w kościele św. Marcina wyświęcono pierwszego biskupa tego Kościoła w Szwajcarii, co czyni go ważnym miejscem w dziejach szwajcarskiego starokatolicyzmu. Co zobaczysz na miejscu? Budowla łączy średniowieczną bryłę prezbiterium i nawy z barokową przebudową z XVIII wieku. Świątynię odnawiano współczesnymi metodami pod nadzorem konserwatorów federalnych i kantonalnych: elewacje w latach 1978–1980, wnętrze w latach 1986–1992. Obiekt figuruje w inwentarzu zabytków kantonu Argowia (DSI-RHE010). Wnętrze jest dostępne głównie poza nabożeństwami, więc warto sprawdzić godziny na stronie parafii. Jak dotrzeć? Kościół leży w starym mieście Rheinfelden (współrzędne ok. 47,554 N, 7,793 E), w odległości krótkiego spaceru od brzegu Renu. Ze stacji kolejowej Rheinfelden dojdziesz tu pieszo przez centrum. Samochód najlepiej zostawić na parkingu poza ścisłym centrum i dojść uliczkami starówki. Kiedy przyjechać? Zwiedzanie najlepiej połączyć ze spacerem po starówce i promenadą nad Renem. Wiosną i latem dni są długie, a miasto dobrze nadaje się na półdniową wycieczkę z Bazylei. Jeśli interesują Cię dzwony kościoła, warto trafić na godzinę nabożeństwa. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co w niemieckim Rheinfelden? Nie. Kościół św. Marcina stoi w szwajcarskim Rheinfelden w kantonie Argowia, a nie w Rheinfelden (Baden) w Niemczech. Z jakiej epoki pochodzi budowla? Prezbiterium konsekrowano w 1352 roku, nawa powstała około trzy dekady później, a barokowy wystrój wnętrza pochodzi z lat 1769–1772. Dlaczego nazywa się go kolegiatą? Od 1228 do 1870 roku przy kościele działała kapituła kanoników, czyli kolegium duchownych, stąd nazwa Stiftskirche. Czy kościół jest czynny? Tak, to kościół parafialny wspólnoty starokatolickiej. Zwiedzanie wnętrza zależy od godzin otwarcia i nabożeństw.

Pfarrkirche St. Johannes

Kościół parafialny św. Jana (Pfarrkirche St. Johannes) w Oberiberg to katolicka świątynia w sercu wioski leżącej na wysokości około 1085 m n.p.m. w kantonie Schwyz, w środkowej Szwajcarii. Kościół należy do diecezji Chur i dekanatu Innerschwyz, a jego patronem jest Jan Chrzciciel. W źródłach spotkasz też zapis St. Johann. Gdzie leży kościół? Oberiberg ma około 885 mieszkańców i znajduje się między miastami Schwyz i Einsiedeln, w regionie wypoczynkowym Hoch-Ybrig. Współrzędne świątyni to około 47,042 N i 8,786 E. To typowa górska wieś, w której kościół pełni rolę punktu orientacyjnego centrum. Jaka jest historia kościoła? Ślady najstarszej zabudowy sięgają średniowiecza. Przekazy wspominają kaplicę w tym miejscu już w XIV wieku, a pierwszy kościół poświęcono w 1481 roku. W tym samym roku miejscowa parafia wyodrębniła się z Schwyz. Nabożeństwa odprawiali wtedy kapłani z gminy Schwyz. W drugiej połowie XVII wieku świątynię rozbudowano, bo liczba mieszkańców rosła. Obecny kościół został poświęcony w październiku 1876 roku. Spór o lokalizację nowej świątyni stał się jedną z przyczyn podziału dawnej gminy Iberg. W 1884 roku powstały dwie samodzielne gminy: Oberiberg i Unteriberg, a każda z nich zyskała własny kościół. Historii budowli poświęcono monografię W. Kälina z 1984 roku, a dzieje parafii omawia także H. Eichhorn (2003). Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Oberiberg to baza wypadowa do górskich aktywności. Sieć szlaków pieszych ma około 170 km, są też trasy rowerowe i e-bikowe. Przy potoku Minsterbach urządzono ścieżkę fitness Vita-Parcours oraz dwa miejsca piknikowe z paleniskami. Zimą działa ośrodek narciarski Hoch-Ybrig z 13 wyciągami i około 50 km tras. Nazwa Iberg (Ybrig) oznacza mniej więcej „górę, na której rośnie cis”, a pierwsza wzmianka pisemna o niej pochodzi z 1350 roku. Obszar do XI wieku należał do klasztoru w Einsiedeln. Kiedy odwiedzić kościół? Świątynia jest czynnym kościołem parafialnym, więc najlepiej zajrzeć poza godzinami nabożeństw. Spacer po wsi łatwo połączyć z letnią wędrówką lub zimowym dniem na stoku. Ze względu na wysokość pogoda bywa zmienna, dlatego w chłodniejszych miesiącach weź ciepłe ubranie. Najczęstsze pytania Komu poświęcony jest kościół w Oberiberg? Janowi Chrzcicielowi. W dokumentach występuje jako St. Johannes lub St. Johann. Kiedy zbudowano obecny kościół? Obecny budynek poświęcono w październiku 1876 roku. Pierwszy kościół w tym miejscu konsekrowano w 1481 roku. Dlaczego wieś ma osobną parafię i gminę? Parafia wyodrębniła się z Schwyz w 1481 roku. Gminę Iberg podzielono w 1884 roku na Oberiberg i Unteriberg, po sporze o miejsce nowej świątyni. Czy w okolicy można pochodzić po górach? Tak. Region Hoch-Ybrig oferuje około 170 km szlaków, trasy rowerowe i zimą narciarstwo zjazdowe.

St. Konrad (Zürich)

Zürich

St. Konrad w Zurychu to rzymskokatolicki kościół parafialny w dzielnicy Albisrieden, w zachodniej części miasta. Świątynia pochodzi z lat pięćdziesiątych XX wieku i należy do nielicznych przykładów powojennej architektury sakralnej, którą warto obejrzeć poza ścisłym centrum Zurychu. Gdzie stoi kościół St. Konrad? Kościół znajduje się w Albisrieden, które administracyjnie wchodzi w skład Kręgu 9 (Kreis 9) miasta Zurych. Dawna wieś rolnicza została włączona do Zurychu w XX wieku i dziś jest spokojną dzielnicą mieszkaniową z własnym, wyraźnie wyodrębnionym centrum. Z tego powodu St. Konrad jest dobrym celem na spacer po mniej turystycznej części miasta. Kiedy i przez kogo został zbudowany? Budowę prowadzono w połowie lat pięćdziesiątych. Wikipedia podaje lata 1953–1955, a Historisches Lexikon der Schweiz wskazuje okres 1954–1955; rozbieżność dotyczy tylko roku rozpoczęcia prac. Projekt przygotowali architekci Ferdinand Pfammatter i Walter Rieger. Pfammatter należał do znanych szwajcarskich projektantów kościołów swojej epoki, dlatego obiekt jest ciekawy dla osób interesujących się architekturą XX wieku. Czym jest dziś parafia St. Konrad? Kościół pełni funkcję siedziby parafii katolickiej wchodzącej w skład diecezji Chur, w dekanacie Stadt Zürich. Według ogłoszenia parafii z 2024 roku wspólnota liczy około 5500 członków i skupia około 40 grup oraz stowarzyszeń prowadzonych przez wolontariuszy. To żywa parafia miejska, a nie muzeum, więc wnętrze służy przede wszystkim nabożeństwom i spotkaniom wspólnoty. W 2020 roku powstała również fundacja kościelna (Kirchenstiftung St. Konrad), która wspiera życie religijne i duszpasterstwo na terenie parafii. Jak zwiedzać? Przy planowaniu wizyty najlepiej sprawdzić aktualne godziny nabożeństw i otwarcia na stronie parafii. Zwiedzanie wnętrza zwykle łączy się z pobytem w Albisrieden: dzielnica ma zwartą zabudowę, historyczne centrum dawnej wsi i dobre połączenie z resztą miasta komunikacją miejską. W kościele obowiązuje cisza i strój odpowiedni do miejsca kultu. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół St. Konrad w Zurychu? W latach 1953–1955 według Wikipedii; Historisches Lexikon der Schweiz podaje 1954–1955. Kto zaprojektował kościół? Architekci Ferdinand Pfammatter i Walter Rieger. W której dzielnicy leży St. Konrad? W Albisrieden, w Kręgu 9 miasta Zurych. Do jakiej diecezji należy parafia? Do diecezji Chur, dekanat Stadt Zürich.

Temple

Val-de-Ruz

Kościół reformowany (Temple) w Fontaines stoi w centrum wsi Fontaines, dziś części gminy Val-de-Ruz w szwajcarskim kantonie Neuchâtel. To świątynia protestancka, a zarazem jeden z najstarszych śladów osadnictwa w tej części doliny: parafia istniała tu już w 1228 roku. Gdzie leży i jak go znaleźć? Świątynia znajduje się w Fontaines, na współrzędnych około 47,044 N, 6,901 E, w dolinie Val-de-Ruz między Neuchâtel a La Chaux-de-Fonds. Nazwa „Reformed Church" jest w Val-de-Ruz generyczna, bo gmina powstała w 2013 roku z połączenia kilkunastu dawnych gmin, a w wielu wsiach stoi własny temple. Ten opisany tutaj należy do Fontaines, nie do sąsiednich Cernier, Dombresson czy Boudevilliers. Do doliny dojedziesz samochodem z Neuchâtel, a lokalne połączenia autobusowe łączą wsie gminy. Jaka jest historia kościoła? Parafia w Fontaines jest wzmiankowana od 1228 roku. Obejmowała wówczas także Cernier, Fontainemelon i Les Hauts-Geneveys, które miały tu filie. Przed reformacją kościół nosił wezwanie świętego Maurycego. Budowlę przebudowano na początku XVI wieku, a wieża pochodzi z XVII stulecia. Patronat nad parafią należał do przeoratu w Môtiers, a w 1517 roku przeszedł na kapitułę w Valangin. Granice parafii zmieniały się z czasem: Cernier i Fontainemelon wyodrębniły się w 1875 roku, Les Hauts-Geneveys w 1961. Od 1961 roku Fontaines należy do parafii Valangin-Boudevilliers. W latach 1850–1909 we wsi działała także kaplica katolicka. Co jeszcze zobaczysz w Fontaines? Wieś ma ciekawą przeszłość. W XVIII i XIX wieku słynęła z zegarów i automatów, m.in. z pracowni rodziny Maillardet. Odkryto tu ślady rzymskiej willi, a pierwszy ratusz gminny pochodzi z 1694 roku. W latach 1848–1877 Fontaines było siedzibą okręgu. W XX wieku rozwinęły się tu zegarmistrzostwo, produkcja parkietów, drukarstwo i cementownia, a po 1945 roku wieś stała się spokojną miejscowością mieszkaniową; w 2000 roku liczyła 912 mieszkańców. Kiedy warto przyjechać? Wnętrza świątyń protestanckich w Szwajcarii bywają otwarte głównie podczas nabożeństw i wydarzeń, dlatego najlepiej sprawdzić terminy w parafii Valangin-Boudevilliers. Okolica Val-de-Ruz nadaje się na spacery i rowerowe wycieczki, a przełęcz Vue-des-Alpes (1283 m), do której sięgało terytorium dawnej gminy Fontaines, kusi widokami. Najczęstsze pytania Czy to ten sam temple co w innych wsiach Val-de-Ruz? Nie. Val-de-Ruz to gmina złożona z wielu wsi, a każda ma własną świątynię. Ta należy do Fontaines. Do jakiej parafii należy? Od 1961 roku do parafii Valangin-Boudevilliers. Jak stary jest kościół? Parafię wzmiankowano w 1228 roku, budowlę przebudowano na początku XVI wieku, a wieża pochodzi z XVII wieku. Jaki patron był przed reformacją? Święty Maurycy.

Ev. ref. Kirche Laufen am Rheinfall

Dachsen

Ev. ref. Kirche Laufen am Rheinfall to reformowany kościół parafialny w Laufen, tuż obok zamku Laufen i największego wodospadu Europy Środkowej. Leży w gminie Laufen-Uhwiesen w kantonie Zurych, kilka minut pieszo od stacji Dachsen. Gdzie stoi kościół i co go wyróżnia? Świątynia zajmuje skalny cypel nad Renem, w pobliżu zamku. Szwajcarski inwentarz zabytkowych układów miejskich ISOS opisuje to miejsce jako otoczony murem zespół zamkowy z obrębem kościelnym i późnogotyckim kościołem. Dzięki temu położeniu budowla stanowi część jednego z najbardziej znanych krajobrazów Szwajcarii. Z terenu wokół słychać szum Rheinfall, a widok na wodę nad tarasami zamkowymi to główny powód, dla którego turyści w ogóle tu docierają. Jaka jest historia kościoła? Najstarsza wzmianka źródłowa o kościele św. Hilarego w Laufen pochodzi z 1155 roku. Należał wtedy do biskupów Konstancji i był ośrodkiem rozległej parafii. Historyk H. Kläui wiąże fundację z czasami króla Pepina Młodszego w VIII wieku, ale to tylko hipoteza. Kolatorstwo przeszło na Zurych dopiero w 1806 roku, choć miasto kontrolowało niższą jurysdykcję nad Laufen już od 1544 roku. W czasie reformacji świątynię pozbawiono dawnego, katolickiego charakteru, a dziś jest ona kościołem ewangelicko-reformowanym. Budynek był wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany, a ostatnia znacząca renowacja miała miejsce na początku XXI wieku. Do parafii Laufen od dawna należy sąsiednie Uhwiesen. Tamtejsza kaplica filialna jest znana ze źródeł od końca XV wieku. Jak dojechać? Najwygodniej pociągiem do stacji Dachsen, otwartej w 1857 roku wraz z linią Rheinfallbahn. Stamtąd do zamku i kościoła prowadzi krótki spacer. Samochodem dojedziesz do Laufen od strony Schaffhausen lub Winterthuru, ale parkingi w sezonie szybko się zapełniają. Z północnego brzegu Renu, od strony Neuhausen, można dostać się na południowy brzeg pieszo przez most kolejowy lub pieszy w pobliżu wodospadu. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Zamek Laufen, od którego zaczęła się osada: dawna siedziba zarządcy, dziś z restauracją i punktami widokowymi. Platformy widokowe tuż przy wodospadzie, z których spadająca woda jest na wyciągnięcie ręki. Rejsy łodzią po basenie pod wodospadem, odpływające z okolic zamku. Kaplica w sąsiednim Uhwiesen. Kiedy przyjechać? Wodospad jest najpotężniejszy późną wiosną i na początku lata, gdy w Renie przybywa wody z roztopów w Alpach. Latem w ciągu dnia zespół zamkowy bywa zatłoczony, więc na spokojniejszą wizytę lepiej wybrać poranek lub późne popołudnie. Kościół jest najczęściej otwarty podczas nabożeństw i wydarzeń parafialnych, a z zewnątrz oglądać go można o każdej porze. Wokół jest wiele zieleni, dlatego dobrze nadaje się na krótki przystanek podczas spaceru wzdłuż Renu. Najczęstsze pytania Czy do kościoła w Laufen obowiązuje bilet? Nie. Obejrzenie budynku z zewnątrz nie wymaga opłat. Płatne są natomiast niektóre atrakcje przy wodospadzie, na przykład rejsy i część tarasów widokowych. Czy to ten sam kościół co w Neuhausen? Nie. W Neuhausen na drugim brzegu stoi inna reformowana świątynia, zbudowana w latach 1910–1911. Kościół w Laufen jest znacznie starszy i leży po stronie kantonu Zurych. Jakiemu patronowi poświęcony był dawny kościół? Za patrona kościoła parafialnego położonego na południowy zachód od zamku uznaje się św. Hilarego. Ile czasu zajmuje wizyta? Sam kościół i okolicę zamku obejdziesz w pół godziny. Razem z tarasami nad wodospadem i spacerem nad Renem zaplanuj 2–3 godziny.

Spitzkirche Magdalena

Rheinau

Spitzkirche Magdalena w Rheinau to niewielka kaplica św. Marii Magdaleny, stojąca na wyspie Musikinsel w szwajcarskim kantonie Zürich, w pętli Renu tuż obok słynnego opactwa. Nazwa „Spitzkirche” odnosi się do jej położenia: budowla sięga ostrym czubkiem lądu w nurt rzeki. Czym jest Spitzkirche w Rheinau? To późnogotycka kaplica z końca XVI wieku. Według opisów wzniesiono ją w latach 1587–1588 za opata Theobalda Werlina von Greiffenberg, czyli w czasach, gdy Rheinau było jeszcze czynnym klasztorem benedyktyńskim. Obiekt figuruje w federalnym inwentarzu ISOS jako jeden z charakterystycznych punktów miejscowości, obok barokowego kościoła klasztornego z lat 1705–1711. Kaplica ma jedną nawę zakończoną półokrągłym prezbiterium oraz okna z późnogotyckim maswerkiem. Nad dachem wznosi się wieżyczka z otwartą dzwonnicą, pochodząca z remontu w 1903 roku. Jak zmieniała się historia kaplicy? W 1761 roku do prezbiterium dobudowano późnobarokową grotę, wzorowaną na rozwiązaniu z klasztoru w Zwiefalten. Podczas renowacji w 1931 roku grotę usunięto. Po kasacie klasztoru w 1862 roku kaplica służyła pacjentom wyznania reformowanego z kantonalnego zakładu psychiatrycznego, który od 1867 roku działał w dawnych budynkach opactwa. Poważne prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1991–1992, a malowidła we wnętrzu odnowiono w 2016 roku. Od 2001 roku o ekumeniczne wykorzystanie kaplicy dba fundacja Stiftung St. Magdalena zu Rheinau. Co zobaczysz na miejscu? Największą atrakcją jest samo położenie. Kaplica stoi na cyplu, z którego widać szeroki zakręt Renu, a wokół rozciągają się nadrzeczne łąki i zabudowa miasteczka. To popularny temat zdjęć, zwłaszcza o wschodzie i zachodzie słońca. Wnętrze bywa otwarte w czasie wydarzeń, ponieważ kaplica jest dziś miejscem ślubów i koncertów. Jak zwiedzać Spitzkirche? Kaplicę najłatwiej połączyć ze spacerem po Rheinau. Opactwo i wyspa leżą blisko siebie, więc w jednej wizycie obejrzysz późnogotycką kaplicę i wielki barokowy kościół klasztorny. Współrzędne obiektu to około 47,6427 N, 8,6115 E. Nie mylić z miejscowością Rheinau w Niemczech: ta kaplica leży po szwajcarskiej stronie Renu. Najczęstsze pytania Czy Spitzkirche to kościół klasztorny w Rheinau? Nie. Kościół klasztorny to osobna, barokowa budowla z początku XVIII wieku. Spitzkirche jest znacznie starszą i mniejszą kaplicą Marii Magdaleny na wyspie. Kiedy powstała kaplica? W latach 1587–1588, za opata Theobalda Werlina von Greiffenberg. Czy w środku odbywają się wydarzenia? Tak. Kaplicę wykorzystuje się na śluby i koncerty, a jej użytkowaniem ekumenicznym zajmuje się fundacja św. Magdaleny z Rheinau, założona w 2001 roku. Co oznacza nazwa „Spitzkirche”? Dosłownie „spiczasty kościół”. Odnosi się do ostrego cypla, na którym stoi kaplica, wchodzącego w nurt Renu. Co się stało z barokową grotą? Dobudowano ją w 1761 roku przy prezbiterium, a usunięto podczas renowacji w 1931 roku.

Stiftskirche Olsberg

Olsberg

Stiftskirche Olsberg to barokowy kościół dawnego klasztoru cysterek w miejscowości Olsberg w kantonie Argowia, kilkanaście kilometrów na wschód od Bazylei. Należy do najważniejszych zabytków sakralnych regionu: figuruje w szwajcarskim spisie dóbr kultury o znaczeniu krajowym (kategoria A) i jest objęta ochroną w całości. Jaka jest historia kościoła? Zakon cysterek osiadł tu w pierwszej połowie XIII wieku. Siostry przeniosły się do Olsbergu około 1236 roku z wcześniejszej siedziby w Hortus Dei koło Untersteckholz, a w 1234 roku otrzymały papieskie przywileje cysterskie. Pierwszy kościół zaczęto budować wraz z przenosinami. W połowie XIV wieku zastąpiła go druga budowla, której mury włączono w obecny gmach. Wielki pożar w 1427 roku zniszczył zabudowania; kościół ponownie konsekrowano w 1434 roku. Klasztor ucierpiał w czasie wojny trzydziestoletniej, w latach 1632–1635, a wcześniej, w 1525 roku, został splądrowany podczas powstania chłopskiego. Kanton Argowia zlikwidował konwent w 1805 roku. Co zobaczysz w środku i na zewnątrz? Dzisiejszy wygląd zawdzięcza kościół głównie epoce baroku. Opatka Maria Franziska von Eptingen, rządząca od 1670 roku, ufundowała barokowe wyposażenie, a w 1688 roku sprowadziła do kościoła relikwie świętego Wiktora. Strop z marmoryzowanego drewna i freski w technice grisaille pochodzą z 1662 roku. W 1715 roku dobudowano nową fasadę z wieżą dzwonną i usunięto przegrodę chórową oddzielającą zakonnice od wiernych. Ołtarze i tabernakulum dodano w połowie XVIII wieku. Obok kościoła stoją pozostałe budynki klasztoru. W dawnym domu konwentu zachował się krużganek z piętnastoma późnogotyckimi przęsłami sklepiennymi, a plebania pochodzi z 1742 roku. Wewnętrzną renowację kościoła przeprowadzono w 1986 roku, zewnętrzną w 2013 roku. Jak dziś wykorzystywany jest klasztor? Po 1805 roku w murach działała szkoła dla dziewcząt, później zakład wychowawczy dla chłopców prowadzony przez fundację Pestalozziego. Od 2017 roku dawne budynki klasztorne zajmuje szkoła specjalna Schulheim Stift Olsberg. Kościół pozostaje w użyciu jako świątynia parafialna, więc zwiedzanie zwykle odbywa się poza godzinami nabożeństw. Jak dojechać? Olsberg leży w dolinie Violenbach, w pobliżu Rheinfelden i granicy z Niemcami, około 20 km od Bazylei. Najwygodniej dotrzeć samochodem lub z Rheinfelden komunikacją regionalną. Kościół stoi na północny zachód od centrum wsi, przy terenie dawnego klasztoru. Najczęstsze pytania Czy kościół ma status zabytku? Tak. Jest wpisany do inwentarza dóbr kultury Szwajcarii jako obiekt kategorii A, a w Argowii objęty ochroną kantonalną od 1963 roku i federalną od 1967 roku. Z którego wieku pochodzi obecny kościół? Mury sięgają połowy XIV wieku, ale barokowy charakter nadały mu przebudowy z XVII i XVIII wieku, zwłaszcza fasada z 1715 roku. Czy to ten sam Olsberg co w Niemczech lub w Bazylei-Wsi? Nie. Opisany kościół znajduje się w kantonie Argowia. Nazwę noszą też miejscowości w Niemczech i w kantonie Bazylea-Okręg. Co mieści się dziś w budynkach klasztoru? Od 2017 roku działa tam szkoła specjalna Schulheim Stift Olsberg, dlatego teren poza kościołem służy głównie placówce.

Reformierte Kirche Scuol

Scuol

Kościół reformowany (San Geer) w Scuol to późnogotycka świątynia na wzgórzu Munt Baselgia, w samym sercu starej części Scuol w Engadynie Dolnej (kanton Gryzonia, Szwajcaria). Jest wpisany do federalnego inwentarza dóbr kultury o znaczeniu krajowym (numer KGS 3248) i należy do najważniejszych zabytków miasteczka. Gdzie stoi kościół i jak do niego dojść? Budowla stoi przy ulicy Chant Baselgia, nad zabudową starego Scuol, na współrzędnych około 46,795 N, 10,299 E. Z centrum miejscowości dojdziesz pieszo w kilka minut krętymi uliczkami między domami ze zdobionymi sgraffito fasadami. Scuol-Tarasp ma stację Kolei Retyckiej, a do centrum kursują autobusy lokalne, więc dojazd bez samochodu jest prosty. Jaka jest historia kościoła? Wzgórze kościelne było zamieszkane od dawna: wykopaliska z lat 1965–1968 odsłoniły tu ślady osady z epoki brązu i żelaza. Sama miejscowość pojawia się w źródłach około 1095 roku pod nazwą Schulles. Obecny kościół wzniósł w 1516 roku budowniczy Bernhard von Poschiavo (Bernhard von Puschlav) i w tym samym roku go konsekrowano. Wieżę podwyższono w 1562 roku. Reformacja dotarła do Scuol w 1530 roku, dlatego świątynia od wieków służy gminie protestanckiej. W 1679 roku ukazała się tu pierwsza Biblia w języku retoromańskim wariantu vallader, wydrukowana przez Jachena Dortę. Co zobaczysz na miejscu? Kościół reprezentuje późny gotyk Gryzonii: prostą bryłę z wysoką wieżą, dominującą nad dachami miasteczka. Wnętrze ma organy z 1792 roku. Budynek odnawiano w 1933 roku, a gruntowną restaurację przeprowadzono w latach 1970–1972. Z placu przed kościołem rozciąga się widok na dolinę Innu i okoliczne szczyty Engadyny. Kiedy warto przyjechać? Wzgórze jest dostępne cały rok. Latem to wygodny przystanek w spacerze po starym mieście, zimą dobrze łączy się z dniem na nartach lub w uzdrowiskowych termach Bogn Engiadina. Wnętrze bywa zamknięte poza nabożeństwami i wydarzeniami, więc w razie potrzeby sprawdź godziny w biurze turystycznym Scuol. Najczęstsze pytania Czy kościół w Scuol jest zabytkiem? Tak. Figuruje w szwajcarskim inwentarzu dóbr kultury o znaczeniu krajowym pod numerem KGS 3248. Z którego roku pochodzi obecna budowla? Z 1516 roku, kiedy wzniesiono ją w stylu późnogotyckim. Wieżę podwyższono w 1562 roku. Jakim językiem mówi się w Scuol? Dominuje retoromański w wariancie vallader, obok niemieckiego. Pierwsza pełna Biblia w tym wariancie wyszła w Scuol w 1679 roku. Czy wstęp jest płatny? Wejście na wzgórze i oglądanie budowli z zewnątrz jest bezpłatne.

Katedra św. Piotra i Pawła w Bernie

Berno

Katedra św. Piotra i Pawła w Bernie stoi przy Rathausgasse 2, tuż obok ratusza w sercu berneńskiej Starówki. To główna świątynia Kościoła Chrześcijańskokatolickiego Szwajcarii i jednocześnie parafia miejscowej wspólnoty. Obiekt figuruje jako dobro kultury o znaczeniu narodowym. Jak powstała katedra? Po reformacji berneńscy katolicy przez stulecia nie mieli własnej świątyni. Msze odprawiano w prezbiterium katedry Münster, a od 1804 roku we francuskim kościele przy Zeughausgasse. Budowę nowego kościoła rozpoczęto w 1858 roku, na miejscu dawnego spichlerza św. Jana, wzniesionego nad ruinami mennicy, która spłonęła w 1787 roku. Była to pierwsza katolicka świątynia wzniesiona w Bernie od czasów reformacji. Projekt przygotowali H. Marchal i Pierre-Joseph Edmond Deperthes, a nadzór nad budową sprawował Emmanuel Müller. Pierwszą mszę odprawiono 13 listopada 1864 roku. Dlaczego to katedra starokatolicka? Po I Soborze Watykańskim część katolików w Szwajcarii odrzuciła nowe dogmaty i utworzyła Kościół chrześcijańskokatolicki. W 1875 roku kościół przy Rathausgasse stał się parafią berneńskiej wspólnoty starokatolickiej. Dziś pełni też rolę katedry biskupa tego Kościoła w Szwajcarii. Co zobaczysz? Budynek łączy formy neoromańskie z wpływami francuskiej gotyckiej architektury katedralnej, co odróżnia go od większości berneńskich kościołów, zwykle protestanckich i znacznie surowszych. Wieżę i południową fasadę odnawiano w latach 1965–1967, a później przeprowadzano kolejne remonty. Z zewnątrz kościół dobrze wpisuje się w zabudowę Starego Miasta, więc łatwo go połączyć ze spacerem obok ratusza. Jak dotrzeć? Kościół leży w Starym Mieście w Bernie, przy Rathausgasse, kilka kroków od ratusza. Od dworca głównego dojdziesz tu pieszo przez uliczki Starówki. Teren staromiejski jest przyjazny dla pieszych, a dojazd własnym samochodem nie ma sensu. Kiedy przyjechać? Kościół jest czynny jako miejsce nabożeństw, więc godziny zwiedzania najlepiej sprawdzić na stronie parafii christkath-bern.ch. Podczas mszy zachowaj ciszę i unikaj fotografowania wnętrza. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Kościół leży w jednej z najlepiej zachowanych średniowiecznych starówek Europy. W pobliżu znajdziesz ratusz, arkady uliczek handlowych i berneński Münster, więc wizyta w katedrze starokatolickiej dobrze uzupełnia zwiedzanie. Kontrast między protestanckim Münster a młodszą, neoromańską świątynią dobrze pokazuje religijną historię miasta po reformacji. Najczęstsze pytania Czy to katedra katolicka? Nie rzymskokatolicka. To katedra Kościoła chrześcijańskokatolickiego (starokatolickiego) Szwajcarii, choć budynek zbudowano pierwotnie jako świątynię katolicką. Kiedy ukończono budowę? Budowę rozpoczęto w 1858 roku, a pierwsza msza odbyła się 13 listopada 1864 roku. Czy to to samo co Münster? Nie. Berner Münster to późnogotycka katedra protestancka, a kościół św. Piotra i Pawła to osobna, znacznie młodsza świątynia przy ratuszu. Gdzie sprawdzić godziny otwarcia? Na stronie parafii christkath-bern.ch.

St. Peter and Paul Catholic Church

Benken (SG)

Katolicki kościół św. Piotra i Pawła (St. Peter und Paul) w Benken to parafialna świątynia gminy Benken w kantonie St. Gallen, w szwajcarskiej Linthebene u stóp wzgórza Benkner Büchel. Mieszkańcy nazywają ją „Unterkirch”, czyli „kościołem dolnym”. Obiekt wyróżnia przede wszystkim wiek: parafia jest jedną z najstarszych w regionie Gaster. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Wezwanie świętych Piotra i Pawła oraz układ „dolny–górny” z kościołem św. Jerzego w sąsiednim Kaltbrunn („Oberkirch”) badacze łączą z obecnością zakonników z opactwa Reichenau. W XI wieku hrabiowie Lenzburga przekazali dwór Benken razem z kościołem klasztorowi żeńskiemu w Schänis. Pozostał on jego własnością aż do rewolucji helweckiej. Z Benken wiąże się też tajemnica wczesnego średniowiecza. W dokumentach z lat 741 i 744 pojawia się klasztor Babinchova, a około 824 roku nauczał w nim Meinrad. Do dziś nie ustalono, gdzie stał. Badania archeologiczne przy kościele parafialnym w latach 1983–1984 nie przyniosły oczekiwanego dowodu. Do dawnej parafii należały początkowo także Kaltbrunn, Gommiswald, Rieden i Maseltrangen. Usamodzielniały się one stopniowo, od X wieku do 1789 roku. Po reformacji w 1529 roku Benken pod naciskiem kantonu Schwyz wróciło do wiary katolickiej. Gdzie leży i jak dotrzeć? Kościół stoi w miejscowości Benken (SG), współrzędne: 47,199 N, 9,006 E. Leży między Jeziorem Zuryskim a Jeziorem Walensee, w okolicy Uznach i Kaltbrunn. Nie pomyl go z gminą Benken w kantonie Zurych, która jest zupełnie innym miejscem. Dojazd samochodem lub autobusem regionalnym z Uznach; spacer po równinie Linth jest płaski i łatwy. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Na wzgórzu Benkner Büchel stoi kościół pielgrzymkowy Maria Bildstein. Początek miejscu dał kamienny słup z 1519 roku, kaplicę zbudowano w 1848 roku, a obecną świątynię wzniesiono w 1966 roku. Pieszy spacer na wzgórze łączy się dobrze z wizytą w kościele parafialnym. Krajobraz doliny zmieniły regulacja Linth (1807–1823) i późniejsze melioracje (1941–1964). Najczęstsze pytania Czy kościół w Benken jest katolicki? Tak, to kościół parafialny katolickiej wspólnoty w Benken w kantonie St. Gallen. Dlaczego nazywa się „Unterkirch”? Nazwa odróżnia go od kościoła św. Jerzego w Kaltbrunn, zwanego „Oberkirch”. Czy w Benken stał średniowieczny klasztor? Źródła z VIII wieku wspominają klasztor Babinchova, ale jego położenie pozostaje nieznane. Czy to to samo co Benken koło Zurychu? Nie. To dwie różne miejscowości w różnych kantonach.

Saint-Pierre and Saint-Paul reformed church

Cossonay

Kościół reformowany Saint-Pierre-et-Saint-Paul w Cossonay (Temple de Cossonay) to jedna z najstarszych świątyń kantonu Vaud w Szwajcarii. Stoi w historycznym centrum miasteczka, a jego smukła wieża z iglicą jest widoczna z daleka. Czym jest ten kościół i kto go zbudował? Świątynia nosi wezwanie świętych Piotra i Pawła. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1096 roku, gdy pan Cossonay przekazał kościół wsi benedyktyńskiemu opactwu w Romainmôtier. W 1224 roku obiekt przeszedł pod władzę benedyktynów z Lutry, którzy w drugiej połowie XIII wieku założyli tu przeorat. Po przejściu Vaud pod panowanie Berna w 1536 roku budynek stał się kościołem protestanckim, stąd potoczna nazwa „temple”. Co zobaczysz na miejscu? Największą wartość mają warstwy architektury. Trójnawowa część główna pochodzi z XI–XII wieku i nosi ślady wpływów kluniackich. Prezbiterium dobudowano w XIII wieku. Wieża, rozpoczęta na Wielkanoc 1407 roku, jest dominantą miasteczka. Przedsionek jest dziełem XX wieku. Wykopaliska z lat 1909–1911 oraz 1971–1973 odsłoniły pod posadzką ślady starszych budowli. Najstarszy był jednonawowy kościół z VIII wieku. Po nim, w IX wieku, powstała świątynia z prezbiterium o trzech absydach. To rzadki przykład tak dobrze udokumentowanego rozwoju kościoła od wczesnego średniowiecza. Jaki jest status zabytku? Od 1901 roku kościół jest chronionym zabytkiem kantonalnym (monument historique). Remonty przeprowadzono w latach 1856–1860, 1913–1914 i 1921–1923. Szwajcarski inwentarz ISOS wymienia kościół i dawny przeorat wśród zachowanych średniowiecznych elementów starego miasta Cossonay. Jak trafić do kościoła? Świątynia leży w centrum Cossonay, współrzędne to około 46,614 N i 6,509 E. Miasteczko znajduje się w kantonie Vaud, na północny zachód od Lozanny. Kościół najłatwiej połączyć ze spacerem po starym mieście, którego zabudowa wywodzi się ze średniowiecza. Po wielkim pożarze pod koniec XIV wieku miasto odbudowywano, więc o dawnych archiwach niewiele zostało. Najczęstsze pytania Od kiedy istnieje kościół w Cossonay? Najstarsze ślady, odkryte archeologicznie, pochodzą z VIII wieku. Dokumenty wymieniają kościół od 1096 roku. Czy kościół jest zabytkiem? Tak. Jest chroniony jako zabytek kantonalny od 1901 roku. Kiedy zbudowano wieżę? Prace nad wieżą rozpoczęto na Wielkanoc 1407 roku. Zwieńczono ją iglicą, widoczną z okolicy. Czy to kościół katolicki? Nazwa „Temple” oznacza w tym regionie świątynię protestancką. Od czasów reformacji, wprowadzonej przez Berno w 1536 roku, budynek służy wspólnocie reformowanej. Z jakiego okresu pochodzi nawa? Trójnawowa część główna pochodzi z XI–XII wieku, a prezbiterium z XIII wieku.

St Peter's Catholic Church

Rümlang

Katolicki kościół św. Piotra (St. Peter) w Rümlang to nowoczesna świątynia na południowych obrzeżach gminy Rümlang w kantonie Zurych, kilka minut od lotniska w Kloten. Budynek z przełomu lat 60. i 70. XX wieku należy do ciekawszych przykładów powojennej architektury sakralnej w regionie i wpisano go do kantonalnego inwentarza zabytków jako obiekt o znaczeniu ponadlokalnym. Czym wyróżnia się ten kościół? Projekt przygotował architekt Bernhard Weis (1921–2006), a budowę zrealizowano w latach 1969–1970 na zlecenie katolickiej gminy kościelnej Rümlang. Weis zebrał pod jednym dachem kilka funkcji: samą świątynię, plebanię i centrum parafialne. Zespół stoi samotnie na lekkim wzniesieniu na południe od zabudowy wsi, w dzielnicy Rümelbach. Inwentarz zabytków kantonu Zurych zwraca uwagę na rzeźbiarską, bryłową formę budynku i wskazuje na jej podobieństwo do kaplicy Le Corbusiera w Ronchamp. Dla miłośników architektury modernistycznej to główny powód, by tu zajrzeć. Dlaczego kościół nie ma dzwonnicy? Pierwotnie planowano wieżę, jednak jej nie zbudowano. Dzięki temu kościół należy do nielicznych w kantonie Zurych, które nie mają dzwonów. Sylwetka budynku jest więc zwarta i pozbawiona typowej pionowej dominanty. Co zobaczysz w środku? Pierwotne wnętrze zaprojektował rzeźbiarz Alfred Huber. Inwentarz zaleca jego zachowanie w oryginalnej formie. W 2005 roku, 11 grudnia, poświęcono tu nowe organy, więc kościół służy także jako miejsce koncertów i uroczystości parafialnych. Jak dotrzeć i kiedy zwiedzać? Rümlang leży w aglomeracji Zurychu, na północ od miasta. Najwygodniej dojechać pociągiem S-Bahn do stacji Rümlang, a stamtąd przejść pieszo przez wieś w stronę Rümelbach. Kościół jest czynną świątynią parafialną, dlatego najlepiej odwiedzać go poza godzinami nabożeństw; aktualne terminy podaje strona katolickiej gminy kościelnej Rümlang. Zewnętrzną bryłę oglądasz o każdej porze dnia, najlepiej przy bocznym świetle popołudniowym. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół św. Piotra w Rümlang? Architektem był Bernhard Weis; budynek powstał w latach 1969–1970. Czy kościół ma wieżę z dzwonami? Nie. Wieży nie zrealizowano, dlatego świątynia pozostaje bez dzwonów. Czy to zabytek? Tak, figuruje w inwentarzu zabytków kantonu Zurych jako obiekt o znaczeniu ponadlokalnym. Czy w budynku jest coś poza kościołem? Tak, w jednym kompleksie mieszczą się także plebania i centrum parafialne.

Fahr Monastery, Monastery Church

Würenlos

Kościół klasztorny Fahr w Würenlos to barokowa świątynia benedyktynek, stojąca w kompleksie klasztoru Fahr nad Limmatą. Klasztor leży w niewielkiej eksklawie kantonu Argowia, otoczonej ze wszystkich stron terytorium kantonu Zurych, a od 2008 roku jest formalnie przypisany do gminy Würenlos. Skąd się wziął klasztor Fahr? W 1130 roku baron Lütold II von Regensberg przekazał swoje dobra w Fahr opactwu w Einsiedeln pod warunkiem, że powstanie tam żeński klasztor benedyktyński. Fahr działa do dziś jako przeorat podległy opatowi z Einsiedeln. Archeolodzy odkryli pod obecną budowlą pozostałości pierwszego kościoła z czasów fundacji. Jak zmieniał się kościół? Obecna świątynia ma kilka warstw historii: na początku XV wieku kościół rozbudowano; większość murów nawy i prezbiterium pochodzi z tego okresu, w połowie XVII wieku dobudowano sklepiony chór zakonnic, od 1689 roku odbudowywano wieżę, w 1703 roku brat Johann Moosbrugger przerobił dawny chór wschodni na zakrystię i kaplicę spowiedzi, w latach 1743–1748 za rządów prepozyta Josepha von Rolla i przeoryszy Victorii Rusconi kościół przebudowano w stylu barokowym. Co zobaczysz we wnętrzu i wokół kościoła? Barokowa przebudowa dodała dwie boczne apsydy. Marmurowe ołtarze, ambonę i kratę chóru wykonali A. i G. M. Rossi z Arzo. Freski na emporze namalował F. A. Rebsamen, a ściany, sklepienie i wewnętrzne strony muru cmentarnego ozdobili bracia Giuseppe i Giovanni Antonio Torricelli. Wnętrze odnawiano w latach 1895–1897 (Fritz Kunz i Leonhard Thoma, zgodnie ze stanem pierwotnym), a malowidła cmentarne konserwował w latach 60. XX wieku Hans A. Fischer. Czy można zwiedzać klasztor? Wnętrza klauzury nie są udostępnione zwiedzającym. Z zewnątrz warto zobaczyć zespół zabudowań, w tym dziedziniec prepozytury z symetrycznym ogrodem otoczonym murem oraz tradycyjne ogrody klasztorne. Przy klasztorze działają sklep klasztorny i restauracja, a siostry prowadzą gospodarstwo rolne. Godziny otwarcia i aktualną ofertę sprawdź na stronie kloster-fahr.ch. Najczęstsze pytania Kto założył klasztor Fahr? Lütold II von Regensberg, który w 1130 roku oddał te ziemie opactwu w Einsiedeln z zastrzeżeniem założenia konwentu benedyktynek. W jakim kantonie leży Fahr? W Argowii, choć sam teren klasztoru jest eksklawą otoczoną przez kanton Zurych. Administracyjnie należy do gminy Würenlos. Z jakiego okresu pochodzi barokowy wystrój? Z lat 1743–1748; wtedy powstały marmurowe ołtarze i freski. Czy w klasztorze mieszkają zakonnice? Tak, wspólnota benedyktynek działa tu nieprzerwanie jako przeorat Einsiedeln; w 2007 roku liczyła 28 sióstr.

Temple

La Sagne

Temple de La Sagne to protestancka świątynia w wiosce La Sagne w kantonie Neuchâtel, w szwajcarskiej Jurze. Późnogotycki kościół stoi w samym centrum osady, w dolinie położonej między La Chaux-de-Fonds a Les Ponts-de-Martel, i należy do najstarszych budowli tej okolicy. Co warto wiedzieć o historii świątyni? Pierwsza wzmianka o kaplicy św. Katarzyny w La Sagne pochodzi z 1351 roku. Była wtedy filią kościoła w Le Locle. Samodzielna parafia powstała w 1499 roku, a obecny budynek datuje się na lata 1521 i 1526. Wzniesiono go na miejscu dawnej średniowiecznej kaplicy. Sama wieś pojawia się w źródłach już w 1332 roku. Gdy hrabstwo Neuchâtel przyjęło reformację, kościół stał się świątynią protestancką. Stąd nazwa „temple”, którą w szwajcarskiej Romandii nosi budynek kultu reformowanego. Co zobaczysz na miejscu? Świątynia reprezentuje późny gotyk. Szczególnie ceniona jest sklepiona część chórowa. Budynek jest chronionym zabytkiem kantonu Neuchâtel. Wnętrze jest skromne, zgodnie z tradycją reformowaną, więc wizyta to raczej spokojne oglądanie architektury niż zwiedzanie bogatych zbiorów sztuki. W pobliżu znajdziesz muzeum historyczne wsi, założone w 1880 roku i otwarte ponownie w 1982 roku. Dobrze uzupełnia ono wizytę, bo opowiada o dawnym życiu doliny: koronkarstwie, później zegarmistrzostwie, hodowli bydła, wyrobie sera i wydobyciu torfu. Jak dotrzeć do La Sagne? Wieś leży około 47,05° N, 6,82° E. Od 1889 roku łączy ją z La Chaux-de-Fonds i Les Ponts-de-Martel linia kolejowa, zelektryfikowana w 1950 roku, więc najwygodniej dojechać pociągiem z La Chaux-de-Fonds. Samochodem dojedziesz lokalnymi drogami przez dolinę. Świątynia znajduje się w centrum, więc po przyjeździe nie trzeba iść dalej. Kiedy przyjechać? Okolica jest atrakcyjna przez cały rok. Latem to teren pieszych wycieczek po pastwiskach i torfowiskach Jury, zimą okolica jest śnieżna i spokojna. Wpadnij do świątyni przy okazji spaceru po wsi. Godziny otwarcia wnętrza warto sprawdzić w miejscowej parafii, bo kościół nie jest zwykłym obiektem muzealnym. Co jeszcze wiedzieć o La Sagne? Wieś liczy około tysiąca mieszkańców, a w 2000 roku było ich 997. W 1750 roku mieszkało tu 1195 osób, a w połowie XIX wieku około 1800. Do 1848 roku La Sagne była osobną mairie, czyli jednostką administracyjną. Od 1659 roku osuszano tu bagna pod pola uprawne, a w XIV wieku działał już pierwszy młyn wodny. W 1856 roku w La Sagne rozpoczęło się rojalistyczne powstanie przeciw nowej republikańskiej władzy kantonu. Najczęstsze pytania Czy Temple de La Sagne jest bardzo stary? Tak. Obecny budynek pochodzi z lat 1521 i 1526, a wzmianka o kaplicy na tym miejscu sięga 1351 roku. Jaki to styl architektoniczny? Późny gotyk. Najbardziej wyróżnia się sklepienie chóru. Czy świątynia jest katolicka? Nie, to kościół reformowany (protestancki), należący do parafii La Sagne. Czy w La Sagne jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak, muzeum historyczne wsi, założone w 1880 roku, oraz okoliczne torfowiska i pastwiska Jury neuchâtelskiego.

Kloster Fischingen

Fischingen

Kloster Fischingen to klasztor benedyktyński w miejscowości Fischingen, w szwajcarskim kantonie Turgowia. Założono go tuż przed 1138 rokiem, a dziś jest jednym z najstarszych miejsc życia zakonnego we wschodniej Szwajcarii i celem pielgrzymek do grobu św. Iddy z Toggenburga. Jaka jest historia klasztoru? Fundatorem był biskup Konstancji Ulryk II, który osadził tu mnichów z klasztoru Petershausen w Konstancji. Pierwszy opat, Waltram (1138–1146), wzniósł kościół oraz osobne zabudowania dla mnichów, mniszek i gości. Źródła wskazują, że wspólnota żeńska zniknęła w XIII wieku. Konwent nigdy nie był liczny, a reformacja na kilka lat przerwała życie zakonne. W 1526 roku opat Heinrich Stoll przeszedł na protestantyzm i się ożenił. Opactwo zlikwidowano w 1848 roku, a w 1977 roku benedyktyni wrócili tu jako przeorat i mieszkają w Fischingen do dziś. Co zobaczysz na miejscu? Główną atrakcją jest barokowy kościół klasztorny z 1687 roku, ufundowany przez rodzinę Reding von Biberegg. Obok stoi kaplica Iddy z lat 1705–1708. Znajduje się w niej ołtarz grobowy, do którego pielgrzymi przychodzą od wieków. Kościół, krużganki i zakrystia figurują w inwentarzu zabytków kantonu Turgowia. Kościół i kaplicę odnowiono w 2006 roku. Kim była święta Idda? Idda z Toggenburga (zwana też Idą) jest postacią z tradycji, której nie potwierdzają dokumenty z epoki. Pierwszy żywot spisano w 1481 roku. Według legendy po upadku z okna zamku żyła jako rekluza w okolicy Fischingen i tam została pochowana. Jej kult poświadczają źródła sprzed 1410 roku, a święto obchodzi się 3 listopada. Zainteresowani historią znajdą ciekawy kontekst w tekście Muzeum Narodowego Szwajcarii, które traktuje legendę krytycznie. Kiedy przyjechać? Kościół i kaplicę zwiedza się najlepiej w ciągu dnia, poza godzinami nabożeństw. Wiosna i lato sprzyjają spacerom po wzgórzach Turgowii, a w okolicy prowadzi m.in. pętla Thurgauer Tannzapfenweg z Fischingen i z powrotem. Listopad ma wymiar pielgrzymkowy ze względu na święto Iddy. Godziny otwarcia i zwiedzania z przewodnikiem warto sprawdzić na stronie kloster-fischingen.ch. Jak dojechać? Fischingen leży w dolinie rzeki Murg, w południowej części kantonu Turgowia, między Winterthurem a St. Gallen. Najwygodniej dojechać samochodem lub połączeniem autobusowym z Wil i okolicznych stacji kolejowych. Z miejscowości łatwo wyruszyć na trasy piesze. Najczęstsze pytania Kiedy założono klasztor w Fischingen? Tuż przed 1138 rokiem z inicjatywy biskupa Konstancji Ulryka II. Czy w klasztorze nadal mieszkają mnisi? Tak. Po kasacie opactwa w 1848 roku benedyktyni wrócili do Fischingen w 1977 roku jako przeorat. Gdzie leży grób św. Iddy? W kaplicy Iddy przy kościele klasztornym, zbudowanej w latach 1705–1708. Jest to cel pielgrzymek. Czy klasztor jest zabytkiem chronionym? Tak, kościół, krużganki i zakrystię objęto ochroną w inwentarzu zabytków kantonu Turgowia.

Nydegg Church

Bern

Nydeggkirche (Kościół Nydegg) to reformowany kościół w Bernie, stojący na wschodnim skraju Starego Miasta, tuż przy moście Nydegg nad rzeką Aare. Późnogotycka budowla z piaskowca należy do najstarszych świątyń w mieście i stoi na wzgórzu, od którego zaczęły się dzieje Berna. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Kościół wzniesiono w latach 1341–1346. Początkowo był świątynią katolicką; po reformacji w Bernie przeszedł w ręce wspólnoty reformowanej i do dziś działa jako kościół ewangelicko-reformowany. Miejsce ma jeszcze starszą historię: wcześniej stał tu zamek miejski założony przez Zähringenów, od którego wzgórze przejęło nazwę Nydegg. Wnętrze przebudowano na początku lat 50. XX wieku, dlatego dzisiejsza aranżacja jest wyraźnie młodsza niż gotycka bryła. W latach 1991–1996 trwała renowacja organów, a w kościele odbywają się sporadycznie koncerty muzyki klasycznej. Co zobaczysz w okolicy? Kościół stoi u stóp mostu Nydegg, zbudowanego w latach 1840–1844 według projektu inżyniera Josepha Ferry'ego. Środkowy łuk mostu był w chwili ukończenia największym łukiem z kamienia naturalnego w Europie. Z mostu i z okolic kościoła rozciąga się widok na zakole Aare i dolne części Starego Miasta, wpisanego na listę UNESCO. Dolna część uliczki Nydeggstalden prowadzi stromo w stronę rzeki. Jak dojść do Nydeggkirche? Kościół leży na wschodnim krańcu Starego Miasta, przy moście Nydegg (adres: Nydeggbrücke, 3011 Bern). Z centrum, od strony Zytglogge, wystarczy iść wzdłuż głównej osi Starego Miasta na wschód, przez ulice Gerechtigkeitsgasse i Junkerngasse, aż do mostu. Spacer z centrum zajmuje kilkanaście minut. Kiedy przyjechać i czy wejście jest płatne? Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Stałych godzin zwiedzania nie podają przytoczone źródła, więc przed wizytą sprawdź stronę parafii nydegg.ch lub napisz do sekretariatu ([email protected], tel. +41 31 352 04 43). Warto połączyć wizytę ze spacerem po Starym Mieście i przejściem przez most Nydegg. Najczęstsze pytania Czy Nydeggkirche jest czynnym kościołem? Tak, należy do wspólnoty reformowanej i pełni funkcje parafialne. Z którego wieku pochodzi kościół? Z XIV wieku; budowę prowadzono w latach 1341–1346. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie, wstęp jest bezpłatny. Gdzie stał wcześniej zamek Nydegg? Zamek Zähringenów znajdował się na tym samym wzgórzu, na którym dziś stoi kościół.

Kapelle St. Josef

Alpnachstad

Kaplica św. Józefa w Alpnachstad to mała kaplica z 1702 roku, stojąca w osadzie Alpnachstad, w gminie Alpnach w kantonie Obwalden. Osada leży nad Alpnachersee, zachodnią odnogą Jeziora Czterech Kantonów, u podnóża Pilatusa. Kaplica jest skromnym punktem na spacerze po okolicy, a jej otoczenie to jedno z historycznie najważniejszych miejsc przeładunku i przeprawy w Szwajcarii centralnej. Co to za kaplica i skąd się wzięła? Kaplicę wzniesiono w 1702 roku. Wpis o niej znajduje się w Historycznym Leksykonie Szwajcarii (HLS), w haśle o Alpnachstad, a w archiwach szwajcarskich zachowała się dokumentacja i plany z 1991 roku. Budowla jest oznaczona w bazach danych jako kaplica w Alpnachstad w kantonie Obwalden. To obiekt lokalny, nie atrakcja z biletami i godzinami zwiedzania, dlatego najlepiej traktować ją jako przystanek podczas spaceru po osadzie. Co jeszcze zobaczysz w Alpnachstad? Osada miała przez wieki znaczenie transportowe. Prawa do przewozu po jeziorze należały do mieszkańców, którzy prowadzili przeprawę jako spółdzielnia: w 1424 roku istniało dziewięć takich praw, w 1668 roku pięć. W 1578 roku zbudowano tu dom przeładunkowy (Sust), a w 1784 roku wzniesiono nowy, według projektu budowniczego Jakoba Singera. Rozebrano go po otwarciu kolei Brünig w 1889 roku, która zakończyła żeglugę przeprawową. Od połowy XIX wieku do Alpnachstad zaczęli przypływać parowcami turyści jadący na Pilatus. Hotel Pilatus w osadzie od 1863 roku organizował wycieczki na górę, także w lektykach. W 1889 roku otwarto kolej zębatą na Pilatus, która startuje właśnie stąd, a jej stacja dolna jest dziś główną atrakcją Alpnachstad. Jak dotrzeć? Alpnachstad leży przy linii kolejowej Lucerna – Interlaken (Brünigbahn), a przy stacji początkowej kolei na Pilatus zatrzymują się też statki z Lucerny. Z przystanku do kaplicy dojdziesz pieszo, bo osada jest niewielka. Samochodem dojedziesz z Lucerny w kierunku Alpnach, a na miejscu poszukaj parkingu przy dolnej stacji kolei. Kiedy przyjechać? Najwięcej się dzieje latem: kolej zębata na Pilatus kursuje zwykle od maja do listopada, a jezioro przyciąga windsurferów. Wokół Alpnachersee prowadzi szlak, którego przejście zajmuje około czterech godzin. Kaplicę można połączyć z takim spacerem lub z wjazdem na górę. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kaplicę św. Józefa w Alpnachstad? W 1702 roku, według Historycznego Leksykonu Szwajcarii. Czy kaplica jest głównym powodem wizyty w Alpnachstad? Zwykle nie. Większość turystów przyjeżdża tu do kolei zębatej na Pilatus, a kaplica jest dodatkiem do spaceru. Jak dojechać z Lucerny? Pociągiem Brünigbahn lub statkiem po jeziorze. Podróż samochodem w stronę Alpnach też jest prosta. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? Kolej zębatą na Pilatus, brzeg Alpnachersee oraz szlak spacerowy dookoła jeziora.

Kyburg reformed church

Kyburg

Kościół reformowany w Kyburgu (Reformierte Kirche Kyburg) to świątynia parafialna w niewielkiej miejscowości Kyburg w kantonie Zurych. Wieś od 2016 roku należy do gminy Illnau-Effretikon. Kościół stoi w sąsiedztwie słynnego zamku Kyburg, ale jest osobnym obiektem, z własną historią i własną funkcją: od wieków służy miejscowej wspólnocie, a nie zwiedzającym zamek. Co zobaczysz w kościele w Kyburgu? Obecna nawa pochodzi z 1695 roku. Budowę prowadził Heinrich Bleuler, a projekt przygotowano w Zurychu, ówczesnej władzy zwierzchniej nad parafią. To szeroka, jednoprzestrzenna sala zamknięta trójbocznym prezbiterium, typowa dla protestanckiego budownictwa kościelnego tamtej epoki, w którym liczyło się słowo głoszone ze wspólnej przestrzeni zgromadzenia. Starsza od nawy jest dzwonnica, czyli wieża z 1556 roku. Rozbudowując świątynię, nie rozebrano jej, więc dziś widać razem dwa etapy dziejów. Wieża nosi lokalną nazwę Käsbissenturm. Od zachodu dobudowano około 1850 roku przedsionek. W 1912 roku prezbiterium przebudowało biuro Pfleghard & Haefeli, a Wilhelm Hartung ozdobił je malowidłami w stylu Heimatstil. Ostatnią gruntowną renowację przeprowadzono w latach 1987–88 pod kierunkiem Petera Hartunga. Jaka jest historia parafii? Kościół należy do dawnej gminy politycznej Kyburg, którą od reformacji tworzyła osobna parafia razem z miejscowościami Brünggen, Ettenhausen oraz częścią Billikon. Wcześniej w osadzie przy zamku istniała kaplica św. Katarzyny, wzmiankowana w 1370 roku jako filia parafii w Illnau. Prawo patronatu przeszło na Zurych, natomiast dziesięcina trafiała do klasztoru Wszystkich Świętych w Szafuzie, a po jego kasacie do kantonu Szafuza. Jak dotrzeć do kościoła w Kyburgu? Kościół znajduje się w centrum wsi Kyburg (współrzędne 47,458 N, 8,744 E), tuż przy zamku. Wieś jest mała, więc od zamku do kościoła dojdziesz pieszo. Najprościej połączyć obie wizyty w jednym spacerze. Kiedy odwiedzić kościół? Budynek jest czynnym kościołem parafialnym, więc godziny otwarcia zależą od nabożeństw i ustaleń parafii; przed wizytą sprawdź stronę Kirchgemeinde Kyburg. Wnętrze zwiedzaj z szacunkiem dla wiernych i bez zakłócania nabożeństw. Najczęstsze pytania Czy kościół w Kyburgu to to samo co kaplica zamkowa? Nie. Kaplica w zamku Kyburg jest znana ze średniowiecznych malowideł ściennych, natomiast kościół reformowany to osobna świątynia parafialna we wsi. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Nawa powstała w 1695 roku, wieża jest starsza i pochodzi z 1556 roku. Przedsionek dobudowano około 1850 roku, a prezbiterium przebudowano w 1912 roku. Czy wstęp jest płatny? To czynna świątynia parafialna, a zasady wizyt ustala parafia, dlatego aktualne informacje podaje Kirchgemeinde Kyburg. Do jakiej gminy należy Kyburg? Od 2016 roku do Illnau-Effretikon w kantonie Zurych. Wcześniej Kyburg był samodzielną gminą w okręgu Pfäffikon.

Kaplica Wilhelma Tella nad jeziorem Urner

Sisikon

Kaplica Wilhelma Tella nad jeziorem Urner stoi tuż przy brzegu w Sisikon, w kantonie Uri, na wschodnim wybrzeżu Urnersee, czyli południowego ramienia Jeziora Czterech Kantonów. To jedno z najbardziej znanych miejsc związanych ze szwajcarską legendą narodową o Wilhelmie Tellu. Co upamiętnia ta kaplica? Według tradycji właśnie tu Tell wyskoczył z łodzi landfogta Gesslera i umknął w czasie burzy. Na skalnej płycie przy wodzie postawiono na pamiątkę niewielką świątynię. Tradycja podaje rok 1388, lecz historycy nie znają źródła tej daty. Pewne jest to, że kaplicę opisał w swojej kronice Heinrich Brennwald w latach 1508–1516. Od dawna nosi wezwanie świętego Sebastiana. Jak zmieniała się przez wieki? W 1561 roku powstało bractwo, które co roku w piątek po Wniebowstąpieniu odprawiało tu nabożeństwo żałobne. Modlono się między innymi za Tella oraz za Wernera Stauffachera i Arnolda von Melchtala, czyli bohaterów przysięgi na Rütli. Około 1589–1590 kaplicę rozbudowano albo wzniesiono na nowo i ozdobiono cyklem fresków o życiu Tella. Obecny budynek ukończono w 1879 roku. Do 1882 roku bazylejski malarz historyczny Ernst Stückelberg pokrył jego wnętrze czterema freskami. Decyzją parlamentu kantonu Uri z 1884 roku doroczną pielgrzymkę podniesiono do rangi uroczystej procesji narodowej, którą organizowano jeszcze na początku XXI wieku. Co zobaczysz na miejscu? Kaplica jest mała i otwarta od frontu, więc obrazy widać z zewnątrz i ze środka. Freski przedstawiają kluczowe sceny legendy: przysięgę na Rütli, strzał do jabłka, skok Tella z łodzi i śmierć Gesslera w Wąwozie Hohle Gasse. Z kaplicy roztacza się widok na jezioro. Po drugiej stronie zatoki, około 4,3 km stąd, leży łąka Rütli, uznawana za kolebkę Konfederacji. Zdjęcia najlepiej robić od strony wody, gdy kaplica odbija się na tle gór. Jak dotrzeć? Kaplica leży między Sisikon a Flüelen. Od drogi Axenstrasse, biegnącej wzdłuż jeziora, schodzi się do brzegu krótkim spacerem. Publiczny dostęp prowadzi od strony hotelu położonego nad kaplicą przy tej drodze. Do Sisikon i Flüelen dojedziesz regionalnym transportem z Altdorfu lub z Lucerny, a potem pieszo lub autem wzdłuż jeziora. Kiedy przyjechać? Wizyta zajmuje zwykle 20–30 minut, więc dobrze łączy się z przejażdżką po Urnersee albo spacerem po okolicy. Najprzyjemniej jest od późnej wiosny do jesieni, gdy jezioro jest spokojne, a widoki czyste. Nabożeństwa ku czci Tella nawiązują do dawnego terminu po Wniebowstąpieniu. Najczęstsze pytania Czy kaplica jest autentyczna historycznie? Legenda o Tellu jest tradycją, a nie udokumentowanym faktem. Sama kaplica istnieje od kilkuset lat i jest wspomniana w kronice z początku XVI wieku. Data 1388 pozostaje bez potwierdzenia źródłowego. Kto namalował freski? Dzisiejsze cztery freski wykonał do 1882 roku Ernst Stückelberg z Bazylei. Starszy cykl o życiu Tella powstał około 1589–1590 roku. Czy to to samo co Kaplica Tella w Bürglen? Nie. W Bürglen, rodzinnej miejscowości Tella według legendy, stoi osobna kaplica z 1582 roku. Ta w Sisikon upamiętnia ucieczkę z łodzi. Czy wejście jest płatne? Źródła, z których korzystamy, nie podają opłaty za oglądanie kaplicy. Dostęp prowadzi od drogi Axenstrasse krótkim zejściem do brzegu.