Jewish cemetery of Veyrier

Cmentarz żydowski w Veyrier to jedno z najbardziej nietypowych miejsc pochówku w Europie: wejście znajduje się w szwajcarskim kantonie Genewa, a właściwy cmentarz leży po francuskiej stronie granicy, w okolicach Pas de l'Échelle. Granica państwowa dzieli tu teren cmentarza, co wyjaśnia jego niezwykły status.

Gdzie dokładnie leży cmentarz?

Obiekt znajduje się tuż przy granicy szwajcarsko-francuskiej, u podnóża masywu Salève, na południe od Genewy. Bramę i część terenu po stronie szwajcarskiej obsługuje gmina Veyrier, natomiast większość pól grzebalnych należy do francuskiej gminy Étrembières w Górnej Sabaudii. Współrzędne to około 46,1695 N, 6,1884 E. Adres podawany przez genewską wspólnotę żydowską (COMISRA) to chemin de l'Arvaz 16 w Veyrier.

Dlaczego cmentarz powstał na granicy?

Według relacji szwajcarskiego dziennika „Le Temps" cmentarz założono w 1920 roku. Dotychczasowy cmentarz żydowski w Carouge zapełniał się, a ówczesne prawo kantonu Genewa zabraniało tworzenia cmentarzy wyznaniowych. Rozwiązaniem stało się porozumienie z francuską gminą Étrembières, która udostępniła grunt tuż za granicą. Historyk Jean Plançon, związany z cmentarzem, określa go jako jedyny na świecie cmentarz położony na granicy państw.

Jak podzielony jest teren?

Około dwóch trzecich powierzchni leży we Francji. Na około jedną trzecią po stronie genewskiej składają się m.in. oratorium, parking oraz niezagospodarowany grunt o powierzchni rzędu 1000 m², o którym mowa w protokole genewskiej Rady Wielkiej z 2007 roku. Z tego powodu pochówki odbywają się po stronie francuskiej, a wejście prowadzi przez terytorium Szwajcarii.

Co warto zobaczyć?

• Oratorium — niewielka kaplica z wyróżniającymi się witrażami, według informacji regionalnej organizacji turystycznej Haute-Savoie Mont-Blanc.
• Granica biegnąca przez cmentarz — rzadki przykład miejsca, w którym przejście między dwoma państwami nie jest oznaczone ani odczuwalne dla odwiedzającego.
• Krajobraz — spokojne otoczenie zalesionych zboczy Salève.

Historia i znaczenie

Przez lata cmentarz służył genewskiej społeczności żydowskiej jako miejsce pochówku zgodnego z tradycją. Wspomina się też, że w czasie II wojny światowej teren bywał wykorzystywany przez uchodźców przekraczających granicę. Temat pochówków po stronie szwajcarskiej wracał w debacie genewskich władz nad prawem o cmentarzach, które miało umożliwić m.in. wyodrębnianie kwater wyznaniowych.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz jest w Szwajcarii, czy we Francji? W obu krajach: wejście i część terenu są szwajcarskie, a większość cmentarza leży we Francji.

Kto zarządza cmentarzem? Informacje o cmentarzu publikuje genewska wspólnota żydowska COMISRA; to ona jest właściwym kontaktem w sprawie zwiedzania i pochówków.

Czy można go zwiedzać? To czynny cmentarz wyznaniowy, więc obowiązuje szacunek i dyskrecja. Przed wizytą najlepiej sprawdzić zasady wstępu u zarządcy.

Czy potrzebny jest paszport? Wejście znajduje się po stronie szwajcarskiej, jednak ze względu na położenie przy granicy warto mieć przy sobie dokument tożsamości.

Kiedy najlepiej przyjechać? Miejsce jest ciche i nadaje się na krótką, refleksyjną wizytę o każdej porze roku, najlepiej w ciągu dnia.