Obiekty Sakralne w Szwajcarii
Lista 337 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Szwajcarii — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 217 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Erasmuskapelle, Museo del Convento di Santa Maria Assunta, cloister & lapidary museum.
-
evangelical reformed church
Suhr
Reformierte Kirche Suhr (Kościół reformowany w Suhr) to późnogotycka świątynia w Suhr, w szwajcarskim kantonie Argowia, kilka kilometrów od Aarau. Stoi na wzniesieniu w kształcie ostrogi i od wieków wyznacza środek miejscowości. Jaka jest historia kościoła? Pierwsza świątynia w Suhr sięga okresu sprzed Karolingów; z VIII wieku pochodzą najstarsze ślady budowli kościelnej. Obecny kościół konsekrowano w 1495 roku. Dwa lata później, w 1497 roku, przy północnej stronie wielobocznego prezbiterium stanęła masywna wieża. Prawo patronatu przeszło w 1400 roku z Habsburgów na kolegiatę w Beromünster, a w 1857 roku na kanton Argowia. Średniowieczna parafia obejmowała ogromny obszar – z czasem wydzieliły się z niej m.in. Oberentfelden i Gränichen, a po reformacji także Aarau, Untermuhen i Rupperswil. Co zobaczysz na miejscu? Bryłę o cechach późnego gotyku z wielobocznym prezbiterium i wieżą. W 1844 roku uderzył w kościół piorun, który zniszczył drewniany strop oraz kolorowe witraże. W wieży znajduje się niewielka komora, w przeszłości używana jako cela więzienna. Ostatnia większa renowacja odbyła się w 1994 roku. Co jeszcze zwiedzić w Suhr? Wynabrücke – kamienny, łukowy most na rzece Wyna z 1770 roku. Museum Suhr – muzeum miejskie w dawnym domu Untervogthaus, poświęcone historii i kulturze gminy; pierwsza sala, Janz-Stübli, zachowała oryginalny wygląd. Heiliggeist-Kirche – nowoczesny kościół katolicki z początku lat 60. XX wieku przy Tramstrasse (konsekrowany w 1961 roku). Jak dojechać? Suhr leży w dolnej części doliny Suhrental i jest przedmieściem Aarau. Połączenie kolejowe działa tu od 1877 roku (linia Baden–Lenzburg–Zofingen) oraz od 1904 roku (Aarau–Reinach). Z Aarau najwygodniej dojechać pociągiem lub autobusem lokalnym. Najczęstsze pytania Z jakiego okresu pochodzi kościół? Obecna budowla została konsekrowana w 1495 roku, wieża dołączyła w 1497 roku. Sama świątynia na tym miejscu istniała znacznie wcześniej. Czy kościół jest kościołem reformowanym? Tak, to kościół ewangelicko-reformowany, siedziba parafii w Suhr. Katolicy mają w miejscowości własny kościół Heiliggeist. Co zniszczył piorun w 1844 roku? Drewniany strop oraz kolorowe szklane okna kościoła. Czy w Suhr jest coś jeszcze wartego zobaczenia? Tak: zabytkowy most Wynabrücke z 1770 roku i muzeum miejskie w Untervogthaus.
-
christ catholic church St. Leodegar
Möhlin
Kościół starokatolicki św. Leodegara (Christkatholische Kirche St. Leodegar) stoi w Möhlin, w szwajcarskim kantonie Argowia, przy ulicy Kirchsteig. Świątynia wznosi się na wyraźnie wyniesionym miejscu, na krawędzi tarasu, dzięki czemu dominuje nad zabudową okolicy. To parafialny kościół wspólnoty chrystuskatolickiej, jednego z mniejszych wyznań Szwajcarii, i jeden z najstarszych punktów religijnych w miejscowości. Jaka jest historia kościoła w Möhlin? Chrześcijańskie początki tego miejsca sięgają około roku 600, a pierwszy zapis o kościele pochodzi z 794 roku. Wieża dzwonnicza została odnowiona w 1398 roku. Obecny kształt nawy i prezbiterium to efekt przebudowy z 1607 roku; zachowano wówczas starszą wieżę. W 1634 roku, w czasie wojny trzydziestoletniej, wojska szwedzkie zdewastowały budowlę, a po odbudowie wnętrze otrzymało barokowy wystrój. Dlaczego to kościół starokatolicki? W 1872 roku zgromadzenie parafialne w Möhlin odrzuciło dogmaty Soboru Watykańskiego I, a w 1875 roku gmina dołączyła do nowo utworzonej diecezji chrystuskatolickiej. Wierni pozostający przy Rzymie założyli w 1880 roku własną parafię, która ma dziś osobny kościół św. Leodegara. Obiekty łatwo pomylić, bo oba noszą to samo wezwanie, dlatego warto szukać adresu Kirchsteig. Co zobaczysz na miejscu? Po przejęciu przez chrystuskatolików (1880/81) kościół przeszedł gruntowny remont w duchu neoromańsko-neogotyckim, według projektu Rothpletza. W latach 1953–54 Walter Kamber przeprowadził kolejną pełną renowację, podczas której odsłonięto malowidła na stropie. Prace z lat 1982–83 i 1986–87 objęły także nowe organy firmy Armina Hausera. Zachęcamy, by obejrzeć bryłę z zewnątrz i zwrócić uwagę na połączenie średniowiecznej wieży z nawą z początku XVII wieku. Obiekt figuruje w inwentarzu ochrony zabytków kantonu Argowia. Jak dojechać i kiedy odwiedzić? Möhlin leży w północnej części kantonu, w pobliżu Renu i granicy z Niemcami, w okolicach Rheinfelden. Kościół ma współrzędne 47,558 N, 7,841 E. Najlepiej dojść pieszo od centrum wsi w kierunku Kirchsteig. Wnętrze bywa otwarte w czasie nabożeństw i wydarzeń parafialnych, więc godziny zwiedzania sprawdź na stronie parafii. Spacer po wzgórzu najlepiej zaplanować w ciągu dnia, gdy bryłę oświetla słońce. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Leodegara w Möhlin jest katolicki? W Möhlin są dwa kościoły o tym wezwaniu. Ten przy Kirchsteig należy do wspólnoty chrystuskatolickiej (starokatolickiej), a drugi do parafii rzymskokatolickiej. Z jakiego okresu pochodzi budowla? Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 794 roku, wieża z 1398 roku, a obecna nawa i chór z przebudowy w 1607 roku. Czy jest zabytkiem? Tak, obiekt jest ujęty w inwentarzu ochrony zabytków (Denkmalschutzinventar) kantonu Argowia. Czy wstęp jest płatny? Brak informacji o opłatach za wstęp. Przed wizytą skontaktuj się z parafią w sprawie godzin otwarcia.
-
Reformierte Kirche (1734–1736)
Laupen BE
Kościół reformowany w Laupen (budynek z lat 1734–1736) stoi w miasteczku Laupen w kantonie Berno, w dolnej dolinie rzeki Sense, w pobliżu jej ujścia do Saany. To protestancki kościół parafialny miasta, wzniesiony w pierwszej połowie XVIII wieku w miejscu dawnej kaplicy. Dla podróżnych jest spokojnym przystankiem obok zamku Laupen i średniowiecznej starówki. Co to za budynek i jaka jest jego historia? Obecną świątynię zbudowano od nowa w latach 1734–1736. Wcześniej w tym miejscu stała kaplica pod wezwaniem św. Pankracego i św. Katarzyny, wzmiankowana w źródłach już w 1356 roku jako filia parafii Neuenegg. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii kaplicę przebudowano w 1479 roku. Po wprowadzeniu reformacji w Bernie, w 1528 roku, Laupen stało się samodzielną parafią, połączoną z pobliskim Kriechenwil. Kolejny większy remont przeprowadzono w latach 1947–1948. Co zobaczysz w środku? Najstarszym elementem wyposażenia jest renesansowa ambona z około 1660 roku, a więc starsza od samego budynku i przeniesiona z wcześniejszego wnętrza. Uwagę zwracają też witraże z XX wieku. Jeden, autorstwa Adolfa Kreuzera, przedstawia Rudolfa von Erlacha, bernijskiego dowódcę związanego z historią miasta. Drugi, z 1949 roku, wykonał Paul Zehnder. Wnętrze utrzymano w surowym, protestanckim stylu, bez barokowego przepychu. Dlaczego warto połączyć wizytę z resztą Laupen? Laupen to niewielkie miasto (nieco ponad 3 tysiące mieszkańców) o średniowiecznym układzie. Nad rzeką Sense wznosi się zamek Laupen, dawna siedziba bernijskich urzędników okręgowych. W 1339 roku w okolicy rozegrała się wojna Laupen, w której Berno pokonało Fryburg i jego sojuszników; decydująca bitwa odbyła się na wzgórzu Bramberg. Kościół jest dobrym punktem wyjścia do spaceru po tych miejscach. Jak dojechać? Laupen leży około 17 km na zachód od Berna. Kościół znajduje się w centrum, pod współrzędnymi 46,903 N, 7,241 E, więc z dworca czy parkingu dojdziesz do niego pieszo w kilka minut. Dojazd komunikacją publiczną z Berna jest możliwy koleją regionalną lub autobusem; aktualny rozkład sprawdź na sbb.ch. Kiedy przyjechać? Zewnętrzną bryłę i otoczenie obejrzysz o każdej porze roku. Wnętrze bywa otwarte w godzinach nabożeństw i wydarzeń parafialnych, dlatego najlepiej zapytać o dostęp w miejscowej parafii reformowanej. Wiosna i wczesna jesień sprzyjają dłuższemu spacerowi po okolicy, w tym nad Sense i Saaną. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół w Laupen? Obecny budynek powstał w latach 1734–1736 i był gruntownie odnawiany w latach 1947–1948. Co stało na tym miejscu wcześniej? Kaplica św. Pankracego i św. Katarzyny, znana od 1356 roku i przebudowana w 1479 roku. Co jest najcenniejsze we wnętrzu? Renesansowa ambona z około 1660 roku oraz witraże Adolfa Kreuzera i Paula Zehndera. Czy kościół jest nadal czynny? Tak, to kościół parafialny wspólnoty reformowanej Laupen, istniejącej jako samodzielna parafia od reformacji.
-
Katholische Kirche St. Luzius und Florinus
Walenstadt
Kościół katolicki śś. Lucjusza i Florina (Pfarrkirche St. Luzius und Florinus) to parafialna świątynia w Walenstadt, miasteczku w kantonie St. Gallen, u wschodniego krańca jeziora Walensee. Jej korzenie sięgają wczesnego średniowiecza, a część murów liczy około tysiąca lat. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Najstarszy znany ślad pisany pochodzi z urbarza dóbr królewskich Retii (churrätisches Reichsgutsurbar) z lat 842/843. Prace archeologiczne wykazały jednak, że w tym miejscu stała jeszcze wcześniejsza świątynia, datowana na czasy Merowingów. Stanowisko jest ujęte w wykazie archeologicznym kantonu St. Gallen. W 1045 roku król Henryk III potwierdził posiadanie kościoła opactwu w Schänis. Według źródeł w XI wieku przeszedł on w ręce klasztoru Pfäfers, który zachował prawo patronatu aż do likwidacji opactwa w 1838 roku. Kapłan parafialny (Leutpriester) jest wzmiankowany około 1243 roku. Obecny kościół konsekrowano w 1306 roku, a nawa i wieża z XI wieku weszły w jego skład. Dlaczego w Walenstadt czci się właśnie Lucjusza i Florina? Święci Lucjusz i Florin to patroni związani z dawną Retią i dzisiejszym regionem Gryzonii i Sankt Gallen. Ich wezwanie nosi parafia, której wspólnota (Kirchgemeinde) powstała formalnie w 1837 roku. W okresie reformacji Walenstadt pozostało przy katolicyzmie, mimo że sprawę reformy popierał miejscowy proboszcz Balthasar Vögeli wraz z bratem Kasparem. Co zobaczysz na miejscu? Przede wszystkim bryłę kościoła z romańską wieżą i nawą, które przetrwały od XI wieku. To dobry przystanek dla osób zainteresowanych historią sakralną Szwajcarii: w jednym obiekcie spotykają się ślady z czasów merowińskich, karolińskich i późnego średniowiecza. Szczegółową historię budowli opisuje monografia Paula Gubsera „St. Luzius und Florin, Walenstadt" z 1987 roku oraz tom o zabytkach sztuki kantonu St. Gallen (Kunstdenkmäler des Kantons St. Gallen, t. 1, 1951). Jak dotrzeć? Kościół leży w samym Walenstadt (współrzędne około 47,125 N, 9,318 E). Miasteczko ma stację kolejową na trasie wzdłuż Walensee, więc dojazd pociągiem z Zurychu czy Chur jest prosty, a z dworca do centrum dojdziesz pieszo. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem nad jeziorem. Kiedy się wybrać? Kościół działa jako czynna parafia, dlatego najlepiej odwiedzać go poza godzinami nabożeństw i zachować ciszę. Okolice jeziora są najprzyjemniejsze od późnej wiosny do wczesnej jesieni, ale sam kościół można zwiedzać przez cały rok. Najczęstsze pytania Z którego wieku pochodzi kościół? Obecna budowla została konsekrowana w 1306 roku, ale nawa i wieża pochodzą z XI wieku. Wcześniejszy obiekt w tym miejscu sięga czasów merowińskich. Kiedy kościół pojawia się po raz pierwszy w źródłach? W urbarzu dóbr królewskich Retii z lat 842/843. Kto miał prawo patronatu nad kościołem? Opactwo Pfäfers, aż do jego zniesienia w 1838 roku. Czy Walenstadt przyjęło reformację? Nie. Mimo poparcia proboszcza Balthasara Vögeli i jego brata Kaspara miasteczko pozostało katolickie.
-
Kirche Martin Birmensdorf
Birmensdorf (ZH)
Kirche St. Martin w Birmensdorf (ZH) to reformowany kościół parafialny w gminie Birmensdorf w kantonie Zurych, położonej w Knonauer Amt, kilka kilometrów na południowy zachód od Zurychu. Świątynia należy do najstarszych miejsc kultu na zuryskiej prowincji: stoi na fundamentach wcześniejszej budowli, a najstarsze ślady kultu w tym miejscu datuje się na IX stulecie. Kantonalna inwentaryzacja zabytków uznaje ją za obiekt o znaczeniu ponadlokalnym. Co zobaczysz na miejscu? Kościół rozbudowywano etapami, dlatego łączy kilka epok. Z czasów romańskich zachował się dolny fragment wieży. Jej zwieńczenie pochodzi z 1571 roku i ma charakterystyczne zakończenie, określane po niemiecku jako „Käsbissen" (mniej więcej „kęs sera"), czyli ścięte skośnie, nietypowe dla okolicy. Barokowa nawa powstała w 1659 roku. Należy do najwcześniejszych kościołów w kantonie wzniesionych po reformacji bez łuku tęczowego oddzielającego prezbiterium od nawy. We wnętrzu zwróć uwagę na zabudowy z XX wieku zaprojektowane przez zuryskiego architekta Friedricha Wehrliego, zwłaszcza ścianę z amboną. Jaka jest historia świątyni? Parafia od średniowiecza była związana z klasztorem benedyktyńskim St. Blasien w Schwarzwaldzie. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii kościół włączono do tego klasztoru w 1325 roku. Do parafii należały pierwotnie także kościół św. Jerzego w dolinie Reppischtal oraz kaplice w Aesch i Islisbergu. Źródła podają, że klasztor miał prawo obsadzania probostwa, a samo uposażenie mieli nadać panowie von Sellenbüren przed 1140 rokiem. Sama miejscowość w XVI i XVII wieku była ośrodkiem anabaptystów. Na początku XVII wieku mieszkańcy założyli bezpłatną szkołę, do której uczęszczały też dzieci z Aesch. Jak dotrzeć? Birmensdorf leży przy trasie z Zurychu w stronę Aargau i ma połączenia autobusowe z Zurychem. Kościół znajduje się w centrum wsi, więc na zwiedzanie wystarczy kilkanaście minut spaceru po okolicy. Wnętrze bywa otwarte w czasie nabożeństw i wydarzeń parafialnych; godziny sprawdź w kalendarzu gminy kościelnej. Najczęstsze pytania Czy to kościół katolicki czy protestancki? Według kantonalnego inwentarza zabytków jest to kościół reformowany. W części katalogów można trafić na błędny opis wyznaniowy, dlatego warto opierać się na wpisie Denkmalpflege kantonu Zürich. Jak stary jest kościół? Najstarsze ślady kultu w tym miejscu datuje się na IX wiek. Obecna nawa pochodzi z 1659 roku, a hełm wieży z 1571 roku. Co oznacza „Käsbissen" przy wieży? To lokalne określenie na kształt zwieńczenia wieży, ściętego skośnie jak nadgryziony kawałek sera. Czy w Birmensdorfie są inne zabytki sakralne? Do dawnej parafii należał kościół św. Jerzego w Reppischtal, co pokazuje, jak rozległy był jej zasięg.
-
Alte Kirche Albisrieden
Zürich
Alte Kirche Albisrieden to klasycystyczny kościół reformowany w centrum dawnej wsi Albisrieden, dziś części Zürichu (Kreis 9). Świątynia z początku XIX wieku stoi w sercu starej zabudowy i jest najstarszym zachowanym punktem odniesienia dla historii tej dzielnicy. Czym jest Alte Kirche Albisrieden? To kościół parafialny gminy reformowanej, wzniesiony w latach 1816–1817 (część źródeł podaje 1816–1818) w stylu klasycystycznym. Projekt przypisuje się architektowi Hansowi Conradowi Stadlerowi (1788–1846). Nazwa „Alte Kirche”, czyli „stary kościół”, odróżnia go od drugiej świątyni reformowanej w dzielnicy, Neue Kirche, zbudowanej w latach 1949–1951 w odległości około 800 metrów. Jaka jest historia tego miejsca? Osada Albisrieden pojawia się w dokumentach już między 874 a 887 rokiem jako jedna z najstarszych posiadłości zürichskiego Grossmünster. Kaplica filialna pod wezwaniem św. Ulryka i św. Konrada była wzmiankowana w 1270 roku. Po reformacji wieś pozostała filią Grossmünster, który pobierał tu czynsze gruntowe i dziesięciny aż do XIX wieku. Obecny budynek powstał jako nowa budowla na początku XIX stulecia, gdy Albisrieden liczyło niespełna pół tysiąca mieszkańców (496 osób w 1836 roku). W 1831 roku patronat nad kościołem przejął Zürich, a w 1866 roku Albisrieden stało się samodzielną parafią reformowaną. W następnym stuleciu dzielnica gwałtownie urosła: z niespełna 3 tysięcy mieszkańców w 1930 roku do blisko 19 tysięcy w 1970. W tym czasie obok powstała Neue Kirche, a w latach 1954–1955 także katolicki kościół św. Konrada. Co zobaczysz na miejscu? Kościół jest elementem zabytkowego centrum wsi, wpisanego do szwajcarskiego inwentarza ISOS. Warto obejść go dookoła i połączyć wizytę ze spacerem po okolicznych uliczkach dawnego Albisrieden. Obok działa Ortsmuseum Albisrieden w budynku Alte Mühle (stary młyn). Muzeum urządziło „Chilezimmer”, czyli izbę poświęconą kościołowi, z przedmiotami liturgicznymi: pokrywą chrzcielnicy z 1678 roku i naczyniami komunijnymi z XVIII wieku. Jak dojechać? Albisrieden włączono do sieci tramwajowej Zürichu w 1923 roku, więc dojazd z centrum miasta komunikacją miejską jest prosty. Aktualne linie i rozkłady sprawdzisz w ZVV lub aplikacji SBB. Z dworca głównego do dzielnicy jedzie się zwykle kilkanaście minut. Teren starej wsi jest niewielki i płaski, więc po wysiadaniu dojdziesz do kościoła pieszo. Kiedy odwiedzić? Kościół służy wspólnocie reformowanej, dlatego najlepiej przyjść w porze nabożeństw lub sprawdzić godziny otwarcia na stronie Reformierte Kirche Zürich, Kirchenkreis neun. Z zewnątrz budynek i jego otoczenie można oglądać o każdej porze roku. Jeśli chcesz zajrzeć do muzeum, sprawdź jego godziny otwarcia przed wizytą, bo placówka działa w wybrane dni. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Alte Kirche Albisrieden? Obecny kościół wzniesiono w latach 1816–1817, w stylu klasycystycznym. Wcześniej w tym samym miejscu istniała kaplica wzmiankowana w 1270 roku. Czym różni się Alte Kirche od Neue Kirche? Alte Kirche to zabytkowy kościół z początku XIX wieku w centrum wsi. Neue Kirche to druga świątynia reformowana z lat 1949–1951, położona około 800 metrów dalej i zaprojektowana przez Hansa Martina von Meyenburga. Czy można zwiedzić wnętrze? Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc dostęp zależy od nabożeństw i wydarzeń parafii. Aktualne godziny podaje gmina reformowana. Co zobaczyć w pobliżu? Obok znajduje się Ortsmuseum Albisrieden w dawnym młynie, z izbą kościelną i zbiorami z historii dzielnicy.
-
Reformierte Kirche Meisterschwanden
Meisterschwanden
Reformierte Kirche Meisterschwanden to klasycystyczny kościół reformowany w Meisterschwanden, w kantonie Argowia, w powiecie Lenzburg, kilka minut od brzegu jeziora Hallwilersee. Budowla stoi przy Kirchrain 148 i należy do najciekawszych zabytków tej niewielkiej gminy. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Do 1817 roku Meisterschwanden było filią parafii w Seengen. Po usamodzielnieniu się gmina potrzebowała własnej świątyni. Kościół zaprojektował Jost Kopp (1759–1830), a prace budowlane prowadzono na początku lat 20. XIX wieku. Rejestr konserwatorski kantonu Argowia podaje lata 1819–1820, Historisches Lexikon der Schweiz wymienia okres 1820–1822. Obiekt jest chroniony na poziomie kantonalnym od 1960 roku, a od 1986 roku także federalnym. Ma kategorię B, czyli znaczenie regionalne. W 1976 roku przeprowadzono gruntowną restaurację. Jak wygląda budynek z zewnątrz? Kościół ma plan krzyża poprzecznego, ale z zewnątrz tworzy ośmioboczną bryłę. Od północnej strony przylega do niej wieża z łukowatymi szczytami zegarowymi, kopułowym hełmem i latarnią. Okna zamknięto półkoliście i rozdzielono płaskimi pilastrami. Wejścia znajdują się w osiach pod prostymi gzymsami. Co zobaczysz w środku? Wnętrze ma owalny kształt z ramionami układu krzyżowego. Pilastry zdobi stiuk z jońskimi kapitelami i girlandami, szeroka wklęsła faseta przechodzi w płaski strop z wieńcami laurowymi. Stiuki w stylu empire biegną nad oknami i wzdłuż balustrady trójbocznej empory. Wysoko zawieszona, okrągła ambona ma baldachim zwieńczony urną, częściowo imituje marmur i jest złocona. Na ambonę wchodzi się z wieży. Kielichowata, okrągła chrzcielnica powtarza ten sam styl wykończenia. Jak dojść i co zobaczyć w okolicy? Meisterschwanden leży na wschodnim brzegu jeziora Hallwilersee, w górnej części doliny Seetal. Kościół stoi w zabudowie miejscowości, więc łatwo połączyć jego zwiedzanie ze spacerem nad jeziorem. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół w Meisterschwanden? Autorem projektu jest Jost Kopp (1759–1830), a styl budowli to klasycyzm z dekoracją stiukową w duchu empire. Kiedy powstał kościół? Został zbudowany na początku lat 20. XIX wieku; rejestr zabytków Argowii wskazuje 1819–1820. Czy kościół jest objęty ochroną? Tak. Wpis do inwentarza kantonalnego pochodzi z 1960 roku, ochrona federalna obowiązuje od 1986 roku. Co jest najbardziej charakterystyczne we wnętrzu? Owalna sala z empirowymi stiukami, trójboczna empora oraz wysoko zawieszona ambona dostępna z wieży.
-
Reformed French church (former St. Catherine's Chapel) with rectory
Murten
Kościół Francuski (Französische Kirche) w Murten to późnogotycka świątynia reformowana w północno-wschodniej części starówki miasteczka Murten (franc. Morat) w kantonie Fryburg. Stoi na miejscu, które zajęła kaplica św. Katarzyny przeniesiona tu po zniszczeniach z czasów wojen burgundzkich. Do kompleksu należy także plebania, a całość figuruje w szwajcarskim inwentarzu zabytków. Jaka jest historia kościoła? W 1239 roku założono na południowych obrzeżach Murten szpital dla ubogich, a przy nim kaplicę świętej Katarzyny. Stała ona w okolicy dzisiejszego dworca kolejowego. W latach 1475–1476, gdy miasto szykowało się do obrony przed wojskami Karola Śmiałego, kaplicę rozebrano, by nie dała osłony atakującym. Po bitwie pod Murten w 1476 roku odbudowano ją wewnątrz murów miejskich. Obecny budynek w stylu późnego gotyku zaczęto wznosić w 1481 roku. W kolejnych stuleciach świątynia pełniła funkcję kościoła dla francuskojęzycznych mieszkańców, stąd jej nazwa. Dziś odbywają się w niej nabożeństwa wspólnoty reformowanej. Co zobaczysz na miejscu? Kościół jest niewielki, ma około 150 miejsc siedzących, dlatego wnętrze sprawia kameralne wrażenie. Nad wejściem wisi tablica upamiętniająca Wilhelma (Guillaume'a) Farela, reformatora, który w 1530 roku głosił w Murten idee reformacji. To ważny punkt dla osób zainteresowanych historią protestantyzmu w Szwajcarii. Budynek stoi w spokojnej części starego miasta, z dala od głównej ulicy handlowej. Warto połączyć wizytę ze spacerem po średniowiecznych murach obronnych, które w Murten są dostępne na całym obwodzie, oraz z widokami na jezioro Murtensee. Jak dojść do Kościoła Francuskiego? Adres to Französische Kirchgasse 16, 3280 Murten. Z dworca kolejowego idzie się na starówkę kilka minut pieszo, a potem uliczkami w kierunku północno-wschodnim. Murten ma własną stację kolejową tuż przy starówce, więc dojazd pociągiem jest najwygodniejszy. Kiedy odwiedzić kościół? Kościół jest czynny jako miejsce kultu, więc wnętrze bywa zamknięte poza nabożeństwami i wydarzeniami parafialnymi. Aktualne informacje o dostępności podaje sekretariat parafii (kirche-murten.ch). Z zewnątrz budynek można oglądać o każdej porze roku, a najprzyjemniejszy czas na zwiedzanie starówki to późna wiosna i wczesna jesień. Czy nie pomylić go z Kościołem Niemieckim? W Murten stoją dwa kościoły reformowane: francuski i niemiecki. To różne budynki w różnych częściach miasta. Nie należy ich mylić, szukając właściwego adresu. Najczęstsze pytania Czy to czynny kościół? Tak, pełni funkcję miejsca kultu parafii, dlatego dostęp zależy od terminów nabożeństw. Z jakiego okresu pochodzi budynek? Budowę rozpoczęto w 1481 roku, w stylu późnogotyckim, na miejscu przeniesionej kaplicy św. Katarzyny. Co upamiętnia tablica nad wejściem? Wilhelma Farela, reformatora, który działał w Murten w 1530 roku. Ile osób mieści kościół? Około 150 osób. Gdzie zapytać o godziny otwarcia? W sekretariacie parafii w Murten, pod adresem [email protected] lub telefonicznie: 026 672 37 00.
-
Collegiate Church
Neuchâtel
Collégiale Notre-Dame w Neuchâtel to najstarszy znany kościół miasta, górujący nad starówką ze wzgórza zamkowego, tuż obok zamku kantonalnego. Dziś to świątynia protestancka, a dla zwiedzających — jeden z najważniejszych zabytków średniowiecznych w szwajcarskim kantonie Neuchâtel. Co to za kościół i skąd się wziął? Budowę kolegiaty rozpoczęto około 1190 roku, a prace ciągnęły się do końca XIII wieku. Kościół symbolizował awans dawnego grodu przy zamku do rangi stolicy hrabstwa. Z czasem świątynia przeszła przez wiele przebudów, dlatego jej historia jest złożona, a zwiedzając, widać nawarstwienie epok. W 1530 roku w Neuchâtel zwyciężyła reformacja, której przewodził Guillaume Farel. Zniesiono wtedy kult katolicki, a znaczną część wyposażenia — ołtarze, obrazy i rzeźby — zniszczono. W XIX wieku kościół odnowił architekt Léo Châtelain w duchu neogotyckim. Wykopaliska pod posadzką odsłoniły też pochówki, część z nich starsza niż obecna budowla. Co zobaczysz w środku? Cenotaf hrabiów i hrabin Neuchâtel przy północnej ścianie chóru: zespół niemal naturalnej wielkości, kolorowanych figur pod gotyckimi arkadami. Wzmianki o takim pomniku pochodzą już z XIV wieku. Stalle chórowe z XV wieku, ozdobione groteskowymi i żartobliwymi postaciami. Witraż w formie rozety na fasadzie zachodniej. Niedokończoną wieżę dzwonną, charakterystyczny element sylwetki kościoła. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Kolegiata stoi w górnej części starego miasta, kilka minut spacerem od zamku; dojście prowadzi stromymi uliczkami od centrum i jeziora. Najlepiej połączyć wizytę ze spacerem po wzgórzu zamkowym. Godziny otwarcia i terminy zwiedzania z przewodnikiem zmieniają się, więc sprawdź je na stronie kościoła lub w biurze turystycznym Neuchâtel. W ostatnich latach w budynku prowadzono prace konserwatorskie, co także warto uwzględnić przy planowaniu. Najczęstsze pytania Czy Collégiale w Neuchâtel jest czynnym kościołem? Tak, to kościół protestancki, w którym odbywają się nabożeństwa, a poza nimi jest otwarty dla zwiedzających. Co jest najcenniejsze w środku? Cenotaf hrabiów Neuchâtel, XV-wieczne stalle chórowe oraz rozeta na fasadzie zachodniej. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na samo wnętrze wystarczy około 30–45 minut; razem z zamkiem i spacerem po wzgórzu — pół dnia. Czy to ten sam obiekt co kościół w Valangin? Nie. Collégiale Notre-Dame leży w samym mieście Neuchâtel, na wzgórzu zamkowym; Valangin to osobna miejscowość w tym samym kantonie.
-
St. Peter and Paul
Köniz
Kościół św. Piotra i Pawła (Peter-und-Paul-Kirche) w Köniz to jedna z najstarszych świątyń w okolicach Berna. Stoi obok dawnej komandorii zakonu krzyżackiego, dziś znanej jako Schloss Köniz, na południowo-zachodnim skraju stolicy Szwajcarii. Obecnie służy gminie reformowanej, a dla regionu jest ważnym zabytkiem romańskim z wysokogotyckim prezbiterium. Czym jest ten kościół i skąd się wziął? Najstarsze partie nawy pochodzą z XI wieku i powstały nad jeszcze wcześniejszą budowlą. Według podań fundacji miała dokonać królowa Berta Burgundzka, a historycznie miejsce związane jest z kanonikami regularnymi św. Augustyna. W 1226 roku cesarz Fryderyk II przekazał kompleks zakonowi krzyżackiemu, który przez kilka stuleci prowadził tu komandorię. W XIII wieku nawę wydłużono i dostawiono wieżę dzwonną od północy. Po wprowadzeniu reformacji w 1528 roku komandoria przestała istnieć, a w 1729 roku zabudowania kupiło miasto Berno i urządziło w nich siedzibę landwogta. Zachodnie skrzydło zamku pełni funkcję domu parafialnego od 1825 roku, a od 2000 roku całość jest centrum wspólnoty kościelnej. Co zobaczysz w środku? Największą wartość ma prezbiterium w stylu wysokiej gotyki. Jego boczne okna w części wielobocznej zdobią fragmenty witraży z lat około 1317–1330, fundowane przez Petera von Helfenstein. Między oknami zachowały się też fragmenty malowideł ściennych z 1389 roku: przedstawiają świętych Piotra i Pawła oraz Elżbietę Turyńską, a obok Pawła widać fundatora, komtura Franza Senna von Münsingen. Szwajcarski inwentarz dóbr kultury ocenia całość jako obiekt o znaczeniu regionalnym. Jak dojechać z Berna? Z centrum Berna jedzie się autobusem linii 10 w około 15 minut do przystanku Köniz Zentrum. Stamtąd do kościoła i zamku jest około 10 minut spaceru. Miejsce nadaje się na krótki wypad z miasta, a spacer można połączyć z obejrzeniem zamkowego dziedzińca. Kiedy się wybrać? Godzin otwarcia nie podano w źródłach, więc przed wizytą sprawdź stronę reformowanej parafii Köniz. Najlepiej planować przyjazd w dzień, gdy światło podkreśla kolory witraży w prezbiterium. Najczęstsze pytania Czy to kościół katolicki? Nie. Zabytkowy kościół pod wezwaniem Piotra i Pawła w Köniz należy dziś do szwajcarskiej wspólnoty reformowanej, choć wezwanie pochodzi z czasów przedreformacyjnych. Co jest najcenniejsze w tej świątyni? Wysokogotyckie prezbiterium z witrażami z początku XIV wieku oraz malowidłami z 1389 roku. Kto zarządzał kompleksem w średniowieczu? Od 1226 roku zakon krzyżacki, wcześniej kanonicy regularni św. Augustyna. Jak dojechać z Berna bez samochodu? Autobusem linii 10 do przystanku Köniz Zentrum, a potem pieszo około 10 minut.
-
Reformierte Kirche Wohlen bei Bern
Wohlen bei Bern
Kościół reformowany w Wohlen bei Bern to zabytkowa świątynia parafialna w Unterwohlen, w gminie Wohlen bei Bern w kantonie Berno. Gmina leży tuż za granicą miasta Berno i dla wielu odwiedzających jest spokojnym przystankiem poza centrum stolicy Szwajcarii. Jak stary jest kościół w Wohlen bei Bern? Pierwsza pisemna wzmianka o kościele pochodzi z 1275 roku. Nawa wywodzi się z XII–XIII wieku, a wieża z XIV stulecia i obie części zachowały się do dziś. Wezwanie świątyni nie jest znane. W 1678 roku kościół przebudowano, a w 1907 roku oraz w latach 1966–1970 przeszedł kolejne remonty. Wnętrze odnowiono ponownie w 2020 roku w ramach nowego urządzenia przestrzeni kościelnej, zgodnie z zestawieniem Reformowanych Kościołów Berno-Jura-Solura. Jaka jest historia parafii? Prawa patronackie należały do lenn cesarskich. Panowie z Bremgarten przekazali je joannitom z Münchenbuchsee w 1320 i 1354 roku. Po reformacji w 1528 roku przeszły na miasto Berno. W XVI wieku parafia zajmowała się też opieką nad ubogimi, sprawami osiedleńczymi i szkołami, działając w czterech okręgach: Wohlen, Uettligen, Murzelen i Säriswil. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Wohlen bei Bern rozciąga się na tarasach nad prawym brzegiem jeziora Wohlensee, które powstało po spiętrzeniu Aary przy elektrowni Mühleberg w latach 1917–1921. Gmina obejmuje około dwóch tuzinów wsi i przysiółków. Okolica nadaje się na spacer brzegiem jeziora, a kościół można połączyć ze zwiedzaniem Berna. Jak dojechać? Kościół znajduje się w miejscowości Wohlen bei Bern, współrzędne to około 46,9706 N, 7,3556 E. Z centrum Berna jest to krótki dojazd samochodem lub komunikacją regionalną, a rozkłady jazdy warto sprawdzić w aplikacji SBB. Najczęstsze pytania Czy kościół jest czynny? To kościół parafialny Kościoła reformowanego, więc służy przede wszystkim wspólnocie. Godziny nabożeństw podaje parafia. Z którego wieku pochodzi budowla? Nawa z XII–XIII wieku, wieża z XIV wieku, a pierwsza wzmianka z 1275 roku. Czy to ten sam Wohlen, co w Argowii? Nie. Opisywany kościół leży w kantonie Berno, a Wohlen AG to zupełnie inna miejscowość. Czy budynek był przebudowywany? Tak, w 1678 roku, a remonty prowadzono w 1907 oraz w latach 1966–1970.
-
Église de la Croix d’Ouchy
Lausanne
Église de la Croix d'Ouchy to dawna świątynia anglikańska w Lausanne, w nadjeziornej dzielnicy Ouchy, wzniesiona w 1840 roku. Dziś służy jako kościół reformowany i jest jednym z najstarszych budynków sakralnych tej części miasta. W dokumentach i potocznie nazywa się ją też Temple de la Croix d'Ouchy lub Temple des Jordils. Skąd się wziął kościół w Ouchy? Budowlę postawiła w 1840 roku wspólnota anglikańska. Teren przekazała gmina Lausanne, a projekt zatwierdziły władze miejskie. Koszty pokryto w dużej części dzięki darowiźnie angielskiego filantropa Williama Haldimanda, który przekazał 75 000 franków. Ouchy było wówczas miejscem, gdzie osiedlali się i zatrzymywali liczni Brytyjczycy, stąd potrzeba własnego kościoła. Kto korzystał ze świątyni? Od początku budynek dzielono z oficjalną, reformowaną parafią kantonu Vaud. Anglikanie mieli w nim swoje nabożeństwa przez około 39 lat. Później zbudowali własny kościół, Christ Church, ukończony w 1878 roku według projektu George'a Edmunda Streeta. Nie należy więc mylić obu świątyń: Croix d'Ouchy jest starsza i od dawna pozostaje kościołem reformowanym. Jak zmieniał się budynek? Około 1887 roku do wieży dodano dzwon oraz drewnianą wieżyczkę. Pierwszą rozbudowę przeprowadzono około 1902 roku. Historię kościoła opisuje monografia z 1990 roku „Église de la Croix d'Ouchy: 1840–1990", której autorami są André Bardet, Alfred Regamey i Pierre Vollichard. Co dzieje się z kościołem dziś? Użycie świątyni do celów kultu zmalało. Wniosek miasta Lausanne z 2023 roku (préavis nr 2023/31) zakłada przekształcenie jej w miejsce opieki pozaszkolnej dla dzieci, połączone z modernizacją energetyczną. Radni przyjęli w styczniu 2024 roku kredyt studyjny w wysokości 600 000 franków. Przed wizytą warto więc sprawdzić, czy wnętrze jest dostępne, bo jego przeznaczenie może się zmienić. Jak dotrzeć i co zobaczyć w okolicy? Kościół stoi w Ouchy, kilkaset metrów od brzegu Jeziora Genewskiego (współrzędne: 46,5113 N, 6,6295 E). To dobry przystanek podczas spaceru po dzielnicy, razem z nabrzeżem i portem. Sama budowla ma charakter kameralny. Najciekawsza jest jej historia: ślad czasów, gdy w Ouchy tworzyła się brytyjska kolonia. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Église de la Croix d'Ouchy? W 1840 roku, na gruncie przekazanym przez gminę Lausanne. Kto sfinansował budowę? Znaczącą darowiznę, 75 000 franków, przekazał angielski filantrop William Haldimand. Czy to ten sam kościół co anglikański Christ Church? Nie. Christ Church ukończono w 1878 roku. Anglikanie przenieśli się tam po około 39 latach korzystania z Croix d'Ouchy. Czy kościół jest nadal używany do nabożeństw? Użycie kultowe się zmniejszyło, a miasto planuje przekształcić budynek w lokal opieki pozaszkolnej. Warto sprawdzić aktualną sytuację przed wizytą.
-
Église de Saint-Jean-Cour
Lausanne
Église de Saint-Jean-Cour w Lausannie to reformowany kościół przy avenue de Cour 139, w dzielnicy Cour, na południowy wschód od centrum miasta. Świątynia uchodzi za rzadki w Szwajcarii przykład całościowego dzieła sztuki: architekturę, malowidła i witraże zaplanowano jako jedną spójną kompozycję w duchu wczesnochrześcijańskich bazylik. Jak powstał kościół? Początek dała darowizna Marguerite de Loÿs-Chandieu. Dzięki niej pastor Jules Amiguet mógł w 1912 roku zacząć budowę skromnej świątyni w ówczesnej peryferyjnej dzielnicy Cour. Pierwszy projekt, w stylu regionalnym, przygotował jego brat René Amiguet, lecz go odrzucono. Wybrano plany Otto Schmida, architekta z Veytaux specjalizującego się w konserwacji zabytków. Przewodniki po Lozannie podają rok ukończenia 1915. Co zobaczysz w środku? Największą atrakcją jest wystrój wnętrza. Malowidła wykonał Louis Rivier, wcześniej współpracownik Schmida przy projekcie. Pracował nad nimi etapami od 1924 do 1940 roku, w sześciu fazach, a w końcowym okresie działał już sam. Rivier był protestanckim malarzem z kantonu Vaud, więc cykl ma swój własny, mało typowy dla reformowanych świątyń charakter. Uwagę zwracają też witraże oraz bogata polichromia. W latach 90. budynek był w złym stanie, a organy nie nadawały się do gry, dlatego przeprowadzono remont (dokumentacja z lat 1992–1994). Kiedy odwiedzić kościół? To czynna świątynia parafii Saint-Jean, więc godziny wejścia zależą od nabożeństw i wydarzeń. Okazją do zwiedzania bywają Europejskie Dni Dziedzictwa, w których kościół uczestniczył w programie kantonu Vaud, oraz koncerty organowe. Aktualne terminy sprawdź na stronie parafii. Najczęstsze pytania Czy to kościół katolicki? Nie, to świątynia protestancka (reformowana), należąca do Kościoła ewangelickiego reformowanego kantonu Vaud. Kto zaprojektował kościół? Plany przygotował Otto Schmid z Veytaux, a wnętrze ozdobił Louis Rivier. Gdzie leży kościół? Przy avenue de Cour 139 w Lausannie, w dzielnicy Cour. Nie myl go z Église de la Croix d'Ouchy, innym kościołem reformowanym w mieście. Dlaczego warto go zobaczyć? Dla spójnego wnętrza z malowidłami Riviera powstającymi przez blisko dwie dekady oraz dla witraży.
-
Reformierte Kirche mit Pfarrhaus und Ofenhaus
Frauenkappelen
Kościół reformowany z plebanią i piekarnią we Frauenkappelen to zespół zabytkowych budynków w gminie Frauenkappelen, w kantonie Berno, kilka kilometrów na zachód od stolicy Szwajcarii. Zespół stoi na miejscu dawnego klasztoru, który nadał wsi nazwę. Co to za miejsce? Frauenkappelen leży na tarasie między jeziorem Wohlensee a potokiem Gäbelbach, w powiecie Laupen. Zespół obejmuje kościół, plebanię oraz dawny budynek gospodarczy z piecem chlebowym, czyli typową dla szwajcarskiej wsi piekarnię. Wszystkie trzy obiekty wpisano do rejestru dóbr kultury jako jedną całość. Jaka jest historia kościoła? Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z około 1158 roku i dotyczy kaplicy Marii (łac. Capela). Między 1228 a 1240 rokiem założono tu klasztor augustianek, a jego nazwa, „Kaplice Pań”, dała początek nazwie wsi. W klasztorze mieszkało około dziesięciu zakonnic, pochodzących ze szlacheckich rodzin oraz rodzin zasiadających w radach miejskich Solury i Berna. W 1486 roku wspólnotę włączono do kolegiaty św. Wincentego w Bernie, a ostatnie siostry mieszkały na miejscu do swojej śmierci. Kościół klasztorny powstał nad wczesnośredniowiecznym budynkiem półziemiankowym i objął dawną kaplicę Marii. Początkowo był filią parafii w Mühleberg. Przebudowa z 1574 roku wiąże się z uzyskaniem samodzielności parafialnej. Dawny budynek klasztorny służył za plebanię aż do rozbiórki w 1640 roku, a obecna plebania to jej późniejsza następczyni. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Nasyp dawnego zamku Alt-Bubenberg, wzmiankowanego w 1241 roku i opuszczonego w XIV wieku. Kurhany z epoki halsztackiej w lesie Spilwald. Brzeg jeziora Wohlensee. Wieś była pierwszym postojem za Bernem na trakcie Berno–Murten–Lozanna, zbudowanym w latach 1742–1748. Działały tu karczma, kuźnia i sklep. Klasztorny szpital dla pielgrzymów, zwany Spittel, spłonął w 1908 roku. Jak dojechać? Frauenkappelen leży przy dawnym trakcie z Berna do Murten i Lozanny, na zachód od stolicy kantonu. Najwygodniej dojechać z Berna samochodem. Zespół kościelny stoi we wsi, więc zwiedzanie z zewnątrz zajmuje kilkanaście minut. Połącz je ze spacerem nad Wohlensee. Kiedy przyjechać? Najlepiej od późnej wiosny do jesieni, gdy sprzyja pogoda do spacerów po okolicy. Kościół należy do parafii reformowanej, więc godziny wejścia do wnętrza sprawdź w parafii. Plebanię i piekarnię oglądasz z zewnątrz. Najczęstsze pytania Czy wejście jest płatne? Nie. Zespół oglądasz z zewnątrz bez opłat, a kościół jest czynną świątynią parafii. Czy w Frauenkappelen nadal stoi klasztor? Nie. Budynek klasztorny rozebrano w 1640 roku. Pamiątką po nim są kościół na dawnym terenie klasztoru oraz nazwa wsi. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na sam zespół wystarczy 15–30 minut. Z wycieczką nad Wohlensee lub do pozostałości zamku Alt-Bubenberg zaplanuj pół dnia. Skąd wzięła się nazwa wsi? Pochodzi od klasztoru augustianek „Sancta Maria de Cappellis”, założonego w XIII wieku, oraz od wcześniejszej kaplicy Marii.
-
Notre-Dame du Valentin
Lausanne
Notre-Dame du Valentin to katolicki kościół w Lausanne, w kantonie Vaud, w Szwajcarii. Stoi na wzgórzu Valentin, w pobliżu centrum miasta. Świątynia ma rangę bazyliki mniejszej i jest głównym miejscem liturgii katolików w całym regionie. Dlaczego ten kościół jest ważny dla Lausanne? Po reformacji kult katolicki w Lausanne był przez stulecia zakazany. Notre-Dame du Valentin jest pierwszym kościołem katolickim zbudowanym w mieście od tamtych czasów. Wcześniejsza próba budowy przy dzisiejszej avenue de l'Université zakończyła się porażką, bo osuwisko zniszczyło budynek jeszcze przed ukończeniem. Nową świątynię wzniesiono więc w innym miejscu, według projektu Henriego Perregaux, w latach 1832–1835. Niektóre źródła podają, że prace ruszyły już około 1828 roku. Jak wygląda budynek? Perregaux zaprojektował trzynawową halę, w której nawy rozdzielają kolumny jońskie. On sam określał styl jako rzymski, a miasto Lausanne opisuje bryłę jako przede wszystkim neoklasycystyczną. Nie szukaj więc gotyckich sklepień, bo kościół jest od nich daleki. Pierwotnie świątynia nie miała wieży. Dobudowano ją dopiero w latach 1932–1933 pod kierunkiem architekta Fernanda Dumasa, razem z peristylem i szerokimi schodami od frontu. Biała wieża ma 38 metrów wysokości i neoromański charakter. Od 1948 roku dzwoni w niej pięć dzwonów. Wieżę wzmacniano w latach 2006–2008. Co zobaczysz w środku? Najbardziej znanym dziełem wnętrza jest wielki fresk w absydzie, przedstawiający Marię. Namalował go Gino Severini. Z drugiej połowy XIX wieku pochodzą też wprowadzone do kościoła witraże, wzmiankowane w dokumentacji z 1887 roku. Status i ochrona W 1992 roku papież Jan Paweł II nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej. Kanton Vaud wpisał go na listę zabytków klasyfikowanych 14 lutego 2003 roku. Wnętrze było w ostatnich latach przedmiotem renowacji finansowanej przez miasto, więc część przestrzeni może być czasowo niedostępna. Jak dojść do kościoła? Kościół leży na wzgórzu Valentin, w pobliżu centrum Lausanne, więc dojdziesz do niego pieszo. Wejście prowadzi po schodach dobudowanych w XX wieku. Najczęstsze pytania Czy Notre-Dame du Valentin jest neogotycka? Nie. Źródła miejskie opisują ją jako neoklasycystyczną, z kolumnami jońskimi we wnętrzu. Wieża z 1932–1933 ma charakter neoromański. Kto zaprojektował kościół? Główny budynek z lat 1832–1835 zaprojektował Henri Perregaux. Wieżę, peristyl i schody dodał Fernand Dumas. Czym wyróżnia się wnętrze? Fresk Gino Severiniego w absydzie, przedstawiający Marię, oraz trzy nawy rozdzielone kolumnami jońskimi. Czy kościół ma specjalną rangę? Tak. Jest bazyliką mniejszą od 1992 roku, a od 2003 roku zabytkiem klasyfikowanym przez kanton Vaud.
-
Église Saint-François (Lausanne)
Lozanna
Église Saint-François w Lozannie to gotycki kościół protestancki stojący przy placu Place Saint-François, w samym centrum miasta w kantonie Vaud. Świątynię zbudowali franciszkanie w XIII wieku. Dziś jest jednym z dwóch zachowanych średniowiecznych kościołów Lozanny, obok katedry, i jednym z najstarszych budynków w mieście. Skąd się wziął kościół przy Place Saint-François? Franciszkanie osiedlili się w Lozannie w 1258 roku. Wraz z klasztorem postawili kościół na południowym skraju ówczesnego miasta, przy murach obronnych. Budowa wymagała przesunięcia fragmentu murów. Za datę zakończenia prac przyjmuje się różnie okolice 1270 roku; w 2022 roku miasto i Kościół reformowany Vaud obchodziły 750-lecie, licząc od 1272 roku, kiedy kościół był gotowy na pierwsze pochówki. Około 1368 roku pożar zniszczył kościół i klasztor, a odbudowa trwała kilka lat. Nawa przeszła wtedy gruntowny remont, natomiast plan ogólny, część konstrukcji nawy i prezbiterium pochodzą jeszcze z pierwotnej budowli. Po reformacji w 1536 roku kościół przeszedł na własność miasta i został świątynią protestancką. Zabudowania klasztorne w większości zniknęły, a ostatnie mury rozebrano między 1895 a 1902 rokiem. Co zobaczysz na miejscu? Czworoboczne prezbiterium. Jego środek tworzy kąt, a nie płaską ścianę, co wynika z przebiegu dawnych murów miejskich. Wieża dzwonnicza. Kwadratowa wieża ma około 56 m wysokości i cztery narożne wieżyczki wzorowane na katedralnych. Powstała pod koniec XIV lub na początku XV wieku, mimo reguły franciszkańskiej, która zalecała prostotę. Surowa, harmonijna bryła. Późniejsze przeróbki nie zatarły skromnego charakteru budowli. Kościół jest wpisany do federalnego inwentarza dóbr kultury (numer KGS 06136) i uchodzi za najstarszy kościół Lozanny. Jak dojechać i kiedy zwiedzać? Kościół jest otwarty codziennie od 8:30 do 20:00. Dojedziesz tu autobusami tl do przystanku Saint-François albo metrem m1 i m2 oraz koleją LEB do stacji Lausanne-Flon, która leży kilka minut spacerem. Najbliższe parkingi to Rotillon i Lausanne-Palace. Plac otaczają dawne budynki banków, poczta i sklepy, więc wizyta łatwo łączy się ze spacerem po centrum. Najczęstsze pytania Czy Église Saint-François to katedra? Nie. To osobny kościół parafialny Kościoła reformowanego; katedra Lozanny stoi na wzgórzu w innej części Starego Miasta. Kto zbudował kościół? Franciszkanie, którzy przybyli do Lozanny w 1258 roku. Obecną funkcję protestancką kościół pełni od reformacji w 1536 roku. Czy wstęp jest płatny? Strona miasta Lozanna nie podaje opłat za wejście; kościół jest przedstawiony jako ogólnie dostępny w godzinach otwarcia. Jak wysoka jest wieża? Około 56 metrów, z czterema narożnymi wieżyczkami.
-
Saint-Laurent Reformed Church
Lausanne
Kościół reformowany Saint-Laurent (Église Saint-Laurent) stoi w samym centrum Lausanny, w kantonie Vaud, wśród uliczek handlowej dzielnicy zamkniętej dla ruchu samochodowego. To działająca świątynia protestancka z początku XVIII wieku, ze skromną, klasycystyczną fasadą, która wyróżnia się na tle sklepowych witryn. Jaka jest historia kościoła Saint-Laurent? Obecny budynek powstał w latach 1716–1719 według projektu architekta Guillaume'a Delagrange'a. Wzniesiono go na pozostałościach średniowiecznej świątyni, którą po 1536 roku, czyli po wprowadzeniu reformacji w Vaud, pozostawiono w ruinie. Nowy kościół uzupełnił wówczas sieć miejsc kultu w mieście: obok katedry i kościoła Saint-François należał do bardzo nielicznych świątyń, w których nadal odprawiano nabożeństwa. W okresie rewolucji, pod koniec XVIII wieku, wnętrze służyło jako miejsce zgromadzeń politycznych. Spotykali się tu między innymi członkowie stowarzyszenia „Amis de la Liberté". Z tego czasu pochodzi niezwykła dekoracja: pojawiły się w niej posągi generałów Brune'a i Bonapartego, Wilhelma Tella oraz alegoria nawiązująca do rousseauowskiego „Emila". Co zobaczysz na miejscu? Największą atrakcją jest fasada. Rodolphe de Crousaz przebudował ją w latach 1762–1763 w stylu neoklasycystycznym. Ozdobiły ją rowkowane pilastry, które dźwigają zaokrąglony przyczółek wyraźnie wysunięty przed lico ściany. Dzięki temu plac przed kościołem zyskał poważny, sakralny charakter. Wieża jest wkomponowana w samą fasadę, a nie stoi osobno. Obiekt ma status dobra kultury o znaczeniu krajowym (kategoria A w szwajcarskim wykazie). Wnętrze jest typowe dla kalwińskiego temple: proste, jasne i bez bogatej dekoracji. Wejście do środka zależy od godzin nabożeństw i wydarzeń parafialnych, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje. Jak dojechać do kościoła Saint-Laurent? Kościół leży na wysokości ok. 498 m n.p.m., przy ulicy Rue Saint-Laurent, kilka minut pieszo od stacji metra Lausanne-Flon (linie M1 i M2). Najbliższe przystanki autobusów tl to Bel-Air oraz Riponne–M. Béjart. Przy samym kościele parkingów prawie nie ma; najbliższy jest parking Riponne. Do katedry w Lausannie dojdziesz stąd krótkim spacerem. Najczęstsze pytania Czy kościół Saint-Laurent jest czynny? Tak, to działająca świątynia reformowana. Godziny otwarcia zależą od nabożeństw i wydarzeń, dlatego sprawdź je przed wizytą. Kiedy zbudowano kościół? Obecny budynek wzniesiono w latach 1716–1719, a fasadę przebudowano w 1762 roku. Poprzednia średniowieczna świątynia popadła w ruinę po 1536 roku. Czy trzeba płacić za wstęp? Źródła nie podają opłat za wejście; zewnętrzną fasadę oglądasz swobodnie z placu. Czy kościół nadaje się na krótki przystanek podczas zwiedzania centrum? Tak. Leży w pieszej strefie handlowej, niedaleko Flon i katedry, więc łatwo połączyć go ze spacerem po starym mieście.
-
St. Anthony's church
Wettingen
Kościół św. Antoniego (St. Anton) w Wettingen to rzymskokatolicka świątynia parafialna przy Antoniusstrasse 12, w kantonie Argowia w Szwajcarii. Zbudowano ją w latach 1952–1954 według projektu zürichskiego architekta Karla Higiego. To przykład powojennego modernizmu, w którym głównym materiałem jest surowy beton. Skąd się wzięła ta parafia? Starania o drugą parafię w Wettingen sięgają lat po I wojnie światowej. Miejscowość rosła wraz z robotnikami przemysłu z pobliskiego Baden. W 1932 roku zachodnie dzielnice Wettingen, liczące około 1300 katolików, zyskały własną parafię. Sam kościół stanął jednak dopiero dwie dekady później. Co zobaczysz na zewnątrz? Bryła jest stroma i wyraźnie wydłużona. Łagodnie nachylony dach dwuspadowy sięga daleko nad fasady i opiera się na dwóch parach podpór, które wyznaczają wąskie nawy boczne. Duże okna z betonowym ornamentem znajdują się w bokach prezbiterium oraz nad głównym wejściem. Na dziedzińcu przed świątynią stoi osobna, smukła wieża. Jak wygląda wnętrze? Wnętrze to trójnawowa hala wsparta na smukłych betonowych filarach. Prowadzi do wyższego, przestronnego prezbiterium zamkniętego płaską apsydą. Empora wysuwa się swobodnie ze ściany jako betonowa płyta wspornikowa. W apsydzie wiszą sześć tkanin ilustrujących rok liturgiczny, wykonanych według projektów m.in. Armina Brugissera, Ferdinanda Gehra, Willego Helblinga i Hansa Stockera. Brugisser stworzył też stacje drogi krzyżowej (1985–1987). W kościele, przylegającej kaplicy św. Antoniego i na plebanii znajdziesz ponadto dzieła zakupione na rynku sztuki, wśród nich krucyfiks i Pietę. Czy to zabytek? Tak. W 2007 roku obiekt wpisano do kantonalnego inwentarza ochrony zabytków (Denkmalschutzinventar) z priorytetem B, czyli znaczeniem regionalnym. Ochrona obejmuje całość budynku. W chwili powstania projekt budził kontrowersje. Wnętrze odnowiono w 2000 roku. Opis świątyni znajdziesz też w tomie 7 serii „Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau” Petera Hoeggera (1995). Jak zwiedzać? Kościół jest czynny jako parafialny, więc najlepiej wejść poza godzinami nabożeństw i uszanować ich przebieg. Zwiedzanie zajmuje zwykle 15–30 minut. Warto zwrócić uwagę na grę światła w oknach z betonowym ornamentem i na tkaniny w apsydzie. Wettingen leży tuż obok Baden, więc wizytę łatwo połączyć z innymi punktami regionu, na przykład z opactwem cystersów w Wettingen. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół św. Antoniego w Wettingen? Autorem projektu jest Karl Higi z Zurychu. Budowa trwała od 1952 do 1954 roku. Czy kościół jest objęty ochroną? Tak, od 2007 roku znajduje się w kantonalnym inwentarzu zabytków jako obiekt o znaczeniu regionalnym (priorytet B), z ochroną całego budynku. Z jakiego materiału zbudowano świątynię? Konstrukcja i ornament okien wykonane są z surowego betonu. Dach jest łagodnie nachylony, a wieża stoi osobno na dziedzińcu. Czy wnętrze jest bogato zdobione? Wnętrze jest surowe, ale zawiera sześć tkanin w apsydzie, stacje drogi krzyżowej Armina Brugissera oraz krucyfiks i Pietę.
-
Waldau chapel (1491-1501)
Bern
Kaplica Waldau w Bernie to późnogotycka kaplica z przełomu XV i XVI wieku, stojąca przy Bolligenstrasse na północno-wschodnich obrzeżach miasta. Powstała jako część dawnego szpitala dla trędowatych, a dziś sąsiaduje z budynkami Uniwersyteckiej Kliniki Psychiatrycznej Waldau. Wnętrze mieści też Szwajcarskie Muzeum Psychiatrii. Co to za kaplica i skąd się wzięła? W 1491 roku berneńczycy przenieśli swój Siechenhaus, czyli przytułek dla chorych na trąd, z uliczki Haspelgässchen w centrum na teren Breitfeld w parafii Bolligen. W tym samym roku rozpoczęto budowę kaplicy przytułkowej (Siechenkapelle). Prace trwały do 1501 roku, stąd w nazwie obiektu zakres dat 1491–1501. Kaplica zastąpiła wcześniejszą świątynię, która od 1365 roku miała własną kapelanię. Przytułek podlegał Wielkiemu Szpitalowi w Bernie, dzisiejszemu Burgerspital. Kaplica służyła więc mieszkańcom przytułku, a nie okolicznym wsiom. Jak zmieniała się przez wieki? Po pożarze kaplicę przebudowano i powiększono. Berneński inwentarz zabytków podaje rok 1683, kronika muzeum psychiatrii wspomina rok 1682. Z tego samego kompleksu zachował się także Siechenschlössli z 1599 roku. Obie budowle wymienia federalny inwentarz ISOS opisujący zabudowę Waldau jako zespół o wartości historycznej. W kolejnych stuleciach okolica zmieniła przeznaczenie: na miejscu dawnego przytułku wyrosła klinika psychiatryczna. Kaplica pozostała jednym z najstarszych budynków całego założenia. Co zobaczysz na miejscu? Z zewnątrz oglądasz zwartą bryłę kaplicy na tle zieleni terenu kliniki. Warto połączyć wizytę z krótkim spacerem po okolicy i obejrzeć sąsiednie zabytkowe budynki dawnego szpitala. W środku działa Szwajcarskie Muzeum Psychiatrii, które dokumentuje historię leczenia chorób psychicznych w Szwajcarii. Dzięki temu miejsce łączy architekturę z opowieścią o tym, jak zmieniała się opieka nad chorymi od średniowiecza po współczesność. Jak dotrzeć? Kaplica leży przy Bolligenstrasse w Bernie, na terenie dzielnicy Waldau, kilka kilometrów od starego miasta. Dojedziesz tu komunikacją miejską lub samochodem; teren kliniki jest ogólnodostępny jako park. Przed wizytą w muzeum sprawdź aktualne godziny otwarcia na stronie Szwajcarskiego Muzeum Psychiatrii, ponieważ obiekt nie działa codziennie. Kiedy przyjechać? Najprzyjemniej zwiedzać okolicę od późnej wiosny do jesieni, gdy park wokół kliniki jest zielony i sucha pogoda sprzyja spacerowi. Wizyta zajmuje zwykle godzinę, a przy zwiedzaniu muzeum odrobinę dłużej. Kaplicę łatwo zestawić z dniem w Bernie: rano zabytki starego miasta wpisane na listę UNESCO, po południu spokojniejsza Waldau. Dla kogo to miejsce? Kaplica przyciąga miłośników historii średniowiecznej, architektury sakralnej i historii medycyny. Dla zwykłego turysty jest to cichy przystanek poza głównymi trasami, pozwalający zobaczyć, jak Berno traktowało chorych i wykluczonych pięć wieków temu. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kaplicę Waldau? Budowę rozpoczęto w 1491 roku, a w 1501 roku kaplica była ukończona. Później, po pożarze, ją powiększono i przebudowano w latach 1682–1683. Do czego służyła pierwotnie? Była kaplicą przytułku dla chorych na trąd, przeniesionego w 1491 roku do Breitfeld. Przytułek należał do Wielkiego Szpitala w Bernie. Co znajduje się w kaplicy dzisiaj? Mieści się w niej Szwajcarskie Muzeum Psychiatrii, a sama kaplica stoi obok głównego budynku Uniwersyteckiej Kliniki Psychiatrycznej Waldau. Gdzie dokładnie jest? Przy Bolligenstrasse w Bernie, w dzielnicy Waldau, na północny wschód od centrum miasta.
-
Église Saint-Maurice
Le Landeron
Kościół św. Maurycego (Église Saint-Maurice) w Le Landeron to katolicki kościół parafialny w średniowiecznym miasteczku w kantonie Neuchâtel, tuż przy Jeziorze Bieleńskim. Należy do diecezji Lozanny, Genewy i Fryburga. Świątynia to dobry punkt wyjścia do spaceru po jednym z najlepiej zachowanych małych miast w tej części Szwajcarii. Gdzie leży kościół i czym jest Le Landeron? Le Landeron zajmuje wzgórek morenowy na równinie rzeki Thielle, na północno-zachodnim krańcu Jeziora Bieleńskiego. Obwarowane miasteczko założył w latach 1328–1329 hrabia Rollin z Neuchâtel, który odkupił tu łąkę w 1325 roku. Wcześniej w okolicy istniała osada Nugerol, zniszczona po 1309 roku. Zabytkowe centrum figuruje w szwajcarskim inwentarzu miejscowości chronionych ISOS jako małe miasto o znaczeniu krajowym. Jaka jest historia parafii św. Maurycego? Wezwanie nawiązuje do opactwa św. Maurycego w Agaune w Valais. Według Historycznego Słownika Szwajcarii to właśnie opactwo ufundowało pierwszy kościół parafialny. Na początku XI wieku przeszedł on w ręce rycerza Rodolfa, a prawo wyznaczania proboszcza zmieniało potem właścicieli. Najpierw należało do hrabiów Neuchâtel, w 1231 roku do opactwa w Cerlier (Erlach), po reformacji do Berna, a od 1827 roku do państwa Neuchâtel. W średniowieczu przy Nugerolu stały dwa kościoły, a jednym z nich był właśnie Saint-Maurice. Starą budowlę rozebrano w 1828 roku. Przetrwała tylko dawna kaplica przy nawie, czyli Chapelle du Scapulaire. Obecny kościół pochodzi z XIX wieku, a w latach 80. i 90. XX wieku przeszedł gruntowną restaurację, której dokumentację przechowują szwajcarskie archiwa federalne. Co warto zobaczyć obok kościoła? Chapelle du Scapulaire. Bractwo Matki Bożej Szkaplerznej powstało tu w 1671 roku. Na kluczu sklepienia widnieją herb Le Landeron i data 1674. Pod tynkiem odkryto niedawno polichromię z 1683 roku w stylu baroku kontrreformacyjnego. Po 1828 roku kaplicę przekazano kapucynom, a jako kaplicy pogrzebowej używano jej do 1922 roku. Barokowy ołtarz z kręconymi kolumnami i Wniebowzięciem Marii stoi dziś w muzeum w ratuszu. Fontanna św. Maurycego. Zdobi ulicę miasteczka, a jej początki sięgają 1574 roku. Kaplica Dziesięciu Tysięcy Męczenników. Konsekrowana w 1455 roku, stoi w obrębie starego miasta. Muzeum w ratuszu (Musée de l'Hôtel de Ville). Pokazuje m.in. wspomniany ołtarz. Kiedy przyjechać? Najlepiej w ciągu dnia, gdy kościół jest otwarty dla wiernych. Podczas nabożeństw zachowaj ciszę. Co roku w Le Landeron odbywa się jeden z największych w Szwajcarii jarmarków staroci (brocante), organizowany od 1973 roku. Wtedy w miasteczku robi się tłoczno, więc na spokojną wizytę wybierz inny termin. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Maurycego jest katolicki? Tak, to kościół parafialny należący do diecezji Lozanny, Genewy i Fryburga. Czy średniowieczny kościół zachował się do dziś? Nie. Rozebrano go w 1828 roku. Ocalała tylko Chapelle du Scapulaire, dawna kaplica przy nawie. Skąd nazwa kościoła? Od opactwa św. Maurycego w Agaune, które według Historycznego Słownika Szwajcarii założyło parafię. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na sam kościół i kaplicę wystarczy kwadrans. Z fontannami, kaplicą Dziesięciu Tysięcy Męczenników i spacerem po murach miasteczka zaplanuj około dwóch godzin.
-
Alte Kirche Seebach
Zürich
Alte Kirche Seebach to barokowy kościół reformowany w Zürichu, w dzielnicy Seebach (Kreis 11), najdalej na północ wysuniętej części miasta. Zbudowano go w 1664 roku i do dziś jest najstarszą świątynią dawnej wsi, która do Zürichu została włączona w 1934 roku. Co zobaczysz przy Alte Kirche Seebach? Budowla jest prosta i surowa, bez bogatego wystroju. Ma dach dwuspadowy i smukłą wieżyczkę sygnaturkową z zegarem. Do fasady dobudowano w 1811 roku niewielki przedsionek. Kościół stoi na wzniesieniu ponad ulicą Seebacherstrasse, w zieleńcu podtrzymywanym murem oporowym, dlatego z dołu dobrze widać jego sylwetkę. Obok stoi dawny budynek szkolny z 1857 roku, późnoklasycystyczny, dwukondygnacyjny, z regularnymi rzędami okien. Od zachodu dostawiono do niego w 1942 roku skrzydło. Kościół i stary budynek szkoły tworzą razem najlepiej zachowany fragment dawnego centrum wsi, zgrupowany wokół rozwidlenia ulic. Jaka jest historia kościoła? Przed 1664 rokiem Seebach był podzielony kościelnie: Ausserdorf należał do parafii Kloten, a Oberdorf do parafii Rümlang. Na wzgórzu Buhnrain stała od co najmniej 1370 roku kaplica św. Mikołaja. Nowy barokowy kościół zbudowano w jej miejscu. Połączył on obie części wsi, razem z Affoltern, w jedną parafię. Samodzielną gminę kościelną Seebach założono dopiero w XIX wieku. Sama wieś wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1212 roku. Przez wieki żyła z uprawy roli, odrobiny winiarstwa i przędzenia bawełny na zlecenie kupców z miasta. Rozwój przemysłowy i kolej zmieniły ją w XIX i XX wieku w gęsto zabudowaną dzielnicę. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Na wzgórzu Buhnhügel stoi nowoczesna reformowana Markuskirche z lat 1947–48, ośmioboczna budowla z osobną dzwonnicą. Przy Schaffhauserstrasse znajduje się katolicki kościół Maria Lourdes z 1935 roku. Zachowały się też dawne domy chłopskie przy Ausserdorfstrasse, pochodzące z XVII–XIX wieku. Obszar wsi Seebach figuruje w federalnym inwentarzu ISOS jako teren o wartości zabytkowej, a Alte Kirche jest w nim wymieniona jako element pojedynczy. Jak dojechać? Seebach leży przy linii kolejowej i ma własną stację, a przez dzielnicę kursują tramwaje miejskie. Z centrum Zürichu to krótka podróż komunikacją publiczną. Od stacji do kościoła idzie się pieszo przez stary rdzeń wsi. Współrzędne obiektu to około 47,423 N, 8,543 E. Najczęstsze pytania Z jakiego roku pochodzi Alte Kirche Seebach? Z 1664 roku. Przedsionek dobudowano w 1811 roku. Jakiego jest stylu? To prosty barok z dachem dwuspadowym i smukłą wieżyczką z zegarem. Co stało na tym miejscu wcześniej? Kaplica św. Mikołaja, wzmiankowana od 1370 roku. Czy w pobliżu jest inny zabytek? Tak, obok stoi dawny budynek szkoły z 1857 roku, a niedaleko na wzgórzu Markuskirche z 1947–48 roku.
-
Evangelisch-reformierte Kirche
Fällanden
Evangelisch-reformierte Kirche w Fällanden to zabytkowy kościół reformowany w gminie Fällanden w kantonie Zurych. Stoi w centrum wsi, na północno-wschodnim stoku wzgórz Pfannenstiel, niedaleko jeziora Greifensee. Dla turysty to spokojny przystanek z kilkoma warstwami historii, od średniowiecznej kaplicy po nowsze dobudowy. Jaka jest historia kościoła w Fällanden? Pierwsza wzmianka źródłowa dotyczy kaplicy z 1271 roku. W 1317 roku jej patronem był święty Jan Chrzciciel. W 1428 roku kaplicę rozbudowano i konsekrowano jako kościół parafialny, a w 1492 roku obiekt ponownie przebudowano i poświęcono na nowo. Prawo patronatu przeszło pod koniec XV wieku z kapituły Grossmünster w Zurychu na gminę, ale w 1552 roku gmina oddała je miastu ze względów finansowych. Kantonalny inwentarz zabytków opisuje całość jako zespół kościelny z elementami datowanymi od czasów sprzed 1271 roku aż po rok 1933. Obok kościoła stoi pastorat (Pfarrhaus) z 1692 roku. Co zobaczysz na miejscu? Kościół jest przede wszystkim obiektem do obejrzenia z zewnątrz oraz miejscem krótkiego wejścia, gdy jest otwarty. Podczas renowacji w latach 2000–2001 odnowiono i ponownie umieszczono w świątyni część późnogotyckich stalli chórowych oraz fragment średniowiecznego cyklu malowideł, zdjętego ze ściany południowej w 1920 roku i przeniesionego na płótno. Warto rozejrzeć się też wokół: zespół z pastoratem dobrze pokazuje, jak wyglądał dawny środek wsi. Czym jest Fällanden? Dziś to gmina podmiejska Zurychu, licząca ponad 6 tysięcy mieszkańców. Jeszcze w XVIII wieku większość rodzin utrzymywała się z domowego przędzenia i tkania bawełny, a przemysł rozwijał się powoli, bo wieś nie miała połączenia kolejowego. Do dzisiejszego charakteru przyczyniły się osiedla mieszkaniowe powstałe po 1950 roku. Jak dojechać i kiedy przyjechać? Fällanden leży na wschód od Zurychu, w pobliżu Greifensee, i łatwo dotrzeć tu transportem publicznym lub samochodem z miasta. Godziny otwarcia kościoła zależą od parafii, więc przed wizytą sprawdź ogłoszenia Reformierte Kirchgemeinde Fällanden. Kościół dobrze łączy się ze spacerem nad Greifensee lub po zboczach Pfannenstiel. Najczęstsze pytania Czy kościół jest średniowieczny? Tak, jego początki sięgają kaplicy znanej z 1271 roku, a kolejne etapy to rozbudowa w 1428 i przebudowa w 1492 roku. Czy wstęp jest płatny? Nie ma informacji o opłatach za wstęp. Jest to czynny kościół parafialny. Czy kościół ma związek z katolickim kościołem w Fällanden? Nie, to osobny obiekt. Katolicka parafia ma własny kościół pod wezwaniem Katarzyny Sieneńskiej. Co jeszcze zwiedzić w pobliżu? Pastorat z 1692 roku stojący obok oraz okolice Greifensee i wzgórz Pfannenstiel.
-
Evangelisch-reformierte Kirche Oberglatt
Oberglatt ZH
Evangelisch-reformierte Kirche Oberglatt to kościół ewangelicko-reformowany w centrum wsi Oberglatt w kantonie Zurych, uznawany za jedną z najważniejszych szwajcarskich świątyń lat 60. XX wieku. Budynek z surowego betonu zaprojektował Ernst Gisel i figuruje on w kantonalnym inwentarzu zabytków o znaczeniu ponadgminnym. Jak powstał kościół w Oberglatt? Parafia długo zmagała się z brakiem miejsca i organów. W 1954 roku gmina odrzuciła pierwszy projekt przebudowy dawnej świątyni. Przełom przyniósł rok 1961: wyborcy przyjęli kredyt na nowy budynek, gdy spodobał się szkic Ernsta Gisela. W 1962 roku rozebrano poprzedni kościół z 1658 roku, a 3 listopada położono kamień węgielny. Inżynierem konstrukcji był Dr E. Staudacher. Uroczyste otwarcie odbyło się 6 września 1964 roku. Co zobaczysz na zewnątrz? Bryła stoi na planie kwadratu. Dach opada od wieży ku północy i zachodowi i sięga daleko poza ściany, dzięki czemu od strony placu powstaje rodzaj podcienia wsparty na kilku betonowych i metalowych słupach. Dach pokrywa eternit. Wieża w południowo-wschodnim narożniku sprawia wrażenie wyrastającej z korpusu. Ma sześć dużych, skośnie ściętych otworów doświetlających prezbiterium, a nad nimi trzy komory dzwonne i tarcze zegarowe od wschodu i zachodu. Ściany południowa i wschodnia są niemal pozbawione okien, natomiast niskie fasady północna i zachodnia to głównie przeszklenia. Opadający dach nawiązuje do wiejskiej zabudowy, a jednocześnie przywołuje symbolikę namiotu, popularną wówczas w architekturze sakralnej. Jak wygląda wnętrze? Do nawy wchodzi się przez dwuskrzydłowe drzwi z czerwono-fioletowym szkliwem, dzieło Maxa Hellsterna. W środku dominuje surowy beton oraz okładziny ścian i sufitu z drewna redwood, a posadzka jest z płyt kamienia naturalnego. Prezbiterium podniesiono o trzy stopnie. Chrzcielnicę i stół komunijny z białego marmuru wykonał Piero Selmoni. Ochroną objęto też ambonę i organy. Empora opiera się na betonowych podporach i prowadzi do niej prosta klatka schodowa przy ścianie południowej. Gdzie leży i co jest obok? Kościół stoi przy Rümlangstrasse 7, po północnej stronie ulicy tworzącej trójkąt z Kirchrain i Bülachstrasse. Nawa znajduje się pół kondygnacji nad poziomem ulicy, a do dwóch wejść prowadzą schody. Główne wejście jest od zachodu, boczne od północy. Obok stoi plebania z 1698 roku i centrum parafialne z 1989 roku. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół w Oberglatt? Autorem jest Ernst Gisel. To jego drugi kościół w kantonie Zurych po świątyni w Effretikon z lat 1959–1961. Kiedy otwarto obecny kościół? 6 września 1964 roku. Poprzednia świątynia z 1658 roku została rozebrana w 1962 roku. Z jakich materiałów zbudowano kościół? Głównie z betonu licowego, z drewnem redwood we wnętrzu i dachem z eternitu. Czy można zwiedzać wnętrze? Godziny otwarcia ustala parafia, więc przed wizytą sprawdź je na stronie parafii w Oberglatt. Z zewnątrz bryłę i podcień obejrzysz o każdej porze.
-
Reformierte Kirche Langnau am Albis
Langnau am Albis
Kościół reformowany w Langnau am Albis to barokowa świątynia z początku XVIII wieku w gminie Langnau am Albis, w kantonie Zurych. Jest jednym z najstarszych budynków publicznych w miejscowości i do dziś służy miejscowej parafii ewangelicko-reformowanej. Od kiedy stoi kościół w Langnau am Albis? Mieszkańcy Langnau należeli pierwotnie do parafii w Thalwil. Około 1700 roku zaczęli dążyć do utworzenia własnej wspólnoty, a razem z nią własnej szkoły. Budowę prowadzono w latach 1709–1711. Świątynię poświęcono w Święto Wniebowstąpienia 1711 roku, razem z nowo wzniesioną plebanią. Na 250-lecie kościoła w 1961 roku wydano pamiątkową publikację autorstwa P. Trüeba. Jak wygląda kościół? To prosty barokowy kościół salowy, czyli jednoprzestrzenna nawa zamknięta wielobocznym prezbiterium. Nie ma tu wieży w klasycznym sensie. Zamiast niej nad dachem, od strony północnej, wznosi się duża sygnaturka zwieńczona smukłym, spiczastym hełmem. W sygnaturce wiszą dwa dzwony i działa zegar wieżowy. Okna prezbiterium otrzymały w 1999 roku nowe, abstrakcyjne wypełnienie, które kontrastuje ze skromną, tradycyjną bryłą. Ostatnią renowację przeprowadzono w 2008 roku. Co warto wiedzieć o wnętrzu i muzyce? Reformowane wnętrza są skromne, bez bogatych ołtarzy, a uwagę kieruje się na słowo i muzykę. Od 1973 roku w kościele grają organy wykonane przez manufakturę Mühleisen ze Strasburga: 19 głosów, dwa manuały i pedał. Poprzedni instrument, zbudowany w 1925 roku przez firmę Kuhn, miał 13 głosów. Organy dobrze nadają się do koncertów, więc warto sprawdzić program parafii. Jak dojechać? Langnau am Albis leży w dolinie Sihl, na południe od Zurychu, u stóp pasma Albis. Z Zurychu dojedziesz tu pociągiem S-Bahn w kierunku Sihltalu, a następnie krótkim spacerem do centrum miejscowości. Współrzędne kościoła to około 47,288 N, 8,535 E. Kiedy odwiedzić kościół? Kościół pełni funkcję czynnej świątyni, więc najłatwiej zajrzeć do środka w czasie nabożeństw i wydarzeń parafialnych. Godzin otwarcia poza nimi nie podano w źródłach, dlatego przed wizytą zapytaj parafię. Z zewnątrz budynek obejrzysz o każdej porze, a spacer łatwo połączyć z wycieczką po okolicy Albis. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół reformowany w Langnau am Albis? Budowę prowadzono w latach 1709–1711, a poświęcenie odbyło się w 1711 roku. Czy kościół ma wieżę? Nie. Zamiast wieży ma dużą sygnaturkę ze spiczastym hełmem, z dwoma dzwonami i zegarem. Jakie organy są w kościele? Instrument manufaktury Mühleisen ze Strasburga z 1973 roku, 19 głosów, dwa manuały i pedał. Kiedy kościół ostatnio remontowano? Ostatnia renowacja odbyła się w 2008 roku, a okna prezbiterium przeprojektowano w 1999 roku.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.