Obiekty Sakralne w Szwajcarii

Fluntern Cemetery

Zurych

Cmentarz Fluntern (niem. Friedhof Fluntern) to cmentarz w dzielnicy Zürichberg w Zurychu, w Szwajcarii. Dla wielu odwiedzających jest przede wszystkim miejscem pochówku Jamesa Joyce'a, ale spokojna, zielona nekropolia na zboczu wzgórza ma też własny, cichy urok i kilka innych znanych nazwisk. Gdzie leży cmentarz Fluntern? Cmentarz znajduje się na Zürichbergu, na wzgórzu nad centrum Zurychu, w okolicy zoo. Najłatwiej trafić tu od przystanku końcowego przy zoo. Nazwa pochodzi od dawnej gminy Fluntern, dziś części miasta. Cmentarz został założony w 1887 roku. Kto jest pochowany na cmentarzu Fluntern? Najsłynniejszy gość to irlandzki pisarz James Joyce, autor „Ulissesa", który zmarł w Zurychu w 1941 roku. Jego grób jest głównym celem wizyt literackich pielgrzymów. W tej samej mogile spoczywają jego żona Nora Barnacle oraz ich syn. Rząd Irlandii odrzucił kiedyś prośbę Nory o przeniesienie szczątków pisarza do ojczyzny, dlatego Joyce został w Szwajcarii. Obok grobu stoi pomnik pisarza, który zwykle zwraca uwagę odwiedzających. Tuż obok, po lewej stronie grobu Joyce'a, znajduje się grób Eliasa Canettiego, laureata literackiej Nagrody Nobla z 1981 roku, zmarłego w sierpniu 1994 roku. Dwa nagrobki dwóch wielkich pisarzy sąsiadują więc ze sobą, co czyni to miejsce wyjątkowym dla miłośników literatury XX wieku. Wśród pochowanych są też m.in.: Max Bircher-Benner – lekarz i reformator żywienia, twórca słynnego musli, Kurt Früh – szwajcarski reżyser filmowy, członkowie rodziny Szondi. Co warto wiedzieć przed wizytą? Fluntern to czynny cmentarz, więc obowiązuje zachowanie pełne szacunku: ciche rozmowy, ostrożne fotografowanie i niezakłócanie spokoju osobom odwiedzającym bliskich. Alejki są spokojne, otoczone drzewami, a całość sprawia wrażenie parku. Groby sławnych osób są oznaczone skromnie, dlatego dobrze jest sprawdzić wcześniej ich położenie na planie cmentarza lub zapytać o drogę. Niektórzy zostawiają przy grobie Joyce'a drobne pamiątki, ale warto robić to z umiarem. Jak połączyć wizytę z innymi atrakcjami? Bliskość zoo i wzgórza Zürichberg sprawia, że cmentarz łatwo włączyć do półdniowego spaceru. Można zacząć od literackiego szlaku Joyce'a po mieście, odwiedzić jego grób, a potem przejść się leśnymi ścieżkami na Zürichbergu albo zajrzeć do zoo. Dla osób zainteresowanych historią literatury to jeden z najważniejszych punktów w Zurychu, a dla pozostałych – po prostu spokojne miejsce na chwilę oddechu z dala od miejskiego zgiełku. Najczęstsze pytania Czy na cmentarzu Fluntern jest pochowany James Joyce? Tak. Pisarz zmarł w Zurychu w 1941 roku i spoczywa tu razem z żoną Norą Barnacle oraz synem. Kto jeszcze jest tam pochowany? Elias Canetti, noblista z 1981 roku (jego grób jest tuż obok grobu Joyce'a), Max Bircher-Benner, twórca musli, oraz reżyser Kurt Früh. Gdzie dokładnie leży cmentarz? W dzielnicy Zürichberg w Zurychu, w pobliżu zoo. Kiedy powstał cmentarz? W 1887 roku. Czy to turystyczna atrakcja? Przede wszystkim to czynny cmentarz, ale dzięki słynnym grobom jest chętnie odwiedzany przez miłośników literatury i historii.

Jewish cemetery of Veyrier

Pas de l'Echelle

Cmentarz żydowski w Veyrier to jedno z najbardziej nietypowych miejsc pochówku w Europie: wejście znajduje się w szwajcarskim kantonie Genewa, a właściwy cmentarz leży po francuskiej stronie granicy, w okolicach Pas de l'Échelle. Granica państwowa dzieli tu teren cmentarza, co wyjaśnia jego niezwykły status. Gdzie dokładnie leży cmentarz? Obiekt znajduje się tuż przy granicy szwajcarsko-francuskiej, u podnóża masywu Salève, na południe od Genewy. Bramę i część terenu po stronie szwajcarskiej obsługuje gmina Veyrier, natomiast większość pól grzebalnych należy do francuskiej gminy Étrembières w Górnej Sabaudii. Współrzędne to około 46,1695 N, 6,1884 E. Adres podawany przez genewską wspólnotę żydowską (COMISRA) to chemin de l'Arvaz 16 w Veyrier. Dlaczego cmentarz powstał na granicy? Według relacji szwajcarskiego dziennika „Le Temps" cmentarz założono w 1920 roku. Dotychczasowy cmentarz żydowski w Carouge zapełniał się, a ówczesne prawo kantonu Genewa zabraniało tworzenia cmentarzy wyznaniowych. Rozwiązaniem stało się porozumienie z francuską gminą Étrembières, która udostępniła grunt tuż za granicą. Historyk Jean Plançon, związany z cmentarzem, określa go jako jedyny na świecie cmentarz położony na granicy państw. Jak podzielony jest teren? Około dwóch trzecich powierzchni leży we Francji. Na około jedną trzecią po stronie genewskiej składają się m.in. oratorium, parking oraz niezagospodarowany grunt o powierzchni rzędu 1000 m², o którym mowa w protokole genewskiej Rady Wielkiej z 2007 roku. Z tego powodu pochówki odbywają się po stronie francuskiej, a wejście prowadzi przez terytorium Szwajcarii. Co warto zobaczyć? Oratorium — niewielka kaplica z wyróżniającymi się witrażami, według informacji regionalnej organizacji turystycznej Haute-Savoie Mont-Blanc. Granica biegnąca przez cmentarz — rzadki przykład miejsca, w którym przejście między dwoma państwami nie jest oznaczone ani odczuwalne dla odwiedzającego. Krajobraz — spokojne otoczenie zalesionych zboczy Salève. Historia i znaczenie Przez lata cmentarz służył genewskiej społeczności żydowskiej jako miejsce pochówku zgodnego z tradycją. Wspomina się też, że w czasie II wojny światowej teren bywał wykorzystywany przez uchodźców przekraczających granicę. Temat pochówków po stronie szwajcarskiej wracał w debacie genewskich władz nad prawem o cmentarzach, które miało umożliwić m.in. wyodrębnianie kwater wyznaniowych. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest w Szwajcarii, czy we Francji? W obu krajach: wejście i część terenu są szwajcarskie, a większość cmentarza leży we Francji. Kto zarządza cmentarzem? Informacje o cmentarzu publikuje genewska wspólnota żydowska COMISRA; to ona jest właściwym kontaktem w sprawie zwiedzania i pochówków. Czy można go zwiedzać? To czynny cmentarz wyznaniowy, więc obowiązuje szacunek i dyskrecja. Przed wizytą najlepiej sprawdzić zasady wstępu u zarządcy. Czy potrzebny jest paszport? Wejście znajduje się po stronie szwajcarskiej, jednak ze względu na położenie przy granicy warto mieć przy sobie dokument tożsamości. Kiedy najlepiej przyjechać? Miejsce jest ciche i nadaje się na krótką, refleksyjną wizytę o każdej porze roku, najlepiej w ciągu dnia.

Friedhof Albisrieden

Zurych

Cmentarz Albisrieden (Friedhof Albisrieden) to niewielki cmentarz komunalny w dzielnicy Albisrieden, w zachodniej części Zurychu. Założony w 1902 roku, zajmuje nieco ponad hektar i od lat jest wpisany do miejskiego inwentarza zabytków ogrodowych. Dla osób zainteresowanych historią miasta i architekturą krajobrazu to spokojny przystanek poza typowymi trasami turystycznymi. Gdzie leży Cmentarz Albisrieden? Cmentarz znajduje się w zachodniej części Zurychu, w dawnej wsi, a dziś dzielnicy Albisrieden, pod adresem Untermoosstrasse 31, 8047 Zürich. W okolicy leżą także cmentarze Altstetten i Eichbühl, które razem tworzą sieć komunalnych nekropolii zachodniego Zurychu. Współrzędne obiektu to około 47,379° N i 8,481° E. Jaka jest historia cmentarza? Cmentarz otwarto w 1902 roku, a w 1939 roku powiększono. W 1981 roku rada miejska zdecydowała, że pochówki będą możliwe tylko do 2005 roku, a cały teren zostanie zlikwidowany w 2027 roku i zamieniony w zieleniec. Przeciwko temu zaprotestowali mieszkańcy dzielnicy. Wskutek sprzeciwu w 2004 roku uchwałę uchylono i cmentarz pozostał na swoim miejscu. Dlaczego cmentarz jest chroniony? W 2009 roku miasto wpisało cmentarz do inwentarza ogrodów zabytkowych. Dawna kaplica przedpogrzebowa (hala pożegnań) z 1902 roku znajduje się od 2019 roku na liście budynków godnych ochrony o znaczeniu komunalnym. Obecnie pełni funkcję budynku służbowego, a ceremonie pożegnalne odbywają się na pobliskim cmentarzu Eichbühl. Co warto zobaczyć? Najciekawszym współczesnym elementem jest wspólny grób urządzony w 2010 roku. Zaprojektowali go architekci krajobrazu z pracowni Ernst und Hausherr we współpracy z artystą Jürgiem Altherrem. Na cmentarzu urządzono 16 grobów wspólnych, w których spoczywa około 1100 z mniej więcej 3000 pochowanych tu osób. Całość zajmuje 10 052 m², więc spacer po terenie zajmuje niewiele czasu. Jak zwiedzać cmentarz? To miejsce żałoby i wspomnień, a nie atrakcja turystyczna. Zachowaj ciszę, nie fotografuj osób odwiedzających groby i trzymaj się alejek. Aktualne godziny otwarcia i zasady odwiedzin podaje miejska służba Grün Stadt Zürich, odpowiedzialna za cmentarze. Najczęstsze pytania Kiedy powstał Cmentarz Albisrieden? W 1902 roku, a rozbudowano go w 1939 roku. Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak, od 2009 roku figuruje w inwentarzu ogrodów zabytkowych Zurychu, a dawna kaplica z 1902 roku jest od 2019 roku chroniona jako obiekt o znaczeniu komunalnym. Czy cmentarz miał zostać zlikwidowany? Tak. Decyzja z 1981 roku przewidywała likwidację w 2027 roku, lecz po protestach mieszkańców uchylono ją w 2004 roku. Jaki jest adres? Untermoosstrasse 31, 8047 Zürich. Jak duży jest cmentarz? Ma 10 052 m², czyli nieco ponad hektar. Kto zaprojektował wspólny grób? Pracownia Ernst und Hausherr oraz artysta Jürg Altherr, w 2010 roku.

Cimetière des Rois

Genewa

Cmentarz Królów (Cimetière des Rois) to najstarszy zachowany cmentarz w Genewie i jednocześnie coś w rodzaju miejskiego panteonu. Leży w dzielnicy Plainpalais, niedaleko Starego Miasta, i od ponad pięciuset lat chowani są tu ludzie, którzy zapisali się w dziejach miasta. Dlaczego cmentarz nazywa się „Królów"? Nazwa myli, bo żaden król tu nie spoczywa. Cmentarz sąsiaduje z ulicą Rue des Rois i to od niej wziął swoje miano. Z czasem pamięć o tym pochodzeniu zatarła się, a nazwa została. Jak powstał cmentarz? Założono go w 1482 roku jako miejsce pochówku ofiar dżumy. Pierwszymi pochowanymi byli pacjenci pobliskiego szpitala dla zadżumionych. Z czasem z cmentarza epidemicznego zrobiło się miejsce o znacznie większej randze symbolicznej. Kto tu spoczywa? Pochówek na Cmentarzu Królów nie jest dostępny dla każdego. Miejsce w grobie mogą otrzymać członkowie władz miasta i osoby wyróżniające się, które swoim życiem i działalnością wpłynęły na renomę Genewy. Wśród pochowanych znajdują się: Jan Kalwin, reformator, którego działalność ukształtowała religijne i intelektualne oblicze miasta, Jorge Luis Borges, argentyński pisarz, który ostatnie lata życia spędził w Genewie, Jean Piaget, światowej sławy psycholog rozwojowy, Sérgio Vieira de Mello, dyplomata ONZ, kompozytor Frank Martin i dyrygent Ernest Ansermet, polityk Georges Favon, uczczony trzymetrowym skalnym monumentem. Ostatnią osobą pochowaną w grobie na tym cmentarzu była w styczniu 2018 roku choreografka Noemi Lapzeson. Co zobaczyć na miejscu? Nagrobki są wyjątkowo różnorodne: od skromnych płyt po rzeźbiarskie pomniki z brązu i marmuru. Dzięki temu spacer między grobami przypomina wizytę w ogrodzie rzeźb, a jednocześnie w plenerowym muzeum genewskiej historii. Warto zwrócić uwagę na drzewa, które nadają miejscu spokojny, parkowy charakter. Miasto organizuje też wydarzenia z przewodnikiem, łączące opowieść o historii Genewy z omówieniem zabytkowych drzew. Najczęstsze pytania Czy na Cmentarzu Królów pochowano jakichś królów? Nie. Nazwa pochodzi od sąsiedniej ulicy Rue des Rois. Kiedy powstał cmentarz? W 1482 roku, jako miejsce pochówku ofiar dżumy. Czy można tu zobaczyć grób Kalwina i Borgesa? Tak, obaj są pochowani na tym cmentarzu, razem z innymi znanymi postaciami związanymi z Genewą. Czy nadal odbywają się tu pogrzeby? Miejsca są przyznawane wyjątkowo i tylko osobom zasłużonym dla miasta; ostatni pochówek w grobie odbył się w 2018 roku. Czy to dobre miejsce na spokojny spacer? Tak. Cmentarz jest cichy, zielony i pełen interesujących pomników, a przy tym łatwo go połączyć ze zwiedzaniem pobliskiego centrum Genewy i Starego Miasta, gdzie leży większość najważniejszych zabytków miasta.

Cmentarz Sihlfeld

Zurych

Cmentarz Sihlfeld (Friedhof Sihlfeld) to największy cmentarz w Zurychu i jednocześnie największy zwarty teren zielony w mieście. Leży w dzielnicy Wiedikon i przypomina raczej park niż typową nekropolię, dlatego odwiedzają go nie tylko żałobnicy, ale też spacerowicze i miłośnicy historii. Dlaczego warto tu przyjść? Cmentarz zaplanowano jako cmentarz centralny miasta. Początki jego budowy sięgają 1877 roku. Założenie urządzono na wzór angielskich cmentarzy-parków: z alejami, drzewami i otwartymi przestrzeniami, w których łatwo zapomnieć o miejskim zgiełku. Dziś to jeden z najlepszych w Zurychu przykładów takiego podejścia do projektowania miejsc pochówku. Na terenie cmentarza znajdują się pierwsze dwa krematoria w Szwajcarii. Nie służą już do kremacji, ale pełnią funkcję sal pożegnań, więc budynki nadal są używane. Dla osób interesujących się historią obyczajów i architektury to ciekawy ślad zmian w podejściu do pochówku. Kto tu spoczywa? Wśród licznych zabytkowych nagrobków i pomników są groby osób znanych w całej Szwajcarii, a nawet poza nią. Spoczywa tu Johanna Spyri, autorka „Heidi", oraz Henry Dunant, założyciel Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża. Spacer pozwala więc połączyć zwiedzanie z odkrywaniem lokalnej historii kultury i humanitaryzmu. Co nowego? Miasto Zurych utworzyło 27 grobów dla osób queer, które można rezerwować od 2025 roku. Według doniesień szwajcarskiej telewizji SRF osiem z nich zostało już wynajętych, a trzy pochówki się odbyły. To pokazuje, że cmentarz nie jest wyłącznie zabytkiem, lecz wciąż żyjącym miejscem, które odpowiada na potrzeby mieszkańców. Jak zwiedzać? Najlepiej poświęcić na wizytę godzinę lub dwie i przejść się główną aleją, a potem zboczyć w boczne ścieżki między starszymi nagrobkami. Pamiętaj, że to czynny cmentarz: zachowaj ciszę, nie przeszkadzaj uczestnikom ceremonii i nie fotografuj osób w żałobie. Wiosną i jesienią zieleń sprawia, że miejsce jest szczególnie przyjemne do spaceru. Najczęstsze pytania Gdzie leży Cmentarz Sihlfeld? W dzielnicy Wiedikon w Zurychu, na zachód od centrum. Czy to największy cmentarz w mieście? Tak, według danych miasta to największe miejsce pochówku i największy zwarty obszar zieleni w Zurychu. Kogo można tu znaleźć? Między innymi Johannę Spyri, autorkę „Heidi", i Henry'ego Dunanta, założyciela Czerwonego Krzyża. Czy można zwiedzać cmentarz turystycznie? Tak, jest uznawany za atrakcję miasta, ale pozostaje miejscem pamięci, więc obowiązuje spokój i szacunek. Co to za krematoria na terenie cmentarza? To pierwsze dwa krematoria w Szwajcarii. Obecnie nie służą kremacji, lecz jako sale pożegnań. Czy jest tu coś nowego w ofercie pochówków? Tak, od 2025 roku miasto oferuje 27 grobów dla osób queer. Cmentarz Sihlfeld to spokojny przystanek w Zurychu dla każdego, kto chce zobaczyć inną, cichszą stronę miasta, poznać historię szwajcarskiej kultury pochówku i odetchnąć wśród drzew z dala od turystycznych tłumów w Altstadt.

Friedhof am Hörnli

Riehen

Friedhof am Hörnli to centralny cmentarz miasta Bazylea, położony w gminie Riehen, w kantonie Bazylea-Miasto. Zajmuje ponad 50 hektarów i uchodzi za największy cmentarz w Szwajcarii pod względem powierzchni. Dla odwiedzających to jednocześnie miejsce pamięci, rozległy park i przykład międzywojennej architektury cmentarnej. Czym jest cmentarz Hörnli? To główna nekropolia Bazylei. Choć administracyjnie leży w Riehen, służy całemu miastu i jest miejscem pochówku wielu jego mieszkańców. Ogrom założenia sprawia, że spacer po nim zajmuje sporo czasu, a układ alejek i oddziałów łatwo pozwala się zorientować po numerach sekcji. Historia i architektura Cmentarz powstał w latach 1926–1932 według projektu zespołu architektów: Bräuninger, Burckhardt, Klingelfuss, Leu i Suter. Wspólna praca kilku biur dała całość o czytelnej, uporządkowanej kompozycji, typowej dla nowoczesnego budownictwa szwajcarskiego tamtego okresu. Ostatni etap rozbudowy, oddział 12 zwany „Im finsteren Boden", zrealizowano w latach 1960–1963. Na terenie działa też krematorium, które w ostatnich latach doczekało się nowego budynku. Co warto zobaczyć? Układ całego założenia – rozległy teren z zielenią, spokojny i dobry na powolny spacer. Grób Karla Bartha – jednego z najważniejszych teologów protestanckich XX wieku, związanego z Bazyleą. Cmentarz bywa wymieniany jako jego miejsce spoczynku w materiałach uniwersyteckich poświęconych jego życiu w tym mieście. Sammlung Friedhof Hörnli – muzeum kultury cmentarnej i pogrzebowej, założone w 1994 roku i mieszczące się na terenie cmentarza. Pokazuje, jak zmieniały się zwyczaje związane z pożegnaniem zmarłych. Nagrodzone nagrobki – miasto opracowało przewodnik po wyróżnionych pomnikach nagrobnych i drzewach cmentarza, co dobrze pokazuje, że teren ma też wartość artystyczną i przyrodniczą. Godziny otwarcia Cmentarz jest dostępny codziennie. Od ostatniej niedzieli marca do ostatniej niedzieli października otwarty jest od 7:00 do 19:30, a w pozostałej części roku, od ostatniej niedzieli października do ostatniej niedzieli marca, od 8:00 do 17:30. Najczęstsze pytania Czy cmentarz Hörnli jest czynny? Tak. To działający cmentarz centralny Bazylei, więc w trakcie zwiedzania należy zachować ciszę i szacunek wobec osób odwiedzających groby. Jak duży jest cmentarz? Ma ponad 50 hektarów, co czyni go największym cmentarzem w Szwajcarii pod względem powierzchni. Kiedy został zbudowany? Główną część zbudowano w latach 1926–1932, a ostatnią dużą rozbudowę zakończono na początku lat 60. XX wieku. Czy jest tu muzeum? Tak, Sammlung Friedhof Hörnli, założone w 1994 roku, opowiada o kulturze pogrzebowej i historii cmentarza. Kto jest tu pochowany? Pochowano tu między innymi Karla Bartha, teologa związanego z Bazyleą. Wskazówki praktyczne Zaplanuj wizytę z uwzględnieniem godzin otwarcia, które zmieniają się sezonowo wraz ze zmianą czasu. Teren jest rozległy, więc warto mieć wygodne obuwie i wcześniej wybrać cel, na przykład muzeum lub konkretny oddział. Cmentarz leży poza ścisłym centrum Bazylei, w sąsiedniej gminie Riehen, dlatego dojazd warto sprawdzić z wyprzedzeniem. Ze względu na charakter miejsca fotografowanie należy ograniczyć do ogólnych widoków i nie robić zdjęć osobom w żałobie.

St Blaise Chapel

Saint-Triphon

Kaplica św. Błażeja w Saint-Triphon Kaplica św. Błażeja (St Blaise Chapel) to zabytkowa romańska ruina na wzgórzu Lessus, nad wioską Saint-Triphon w gminie Ollon, w kantonie Vaud w Szwajcarii. Z zachowanych murów da się odczytać historię kilku wieków, a część z nich wyraźnie odróżnia się od późniejszych rekonstrukcji. Co zobaczę na miejscu? Widoczne dziś pozostałości to ślady dwóch kaplic. Starsza, południowa, jest poświadczona około 1174 roku w akcie donacji. Młodsza, północna, została dobudowana później i znana jest z dokumentów z 1313 roku. Z jej fundacją wiąże się Guillaume de Pontverre, który działał w XIII wieku. Całość reprezentuje styl romański. Dlaczego kaplica jest ruiną? Z czasem budowle przestały pełnić funkcję kultową. Mapa Rodanu autorstwa Josepha Pleppa z 1636 roku pokazuje kaplicę już częściowo zburzoną. Stan ruiny pogarszał się aż do końca XIX wieku. Jak ją odnowiono? W 1899 roku archeolog kantonalny Albert Naef rozpoczął prace wykopaliskowe. W 1901 roku nastąpiła szeroka kampania odbudowy i zabezpieczenia murów. Aby zaznaczyć granicę ruiny, do zaprawy dodano tłuczoną cegłę. Dzięki temu do dziś można odróżnić oryginalne fragmenty od uzupełnień. Kolejną częściową restaurację przeprowadzono w 2009 roku. Jakie jest otoczenie? Na tym samym wzgórzu stoi kwadratowa wieża o wysokości około 18 metrów, którą źródła datują na XIII wiek, częściowo zniszczona w 1476 roku. W 1232 roku hrabiowie sabaudzcy przekazali tamtejszy zamek Guyowi de Saillon. Wioska Saint-Triphon figuruje w szwajcarskim inwentarzu dóbr kultury o znaczeniu krajowym, więc wizyta przy kaplicy to też okazja do poznania szerszego zespołu zabytków. Najczęstsze pytania Z jakiego okresu pochodzi kaplica? Starsza część jest wzmiankowana około 1174 roku, młodsza w 1313 roku. Czy to autentyczna ruina? Częściowo. Wiele murów odbudowano w 1901 roku, ale uzupełnienia oznaczono tłuczoną cegłą w zaprawie, więc widać, co jest pierwotne. Gdzie dokładnie leży? Na wzgórzu Lessus, nad Saint-Triphon, w gminie Ollon, kanton Vaud. Współrzędne to około 46,2957 N, 6,9774 E. Kto prowadził wykopaliska? Albert Naef, archeolog kantonalny, od 1899 roku. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników architektury średniowiecznej, historii i spokojnych punktów widokowych w regionie Vaud. To krótka wizyta, ale pozwala zobaczyć, jak ruina zmieniała się przez prawie dziewięć stuleci: od romańskiej fundacji, przez rozbiórkę i zapomnienie, po XX-wieczną konserwację. Warto połączyć ją ze zwiedzaniem pozostałości wieży i całego wzgórza, które razem tworzą czytelny obraz dawnego założenia obronno-sakralnego w tej części Szwajcarii.

Kirchenruine San Gaudenzio

Maloja

Kirchenruine San Gaudenzio to pozostałości dawnego kościoła pielgrzymkowego na zboczu nad Casaccią, wioską w gminie Bregaglia, w pobliżu Maloja (kanton Graubünden, Szwajcaria). Dach już dawno zniknął, więc wnętrze nawy zamyka dziś tylko niebo. Wstęp jest bezpłatny. Co to za miejsce? Ruina leży w górnej części doliny Val Bregaglia, krótko za Maloją, tam gdzie od głównej drogi odchodzi trakt ku przełęczy Septimer. Wioska Casaccia przez wieki obsługiwała ruch tranzytowy przez Alpy, a kościół stał na jednym ze szlaków pątniczych. Pierwsze wzmianki o świątyni sięgają IX wieku. Strony turystyczne Graubünden podają rok 831, a szwajcarski Historyczny Leksykon (HLS) wymienia kościół około roku 840 jako własność opactwa w Pfäfers. Obecna budowla powstała w 1518 roku w stylu późnogotyckim, na pozostałościach starszych zabudowań. Dlaczego kościół jest ruiną? W 1551 roku, w czasie reformacji, mieszkańcy doliny zbezcześcili kościół. Obrazy i relikwie zniszczono, a część wrzucono do potoku Orlegna. Mimo to budynek służył jeszcze jako kościół cmentarny, aż do 1738 roku. Później nie utrzymano go w użyciu i zaczął popadać w ruinę. Kim był święty Gaudenzio? Według miejscowej legendy Gaudenzio dotarł do Val Bregaglia w IV wieku i został ścięty w lesie sosnowym koło Casaccii. Potem miał przejść z własną głową około 180 metrów do miejsca, w którym stanął kościół. W 1518 roku, w roku ukończenia obecnej budowli, został patronem Gotteshausbundu, jednego z trzech związków dawnej Republiki Trzech Lig. Jak dotrzeć? Do Casaccii dojedziesz drogą z Maloji lub z Vicosoprano, a z przystanku w wiosce dojdziesz do ruiny krótkim podejściem po zboczu. Miejsce leży też na pierwszym etapie szlaku Via Bregaglia (Maloja – Vicosoprano). Odcinek drogi przy San Gaudenzio był w sezonie 2025 zamknięty i objęty objazdem, dlatego przed wyjazdem sprawdź aktualny stan na stronach regionu. Co zobaczysz? mury nawy z otworami okiennymi i portalem, bez dachu, widok na dolinę i otaczające ją szczyty, spokojną, rzadko odwiedzaną okolicę, dobrą na krótki postój w trakcie wędrówki. Kiedy przyjechać? Najwygodniej od późnej wiosny do jesieni, gdy zbocza są wolne od śniegu. Zimą dojście bywa zaśnieżone, a w wysokiej dolinie szybko robi się zimno. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, ruinę można zwiedzać bezpłatnie, o każdej porze dnia. Czy można wejść do środka? Tak, mury są dostępne, ale kościół nie ma dachu, więc pogoda wpływa na komfort zwiedzania. Ile czasu potrzeba na wizytę? Samo zwiedzanie zajmuje zwykle 15–30 minut, z dojściem z Casaccii nieco więcej. Czy ruina jest blisko Maloji? Tak, Casaccia leży w górnej części doliny, kilka kilometrów od Maloji, więc San Gaudenzio łatwo połączyć ze spacerem po tym odcinku Val Bregaglia.

Chartreuse d'Oujon

Le Muids

Chartreuse d'Oujon to ruiny średniowiecznego klasztoru kartuzów w lesie nad Arzier-Le Muids, w kantonie Vaud w Szwajcarii. Obiekt leży u podnóża Jury, ponad tysiąc metrów nad poziomem morza, i jest dziś celem spokojnych wycieczek pieszych z widokiem na okolice jeziora Genewskiego. Czym była Chartreuse d'Oujon? Klasztor Notre-Dame d'Oujon założono w połowie XII wieku, między rokiem 1146 a 1149. Był to pierwszy dom zakonu kartuzów na terenie dzisiejszej Szwajcarii i należał do diecezji genewskiej. Zgodnie z tradycją spisaną w XIII wieku fundatorem miał być Louis de Mont. Wspólnota otrzymywała kolejne nadania ziemi i z czasem stała się lokalnym właścicielem dóbr, a część dawnych dobrodziejów popadła z nią w spory, między innymi benedyktyńskie opactwo Saint-Claude. W 1304 roku mnisi nadali mieszkańcom Arzier przywileje: ziemię i zwolnienie z podatków, które miały przyciągnąć osadników. Dwa lata później powstała parafia Arzier. Dlaczego klasztor zniknął? Kres nadszedł wraz z reformacją, gdy region podlegał władzom Berna. W 1536 roku w klasztorze wybuchł pożar. Trzech mnichów odmówiło przyjęcia nowej wiary i opuściło Oujon 4 stycznia 1537 roku. Opuszczone zabudowania stopniowo uległy zniszczeniu i nie przetrwały do naszych czasów. Co zobaczysz na miejscu? Nie znajdziesz tu wysokich murów ani odnowionej świątyni. Po badaniach archeologicznych próby konserwacji murów wystających nad ziemię zakończyły się niepowodzeniem, dlatego zdecydowano się je zasypać, a ich przebieg oznaczyć na powierzchni. Układ dawnego zespołu klasztornego pokazują więc nasypy ziemne. Mimo to wędrowcy opisują, że miejscami widać jeszcze ściany piwnic poszczególnych budynków, co ułatwia wyobrażenie sobie skali klasztoru. Wzdłuż ruin biegnie ścieżka archeologiczna z 12 tablicami informacyjnymi. Stanowisko jest objęte ochroną jako obiekt o znaczeniu krajowym. Spacer zajmuje niewiele czasu, a otoczenie starego lasu sprzyja wyciszeniu, które dobrze pasuje do kartuzjańskiej historii miejsca. Jak dojechać do Chartreuse d'Oujon? Dojście jest możliwe wyłącznie pieszo. Najprostszy wariant to dojazd kolejką NStCM do przystanku Arzier, skąd do ruin idzie się około 40 minut. Można też dojechać samochodem do Arzier-Le Muids i dalej iść leśnymi drogami. Wybierz wygodne buty, bo teren jest leśny i w części podmokły po deszczu. Kiedy przyjechać? Najlepiej wybrać miesiące od wiosny do jesieni, gdy ścieżki są suche, a na tablicach łatwo odczytać opisy. Położenie powyżej 1000 m oznacza, że zimą w lesie może leżeć śnieg, więc spacer wymaga wtedy innego przygotowania. Najczęstsze pytania Czy na miejscu są tablice informacyjne? Tak, ścieżka archeologiczna wzdłuż ruin ma 12 tablic opisujących dawne budynki i historię klasztoru. Ile trwa dojście z Arzier? Około 40 minut pieszo od przystanku kolejki NStCM w Arzier. Czy zachowały się mury klasztoru? Mury nad ziemią zasypano w celu ich ochrony. Ich przebieg widać na terenie jako nasypy, a w niektórych miejscach także fragmenty ścian piwnic. Kiedy klasztor został opuszczony? Po pożarze z 1536 roku i odmowie przyjęcia reformacji przez trzech mnichów, którzy opuścili Oujon 4 stycznia 1537 roku.

Tomb of Grisélidis Réal

Genewa

Grób Grisélidis Réal to nagrobek na Cimetière des Rois, czyli Cmentarzu Królów, w genewskiej dzielnicy Plainpalais. Spoczywa tu szwajcarska pisarka, malarka i działaczka na rzecz praw prostytutek, żyjąca w latach 1929–2005. Miejsce interesuje osoby, które chcą poznać mniej oczywistą stronę Genewy: historię miejskich sporów o pamięć i o to, kto zasługuje na pochówek wśród wielkich postaci miasta. Kim była Grisélidis Réal? Réal była autorką książek, w tym „La Passe imaginaire”, oraz malarką. Przez lata działała publicznie na rzecz praw i godności osób świadczących usługi seksualne. Sama pracowała w tym zawodzie, a doświadczenia opisywała w swoich tekstach. Zmarła w 2005 roku w wieku 75 lat. Jej nazwisko jest dziś w Genewie obecne także poza cmentarzem: 18 maja 2026 miasto otworzyło w dzielnicy Pâquis plac jej imienia, a w 2024 roku jej nazwisko znalazło się wśród propozycji nazw ulic upamiętniających kobiety. Dlaczego jej grób wzbudza zainteresowanie? Cmentarz Królów bywa nazywany „genewskim Panteonem”. Chowa się na nim wyłącznie osoby, które przyczyniły się do rozsławienia Genewy, oraz sędziów i urzędników. Pochówek Réal wymagał więc decyzji władz miasta. Jej ostatnią wolą było spocząć właśnie tutaj. Życzenie spełniono w 2009 roku, choć wywołało to ostrą polemikę. Przeciwnicy podważali samą decyzję rady miejskiej, a zwolennicy wskazywali, że Réal była ważną postacią życia społecznego Genewy jako pisarka i aktywistka. Zwracano też uwagę, że na tym prestiżowym cmentarzu pochowano niewiele kobiet. Miejsce spoczynku znajduje się około trzydziestu metrów od grobu Jana Kalwina, jednego z najsłynniejszych nagrobków na cmentarzu. Zestawienie obu grobów stało się symbolem tej debaty. Co jeszcze zobaczysz na cmentarzu? Cmentarz jest niewielki, ma około 350 grobów, i łatwo go zwiedzić w godzinę. Oprócz Kalwina pochowano tu m.in.: Jorge Luisa Borgesa, argentyńskiego pisarza, Zofię Dostojewską, córkę rosyjskiego pisarza, Émile'a Jaques-Dalcroze'a, muzyka i pedagoga, Jamesa Fazy'ego i Adriena Lachenala, polityków, Sergio Vieirę de Mello, dyplomatę ONZ. Sam grób Réal jest skromnym nagrobkiem. Szczegółowy plan alejek warto sprawdzić na miejscu lub na stronie miasta, bo oficjalne źródła nie podają dokładnego numeru parceli. Jak dotrzeć? Cmentarz leży w Plainpalais, w centrum Genewy, na południowy zachód od Starego Miasta. Współrzędne wejścia to około 46,2021 N i 6,1360 E. Z dworca Cornavin dojdziesz pieszo w kilkanaście minut lub dojedziesz tramwajem do przystanku w okolicy Plainpalais. Wejście jest bezpłatne. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora dnia, gdy w alejkach jest jasno. Cmentarz to miejsce pamięci, więc warto zachować ciszę, nie wchodzić na groby i fotografować z szacunkiem. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie jest pochowana Grisélidis Réal? Na Cimetière des Rois w Plainpalais, około trzydziestu metrów od grobu Jana Kalwina. Kiedy została tam pochowana? Jej szczątki przeniesiono w 2009 roku, kilka lat po jej śmierci w 2005 roku. Decyzja wywołała w mieście spór. Czy wstęp na cmentarz jest płatny? Nie, cmentarz jest publicznie dostępny i bezpłatny. Kogo jeszcze można tu odwiedzić? Między innymi Kalwina, Borgesa, Zofię Dostojewską, Émile'a Jaques-Dalcroze'a i Sergio Vieirę de Mello.

Grave of Mikhail Bakunin

Berno

Grób Michaiła Bakunina w Bernie to miejsce spoczynku rosyjskiego rewolucjonisty i teoretyka anarchizmu, który zmarł w stolicy Szwajcarii 1 lipca 1876 roku. Grób znajduje się na cmentarzu Bremgartenfriedhof, jednym z największych cmentarzy miasta, i należy do najczęściej odwiedzanych tam pochówków. Kim był człowiek, który tu spoczywa? Michaił Bakunin (1814–1876) to jedna z czołowych postaci europejskiego ruchu anarchistycznego XIX wieku. W 1872 roku w St-Imier, w szwajcarskiej Jurze, współtworzył Międzynarodówkę Antyautorytarną, która zerwała z linią Karola Marksa. Ostatnie lata życia spędził w Szwajcarii i właśnie w Bernie zmarł. Pochowano go na miejscowym cmentarzu. Gdzie dokładnie jest grób? Bremgartenfriedhof został otwarty w 1865 roku jako następca starszego cmentarza Monbijou. Według miejskiego wykazu osobistości pochowanych na cmentarzu grób Bakunina leży w kwaterze 9201 pod numerem 68. Warto zabrać ze sobą plan cmentarza, który publikuje miejski urząd Stadtgrün Bern, bo alejek jest wiele, a nagrobek jest skromny i łatwo go minąć. Co zobaczysz na miejscu? Dawną płytę nagrobną w 2015 roku zastąpiono nową, z brązu, z portretem Bakunina. To dzieło szwajcarskiego artysty Daniela Garbade, opatrzone cytatem z rewolucjonisty. Realizację wsparli dadaiści związani z zuryskim Cabaret Voltaire, czyli miejscem narodzin dadaizmu. To ciekawy ślad połączenia tradycji anarchistycznej z awangardą artystyczną. Zwiedzający zostawiają tu kwiaty i symboliczne pamiątki. Szwajcarski dziennik „Le Temps" opisuje, że zwolennicy anarchizmu czasem otwierają przy grobie szampana ku czci Bakunina. To jednak nadal cmentarz, więc zachowaj ciszę i szacunek dla innych odwiedzających. Kto jeszcze leży na Bremgartenfriedhof? Cmentarz to wygodna okazja, by zobaczyć groby wielu znanych osób. Według miejskiej listy pochowani są tu między innymi Theodor Kocher, chirurg i laureat Nagrody Nobla, polityk socjalistyczny Robert Grimm, laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1902 roku Charles Albert Gobat oraz piosenkarz i autor tekstów Mani Matter. Jeśli interesuje cię historia, możesz zaplanować dłuższy spacer po alejkach. Kiedy przyjechać? Cmentarz jest otwarty cały rok, a najlepszą pogodę na spacer zapewniają późna wiosna i wczesna jesień. Rocznica śmierci Bakunina wypada 1 lipca. Aktualne godziny otwarcia sprawdź na stronie miasta Berno. Najczęstsze pytania Czy wstęp na cmentarz jest płatny? Nie. Bremgartenfriedhof to czynny cmentarz komunalny, dostępny bezpłatnie. Jak znaleźć grób Bakunina? Szukaj kwatery 9201, grób nr 68. Pomoże plan cmentarza z witryny Stadtgrün Bern. Co jest na obecnej płycie nagrobnej? Od 2015 roku jest to brązowy portret Bakunina autorstwa Daniela Garbade z cytatem rewolucjonisty. Kiedy zmarł Bakunin? 1 lipca 1876 roku w Bernie.

Grave of Henry Dunant

Zurych

Grób Henriego Dunanta w Zurychu to miejsce spoczynku człowieka, który stał za powstaniem Czerwonego Krzyża. Znajdziesz go na cmentarzu Sihlfeld w dzielnicy Wiedikon, w pobliżu wejścia głównego. Kim był Henri Dunant i dlaczego warto odwiedzić jego grób? Henri Dunant (zapisywany też jako Henry) był szwajcarskim filantropem i przedsiębiorcą, jednym ze współzałożycieli Czerwonego Krzyża. W 1901 roku otrzymał pierwszą w historii Pokojową Nagrodę Nobla. Zmarł 30 października 1910 roku w miejscowości Heiden, a pochowano go w Zurychu. Grób to spokojny przystanek dla osób zainteresowanych historią pomocy humanitarnej, a nie atrakcja z biletem i kolejką. Jak wygląda grób? Według opisów zwiedzających mogiła stoi dość osobno, blisko wejścia na cmentarz, i jest większa niż sąsiednie pochówki. To zwykłe miejsce pamięci wśród alejek, bez muzeum i tablic z długim komentarzem, więc wcześniej przeczytaj kilka informacji o samym Dunancie. Na miejscu zajmie Ci to kilkanaście minut. Czym jest cmentarz Sihlfeld? Miasto Zurych otworzyło Sihlfeld w 1877 roku jako pierwszy cmentarz centralny dla wszystkich mieszkańców, bez podziału na stany i wyznania. Już na początku planowano tu krematorium, które powstało dziesięć lat później i było pierwszym tego typu obiektem w Szwajcarii. Dziś to największy cmentarz Zurychu, o powierzchni około 200 tysięcy metrów kwadratowych, a zarazem jeden z większych zielonych terenów w centrum miasta. Rozbudowywano go kilkakrotnie, etapami w latach 1877–1964. Kto jeszcze tu spoczywa? Sihlfeld to nekropolia znanych postaci. Pochowano tu między innymi Johannę Spyri, autorkę „Heidi”, pisarza Gottfrieda Kellera, niemieckiego socjaldemokratę Augusta Bebla oraz literatów Alfreda Polgara i Waltera Mehringa. Spacer po cmentarzu można więc połączyć z odwiedzeniem kilku grobów. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Cmentarz leży przy Aemtlerstrasse 149–151, w Zurychu (kod 8003). Bramy są otwarte w ciągu dnia, a według jednego z serwisów latem, od 1 maja do 31 sierpnia, godziny to 7:00–20:00. Godziny w pozostałych miesiącach sprawdź na stronie miasta. Najlepiej wybrać się rano lub wczesnym popołudniem, w dzień, kiedy jest widno i spokojnie. Wstęp jest bezpłatny. Zasady zachowania To czynny cmentarz, a nie park. Zachowuj ciszę, nie wchodź na groby i nie zostawiaj śmieci. Zdjęcia rób dyskretnie, bez przeszkadzania odwiedzającym, którzy przyszli do swoich bliskich. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie jest grób Henriego Dunanta? Na cmentarzu Sihlfeld przy Aemtlerstrasse 149–151 w dzielnicy Wiedikon w Zurychu. Według opisów leży blisko wejścia. Czy wstęp na cmentarz jest płatny? Nie, cmentarz jest ogólnodostępny w ciągu dnia. Godziny otwarcia mogą się zmieniać w zależności od pory roku. Ile czasu zajmuje wizyta? Sam grób obejrzysz w kilkanaście minut. Jeśli chcesz zobaczyć także groby Spyri, Kellera czy Bebla, zarezerwuj około godziny na spokojny spacer. Czy Dunant zmarł w Zurychu? Nie, zmarł w 1910 roku w Heiden, a jego pochówek odbył się w Zurychu, na cmentarzu Sihlfeld.

Christ the King statue

Chelin

Pomnik Chrystusa Króla (Christ-Roi) w Chelin stoi na wzgórzu Châtelard nad wsią Lens w szwajcarskim kantonie Valais, na wysokości około 1272 m n.p.m. Chelin to dawna wieś, dziś część gminy Lens, położonej na słonecznym tarasie nad doliną Rodanu, tuż obok kurortu Crans-Montana. Monument z 1935 roku jest jednym z lepiej widocznych punktów orientacyjnych tej okolicy i celem krótkiej, spokojnej wycieczki. Co to za pomnik i kto go ufundował? Figurę Chrystusa Króla odsłonięto we wrześniu 1935 roku, w rocznicę upamiętniającą dziewiętnaście wieków od śmierci Jezusa. Inicjatorem budowy był kanonik Pierre Gard, dla którego była to najważniejsza realizacja w życiu. Całość kosztowała około 42 tysięcy franków, które pochodziły z datków mieszkańców i parafii regionu. Nie pomylisz go z jednoimiennymi pomnikami w Lizbonie, Świebodzinie czy Rio de Janeiro. To znacznie skromniejsza budowla, ale za to osadzona w alpejskim krajobrazie. Co zobaczysz na miejscu? Figura stoi na masywnym cokole, w którym mieści się kaplica z kryptą. Wnętrze zdobią freski, herby trzynastu okręgów Valais oraz wizerunki świętych. Sam taras widokowy u stóp pomnika daje szeroką panoramę: w dole widać dolinę Rodanu, a naprzeciw wznosi się łańcuch Alp Berneńskich i Pennińskich. Jak dojść i dojechać? Pieszo z Lens: około 1,3 km w górę ścieżką wzdłuż czternastu stacji Drogi Krzyżowej. Podejście jest strome, ale krótkie. Samochodem: parking znajduje się poniżej szczytu wzgórza, skąd dochodzi się już tylko kawałek. Z Crans-Montana: to kilka kilometrów, więc pomnik łatwo włączyć w jednodniowy plan po okolicy. Wstęp na wzgórze jest bezpłatny i możliwy przez cały rok. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora dnia, gdy widać dno doliny i górskie szczyty po drugiej stronie. Latem wybierz rano lub późne popołudnie, a zimą sprawdź, czy ścieżka nie jest oblodzona, bo śnieg zalega tu często. Na spacer z podejściem i zwiedzaniem zarezerwuj około godziny. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie, miejsce jest dostępne bezpłatnie przez cały rok. Jak daleko jest z centrum Lens? Około 1,3 km pieszo, ścieżką z Drogą Krzyżową. Czy można wejść do środka? W cokole mieści się kaplica z kryptą, ale dostępność wnętrza zależy od godzin otwarcia. Taras na zewnątrz jest otwarty zawsze. Czy dojadę tam samochodem? Tak, parking jest poniżej szczytu. Ostatni odcinek pokonasz pieszo.

St. Magdalene Hermitage

Düdingen

Pustelnia św. Magdaleny (Magdalena-Einsiedelei) w Düdingen to wykuta ręcznie w skale pustelnia w kantonie Fryburg w Szwajcarii. Ukryta w klifach nad zaporowym jeziorem Schiffenensee, niedaleko osady Räsch między Düdingen (fr. Guin) a Fryburgiem, ma 120 metrów długości i należy do najciekawszych zabytków regionu. Co to za miejsce? Kompleks tworzą połączone korytarzami pomieszczenia wydrążone w miękkim piaskowcu (molasie): kaplica, zakrystia, cele mieszkalne i pomieszczenia gospodarcze. Pierwsza wzmianka o pustelniku w Räsch pochodzi z 1448 roku, a od 1609 roku źródła potwierdzają kolejnych eremitów, zwanych „braćmi z lasu św. Marii Magdaleny". Większość prac wykonali pustelnik Jean Dupré i jego pomocnik Jean Liecht, którzy przez ponad 20 lat, w latach 1680–1708, kuli skałę własnymi rękami. Kiedy powstała kaplica? Skalną kaplicę konsekrował 8 lipca 1691 roku biskup Pierre de Montenach ku czci św. Marii Magdaleny. Ostatni pustelnik opuścił to miejsce w 1967 roku. Obiekt jest dobrem kultury o znaczeniu narodowym, a parafia przeprowadziła w latach 2005–2006 gruntowne prace zabezpieczające przed osuwaniem się skały. Co zobaczysz na miejscu? Poza wnętrzami wykutymi przez eremitów zwróć uwagę na podłogę. Nierówna powierzchnia to skamieniałe wydmy z trzeciorzędowego morza sprzed około 20 milionów lat, odsłonięte przez erozję po wykonaniu wykopów. Zwiedzasz więc jednocześnie ślad pracy ludzi i ślad dawnego morza. Z zewnątrz rozciąga się widok na Schiffenensee, którego zaporę ukończono w 1963 roku. Dawniej jaskinie leżały wysoko nad dnem doliny Saane (Sarine), a dziś patrzą na wodę. Jak dotrzeć? Najprzyjemniejszy dojazd to spacer. Popularna trasa prowadzi z Düdingen nad Schiffenensee do pustelni, a dalej do Fryburga (okolica Poya). Poszczególne odcinki da się też łączyć z wycieczką wokół jeziora. Dokładny plan dojścia sprawdź na mapie turystycznej Fribourg Region lub na stronie parafii w Düdingen, która opiekuje się obiektem. Kiedy przyjechać? Pustelnia jest otwarta od 1 kwietnia do 31 października. Wstęp jest bezpłatny, a parafia prosi o dobrowolne datki na utrzymanie zabytku. Wnętrza są chłodne i wilgotne, dlatego warto zabrać cieplejszą warstwę ubrania nawet latem, a na ścieżkach nad jeziorem wygodne buty. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pustelni jest płatny? Nie. Wejście jest bezpłatne, przyjmowane są dobrowolne datki. Ile mierzy kompleks? Łączna długość wykutych pomieszczeń to około 120 metrów. Kto wykuł pustelnię? Główną część pracy wykonali eremita Jean Dupré i jego towarzysz Jean Liecht w latach 1680–1708, choć pustelnicy mieszkali tu już wcześniej. Kiedy można zwiedzać? Od 1 kwietnia do 31 października. W pozostałych miesiącach obiekt jest zamknięty.

Disentis Abbey

Disentis/Mustér

Opactwo Disentis (Kloster Disentis, retorom. Claustra Mustér) to czynny klasztor benedyktynów w Disentis/Mustér w kantonie Gryzonia, w regionie Surselva. Wokół niego wyrosło dzisiejsze miasteczko, położone przy rozwidleniu dróg na przełęcze Lukmanier i Oberalp. Jak powstało opactwo? Według tradycji mnich Sigisbert założył tu pustelnię w okolicy zwanej Desertina, a miejscowy możnowładca Placyd go wspierał. Placyd miał zginąć z rąk władcy Retii i został czczony jako męczennik. Dawniej datowano początki na 614 rok, dziś przyjmuje się, że pierwsza budowla stanęła około roku 700. Najstarszym zachowanym dokumentem jest testament Tella z 765 roku. W średniowieczu dobra klasztoru sięgały od okolic Brigels po przełęcz Furka, a nawet po Lombardię. W 1617 roku opactwo dołączyło do Szwajcarskiej Kongregacji Benedyktyńskiej. Co zobaczysz na miejscu? Dominuje barokowy kościół klasztorny św. Marcina. Odbudowano go za opata Adalberta III de Funs (1696–1712), prawdopodobnie według projektu Caspara Moosbruggera. Szkielet budowli ukończono w 1704 roku, a konsekracja odbyła się w 1712. Pożar z 1799 roku zawalił sklepienie przy prezbiterium i zniszczył ołtarz główny, a gruntowne renowacje przeprowadzono w prezbiterium w 1914, w nawie w latach 1925–26. Budynek konwentu po pożarach z 1799 i 1846 roku przebudowano i podwyższono o piętro. W skrzydle klasztoru działa muzeum z kolekcją sztuki i historii kultury od średniowiecza oraz działem poświęconym geologii i faunie regionu. Przy opactwie jest też sklep z produktami klasztornymi. Obiekt figuruje w szwajcarskim federalnym inwentarzu dóbr kultury. Czy w klasztorze nadal mieszkają mnisi? Tak. Benedyktyni prowadzą tu szkołę średnią z maturą, do której uczęszczają uczniowie ze Szwajcarii i z zagranicy, dochodzący oraz mieszkający w internacie. Zakonnicy uczą według zasad św. Benedykta: modlitwa, nauka i praca. Święto założycieli, Sigisberta i Placyda, przypada 11 lipca i jest obchodzone w niedzielę poprzedzającą. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Disentis/Mustér leży na linii kolejowej Rhätische Bahn oraz na trasie Furka-Oberalp, więc wygodnie dojedziesz tu pociągiem z Chur lub Andermatt. Kościół jest otwarty dla zwiedzających na co dzień. Muzeum ma ograniczone godziny, w sezonie letnim m.in. wybrane popołudnia w tygodniu, dlatego sprawdź aktualny harmonogram przed wizytą. Najlepszy moment to lato i początek jesieni, a w połowie lipca możesz trafić na uroczystości ku czci świętych założycieli. Najczęstsze pytania Czy opactwo Disentis jest czynne? Tak, mieszka tu wspólnota benedyktynów i działa przyklasztorna szkoła. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Obecny barokowy kościół św. Marcina zbudowano w latach 1696–1712, a poprzedzała go budowla z czasów średniowiecza. Czy można zwiedzić muzeum? Tak, muzeum w skrzydle klasztornym pokazuje zbiory sztuki oraz przyrodę regionu. Godziny otwarcia są ograniczone. Jak dojechać z Chur? Pociągiem Rhätische Bahn w stronę Disentis/Mustér. Klasztor leży tuż nad miejscowością.

Saint-Benoît de Port-Valais

Port-Valais

Opactwo Saint-Benoît de Port-Valais to klasztor benedyktynów w Le Bouveret, w gminie Port-Valais (kanton Valais, Szwajcaria), nad wschodnim brzegiem Jeziora Genewskiego. Miejsce służy modlitwie, rekolekcjom i wypoczynkowi, a nie klasycznemu zwiedzaniu z biletem i przewodnikiem. Czym jest opactwo Saint-Benoît? To wspólnota benedyktyńska, której patronami są św. Benedykt i św. Michał. Drugi patron nawiązuje do dawnego przeoratu Port-Valais, którego kościół nosił w 1445 roku wezwanie św. Michała. Według benedyktyńskiego rejestru klasztorów opactwo działa od 1924 roku. Szwajcarski Słownik Historyczny (HLS) podaje z kolei, że mnisi z Corbières osiedlili się w Le Bouveret w 1956 roku i wtedy wspólnota została podniesiona do rangi opactwa. Ma ono status opactwa spoza kongregacji i podlega bezpośrednio Konfederacji Benedyktyńskiej. W 2022 roku powołano fundację, której zadaniem jest utrzymanie kościoła klasztornego i krużganków. Co warto wiedzieć o okolicy? Port-Valais leży tam, gdzie Rodan wpada do Jeziora Genewskiego, u stóp masywu Grammont. Gmina obejmuje Le Bouveret, Les Evouettes i osadę Port-Valais. Pierwsi mieszkańcy osiedlili się na wzgórzu Port-Valais już w czasach rzymskich, a nazwa miejscowości pojawia się w źródłach w 1180 roku. Przeorat założyli prawdopodobnie hrabiowie Genewy i na początku XII wieku przekazali go benedyktyńskiemu opactwu Saint-Michel de la Cluse w Piemoncie. Ślady romańskiego kościoła przeoratu pochodzą z końca XI lub początku XII wieku. Gdzie się zatrzymać i co robić? Przy klasztorze działa Maison Sainte-Marthe, dom gościnny z około trzydziestoma pokojami jednoosobowymi, przeznaczony dla osób w rekonwalescencji oraz szukających ciszy i duchowego wytchnienia. Le Bouveret to też typowo wakacyjna miejscowość nad jeziorem: port jachtowy na 600 miejsc (1975), park miniaturowych kolejek Swiss Vapeur Parc (1987) i aquapark (1999). Jak dojechać? Adres opactwa to 38, route de l'Église, CH-1897 Le Bouveret. Miejscowość leży na linii kolejowej, która działa tu od 1859 roku, a z dworca do centrum Le Bouveret jest niedaleko. Godziny nabożeństw i zasady odwiedzin sprawdzisz na stronie abbaye-st-benoit.ch lub pod adresem [email protected]. Najczęstsze pytania Czy opactwo można odwiedzić? Tak, wspólnota przyjmuje osoby szukające spokoju i modlitwy. Najlepiej wcześniej skontaktować się z klasztorem i uszanować rytm życia mnichów. Czy da się tu przenocować? Tak, w Maison Sainte-Marthe, domu gościnnym z mniej więcej trzydziestoma pokojami jednoosobowymi. W którym roku powstało opactwo? Rejestr benedyktyński podaje rok 1924. Według HLS wspólnota z Corbières osiadła w Le Bouveret w 1956 roku. Gdzie dokładnie leży Le Bouveret? Nad Jeziorem Genewskim, w kantonie Valais, w pobliżu ujścia Rodanu, niedaleko granicy z Francją.

Dominikanerinnenkloster St. Peter am Bach

Schwyz

Klasztor dominikanek St. Peter am Bach w Schwyz to zespół klasztorny przy Strehlgasse 18, w centrum miasta w kantonie Schwyz. Szwajcarski inwentarz dóbr kultury (KGS) zalicza go do ważnych obiektów: kompleks tworzą kościół i czworoboczny wirydarz klauzurowy. To jeden z najstarszych zakonów żeńskich w Szwajcarii Środkowej. Skąd pochodzi klasztor? Fundację w 1275 roku uposażył rycerz Hartmann von Schwyz. Pierwsze zabudowania klasztorne i kościół powstały po 1283 roku. W 1609 roku wzniesiono mur wirydarza. Kościół i klauzurę przebudowano w latach 1639–1642, a dom gościnny z niewielką wieżyczką wykuszową datuje się na lata 1698–1700. Co zobaczysz na miejscu? Z zewnątrz widać zwartą bryłę klasztoru z domem gościnnym i fasadą zachodnią kościoła. Według przewodnika po zabytkach sztuki (GSK) we wnętrzu kościoła stoją trzy cenne ołtarze autorstwa Carla Andrei Galettiego. Część klasztoru to klauzura, więc zwiedzanie ogranicza się do tego, co dostępne dla gości. Zakonnice mieszkają tu do dziś. Jaką rolę klasztor odegrał w regionie? Po pożarze w 1640 roku władze kantonu Schwyz zarządziły przyłączenie wspólnoty dominikanek z pobliskiego Steinen do St. Peter am Bach. Budynki w Steinen w większości rozebrano. Historyczny słownik Szwajcarii (HLS) wymienia Schwyz wśród żeńskich klasztorów dominikańskich, które przetrwały do czasów nowożytnych. W archiwum federalnym zachowała się dokumentacja prac konserwatorskich i wykopalisk z lat 1963–1971. Jak dojść i kiedy przyjechać? Klasztor leży w Schwyz przy Strehlgasse, współrzędne to około 47,0199 N, 8,6564 E. Schwyz to stolica kantonu, położona u stóp masywu Mythen, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po starówce i placu Hauptplatz. Klasztor oglądasz o każdej porze roku, a godziny wejścia do kościoła najlepiej sprawdzić bezpośrednio u wspólnoty lub w parafii. Najczęstsze pytania Kiedy powstał klasztor St. Peter am Bach? Fundacja pochodzi z 1275 roku, a pierwsze budynki i kościół z lat po 1283. Czy klasztor jest nadal zamieszkany? Tak, mieszka w nim wspólnota dominikanek, dlatego część zabudowań stanowi klauzurę. Co wyróżnia kościół klasztorny? Trzy ołtarze Carla Andrei Galettiego oraz barokowa przebudowa z lat 1639–1642. Gdzie dokładnie leży klasztor? W Schwyz, pod adresem Strehlgasse 18, w kantonie Schwyz.

Convento di Santa Maria Assunta

Sala Capriasca

Zespół klasztorny Santa Maria Assunta w Bigorio, na terenie gminy Sala Capriasca w kantonie Ticino, to najstarsza kapucyńska fundacja na ziemiach dzisiejszej Szwajcarii. Klasztor leży na zalesionym zboczu nad wsią, w górach nad Lugano, i do dziś działa jako miejsce ciszy, modlitwy i gościnności. Czym jest klasztor w Bigorio? Konwent powstał w 1535 roku. Ufundowali go dwaj bracia zakonni: Pacifico Carli z Lugano, z zawodu murarz, oraz Ludovico Filicaia z Florencji. Był to pierwszy kapucyński dom w szwajcarskich ziemiach. Trzydzieści lat później część braci przeniosła się do nowego klasztoru w Sorengo. Przed przybyciem kapucynów stał tu starszy kościółek pod wezwaniem Santa Maria z XIII wieku, podlegający parafii św. Szczepana w Tesserete. Jako kościół klasztorny świątynię konsekrował w 1577 roku św. Karol Boromeusz. Do 1888 roku klasztor należał do diecezji Como, potem do administracji apostolskiej kantonu Ticino, a od 1971 roku należy do diecezji Lugano. Co zobaczysz na miejscu? Kościół Santa Maria Assunta – prosta bryła na planie prostokąta z prezbiterium. Wewnątrz znajduje się renesansowy obraz Madonny z Dzieciątkiem; według tradycji był darem dworu sabaudzkiego dla braci. Budynki klasztorne – obecny kształt zespołu to efekt przebudowy w latach 1760–1767, a później rozbudowy w XX wieku. Kaplice drogi krzyżowej – stacje ustawione na zewnątrz pochodzą z 1797 roku i prowadzą ścieżką wśród drzew. Museo del Bigorio – niewielka kolekcja przedmiotów związanych z życiem codziennym i praktyką religijną kapucynów. Jak dotrzeć do Bigorio? Klasztor znajduje się ponad miejscowością Sala Capriasca, w dolinie Capriasca na północny wschód od Lugano. Współrzędne to około 46,072 N, 8,950 E. Najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem do Tesserete, a stamtąd wejść pieszo leśną drogą pod górę. Trasę spacerową znajdziesz też w okolicy, bo wzgórza Capriasca są popularne wśród piechurów. Czy można tu przenocować? Od 1967 roku konwent pełni rolę ośrodka formacji duchowej i kulturalnej. Oferuje gościnę i miejsca noclegowe, w tym pokoje w formule bed and breakfast pod nazwą Ar Convént. To dobry wybór dla osób szukających spokoju z dala od turystycznego zgiełku Lugano. Kiedy warto przyjechać? Wiosną i jesienią, gdy lasy wokół są kolorowe, a szlaki suche. Latem klasztor daje chłód i cień wysoko nad doliną. Pamiętaj, że to czynny konwent, więc obowiązuje cisza, skromny strój i zwyczajowa uwaga na godziny modlitw. Najczęstsze pytania Kto założył klasztor w Bigorio? Pacifico Carli z Lugano i Ludovico Filicaia z Florencji, w 1535 roku. Czy to rzeczywiście pierwszy klasztor kapucynów w Szwajcarii? Tak, Historyczny Słownik Szwajcarii określa go jako pierwsze osiedle kapucynów na ziemiach szwajcarskich. Kto konsekrował kościół? Św. Karol Boromeusz, w 1577 roku. Czy można zostać na noc? Tak, klasztor prowadzi gościnę i bed and breakfast Ar Convént. Warto zarezerwować miejsce wcześniej.

Former Poor Clares Monastery Paradise Unterschlatt

Schlatt (TG)

Dawny klasztor klarysek Paradies (Kloster Paradies) leży w gminie Schlatt (TG) w kantonie Turgowia, kilka kilometrów od Szafuzy, na wschód od tego miasta. Zespół zabudowań, nazywany też Altparadies, przez ponad pięć wieków należał do zakonu klarysek, a dziś jest jednym z lepiej zachowanych historycznych kompleksów klasztornych w regionie nad Renem. Skąd się wziął klasztor Paradies? Wspólnota wywodzi się z Konstancji, gdzie klaryski mieszkały przy klasztorze św. Damiana. W 1253 roku hrabia Hartmann IV von Kyburg przekazał siostrom dobra w okolicy, między innymi w Schwarzach, razem z prawem patronatu nad tamtejszym kościołem. Przeniesienie wspólnoty opóźniały spory o część lenn. Dopiero dokument z 1257 roku przypieczętował darowiznę i uchodzi za właściwy akt założycielski nowego konwentu. Nazwa „Paradies” pojawia się w źródłach już w 1253 roku. Kościół parafialny św. Piotra w Schwarzach został w 1310 roku włączony do klasztoru. Co działo się z klasztorem później? Po pożarze w 1587 roku zabudowania trzeba było odbudować niemal w całości, stąd dzisiejszy układ pochodzi głównie z XVI wieku. Klasztor funkcjonował do 1836 roku, kiedy został zlikwidowany. W 1918 roku kompleks z gospodarstwem kupiła szafuska firma Georg Fischer AG. Co zobaczysz na miejscu? Inwentarz ISOS opisuje założenie jako otoczone murem zabudowania z XVI wieku z parkiem oraz kościół klasztorny z początku XVI stulecia. W zachodnim skrzydle mieści się Eisenbibliothek, czyli biblioteka poświęcona żelazu i historii techniki, należąca do Georg Fischer AG. Budynki pełnią także funkcję ośrodka konferencyjnego i siedziby archiwum firmy. Warto więc traktować Paradies jako spacer wokół historycznej architektury klasztornej, a nie klasyczną atrakcję z biletem. Jak dotrzeć? Klasztor znajduje się nad Renem, około 4 km od centrum Szafuzy, współrzędne to ok. 47,684 N, 8,676 E. Najwygodniej dojechać z Szafuzy samochodem, rowerem lub transportem lokalnym w stronę Schlatt. Wnętrza bywają dostępne zależnie od wydarzeń i zasad właściciela, dlatego przed wizytą sprawdź informacje na stronie Klostergut Paradies lub biblioteki. Kiedy przyjechać? Zewnętrzne partie założenia najlepiej oglądać w ciągu dnia, przy dobrej pogodzie, łącząc wizytę ze spacerem po okolicy Renu. Wiosna i wczesna jesień sprzyjają zwiedzaniu parku i okolicznych ścieżek. Najczęstsze pytania Kto założył klasztor Paradies? Klasztor powstał dzięki hrabiemu Hartmannowi IV von Kyburg, który w 1253 roku przekazał dobra klaryskom z Konstancji. Darowiznę potwierdzono w 1257 roku. Kiedy klasztor przestał działać? Zlikwidowano go w 1836 roku. Wcześniej, po pożarze w 1587 roku, zabudowania w dużej mierze odbudowano. Czy można wejść do środka? Dostęp zależy od zasad właściciela i organizowanych wydarzeń. Sprawdź aktualne informacje u zarządcy kompleksu lub w Eisenbibliothek. Do kogo należy kompleks dzisiaj? Od 1918 roku jest własnością firmy Georg Fischer AG, która prowadzi tu m.in. archiwum, bibliotekę i ośrodek konferencyjny.

Gnadenthal monastery

Nesselnbach

Klasztor Gnadenthal w Nesselnbach (gmina Niederwil, kanton Argowia) to dawne opactwo cysterek nad rzeką Reuss, w powiecie Bremgarten. Zespół przetrwał do dziś, ale od ponad wieku pełni zupełnie inną rolę niż w średniowieczu: mieści ośrodek opieki Reusspark. Jak powstał klasztor Gnadenthal? Początki sięgają XIII wieku. Przed rokiem 1279 w Niederwil mieszkały pobożne kobiety niezwiązane z żadnym zakonem, a do wspólnoty dołączały też beginki. Pod koniec stulecia opiekę duchową nad nimi przejęli cystersi z Wettingen i siostry zaczęły żyć według reguły cysterskiej. Formalnie wspólnotę włączono do zakonu dopiero 17 września 1394 roku, kiedy kapituła generalna uczyniła z niej opactwo. Jakie były losy klasztoru? Pożar w 1432 roku, a prawdopodobnie także zaraza, pozbawiły konwent pieniędzy i ludzi. Reformację klasztor przeszedł bez większych wstrząsów, a w czasach reformy katolickiej i baroku przeżył okres rozkwitu. Przed 1700 rokiem zaczął się jednak upadek: w XVIII wieku wstępowało coraz mniej kobiet, a od 1761 roku została tylko jedna przeorysza. Po sporze klasztornym w Argowii w 1841 roku siostry uciekły do Frauenthal, wróciły w 1843, a w 1876 roku kanton ostatecznie zlikwidował konwent i sprzedał zabudowania. Od 1894 roku działa tu zakład opiekuńczy, od 1998 nazywany Reusspark. Co zobaczysz na miejscu? Według inwentarza zabytków kantonu Argowia kościół pochodzi z początku XVII wieku, a w 1687 roku wydłużono go i nadano mu barokowy charakter. Wnętrze zdobi komplet ołtarzy z 1748 roku, ambona z około 1687 roku oraz XIX-wieczny malowany strop. Inwentarz wymienia też późnogotycki strop refektarza z około 1470 roku, barokową salę ze sztukaterią z około 1680 roku i zabudowania gospodarcze (stodoła ze stajnią) z lat 1907–1908. Z zewnątrz widać, jak średniowieczny układ klasztorny zrósł się z późniejszymi dobudówkami. Kiedy przyjechać i jak zaplanować wizytę? Zespół leży w otwartej, rolniczej okolicy między Zurychem a Lucerną, dlatego najlepiej łączyć go z całodniową wycieczką po dolinie Reuss i Freiamt. Sezon wiosenno-letni daje najlepsze światło do zdjęć zewnętrznej bryły i zieleń wokół. Pamiętaj, że część budynków służy mieszkańcom ośrodka opieki, więc zwiedzaj z szacunkiem dla ich prywatności i przed wizytą wnętrz sprawdź aktualne zasady wstępu. Najczęstsze pytania Czy w Gnadenthal nadal mieszkają siostry? Nie. Kanton Argowia zlikwidował konwent w 1876 roku i sprzedał budynki. Od 1894 roku działa tu zakład opiekuńczy. Do jakiego zakonu należał klasztor? Był to klasztor cysterek, związany z opactwem cystersów w Wettingen. Status opactwa otrzymał w 1394 roku. Z jakiej epoki pochodzi kościół? Z początku XVII wieku. W 1687 roku przedłużono go i przebudowano w stylu barokowym. Gdzie dokładnie leży klasztor? W Nesselnbach, w gminie Niederwil, w powiecie Bremgarten w kantonie Argowia, niedaleko rzeki Reuss.

Wonnenstein Monastery with convent

Klasztor Wonnenstein (Kloster Wonnenstein) w Niederteufen to dawny żeński klasztor kapucynek trzeciego zakonu franciszkańskiego, położony w gminie Teufen w szwajcarskim kantonie Appenzell Ausserrhoden. Zabudowania, poświęcone Marii, stoją na wzgórzach nad doliną Sitter, kilka kilometrów od St. Gallen, i należą do szwajcarskich dóbr kultury o znaczeniu krajowym. Gdzie dokładnie leży Wonnenstein? Klasztor ma nietypowy status. Leży na terenie gminy Teufen, w kantonie Appenzell Ausserrhoden, ale sam obszar w obrębie murów klasztornych należy administracyjnie do kantonu Appenzell Innerrhoden. Jest więc jego eksklawą. Spór o przynależność trwał od podziału Appenzell w 1597 roku, a rozstrzygnął go dopiero uchwała federalna z 1870 roku: grunty w murach przypadły Innerrhoden, a pola uprawne wokół zostały po stronie Ausserrhoden. W bazach danych bywa więc podawany Schlatt-Haslen, choć geograficznie odwiedzasz okolice Niederteufen. Jaka jest historia klasztoru? Początki sięgają wspólnoty beginek z XIII wieku. Około 1379–1381 opat St. Gallen, Kuno von Stoffeln, przekazał grupie pobożnych kobiet zagrodę, co uznaje się za początek klasztoru. W XV wieku siostry podlegały górnoniemieckim franciszkanom konwentualnym. W czasie reformacji wspólnota na pewien czas straciła swój dom. Przełom przyniósł rok 1596. Anna Wäspi z Jonschwil, przysłana z klasztoru Pfanneregg koło Wattwil, objęła funkcję przełożonej i wprowadziła tu reformę z Pfanneregg, a z nią wpływ kapucyński. W XVII wieku Wonnenstein przeżywał szczyt rozwoju pod względem gospodarczym i kulturalnym. W 1616 roku żyły tu 21 sióstr, w 1938 roku 47, a w 2000 roku już tylko 11. Po 1964 roku nikt nowy nie wstąpił do zgromadzenia. Wonnenstein był też klasztorem macierzystym dla założonego w 1851 roku klasztoru Jakobsbad. Od 1958 roku wspólnota należy do Federacji św. Klary, skupiającej kapucynki. Co jest tu dziś? Liczba sióstr systematycznie malała, a w ostatnich latach została tylko jedna. W 2014 roku następcą konwentu został związek Kloster Maria Rosengarten Wonnenstein, który przejął odpowiedzialność za miejsce. Zmianę formy prawnej wspólnoty, związaną ze zbliżającym się końcem życia zakonnego, omówił w 2023 roku rząd kantonu Appenzell Innerrhoden. Jak dojechać? Najprościej z St. Gallen: linia kolejowa Appenzeller Bahnen w stronę Appenzell zatrzymuje się w Teufen i Niederteufen, a stamtąd do klasztoru prowadzi krótki spacer po wiejskich drogach regionu Appenzell. Samochodem dojedziesz drogą z St. Gallen przez Teufen. Dla kogo to miejsce? Wonnenstein przyciąga osoby zainteresowane historią religii i kultury regionu Appenzell, architekturą klasztorną oraz krajobrazem pagórkowatego Appenzellerlandu. Dobrze łączy się go ze spacerem po okolicy Teufen i wizytą w St. Gallen z jego opactwem. Najczęstsze pytania W którym kantonie leży klasztor Wonnenstein? Fizycznie w gminie Teufen w kantonie Appenzell Ausserrhoden, ale teren w obrębie murów należy do kantonu Appenzell Innerrhoden. Kto założył klasztor? Początkiem była wspólnota beginek z XIII wieku. Około 1379 roku opat St. Gallen Kuno von Stoffeln przekazał jej dom i grunty. Obecny charakter kapucyński nadała reforma wprowadzona w 1596 roku. Czy w klasztorze nadal mieszkają siostry? Liczba sióstr spadła z 47 w 1938 roku do jednej w ostatnich latach. Od 2014 roku opiekę nad miejscem sprawuje związek Kloster Maria Rosengarten Wonnenstein. Jak nazywa się zakon i komu poświęcony jest klasztor? To klasztor kapucynek trzeciego zakonu franciszkańskiego, poświęcony Marii.

Kirche und Klosteranlage der Zisterzienserinnenabtei Frauenthal

Cham

Kościół i zespół klasztorny cysterskiego opactwa Frauenthal (Kloster Frauenthal) leży w pobliżu miejscowości Cham w kantonie Zug, w dolinie rzeki Lorze na północ od Hagendorn. To czynny klasztor cysterek, uważany w Szwajcarii za najstarszy konwent tego zakonu, który do dziś stoi na swoim pierwotnym miejscu. Gdzie leży Frauenthal i jak wygląda okolica? Zabudowania stoją na wyspie utworzonej przez nurt Lorze, w spokojnej dolinie w kantonie Zug (współrzędne: ok. 47,213 N, 8,424 E). Dla osoby z Zugu czy Zurychu to krótki wypad za miasto, dobrze łączący się ze spacerem wzdłuż rzeki. Jak powstał klasztor? Źródła podają różne daty. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii (HLS) konwent powstał w latach 1240–1244 na wyspie na Lorze, a osiadły tu kobiety ze wspólnoty beginek w Hausen am Albis. Wyspę przekazali fundatorzy z wyższej szlachty; dar datuje się na rok 1231, stąd ta data w materiałach turystycznych. W 1245 roku wspólnotę włączono do zakonu cystersów. Od połowy XIII wieku opiekę duchową sprawowało opactwo Kappel, a w XV wieku nadzór przejął Cîteaux. Co działo się z klasztorem w późniejszych wiekach? Opiekunami świeckimi byli najpierw fundatorzy, od XIV wieku Habsburgowie. W 1386 roku konwent zawarł umowę o obywatelstwie z miastem Zug, odnowioną w 1674 roku. Utrzymanie zapewniały ziemie wokół wyspy, rozproszone posiadłości między Lorze, Albis i Reuss, winnice nad Jeziorem Zuryskim oraz zwierzchnictwo nad dobrami Frauenthal-Islikon. W czasie reformacji, w 1528 roku, mniszki opuściły klasztor i przekazały go radzie Zugu; odtworzono go w 1552 roku. Co zobaczysz na miejscu? Zespół obejmuje kościół z korzeniami w XIII wieku, wyposażony we wnętrze rokokowe, oraz dwa zamknięte dziedzińce klasztorne. Budynki intensywnie przebudowywano w XVII i XVIII wieku, a w latach 90. XX wieku przeszły gruntowny remont. Obecnie klasztorem kieruje ksieni, we wspólnocie mieszka dziewięć sióstr (stan z 2025 roku), żyjących według reguły benedyktyńskiej w duchu cysterskim. W 2021 roku powstała fundacja, której celem jest trwałe zachowanie całego zespołu. Kiedy jechać i jak się zachować? Frauenthal jest czynnym domem zakonnym, więc obowiązuje cisza i szacunek dla mieszkanek. Godziny, w których można wejść do kościoła, najlepiej sprawdzić przed wyjazdem na stronie klasztoru. Dolina Lorze jest najładniejsza wiosną i jesienią, gdy spacer po okolicy nie męczy upałem. Najczęstsze pytania Czy w Frauenthal nadal mieszkają zakonnice? Tak. Klasztor działa nieprzerwanie, a wspólnota cysterek żyje tu do dziś. Z którego wieku pochodzi klasztor? Dar wyspy datuje się na 1231 rok, osiedlenie konwentu na lata 1240–1244, a włączenie do zakonu cystersów na 1245 rok. Czym wyróżnia się architektura? Kościołem z XIII-wiecznymi korzeniami i rokokowym wnętrzem oraz dwoma zamkniętymi dziedzińcami. Gdzie dokładnie leży klasztor? Na wyspie na rzece Lorze, na północ od Hagendorn, w gminie Cham w kantonie Zug.

Uznach Abbey

Uznach

Opactwo św. Otmara (St. Otmarsberg) w Uznach to klasztor benedyktynów misyjnych w szwajcarskim kantonie St. Gallen, na wzgórzu nad miasteczkiem Uznach, nieco ponad 47,2° szerokości północnej. W bazach turystycznych figuruje jako „Uznach Abbey", ale to czynna wspólnota zakonna, a nie muzeum czy ruina. Należy do Kongregacji Misyjnych Benedyktynów ze św. Ottilien. Czym jest opactwo w Uznach? Kongregację św. Ottilien założył w Bawarii Andreas Amrhein, by prowadzić pracę misyjną poza Europą. W 1916 roku wysłał do Szwajcarii zakonnika, który miał pozyskiwać nowych członków i wsparcie dla misji. Po klęsce Niemiec w I wojnie światowej neutralna Szwajcaria stała się dla kongregacji bezpieczniejszą bazą. We wrześniu 1919 roku w Uznach otwarto Benediktusheim, filię arcyopactwa St. Ottilien. Przez kolejne dekady dom ten działał jako zaplecze misji w Afryce i Azji. Jak zmieniał się status klasztoru? 1937 – założenie domu dla studentów we Fryburgu (Benedictinum). 1947 – Benedictinum zostaje samodzielnym przeoratem. 1963 – wspólnoty z Uznach i Fryburga łączą się pod nazwą St. Otmarsberg. 6 stycznia 1982 – klasztor otrzymuje rangę opactwa i niezależność kanoniczną. Pierwszym opatem był Ivo Auf der Maur, po nim urząd sprawował Marian Eleganti (do 2009 roku). W 2013 roku mnisi wybrali trzeciego opata, Emmanuela Rutza. Według angielskiej Wikipedii obecnym przełożonym wspólnoty jest przeor-administrator o. Adelrich Staub. Co zobaczysz na miejscu? Najważniejszym obiektem jest kościół klasztorny, zaprojektowany przez Herberta Oberholzera i konsekrowany w 1988 roku. To nowoczesna budowla z końca XX wieku, nie zabytek średniowieczny. Z okazji stulecia w 2019 roku mnisi urządzili ścieżkę misyjną z dwunastoma stelami, które opisują dzieje benedyktynów misyjnych. Opactwo przyjmuje gości, a co roku organizuje pielgrzymkę do Lourdes, w której uczestniczy około 2000 osób. Kto tu mieszka? W 2010 roku wspólnota liczyła 28 mnichów, w tym sześciu w Afryce i dwóch w Kazachstanie. W 2019 roku było ich 21, ze średnią wieku około 66 lat. Klasztor do dziś zbiera środki i wysyła ludzi do misji benedyktyńskich w krajach Globalnego Południa. Kiedy przyjechać? Na spokojną wizytę wybierz dzień roboczy poza wielkimi uroczystościami. Jeśli planujesz udział w nabożeństwie, sprawdź aktualne godziny na oficjalnej stronie opactwa, bo nie znaleźliśmy w źródłach stałego rozkładu. Ścieżka misyjna jest otwartym terenem, więc najlepiej wybrać ją przy dobrej pogodzie. Najczęstsze pytania Czy opactwo w Uznach to zabytek średniowieczny? Nie. Wspólnota powstała w 1919 roku, a obecny kościół konsekrowano w 1988 roku. Kim są benedyktyni misyjni? To mnisi ze św. Ottilien, którzy łączą życie klasztorne z pracą misyjną, głównie w Afryce i Azji. Czy można zwiedzać klasztor? Opactwo przyjmuje gości, a przy nim biegnie ścieżka misyjna z dwunastoma stelami. Zasady wizyt i godziny nabożeństw potwierdź u wspólnoty. Dlaczego klasztor powstał akurat w Szwajcarii? Po I wojnie światowej neutralny kraj był dla niemieckiej kongregacji dogodnym miejscem do prowadzenia dalekich misji.

Dominican Convent of Mary's Refuge

Weesen

Klasztor dominikanek Maria Zuflucht w Weesen (Dominikanerinnenkloster Maria Zuflucht) stoi w samym centrum miasteczka nad Jeziorem Walensee, w kantonie St. Gallen. To najstarszy żeński klasztor dominikański w Szwajcarii, a jego początki sięgają połowy XIII wieku. Czym jest klasztor Maria Zuflucht? Wspólnota sióstr jest udokumentowana od 1256 roku, a fundatorem był hrabia Rudolf IV z Rapperswilu. Trzy lata później hrabia zwolnił klasztor z części danin i nadał mu ziemię. Od drugiej połowy XIII wieku siostry żyły prawdopodobnie według reguły augustiańskiej. W XV wieku klasztor nosił wezwanie św. Weroniki (St. Verena), a obecną nazwę Maria Zuflucht, czyli Schronienie Maryi, przyjął w 1699 roku. Klasztor ma też znaczenie dla historii samego miasta. Weesen zostało zniszczone w 1388 roku po bitwie pod Näfels, a w pierwszych dekadach XV wieku odbudowano je jako otwartą osadę skupioną wokół klasztoru. Co zobaczysz na miejscu? Zespół klasztorny leży u stóp tarasowego zbocza, w miejscu, gdzie rzeka Linth wypływa z jeziora Walensee. Widoczne dziś budynki pochodzą z lat 1688–1690. Dla zwiedzających dostępny jest kościół klasztorny oraz dom gościnny. Część klauzurowa, biblioteka i archiwum są zamknięte. Siostry prowadzą piekarnię ze sklepikiem, wypiekają hostie i prowadzą pracownię, w której powstają świece i ikony. To dobre miejsce na pamiątkę z Weesen. Dom gościnny przyjmuje na krótkie pobyty kobiety w wieku 18–40 lat, które chcą spędzić kilka dni w rytmie życia klasztornego. Jak zwiedzać? Wejście do kościoła jest spokojnym przystankiem podczas spaceru po Weesen. Wystarczy na to 20–30 minut. Połącz wizytę z promenadą nad jeziorem i kościołem Bühlkirche (Heiligkreuzkirche auf Bühl), który jest osobnym zabytkiem miasta, a nie kościołem klasztornym. Godziny otwarcia, pory mszy i rezerwacje w domu gościnnym najlepiej sprawdzić przed wizytą u sióstr. Jak dojechać? Weesen leży przy linii kolejowej nad Walensee, a klasztor jest w odległości krótkiego spaceru od centrum i przystanków. Miasteczko jest dobrze skomunikowane z Zurychem i Glarusem, a samochodem dojedziesz tu autostradą A3 wzdłuż jeziora. Najczęstsze pytania Czy można wejść do klasztoru w Weesen? Tak, ale tylko do kościoła i domu gościnnego. Część mieszkalna sióstr, biblioteka i archiwum nie są udostępniane. Kiedy powstał klasztor? Wspólnota jest znana od 1256 roku. Obecne budynki wzniesiono w latach 1688–1690, a nazwę Maria Zuflucht nadano w 1699 roku. Czy mogę kupić coś u sióstr? Tak. Klasztor ma piekarnię i pracownię, w której powstają świece oraz ikony. Kto może zatrzymać się w domu gościnnym? Oferta obejmuje krótkie pobyty dla kobiet w wieku 18–40 lat.