Obiekty Sakralne w Szwajcarii

Markuskirche

Zürich

Markuskirche w Zurychu to reformowany kościół w dzielnicy Seebach, na północy miasta. Stoi na wzgórzu Buhnrain, przy Höhenring 56, i od ponad siedemdziesięciu lat wyznacza sylwetkę tej części Zurychu. To jeden z ciekawszych przykładów powojennej architektury sakralnej w Szwajcarii. Co wyróżnia Markuskirche? Świątynię wzniesiono w latach 1947–1948 według projektu architekta Alberta Heinricha Steinera. Najbardziej zaskakuje jej forma: budynek ma plan ośmioboku, a nie tradycyjny układ nawy i prezbiterium. Za ideą stoi wspólnota zebrana w kręgu wokół kazalnicy. Projekt wzbudzał w chwili powstania spory właśnie z powodu zerwania z dawnym schematem. Konstrukcję tworzy żelbetowy szkielet, który dźwiga namiotowy dach. Ściany wykonano z bloków piaskowca z podmurówką z cegły. Światło dzienne wpada do wnętrza przez pas okien tuż pod dachem. Wzdłuż trzech boków ośmioboku biegnie empora. Co zobaczysz w środku i wokół kościoła? Duży drewniany krzyż na ścianie za kazalnicą. Strop z białą gwiazdą na niebieskim tle, autorstwa Eugena Haefelfingera. Cztery tablice z Dekalogiem Konrada Grimmera oraz dywan przy kazalnicy dzieła Maxa Hunzikera i Lissy Funk. Organy firmy Orgelbau Kuhn z 1948 roku: 39 rejestrów na trzech manuałach i pedale, przebudowywane w 1985 i 2009 roku. Wolno stojącą wieżę o wysokości 35 metrów z zespołem pięciu dzwonów odlanych w odlewni H. Rüetschi (mniejsze w 1948, największy w 1953 roku). Ogród przed wejściem zaprojektowany przez architekta krajobrazu Gustava Ammanna. Kościół przeszedł renowację w latach 1977–1978. Jak Markuskirche wpisuje się w historię Seebach? Seebach miało kościół już wcześniej: nowy budynek powstał tu w 1664 roku, a reformowana parafia została formalnie założona w 1863 roku. Markuskirche z lat 1947–1948 razem z pobliskimi budynkami szkolnymi, m.in. Buhnrain z lat 1931–1934, tworzy zespół na wzgórzu Buhnhügel. Inwentarz ISOS uznaje te obiekty za cechę charakterystyczną zabudowy Seebach. Jak dojechać? Seebach leży w północnej części Zurychu, a kościół znajduje się na wzniesieniu przy Höhenring. Najprościej dotrzeć tu komunikacją miejską z centrum miasta, a ostatni odcinek pokonuje się pieszo pod górę. Współrzędne: około 47,420 N, 8,541 E. Kiedy warto przyjść? Najlepiej w dzień, gdy widać bryłę kościoła i wieżę na tle wzgórza, a wnętrze doświetlone jest przez okna pod dachem. Godziny otwarcia i terminy nabożeństw oraz koncertów sprawdź na stronie reformowanej parafii Zürich-Seebach przed wizytą. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował Markuskirche w Zurychu? Autorem projektu jest Albert Heinrich Steiner, a kościół ukończono w 1948 roku. Czym wyróżnia się budynek? Planem ośmioboku z namiotowym dachem i emporą na trzech bokach, a także wolno stojącą wieżą o wysokości 35 metrów. Czy to jedyny kościół o tej nazwie? Nie. Markuskirche istnieją także w innych miejscowościach, m.in. w Bettlach w kantonie Solura. Ten opisany tu stoi w dzielnicy Seebach. Czy warto zajrzeć do środka ze względu na organy? Tak. Instrument firmy Kuhn z 1948 roku ma 39 rejestrów i jest regularnie wykorzystywany w muzyce kościelnej.

Katedra w Bernie

Bern

Katedra w Bernie (Berner Münster, kościół św. Wincentego) to najważniejsza świątynia szwajcarskiej stolicy i największy późnogotycki kościół w kraju. Stoi w sercu Starego Miasta, które znajduje się na liście UNESCO, a jej wieża wznosi się na około 100,6 m, czyli wyżej niż jakakolwiek inna wieża kościelna w Szwajcarii. Jak powstała katedra w Bernie? Kamień węgielny położono 11 marca 1421 roku. Plan przygotował Matthäus Ensinger, mistrz budowlany ze Strasburga, który zajmował się już wcześniej kilkoma wielkimi kościołami. Budowa ciągnęła się przez dziesięciolecia, a wieża zachodnia przez ponad trzysta lat pozostawała niedokończona. Górną kondygnację ośmioboczną i hełm dodano dopiero w latach 1889–1893. Dlatego budowla łączy późny gotyk z wykończeniem z końca XIX wieku. Po reformacji w Bernie świątynia przeszła w ręce protestantów. Nie jest więc katedrą w sensie katolickim, choć w Polsce przyjęła się taka nazwa. To kościół reformowany. Co zobaczysz w środku i na fasadzie? Największą atrakcją jest główny portal. Nad wejściem biegnie scena Sądu Ostatecznego z ponad dwustu postaci. Rzeźby portalu wykonał w latach 1460–1480 Erhart Küng. Przedsionek i sam Sąd Ostateczny odnawiano w latach 1984–1991. We wnętrzu przyjrzyj się sklepieniom, witrażom i rzeźbionym stallom. Na wieży wisi siedem dzwonów, a największy waży 10,5 tony. Czy warto wejść na wieżę? Tak, widok jest jednym z najlepszych w mieście. Na pierwszy taras prowadzi 254 stopnie, na drugi 344. Z góry widać zakole rzeki Aare, dachy Starego Miasta i przy dobrej pogodzie Alpy Berneńskie. Godziny wejścia na wieżę zmieniają się sezonowo, więc sprawdź je na stronie bernermuenster.ch. Co jeszcze warto połączyć z wizytą? Münsterplatz leży na wzniesieniu nad Aare, a okoliczne uliczki Starego Miasta z podcieniami i fontannami są wpisane na listę UNESCO. Po zwiedzeniu świątyni dobrze zejść w stronę rzeki i obejść półwysep, na którym leży centrum. Całość z wejściem na wieżę zajmuje zwykle półtorej do dwóch godzin. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Katedra stoi przy Münsterplatz, kilka minut pieszo od dworca głównego, przez Stare Miasto. Najlepiej zaplanować wizytę rano, gdy jest mniej turystów, a światło dobrze oświetla fasadę. Wejście na wieżę wybierz w pogodny dzień, bo widoki są wtedy najlepsze. Najczęstsze pytania Czy to katedra katolicka? Nie. Od reformacji jest to kościół protestancki, choć nazwa „katedra" jest w Polsce powszechna. Oficjalnie to Münster, czyli kolegiata. Jak wysoka jest wieża? Około 100,6 m. To najwyższa wieża kościelna w Szwajcarii. Ile stopni trzeba pokonać? 254 do pierwszego tarasu i 344 do drugiego. Kiedy ukończono budowę? Fundamenty położono w 1421 roku, a wieżę dokończono w latach 1889–1893.

Kościół Najświętszej Maryi Panny w Zurychu

Zürich

Kościół Najświętszej Maryi Panny w Zurychu (niem. Liebfrauenkirche) to katolicka świątynia parafialna w dzielnicy Unterstrass, kilkaset metrów od dworca głównego. Z zewnątrz wyróżnia ją wysoka wieża przypominająca włoską dzwonnicę, a wnętrze zbudowano na planie bazyliki w duchu wczesnochrześcijańskim. Gdzie leży i jak dojść? Kościół stoi pod adresem Zehnderweg 9, 8006 Zürich. Od Zürich Hauptbahnhof dzieli go około 430 m, czyli mniej więcej dziewięć minut spaceru. Najwygodniej dojść pieszo, a przy planowaniu przejazdu komunikacją miejską jako przystanek docelowy warto wpisać Zürich, Haldenegg. Dlaczego powstał? W XIX wieku liczba katolików w protestanckim od czasów reformacji Zurychu gwałtownie rosła. Jedyny większy kościół katolicki, św. Piotra i Pawła, przestał wystarczać, więc potrzebna była druga parafia. Działkę w Unterstrass nabyto w 1891 roku. Budowę prowadzono w latach 1893–1894, a projekt przygotował szwajcarski architekt August Hardegger (1858–1927), który w latach 1880–1910 zaprojektował znaczną część katolickich kościołów w Szwajcarii i pozostał wierny historyzmowi. Świątynia jest poświęcona Maryi, Matce Bożej. Co zobaczysz? Architektura nawiązuje do wzorców z Rzymu i Rawenny. Takie odniesienie miało podkreślać więź szwajcarskich katolików z papieżem i Rzymem. Bryłę dopełnia wieża wzorowana na romańskim campanilu, czyli wolno stojącej dzwonnicy. To jeden z łatwiej rozpoznawalnych punktów tej części miasta i dobry cel dla osób zainteresowanych architekturą sakralną XIX wieku. Wnętrze jest czynnym miejscem kultu, więc zwiedzaj je z uwagą, najlepiej poza czasem nabożeństw. Zwykle nie obowiązuje opłata za wejście. Kiedy odwiedzić? Kościół jest otwarty codziennie, według informacji miejskiego biura turystycznego: poniedziałek oraz środa–piątek: 6:30–19:00, wtorek: 6:30–21:00, sobota: 7:30–18:30, niedziela: 9:00–21:00. Godziny mogą się zmienić, a aktualny plan nabożeństw publikuje parafia na stronie liebfrauen.ch. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem do centrum lub nad jezioro, bo dworzec główny jest po drodze. Najczęstsze pytania Czy to ta sama świątynia co katedra w Zurychu? Nie. Katedrą nazywa się w mieście Grossmünster, a ten kościół jest katolicką parafią Najświętszej Maryi Panny w Unterstrass. Kto zaprojektował kościół? August Hardegger, architekt specjalizujący się w budowlach katolickich. Prace trwały w latach 1893–1894. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Zwykle wystarczy 20–30 minut na obejrzenie bryły z zewnątrz i wnętrza. Czy można wejść w niedzielę? Tak, kościół jest wtedy otwarty od 9:00 do 21:00, ale w czasie mszy zwiedzanie jest ograniczone.

Rathausen Abbey Church

Ebikon

Kościół opacki Rathausen (Klosterkirche Rathausen) stoi w Ebikon w kantonie Lucerna, kilka kilometrów od centrum Lucerny. To świątynia dawnego żeńskiego klasztoru cysterek, który przez ponad sześć wieków kształtował życie okolicy, a dziś jest częścią odnowionego zespołu zabudowań. Jaka jest historia klasztoru Rathausen? Początki sięgają 1245 roku, gdy wspólnota sióstr z Horw przeniosła się do Riedholz koło Ebikon. W 1251 roku biskup zezwolił im założyć klasztor cysterski, a około 1260 roku wspólnotę włączono do zakonu. Opiekę duchową sprawowało najpierw opactwo Lützel, od 1266 roku St. Urban. Patronami klasztoru byli Maryja i święty Jerzy. W 1274 roku siostry z Rathausen założyły nową wspólnotę w Ebersecken. Zapiski wspominają, że w połowie XIV wieku kościół był w złym stanie, a zakonnice zbierały datki na jego odbudowę. W 1528 roku nadzór nad gospodarką klasztoru przejęło miasto Lucerna. W 1588 roku nuncjusz papieski połączył w Rathausen i Eschenbach cztery lucerneńskie klasztory żeńskie, a w 1649 roku papież Innocenty X wyłączył konwent spod zakonu i podporządkował go bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Co działo się po zamknięciu klasztoru? Klasztor skasowano w 1848 roku. Siostry przenosiły się kolejno do Eschenbach w kantonie Schwyz, do Vézelise w Lotaryngii i w 1902 roku do Thyrnau koło Pasawy. Kanton urządził w budynkach seminarium nauczycielskie (1849–1867), a następnie dom dziecka, który działał w latach 1883–1988 i miał ponad 200 miejsc. Od 1990 roku zespół należy do lucerneńskiej fundacji na rzecz osób z głęboką niepełnosprawnością (SSBL). Co zobaczysz dzisiaj? Kantonalny urząd ochrony zabytków podaje, że rozbiórkę zespołu poważnie rozważano jeszcze kilka lat przed remontem. Dzięki jego zaangażowaniu klasztor zachował się, a budynki konwentu zamieniono na pracownie fundacji. Kościół nadal pełni funkcję sakralną i pozostaje jednym z budynków wyznaczających charakter całego założenia. Odnowiony kompleks wraz z nowymi budynkami mieszkalnymi SSBL oficjalnie otwarto w listopadzie. Klasztor leży na terenie, który wcześniej należał do dóbr cysterek, wśród których były liczne gospodarstwa i jezioro Rotsee. Jak dojechać i kiedy zwiedzać? Rathausen leży przy współrzędnych około 47,080 N, 8,312 E, między Lucerną a Ebikon. Dojazd z centrum Lucerny samochodem lub komunikacją miejską zajmuje kilkanaście minut. Zespół jest użytkowany przez fundację, dlatego szanuj teren i zasady obowiązujące na miejscu. Godziny otwarcia kościoła warto sprawdzić u fundacji SSBL lub w gminie Ebikon przed wizytą. Najczęstsze pytania Kto założył klasztor Rathausen? Wspólnota sióstr z Horw, która w 1245 roku osiadła w Riedholz, a w 1251 roku uzyskała zgodę biskupa na założenie klasztoru cysterek. Czy w Rathausen nadal mieszkają zakonnice? Nie. Klasztor skasowano w 1848 roku, a siostry przeniosły się najpierw do Szwajcarii centralnej, potem do Lotaryngii i w 1902 roku do Bawarii. Do czego służą budynki klasztoru dziś? Konwent mieści pracownie fundacji SSBL dla osób z niepełnosprawnościami, a kościół zachował funkcję sakralną. Czy kościół jest otwarty dla turystów? Dostęp zależy od zasad fundacji i parafii. Przed wyjazdem sprawdź godziny w SSBL lub urzędzie gminy Ebikon.

Santa Maria in Borgo Church

Mendrisio

Santa Maria in Borgo (wł. Chiesa di Santa Maria in Borgo) to niewielki kościół w Mendrisio, w kantonie Ticino w Szwajcarii. Stoi w najstarszej części miasta, w dzielnicy Borgo, a jego wieża należy do najstarszych elementów historycznego centrum. Co warto wiedzieć o kościele Santa Maria in Borgo? Na tym miejscu stała wcześniej świątynia romańska. Przez stulecia budowla była mocno przekształcana, dlatego dziś z pierwotnej bryły zachowały się głównie dzwonnica, podwyższona w XVII wieku, oraz prawdopodobnie część nawy. Mimo przebudów całość tworzy spójne zestawienie elementów romańskich i barokowych. Co zobaczysz w środku? Wnętrze to pojedyncza, niewielka nawa. Sklepienie pokrywa freska Angela Sali przedstawiająca unoszące się anioły. Po prawej stronie otwiera się kaplica św. Karola (San Carlo) z eliptyczną kopułą i barokowymi sztukateriami, w których pojawiają się motywy muszli, rogów obfitości i owoców. We wnęce ołtarzowej stoi rzeźba autorstwa Agostina Silvy. Jak wygląda okolica? Do kościoła prowadzi uliczka wybrukowana kamieniami, jedna z niewielu, które zachowały pierwotną nawierzchnię w historycznym centrum Mendrisio. Spacer tą trasą to dobry sposób, by poczuć dawny układ miasta. Okolica kościoła kryje ślady dawnego osadnictwa: w Mendrisio znaleziono rzymskie groby, monety i pozostałości willi. Jak dojść do kościoła? Kościół leży w centrum Mendrisio, w pobliżu współrzędnych 45,8722 N, 8,9885 E. Najłatwiej zwiedzać go pieszo podczas spaceru po starówce. Mendrisio jest miastem Mendrisiotto, w południowej części Ticino, niedaleko granicy z Włochami. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co Santa Maria delle Grazie? Nie. Santa Maria delle Grazie to inna świątynia w Mendrisio. Santa Maria in Borgo znajdziesz w starej dzielnicy Borgo. Czy kościół jest romański czy barokowy? Oba style. Początki są romańskie, dzwonnica pochodzi z przebudowy w XVII wieku, a wnętrze, z kaplicą św. Karola i sztukateriami, ma charakter barokowy. Kto namalował freski we wnętrzu? Freskę na sklepieniu nawy z aniołami wykonał Angelo Sala. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Kościół jest mały, więc samo wnętrze obejrzysz w krótkim czasie. Warto jednak połączyć wizytę ze spacerem po brukowanych uliczkach starego Mendrisio.

St. Christophoruskirche

Basel

St. Christophoruskirche w Bazylei to rzymskokatolicki kościół i centrum parafialne w dzielnicy Kleinhüningen, na północy miasta. Budynek ukończono w 2020 roku. Z zewnątrz przypomina bardziej nowoczesny blok mieszkalny niż klasyczną świątynię, a właśnie to czyni go ciekawym przystankiem dla osób interesujących się współczesną architekturą. Gdzie stoi i czym jest to miejsce? Kompleks znajduje się przy Kleinhüningeranlage 25–31, w kodzie pocztowym 4057 Basel. Zamówił go Römisch-Katholische Kirche Basel-Stadt, a zaprojektowało bazylejskie biuro Lorenz Architekten. To nie jest samotny kościół, lecz zespół łączący kilka funkcji pod jednym dachem: kaplicę, salę, foyer, pomieszczenia dla stowarzyszeń, biura i sale wspólnoty. Są tu także dwa przedszkola, 23 mieszkania dla seniorów i 13 zwykłych mieszkań na wynajem. Co zobaczysz na miejscu? Elewację pokrywa rdzawobrązowa cegła klinkierowa w cienkim formacie (240 × 115 × 52 mm), ułożona w wiązaniu wozówkowym. Całość ma sześć kondygnacji, a dzwonnica wyrasta jeszcze o jedno piętro ponad resztę zabudowy. Sercem założenia jest kaplica. To owalna, dwukondygnacyjna sala modlitewna o wygiętych betonowych ścianach, z drewnianym wyposażeniem. Pasmowe okno na poziomie pierwszego piętra daje równe, rozproszone światło. Ruchome ściany łączą kaplicę z salą i foyer, więc w dni większych uroczystości przestrzeń można powiększyć. Co stało się ze starym kościołem? Pierwszy kościół św. Krzysztofa pochodził z 1936 roku. Budynek wymagał remontu, a analizy wykazały, że nowa zabudowa pozwoli lepiej wykorzystać działkę. Dlatego w 2018 roku stary obiekt rozebrano, a w jego miejscu powstało obecne centrum. W 2018 roku powołano też fundację Stiftung St. Christophorus Basel / Kleinhüningen, która wspiera życie wspólnoty związanej z dawną parafią. Jak zwiedzać? Wnętrza pełnią funkcje parafialne i mieszkalne, więc dostępność kaplicy zależy od zajęć wspólnoty. Najpewniej obejrzysz bryłę i elewację z zewnątrz. Jeśli chcesz wejść do środka, sprawdź wcześniej godziny nabożeństw lub skontaktuj się z parafią. Kleinhüningen leży z dala od starówki, więc wizytę dobrze połączyć ze spacerem po północnej części Bazylei. Najczęstsze pytania Czy St. Christophoruskirche to zabytkowy kościół? Nie. Obecny budynek pochodzi z 2020 roku. Poprzedni kościół z 1936 roku rozebrano w 2018 roku. Kto zaprojektował centrum? Biuro Lorenz Architekten z Bazylei. Czy w budynku są tylko pomieszczenia sakralne? Nie. Oprócz kaplicy mieści dwa przedszkola, 23 mieszkania dla seniorów i 13 mieszkań na wynajem. Z czego wykonano elewację? Z rdzawobrązowej cegły klinkierowej w cienkim formacie, ułożonej w wiązaniu wozówkowym. Czy kaplica jest zawsze otwarta dla turystów? Nie ma gwarancji. Przed wizytą sprawdź terminy nabożeństw lub zapytaj w parafii.

Reformierte Kirche Wädenswil

Wädenswil

Kościół reformowany (Reformierte Kirche) w Wädenswil to barokowa świątynia w miasteczku nad Jeziorem Zuryskim, w kantonie Zurych. Zbudowano ją w latach 1764–1767 jako szeroką, jasną salę kazań, a jej konstrukcję wiąże się z nazwiskiem szwajcarskiego cieśli-budowniczego Hansa Ulricha Grubenmanna. Co to za budowla i kto ją wzniósł? Nowy kościół powstał na miejscu starszej świątyni parafialnej, wzmiankowanej już około 1270 roku. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii (HLS) budowę prowadził Hans Ulrich Grubenmann, znany z drewnianych mostów i dachów. Plan podstawowy przypisuje się Johannowi Jakobowi Haltinerowi, więc udział Grubenmanna dotyczył głównie konstrukcji. Dla historyków budownictwa Wädenswil jest ciekawym przykładem tego, jak szkielet nośny kształtuje wnętrze. Co zobaczysz w środku? Wnętrze jest proste, rozległe i jasne, zaprojektowane tak, by cała wspólnota słyszała kazanie. Charakterystyczne są empory, które sprawiają wrażenie unoszących się w przestrzeni, oraz sufit z rokokowymi sztukateriami. Bryła zewnętrzna jest surowa, zwarta i geometryczna, bez ozdobnej nadbudowy. Dlaczego warto tu zajrzeć? To jedno z ważniejszych dzieł Grubenmanna wśród kościołów kantonu Zurych. Budowla jest wpisana na listę obiektów chronionych jako zabytek. Kościół stoi w centrum Wädenswil, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po miasteczku i nad jeziorem. Jak dotrzeć? Wädenswil leży na zachodnim brzegu Jeziora Zuryskiego, około 20 km od Zurychu. Współrzędne kościoła to 47,2285 N, 8,6718 E. Najwygodniej dojechać pociągiem linii nadjeziornej z Zurychu, a od stacji przejść pieszo do centrum. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół w Wädenswil? W latach 1764–1767, według Historycznego Leksykonu Szwajcarii. Kto go zaprojektował? Budowniczym był Hans Ulrich Grubenmann; plan podstawowy przypisuje się Johannowi Jakobowi Haltinerowi. Czy kościół był remontowany? Tak. Prace konserwatorskie objęły zewnętrze w latach 1983–1984, a wnętrze w latach 1998–1999. Czy to najstarszy kościół w tym miejscu? Nie. Poprzednia świątynia parafialna była wzmiankowana około 1270 roku.

Klosterkirche St. Avgin (ehem. Zeno)

Goldau

Klasztor i kościół klasztorny św. Avgina (dawniej św. Zenona) stoi w miejscowości Arth w kantonie Schwyz, w gminie, do której należy także Goldau. To dawny klasztor kapucynów, który od końca XX wieku pełni funkcję centrum religijnego Syryjskiego Kościoła Prawosławnego w Szwajcarii. Obiekt figuruje w szwajcarskim rejestrze dóbr kultury. Skąd dwie nazwy: Zenon i Avgin? Starsza nazwa pochodzi od kaplicy św. Zenona, wzmiankowanej po raz pierwszy w 1290 roku. Obok niej powstał później klasztor. Nazwa „Avgin” przyszła wraz z nowymi użytkownikami budynku. Syryjska tradycja chrześcijańska czci świętego o tym imieniu, dlatego wezwanie zmieniono po przejęciu obiektu. W rejestrze zabytków oba człony występują razem: „Avgin (dawniej Zenon)”. Jaka jest historia klasztoru? Kapucyni przybyli do Arth w połowie lat 50. XVII wieku, wezwani do wsparcia katolickiej reformy w regionie. Kaplicę św. Zenona konsekrowano jako kościół kapucyński w 1667 roku, a obok wzniesiono zabudowania klasztorne. W latach 1973–1996 zakon prowadził tu centrum medytacji. W 1996 roku klasztor sprzedano Syryjskiemu Kościołowi Prawosławnemu w Szwajcarii, który urządził w nim ośrodek religijny i kulturalny. Gdzie to jest i jak dojść? Klasztor leży w Arth, za kościołem parafialnym św. Jerzego i Zenona, przy ulicy Klosterstrasse, kilka minut spacerem od rynku. Z Goldau dojedziesz do Arth lokalnym pociągiem, autobusem lub samochodem; Arth-Goldau to ważny węzeł kolejowy na trasie do Gotthardu i Lucerny. Ze stacji Arth-Goldau kolejka zębata wjeżdża na Rigi, więc wizytę łatwo połączyć z wycieczką w góry. Co warto zobaczyć? Z zewnątrz widać zwartą bryłę barokowego kompleksu klasztornego na tle wsi. Warto dodać do trasy pobliski kościół parafialny z lat 1694–1697, który zachował starą wieżę, oraz uliczki starego centrum Arth nad jeziorem Zug. Wnętrza klasztoru mają charakter wspólnoty religijnej, więc zwiedzanie zależy od ustaleń z gospodarzami. Najczęstsze pytania Czy klasztor jest nadal czynny? Tak, ale nie jako klasztor kapucynów. Od 1996 roku mieści ośrodek Syryjskiego Kościoła Prawosławnego w Szwajcarii. Czy Goldau to to samo miejsce co Arth? Goldau i Arth tworzą jedną gminę, ale klasztor stoi w samym Arth, nie przy dworcu Goldau. Kiedy powstał kościół klasztorny? Kaplica św. Zenona istniała już w 1290 roku, a jako kościół kapucynów konsekrowano ją w 1667 roku. Czy można wejść do środka? Nie ma stałych godzin dla turystów. Przed wizytą skontaktuj się ze wspólnotą lub parafią w Arth.

Monastère de Géronde

Sierre

Monastère de Géronde to klasztor na winnym wzgórzu tuż na południe od Sierre w kantonie Valais. Od 1935 roku mieszka tu wspólnota sióstr bernardynek (cysterek), a samo miejsce ma za sobą wiele wieków i wielu gospodarzy. Wzgórze sąsiaduje z jeziorem Géronde, więc wizyta łatwo łączy się ze spacerem nad wodą. Czym jest Monastère de Géronde? Klasztor Notre-Dame de Géronde zajmuje wzniesienie nad Sierre, porośnięte winnicami. Dziś działa tu żeńska wspólnota związana z zakonem cystersów: siostry przybyły z Collombey w 1935 roku, a według strony zakonu wspólnota podlega opactwu Acey i od 2008 roku jest włączona do zakonu jako przeorat większy. To czynny klasztor, a nie muzeum, więc obowiązują zasady ciszy i szacunku dla mieszkanek. Jaka jest historia tego miejsca? Historia Géronde jest dużo dłuższa niż obecność cysterek. Według Historycznego Słownika Szwajcarii na wzgórzu stał kościół, który mógł powstać już w V lub VI wieku. Później miejsce kolejno zajmowali: kanonicy regularni św. Augustyna, związani z opactwem Abondance, kartuzi, od 1331 roku, karmelici, w latach 1425–1644, jezuici w XVII wieku. W XVIII wieku mieściło się tu seminarium diecezjalne, a w XIX stuleciu przebywali także trapiści i wygnani dominikanie. W latach 1893–1929 działał tu zakład dla uczniów niesłyszących. Dopiero w 1935 roku osiadły siostry bernardynki. Co jeszcze zobaczysz na wzgórzu? Na wschodnim zboczu wzgórza zachowały się ruiny zamku z wczesnego średniowiecza oraz mury kaplicy karolińskiej pod wezwaniem św. Feliksa. Dla osób zainteresowanych dziejami Valais to dobry powód, by przejść się wokół klasztoru i spojrzeć na okolicę z góry. Jak połączyć wizytę z jeziorem Géronde? Jezioro Géronde leży w Sierre na wysokości około 523 m n.p.m. Z dworca kolejowego dojdziesz do niego pieszo w około dziesięć minut. Wokół jeziora biegnie ścieżka spacerowa, a latem działa publiczna plaża Bains de Géronde. Spacer nad wodą i podejście na wzgórze klasztorne to prosty plan na kilka godzin. Jak dojechać? Sierre leży na linii kolejowej doliny Rodanu, więc najłatwiej dotrzeć tu pociągiem. Z dworca w Sierre idzie się w stronę jeziora, a klasztor znajduje się tuż obok, na wzgórzu. Samochodem dojedziesz do Sierre autostradą doliny Rodanu i zaparkujesz w mieście lub w pobliżu jeziora. Najczęstsze pytania Czy klasztor jest czynny? Tak. Mieszka tu wspólnota sióstr cysterek, dlatego zachowaj ciszę i sprawdź przed wizytą, czy kościół jest akurat otwarty dla odwiedzających. Kto zamieszkiwał klasztor przed siostrami? Kolejno kanonicy św. Augustyna, kartuzi, karmelici i jezuici, a później seminarium diecezjalne, trapiści oraz zakład dla niesłyszących. Ile idzie się z dworca w Sierre do jeziora Géronde? Około dziesięciu minut pieszo. Czy nad jeziorem można się wykąpać? Tak, nad jeziorem działa publiczna plaża Bains de Géronde.

Église évangélique de la Pélisserie

Genève

Église évangélique de la Pélisserie w Genewie to neogotycka kaplica z 1838 roku, ukryta w sercu Starego Miasta przy rue de la Pélisserie. Budynek należy do najwcześniejszych genewskich realizacji w stylu pseudośredniowiecznym i od 1992 roku jest chronionym zabytkiem kantonu. Co to za budynek? Kaplicę zaprojektował architekt Jacques-Louis Brocher. Zamówiło ją Société Évangélique, stowarzyszenie założone w 1831 roku przez pastora Louisa Gaussena w ramach Réveil, ruchu odnowy protestantyzmu, który w pierwszej połowie XIX wieku poruszył Genewę. Ten sam architekt wzniósł wcześniej, w latach 1833–1834, kaplicę Oratoire, więc Pélisserie była jego drugim dużym projektem sakralnym dla środowiska Réveil. Czym wyróżnia się architektura? Gdy w 1838 roku powstawała kaplica, neogotyk dopiero wchodził do Genewy, a miasto znało głównie klasycystyczne i średniowieczne budowle. Fasadę wyróżniają dwa okna o łukach w stylu Tudorów oraz okrągły oculus. We wnętrzu widać drewnianą więźbę dachową, która nie jest zakryta sufitem. Dla odwiedzających to dobry przykład wczesnego romantycznego historyzmu w kraju, gdzie protestanckie świątynie bywały wcześniej bardzo surowe. Jaka jest historia wspólnoty? Środowisko Réveil tworzyło w Genewie własne zbory poza kościołem państwowym. Grupa, która od 1817 roku działała jako Église du Bourg-de-Four, od 1839 roku funkcjonowała pod nazwą Église de la Pélisserie, od ulicy, przy której stoi kaplica. Budynek przeszedł renowacje w latach 1958–1959, 1974 oraz 2002–2004. Decyzją Rady Państwa kantonu Genewa został sklasyfikowany w 1992 roku jako zabytek. Jak zwiedzać? Kaplica stoi przy rue de la Pélisserie, w pobliżu rue Calvin i katedry Saint-Pierre, więc łatwo włączyć ją w spacer po Vieille-Ville. To czynny obiekt wspólnoty, a nie muzeum, dlatego wnętrze zwykle zobaczysz podczas nabożeństw lub wydarzeń organizowanych przez zbór. Z zewnątrz warto przyjrzeć się fasadzie z oknami tudorowskimi i oculusem. Godziny i możliwość wejścia sprawdź u wspólnoty przed wizytą. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kaplicę przy rue de la Pélisserie? W 1838 roku, według projektu Jacques-Louisa Brochera, dla Société Évangélique. Czy budynek jest zabytkiem? Tak. Został sklasyfikowany przez Radę Państwa kantonu Genewa w 1992 roku. Jaki to styl? Neogotycki, z elementami nawiązującymi do stylu Tudorów: dwa okna z charakterystycznymi łukami, oculus w fasadzie i widoczna drewniana więźba dachowa. Czy kaplica jest związana z ruchem Réveil? Tak. Zamawiające ją Société Évangélique powstało w 1831 roku w ramach Réveil, a zbór działający przy Pélisserie wywodził się ze środowiska tego ruchu.

Église d'Ovronnaz

Ovronnaz

Église d'Ovronnaz to katolicki kościół w Ovronnaz, górskiej miejscowości uzdrowiskowej w gminie Leytron w kantonie Valais w Szwajcarii. Świątynia, określana też jako kaplica, jest poświęcona Najświętszej Maryi Pannie, Matce Bożej (Sainte Marie Mère de Dieu), a jej odpustowe święto przypada 15 sierpnia. Czym jest kościół w Ovronnaz i skąd się wziął? Dawniej w wiosce stała niewielka kaplica. Gdy Ovronnaz zaczęło się rozrastać, w 1971 roku zastanawiano się nad jej powiększeniem lub zastąpieniem nowym budynkiem. Zdecydowano się na rozbiórkę starej kaplicy i budowę większej świątyni. Prace trwały od czerwca 1972 do końca 1973 roku, a koszt inwestycji oszacowano na około 800 tysięcy franków szwajcarskich. Nowy obiekt konsekrował 11 sierpnia 1974 roku biskup Sion, Mgr Adam. Co zobaczysz na miejscu? Budynek jest współczesny, z lat siedemdziesiątych XX wieku, więc nie szukaj tu średniowiecznych murów. Na poziomie wejścia znajdują się chór i nawa na około 350 miejsc siedzących, co jak na niewielką wioskę jest dużą pojemnością, uzasadnioną sezonowym napływem gości. W podziemiu zaplanowano mieszkanie oraz pomieszczenia parafialne o powierzchni około 480 m². To przykład kościoła górskiego kurortu, budowanego z myślą o turystach i narciarzach, nie tylko o mieszkańcach. Gdzie leży Ovronnaz i dlaczego warto tu zajrzeć? Ovronnaz leży na tarasie nad doliną Rodanu, na wysokości około 1330 m n.p.m., niedaleko Martigny. Miejscowość jest znana z trzech basenów termalnych, z których dwa są odkryte, oraz ze stacji narciarskiej. W okolicy wznoszą się masywy Grand Chavalard, Muveran i Haut de Cry, popularne wśród piechurów. Kościół to spokojny przystanek między kąpielą a spacerem, wygodny także dla osób szukających chwili ciszy. Do jakiej parafii należy kościół? Ovronnaz jest jedną z sześciu wiosek gminy Leytron. Parafia w Leytron, z dawnym kościołem św. Marcina w centrum gminy, jest znacznie starsza; w Ovronnaz funkcjonuje kościół filialny dla mieszkańców i gości wyżej w górach. Najczęstsze pytania Komu poświęcony jest kościół w Ovronnaz? Najświętszej Maryi Pannie jako Matce Bożej (Sainte Marie Mère de Dieu). Święto obchodzone jest 15 sierpnia. Kiedy zbudowano obecny kościół? Budowa trwała od czerwca 1972 do końca 1973 roku. Konsekracja odbyła się 11 sierpnia 1974 roku. Czy to zabytek średniowieczny? Nie. To nowoczesny budynek z lat siedemdziesiątych. Starsza świątynia znajduje się w Leytron, w dolnej części gminy. Ile osób mieści kościół? Projekt przewidywał około 350 miejsc siedzących w nawie.

Chiesa di Santa Maria delle Grazie

Mendrisio

Kościół Santa Maria delle Grazie w Mendrisio to dawna świątynia zakonu serwitów, położona na północnym krańcu historycznego centrum miasteczka w kantonie Ticino. Razem z przyległym zespołem klasztornym należy do najważniejszych zabytków Mendrisio, a dziś sąsiaduje z miejskim muzeum sztuki. Jaka jest historia kościoła? Początki obiektu sięgają prawdopodobnie pierwszej połowy XV wieku, a pierwsze dokumenty pochodzą z 1463 roku. Serwici, czyli Zakon Sług Maryi założony we Florencji w 1233 roku, pojawili się w Mendrisio w 1451 roku. Najpierw korzystali z kościoła San Sisinio alla Torre, a w 1477 roku przenieśli się do oratorium Santa Maria delle Grazie. Prowadzili tu szpital i opiekowali się chorymi; z czasem szpital przekształcono w szkołę. Chór dobudowano pod koniec XVI wieku. W 1852 roku władze kantonu wydaliły zakony i serwici opuścili miasto po około 375 latach obecności. Jak wygląda kościół dzisiaj? W 1895 roku XV-wieczną budowlę gruntownie przebudowano. Powstała nowa fasada, ściany podwyższono, wnętrze otrzymało nowe sklepienia, a portyk i dzwonnicę odbudowano w stylu neogotyckim. Mimo to wewnątrz zachował się cenny cykl malowideł z XV i XVI wieku. Najlepiej utrzymany fresk, w kaplicy po północnej stronie, przedstawia Koronację Marii. W skład zespołu wchodzą także kościół San Giovanni oraz oratorium Madonna delle Grazie z lunetą przypisywaną Giovanniemu da Milano. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Poklasztorne zabudowania mieszczą od 1982 roku Museo d'arte Mendrisio, które prezentuje sztukę dawną i współczesną. Wizytę w kościele warto połączyć ze spacerem po starówce, znaną z wielkanocnych procesji i dobrze zachowanych palazzi. Jak dojechać? Mendrisio leży w południowym Ticino, tuż przy granicy z Włochami. Do miasta dojedziesz pociągiem z Lugano, Como lub Mediolanu (stacja Mendrisio). Kościół znajduje się na północy centrum, w odległości krótkiego spaceru od dworca i rynku. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co Santa Maria delle Grazie w Mediolanie? Nie. W Mediolanie stoi dominikański kościół z „Ostatnią wieczerzą” Leonarda da Vinci. Opisywany tu obiekt znajduje się w Szwajcarii i ma zupełnie inną historię. Kto zbudował kościół w Mendrisio? Był związany z serwitami, którzy osiedlili się tu w 1477 roku. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1463 roku, a obecny wygląd w dużej mierze nadała przebudowa z 1895 roku. Co zachowało się z dawnego wystroju? Wnętrze kryje cykl malowideł z XV i XVI wieku. Najlepiej zachowany fresk z Koronacją Marii znajdziesz w kaplicy północnej. Czy można zwiedzać muzeum w dawnym klasztorze? Tak. Museo d'arte Mendrisio działa w zabudowaniach klasztornych od 1982 roku. Godziny otwarcia sprawdź na stronie muzeum przed wizytą.

train station church

Zurych

Bahnhofkirche Zürich (kościół dworcowy) to ekumeniczne miejsce ciszy i duszpasterstwa w Zürich Hauptbahnhof, największym dworcu kolejowym Szwajcarii. Mieści się na poziomie antresoli, nieco na uboczu głównego strumienia podróżnych, i jest otwarte dla każdego, niezależnie od wyznania. Czym jest kościół dworcowy w Zurychu? To oferta wspólna Kościołów w kantonie Zurych, prowadzona w ekumenicznym duchu: katolicko-reformowanym. Sama instytucja przedstawia się jako miejsce ciszy i uważności. Nie jest to zabytkowa świątynia z bogatym wnętrzem, lecz spokojny kąt w jednym z najruchliwszych punktów miasta. Co można tu zrobić? Wejść do Raumu der Stille (pokoju ciszy), by na chwilę odpocząć od zgiełku. Porozmawiać z duszpasterzem; działa zespół Seelsorge, a także duszpasterstwo dla osób pracujących na dworcu (Betriebsseelsorge). Wziąć udział w wieczornej modlitwie (Abendgebet). Zamówić zapalenie świecy; zgłoszenie przez formularz na stronie, świeca jest zapalana następnego dnia. Zapisać się na codzienne krótkie rozważania „Weg-Wort” (od poniedziałku do piątku, mailem lub w aplikacji) albo zdobyć pilgerpass. Jak trafić i kiedy jest otwarte? Kościół znajduje się w budynku Zürich HB (współrzędne ok. 47,378 N, 8,540 E), na antresoli. Godziny otwarcia: poniedziałek–piątek 7:00–19:00, sobota i niedziela 10:00–16:00. Wstęp jest bezpłatny; instytucja utrzymuje się m.in. z darowizn i pracy wolontariuszy. Kontakt: tel. 044 211 42 42, [email protected]. Dla kogo to miejsce? Dla podróżnych z długim przesiadkowym oczekiwaniem, osób szukających rozmowy i wszystkich, którzy chcą zwolnić przed dalszą drogą. Turyści zwiedzający Zurych docenią je jako kontrast wobec hali głównej, w której odbywają się targi i wydarzenia, a dziennie przewijają się tysiące pasażerów. Najczęstsze pytania Czy trzeba być wierzącym, żeby wejść? Nie. Miejsce jest otwarte dla wszystkich, bez względu na wyznanie czy jego brak. Czy wstęp jest płatny? Nie, wejście jest bezpłatne. Czy można zwiedzać w weekend? Tak, w sobotę i niedzielę kościół działa w godzinach 10:00–16:00, krócej niż w dni robocze. Czy to kościół z nabożeństwami jak w parafii? Główną rolą jest cisza, rozmowa i krótka modlitwa, w tym wieczorna, a nie klasyczna parafialna liturgia. Aktualny program podaje strona bahnhofkirche.ch.

San Nicolao Oratory

Mendrisio

Oratorium San Nicolao to mała świątynia z pustelnią na zboczu Monte Stella, tuż nad winnicami Mendrisio w kantonie Ticino w Szwajcarii. Leży w przysiółku Somazzo, na wysokości około 700 m n.p.m., i od wieków jest celem pielgrzymek oraz spacerów z widokiem na okolicę. Co to za miejsce? Obiekt znany jest też jako Chiesa-Eremo di San Nicolao, czyli kościół z pustelnią. Wzgórze nazywano Monte della Stella. Według miejscowej legendy w niektórych nocach nad skałą pojawiało się światło. W 1413 roku biskup z Como miał znaleźć tu częściowo zachowany, dawny wizerunek Marii i polecić wzniesienie wokół niego oratorium. Ta data należy do tradycji lokalnej. Federalny inwentarz dóbr kultury wspomina natomiast o kościele San Nicolao w Mendrisio znanym ze źródeł z 1202 roku, a od 1298 roku podległym opactwu San Benigno di Fruttuaria. Co zobaczysz? Kościółek rozbudowywano w kolejnych etapach. W środku stoją trzy ołtarze z XVIII wieku ze stiukową dekoracją, a w jednym z nich obraz świętego Michała z 1699 roku pędzla Innocenzo Torrianiego. Obok kościoła stoi dawna pustelnia, zamieszkana przez tercjarzy franciszkańskich aż do końca XIX wieku. Część budynków i taras zajmuje dziś grotto, czyli tradycyjna tessyńska gospoda. Kompleks wraz z otoczeniem jest chroniony przez kanton. Opiekuje się nim Bractwo Santa Maria Liberatrice, które organizuje tu lokalne uroczystości, między innymi doroczną mszę we wrześniu. Jak dotrzeć? Droga prowadzi z Mendrisio w górę przez winnice, w stronę Somazzo. Miejsce znajduje się przy Vicolo S. Nicolao, 6872 Somazzo. Wejście na wzgórze jest popularnym celem krótkich wycieczek pieszych, a szlaki opisują szwajcarskie magazyny turystyczne. Warto zabrać wygodne buty, bo podejście jest strome. Kiedy przyjechać? Najwygodniej wybrać dni suche, od późnej wiosny do jesieni, gdy widoki na dolinę są najlepsze, a grotto zwykle jest otwarte. Godziny kościoła i lokalu sprawdź przed wyjazdem, bo zależą od sezonu. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży oratorium San Nicolao? W Somazzo, w granicach gminy Mendrisio w kantonie Ticino, na wysokości około 700 m n.p.m. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Tradycja podaje rok 1413 jako moment ufundowania oratorium wokół obrazu Marii. Źródła federalne wskazują na starsze początki, już w XII i XIII wieku. Czy można tu zjeść? Tak. W dawnych zabudowaniach pustelni działa grotto, znane wśród miejscowych i wędrowców. Czy to miejsce jest chronione? Tak. Pustelnia i jej otoczenie są dobrem chronionym na poziomie kantonalnym.

Evangelisch-Reformierte Bergkirche

Weggis

Evangelisch-Reformierte Bergkirche w Weggis to górski kościół ewangelicko-reformowany w Rigi Kaltbad, uzdrowiskowej osadzie leżącej na zboczu Rigi nad Jeziorem Czterech Kantonów (kanton Lucerna). Budynek z drewnianą elewacją powstał w latach 1962–1963 i do dziś jest jednym z najbardziej nietypowych kościołów regionu. Czym jest Bergkirche i dlaczego powstała? W Rigi Kaltbad przez lata bywało wielu protestanckich gości, a nabożeństwa odprawiano m.in. w sali wielkiego hotelu. Z czasem pojawiła się potrzeba własnej kaplicy. Miejscowy duchowny i grupa osób założyli stowarzyszenie, które zbierało pieniądze wśród właścicieli domków na Rigi oraz sympatyków z całej Szwajcarii. Budowa ruszyła w 1962 roku, a kościół poświęcono w Boże Narodzenie 1963 roku. Jak wygląda budynek? Projekt przygotował architekt Ernst Gisel, znany z nowoczesnej architektury. Kościół wbudowano w stromy stok od strony doliny, a ściany pokrywa naturalne drewno. W latach 60. forma wydawała się bardzo śmiała i nie wszystkim przypadła do gustu: część osób liczyła na tradycyjną, pocztówkową kapliczkę. W środku jest miejsce dla około 120 osób. Gdzie leży i jak dojść? Kościół stoi przy Unterer Firstweg, kilka minut spacerem od centrum Rigi Kaltbad, w kierunku Rigi First. Na Kaltbad najłatwiej dostać się kolejką linową z Weggis albo koleją zębatą z Vitznau. Wioska jest wolna od ruchu samochodowego w centrum, więc ostatni odcinek pokonuje się pieszo, po wygodnej, krótkiej trasie. Co można tu zrobić? Kościół służy nabożeństwom, ślubom i chrztom, a także wydarzeniom kulturalnym. Parafia to Reformierte Teilkirchgemeinde Rigi-Südseite, obejmująca także Weggis, Greppen i Vitznau. Po wizycie można zjeść lub napić się czegoś w jednej z restauracji w Rigi Kaltbad. Najczęstsze pytania Czy Bergkirche to ten sam kościół co reformowany kościół w centrum Weggis? Nie. W samym Weggis, przy jeziorze, stoi osobna świątynia reformowana z lat 1918–1919. Bergkirche znajduje się wyżej, w Rigi Kaltbad, i pochodzi z 1963 roku. Kto zaprojektował kościół? Architekt Ernst Gisel. Ile osób mieści kościół? Około 120. Czy można wejść do środka? Kościół jest czynny podczas nabożeństw i wydarzeń. Godziny zwiedzania warto potwierdzić w parafii Rigi-Südseite (reflu.ch/rigi-suedseite). Według doniesień prasowych z 2026 roku budynek jest rzadko używany i wymaga remontu, a pojawiły się plany jego sprzedaży.

Santa Maria della Misericordia

Ascona

Santa Maria della Misericordia w Asconie to późnogotycki kościół w kantonie Ticino, stojący tuż przy zabudowaniach Collegio Papio, kilka minut od Lago Maggiore. Zajrzysz tu głównie dla fresków: to jeden z największych zachowanych cykli malarstwa późnogotyckiego w Szwajcarii. Czym jest Santa Maria della Misericordia? Świątynię wzniesiono na przełomie XIV i XV wieku, a konsekrowano ją 23 października 1442 roku. Smukła dzwonnica nosi datę 1488. W latach 1510–1584 kościołem opiekowali się dominikanie. Po nich teren przejęło kolegium, a sama świątynia do dziś funkcjonuje jako kościół tego zespołu. Skąd wzięło się Collegio Papio? W 1580 roku Bartolomeo Papio, mieszkaniec Ascony, który dorobił się majątku w Rzymie, zapisał gminie 25 000 scudi na seminarium. Szkołę otwarto w 1584 roku, a budynek kolegium stawiano w latach 1585–1592. W 1616 roku kardynał Federico Borromeo oddał je mediolańskim oblatom. W 1852 roku placówkę zsekularyzowano, a po 1879 roku wróciła do pierwotnej roli. Później prowadzili ją kolejno salezjanie (1894–1910), asumpcjoniści, a od 1924 roku benedyktyni. Co zobaczysz w środku? Cykl fresków: na ścianach nawy przedstawiono sceny z życia i męki Chrystusa, w sumie 36 pól. Madonna della Misericordia nad portalem, przypisywana kręgowi mistrza Domenica, z lat 1490–1510. Renowacja: konserwacja malowideł trwała z przerwami od 1993 do 2004 roku, a główne prace zakończono około 2002–2003 roku. Jak zwiedzać? Wejście prowadzi zwykle od wewnątrz, przez krużganek kolegium. Wstęp jest bezpłatny. Kościół jest otwarty przez cały rok, zwykle od poniedziałku do soboty w godzinach dziennych, w niedziele z ograniczeniami. Godziny sprawdź przed wyjazdem na stronie ascona-locarno.com. Na zwiedzanie wystarczy 20–30 minut, a z centrum Ascony dojdziesz tu pieszo w kilka minut. Kiedy przyjechać? Wnętrze nie zależy od pogody, więc kościół dobrze sprawdza się jako przystanek w deszczowy dzień. Wiosną i jesienią w mieście jest spokojniej niż w sezonie letnim, a spacer promenadą nad jeziorem łatwo połączyć ze zwiedzaniem. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, wejście do kościoła jest bezpłatne. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Z przełomu XIV i XV wieku. Konsekracja odbyła się w 1442 roku, a dzwonnicę opatrzono datą 1488. Kto założył Collegio Papio? Fundusze zapisał w 1580 roku Bartolomeo Papio. Przy tworzeniu szkoły brał udział Karol Boromeusz, a budynek ukończono w 1592 roku. Czy to miejsce dla osób zainteresowanych sztuką? Tak. Freski z XV wieku są głównym powodem wizyty i wyróżniają ten kościół wśród świątyń regionu.

Oratorio di San Barnaba

Airolo

Oratorio di San Barnaba to niewielka kaplica w Brugnasco, osadzie należącej do gminy Airolo w kantonie Ticino, u południowego podnóża przełęczy św. Gotarda. Gdzie leży oratorium San Barnaba? Kaplica stoi w Brugnasco, jednej z frakcji Airolo, obok Valle, Madrano, Nante i Fontany. Gmina leży na wysokości około 1175 m n.p.m. w górnej części doliny Leventina, przy południowych wylotach tunelu kolejowego z 1882 roku i drogowego z 1980 roku. Współrzędne obiektu to około 46,523 N i 8,654 E. Nie jest to oratorium w samym centrum Airolo, lecz budowla w jednej z okolicznych osad. Co zobaczysz na miejscu? To mała, jednonawowa świątynia z prezbiterium zamkniętym z trzech stron. Powstała pod koniec XVI wieku. Już w 1567 roku wspominano o jej drewnianym ołtarzu w dokumentach związanych z wizytacją kardynała Karola Boromeusza. W 1988 roku założono nową instalację elektryczną, a w 1990 roku wymieniono dach. Nie ma tu rozbudowanej turystycznej infrastruktury ani znanych cykli fresków, więc przyjeżdża się po spokojny widok skromnego zabytku sakralnego wiejskiej Leventiny. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Airolo ma bogatszą historię, niż sugeruje rozmiar miejscowości. W Madrano odkryto rzymskie groby z II i III wieku n.e., a w pobliżu stoją ruiny zamku Stalvedro. Przy dworcu w Airolo znajduje się pomnik Vincenza Veli poświęcony ofiarom budowy tunelu kolejowego. Do osad Albinasca i Brugnasco poprowadzono utwardzoną drogę dopiero po scaleniu gruntów w 1958 roku, dlatego dawniej były one wyraźnie odcięte od doliny. Kiedy przyjechać? Najlepszy moment to sobota przed 11 czerwca, kiedy w kaplicy odprawia się coroczną mszę ku czci św. Barnaby, którego święto przypada właśnie 11 czerwca. Poza tym dniem wnętrze zwykle bywa zamknięte, a stałych godzin zwiedzania nie podano, więc zewnętrzne oględziny najlepiej połączyć ze spacerem po osadzie i okolicy Airolo. Szczegółowe informacje można uzyskać w biurze informacji turystycznej Ticino pod numerem +41 91 825 70 56. Najczęstsze pytania Czy oratorium San Barnaba jest w centrum Airolo? Nie. Znajduje się w Brugnasco, osadzie należącej administracyjnie do gminy Airolo. Z jakiego okresu pochodzi kaplica? Z końca XVI wieku. Drewniany ołtarz wspomniano już w 1567 roku. Kiedy odbywa się nabożeństwo? Raz w roku, w sobotę przed 11 czerwca, w dniu poprzedzającym święto św. Barnaby. Czy w środku są freski? Dostępne opisy ich nie wymieniają. Obiekt cenny jest raczej jako skromna, zachowana kaplica wiejska niż galeria sztuki.

Église de Montpreveyres

Montpreveyres

Église de Montpreveyres to reformowany kościół parafialny (temple) w miejscowości Montpreveyres w szwajcarskim kantonie Vaud. Świątynia stoi w dystrykcie Lavaux-Oron, na wschodnim skraju wyżyny Haut-Jorat, na wysokości około 800 m n.p.m. Obecny budynek pochodzi z połowy XVIII wieku i zastąpił dawny kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Parafia w Montpreveyres jest poświadczona źródłowo od 1228 roku. Jeszcze przed 1160 rokiem działał tu przeorat założony przez kanoników z Wielkiego Św. Bernarda, który służył jako punkt postojowy na szlaku z Lozanny do Moudon. Średniowieczny kościół św. Wawrzyńca został rozebrany, a w latach 1757–1758 w jego miejscu wzniesiono obecny temple. Kolejne zmiany były stosunkowo niewielkie: w 1818 roku budynek zmodernizowano, a renowacje przeprowadzono w 1895 i 1949 roku. Od 1828 roku do parafii należało także sąsiednie Corcelles-le-Jorat, a w latach 1828–1837 również Les Cullayes. Co zobaczysz na miejscu? To skromna wiejska świątynia protestancka, typowa dla kantonu Vaud po reformacji: prosta bryła z XVIII wieku, bez bogatej dekoracji, przeznaczona przede wszystkim do nabożeństw i kazań. Warto potraktować ją jako element spaceru po wsi, a nie samodzielny cel całodniowej wycieczki. Połóż nacisk na otoczenie: rozległy krajobraz wyżyny Jorat, pola i lasy oraz widoki w stronę Lavaux. Wokół wsi rozciągają się tereny Jorat, jednego z najbardziej wiejskich zakątków kantonu, położonego między Lozanną a doliną Broye. Dzięki temu wizyta w kościele dobrze łączy się z krótką wycieczką po okolicznych polnych i leśnych drogach. Jak dojechać do Montpreveyres? Miejscowość leży na trasie historycznej drogi Lozanna–Moudon, na północny wschód od Lozanny. Najwygodniej dojechać samochodem; współrzędne kościoła to 46,5842 N, 6,7481 E. Rozkłady autobusów regionalnych sprawdź przed wyjazdem, ponieważ w małych wsiach Jorat kursy bywają rzadsze niż w miastach. Kiedy przyjechać? Najlepiej wiosną, latem i wczesną jesienią, gdy pogoda sprzyja pieszym wędrówkom po Jorat i okolicy. Kościół jest czynną świątynią parafialną, dlatego wnętrze bywa dostępne przede wszystkim podczas nabożeństw i wydarzeń lokalnych; z zewnątrz obejrzysz go o każdej porze. Najczęstsze pytania Czy Église de Montpreveyres jest kościołem katolickim? Nie. To temple, czyli kościół reformowany (protestancki), zgodnie z tradycją kantonu Vaud. Z którego wieku pochodzi obecny budynek? Z XVIII wieku: wzniesiono go w latach 1757–1758, w miejscu starszego kościoła św. Wawrzyńca. Kiedy kościół był remontowany? W 1818 roku przeprowadzono modernizację, a renowacje w 1895 i 1949 roku. Jak długo zwiedza się kościół? Na obejrzenie świątyni i jej otoczenia wystarczy zwykle 15–30 minut; sensownie łączyć wizytę ze spacerem po okolicy Jorat.

Sri Sivasubramaniar Temple

Adliswil

Sri Sivasubramaniar Temple w Adliswil to hinduistyczna świątynia tamilska przy Sihlweg 3, w dolinie rzeki Sihl, na południowych obrzeżach Zurychu. Według Wikipedii to największy i najbardziej znany hinduistyczny przybytek w Szwajcarii, a dla lankijskich Tamilów mieszkających w kraju – ważne centrum religijne i kulturalne. Czym jest ta świątynia i kto ją założył? Obiekt powstał w 1994 roku jako fundacja non-profit. W latach 90. w kantonie Zurych działało towarzystwo międzyreligijne, które wspierało budowę duchowego i kulturalnego ośrodka dla Tamilów ze Sri Lanki – w Szwajcarii żyje ich według szacunków 30–35 tysięcy. Miejscem stał się dawny budynek fabryczny nad Sihl. Na początku nabożeństwa odbywały się tylko w piątkowe wieczory. Komu jest poświęcona? Głównym bóstwem jest Murugan, zwany też Subramaniarem – tamilski bóg wojny i zwycięstwa, syn Śiwy. W świątyni czci się również Śiwę, Ganeśę (Maha Ganapathy) oraz boginie Durgę i Rajarajeswari Ammal. Metalowe wizerunki bóstw ustawiono w 2000 roku, a od tego czasu modlitwy odbywają się codziennie. Co zobaczysz i kiedy warto przyjechać? Wieczorna puja zaczyna się codziennie około 19:30, a we wtorki i piątki odprawia się trzy nabożeństwa. To najlepszy moment, by zobaczyć obrzęd: ofiary, muzykę i kapłanów w tradycyjnych strojach. Największe wydarzenie to doroczny festiwal w sierpniu, który trwa 10–12 dni. W kalendarzu są też Navarathiri, Skandashasty, Gowery Kappu i Thirivenpa. Z zagranicy sprowadzano kapłanów na uroczystość Maha Kumbabishekam, czyli ponowne poświęcenie świątyni. Jak się zachować podczas wizyty? To czynne miejsce kultu, nie muzeum. Zdejmij buty przed wejściem do sali modlitewnej, ubierz się skromnie (osłonięte ramiona i kolana) i zapytaj, zanim zaczniesz fotografować. Godziny i terminy świąt mogą się zmieniać – przed wyjazdem sprawdź je w świątyni. Dane kontaktowe podawane w ogłoszeniach: telefon 044 709 06 30. Jak dojechać? Adliswil leży tuż za granicą miasta Zurych, w dolinie Sihl. Dojedziesz tu pociągiem S4 z Zurychu lub samochodem; adres do nawigacji to Sihlweg 3, 8134 Adliswil. Najczęstsze pytania Czy mogę wejść do świątyni jako turysta? Tak, goście są mile widziani, jeśli zachowują szacunek wobec wiernych i zasady obowiązujące w środku. Kiedy najlepiej zobaczyć nabożeństwo? Wieczorem, około 19:30. We wtorki i piątki odbywają się trzy puje, więc dzieje się wtedy najwięcej. Kiedy odbywa się główny festiwal? Co roku od sierpnia, przez 10–12 dni. Dlaczego część wspólnoty działa w Dürnten? Lokal w Adliswil stał się za ciasny, dlatego część społeczności otworzyła osobną świątynię Sri Vishnu Thurkkai Amman w Dürnten.

Temple de Villars

Villars-sur-Ollon

Temple de Villars to protestancka świątynia reformowana w Villars-sur-Ollon, alpejskim kurorcie w kantonie Vaud w Szwajcarii. Stoi przy wjeździe do miejscowości, więc większość przyjezdnych mija ją już na początku pobytu. Kościół zbudowano w 1961 roku i do dziś działa jako czynne miejsce nabożeństw. Skąd się wziął kościół reformowany w Villars? Villars rozwijało się jako kurort od drugiej połowy XIX wieku. Przełomem była droga do Ollon z 1868 roku, a potem kolej Bex–Villars z 1901 roku. W 1913 roku otwarto hotel Villars-Palace, który w 1968 roku przejął Club Méditerranée. Wraz z napływem turystów i stałych mieszkańców rosły potrzeby wspólnoty religijnej. Wcześniej Villars podlegało kościelnie Ollon i Huémoz. Samodzielną parafię reformowaną utworzono tu w 1947 roku, a świątynię wzniesiono w 1961 roku. Czym wyróżnia się ta świątynia na tle innych kościołów w Villars? W kurorcie działa kilka wyznań. Kościół anglikański pochodzi z 1883 roku, kaplica z 1888 roku, a katolicki kościół z 1955 roku. Temple de Villars to najmłodszy z nich i jedyny kościół reformowany w miejscowości. Nie jest zabytkiem z epoki belle époque jak okoliczne hotele, lecz powojennym budynkiem, który odzwierciedla rozwój Villars w XX wieku. Jeśli interesuje Cię architektura kurortu, warto zestawić go z kościołem anglikańskim, który stoi w tej samej miejscowości, ale jest odrębnym obiektem. Co się tu dzieje dzisiaj? Od 2000 roku Villars należy do wspólnej parafii Ollon-Villars, która połączyła dawne parafie Ollon, Huémoz i Villars. Nabożeństwa odbywają się w świątyni regularnie, a raz w roku organizowane jest tu święto parafialne. Co miesiąc, w pierwszą sobotę o godzinie 18:00, w kościele odbywa się modlitwa ekumeniczna otwarta dla wszystkich. Wnętrze nie jest atrakcją muzealną z biletem, więc wizytę najlepiej dopasować do godzin nabożeństw lub wydarzeń. Zachowaj ciszę i zwyczajowy szacunek dla miejsca kultu. Jak trafić do świątyni? Kościół leży przy wjeździe do Villars-sur-Ollon, na wysokości około 1300 m n.p.m. (współrzędne ok. 46,300 N, 7,052 E). Do miejscowości dojedziesz drogą z Ollon lub koleją z Bex, która kursuje na tej trasie od 1901 roku. Ze świątyni jest blisko do centrum kurortu, gdzie znajdziesz sklepy, restauracje i wyciągi, więc łatwo połączyć krótką wizytę ze spacerem po miejscowości. Kiedy warto przyjechać? Villars ma sezon zimowy narciarski i letni, górski. Sama świątynia jest dostępna przez cały rok, ale najlepiej zajrzeć tu w czasie, gdy odbywają się nabożeństwa lub pierwszosobotnia modlitwa ekumeniczna. Dokładne godziny sprawdź w ogłoszeniach parafii Ollon-Villars lub w informacji turystycznej Alpes vaudoises. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Temple de Villars? Świątynię zbudowano w 1961 roku. Parafię reformowaną w Villars utworzono wcześniej, w 1947 roku. Czy w kościele odbywają się nabożeństwa? Tak. Odbywają się regularnie, a w pierwszą sobotę każdego miesiąca o 18:00 organizowana jest modlitwa ekumeniczna. Czy to ten sam kościół co kościół anglikański w Villars? Nie. Kościół anglikański to osobny budynek z 1883 roku. Temple de Villars należy do Kościoła reformowanego. Do jakiej parafii należy świątynia? Od 2000 roku do parafii Ollon-Villars, która obejmuje także dawne parafie Ollon i Huémoz.

Église anglicane

Villars-sur-Ollon

Église anglicane w Villars-sur-Ollon to kaplica anglikańska w samym centrum alpejskiego kurortu w kantonie Vaud. Dziś pełni podwójną rolę: jest kaplicą szkoły Aiglon College i miejscem spotkań anglojęzycznej wspólnoty, znanej jako Villars English Church. Budynek stoi tuż obok hotelu Palace i przypomina czasy, gdy w Villars zimowali pierwsi brytyjscy goście. Skąd w Villars kościół anglikański? Pionierami szwajcarskiej turystyki byli w dużej mierze Brytyjczycy, a płaskowyż nad Ollon stał się jednym z wczesnych ośrodków sportów zimowych, które ci goście cenili. Kapelanię w Villars odnotowano na liście Colonial and Continental Church Society już w 1867 roku. Sama wspólnota podaje, że działa w miejscowości od 1883 roku, a uroczyste otwarcie kościoła przypada według niej na 27 lipca tego roku. Inna relacja, przypisywana badaczowi Schniewindowi, mówi o kaplicy wzniesionej w 1880 roku przez właściciela hotelu Grand Muveran, później rozebranej, oraz o nowym kościele z 1954 roku. Historycy nie uzgodnili obu wersji, więc dokładna chronologia pozostaje sporna. Co zobaczysz na miejscu? Kaplica jest niewielka i służy przede wszystkim do nabożeństw. Znajduje się w niej tablica pamiątkowa ku czci 31 narciarzy. Przez dziesięciolecia świątynia należała do Commonwealth & Continental Church Society (późniejszego Intercontinental Church Society), a w 1996 roku kupił ją Aiglon College i ponownie poświęcił w maju tego samego roku. W czasach, gdy reformowany Kościół kantonu Vaud nie miał jeszcze własnej świątyni w Villars, odprawiano tu także jego nabożeństwa. Korzystała z niej również holenderska wspólnota protestancka. Nie mylić z protestancką świątynią reformowaną w tej samej miejscowości, to odrębny budynek z innej tradycji. Kiedy odbywają się nabożeństwa? Wspólnota zbiera się w Aiglon Chapel. Nabożeństwo o 10:00 odbywa się w pierwszą niedzielę miesiąca, w pozostałe niedziele o 18:00. Od 1980 roku Villars obsługuje kapelania All Saints w Vevey, a poza sezonem spotkania przenoszą się do kaplicy w murach Aiglon College. Terminy warto sprawdzić na stronie wspólnoty, bo mogą się zmieniać z sezonem. Jak dotrzeć? Villars-sur-Ollon leży nad doliną Rodanu. Najwygodniej dojechać z Bex lub Aigle, skąd kolejka zębata i autobusy docierają do centrum kurortu. Kaplica znajduje się w centrum wsi, więc od stacji idzie się pieszo kilka minut. Najczęstsze pytania Czy Église anglicane to to samo co Temple de Villars? Nie. Église anglicane to kaplica anglikańska przy Aiglon College, a Temple de Villars to osobna świątynia protestancka tradycji reformowanej. Czy można wejść do środka poza nabożeństwami? Kaplica należy do Aiglon College, który jest szkołą z internatem. Najpewniej zwiedzać ją przy okazji nabożeństwa, gdy jest otwarta dla wspólnoty. W jakim języku odprawiane są nabożeństwa? Po angielsku. Wspólnota ma międzynarodowy charakter. Kiedy powstał kościół? Wspólnota podaje rok 1883. Starsze źródła wspominają o kapelanii już w 1867 roku, a o kaplicy hotelowej z 1880 roku.

Synagogue du judaïsme libéral

Beith GIL – synagoga liberalnej gminy żydowskiej w Genewie to dom modlitwy Communauté Juive Libérale de Genève (GIL), położony przy Route de Chêne 43, na lewym brzegu Rodanu, w dzielnicy na wschód od centrum. To jedyny taki obiekt w mieście: gmina należy do nurtu liberalnego (reformowanego), a nie ortodoksyjnego. Czym jest GIL i skąd się wzięła ta gmina? Gmina powstała 7 grudnia 1970 roku jako Groupe Israélite Libéral, a później zmieniła nazwę na Communauté Juive Libérale de Genève. Od początku towarzyszył jej rabin François Garaï, związany z nią od 1969 roku i uważany za założyciela pierwszej liberalnej wspólnoty żydowskiej w Szwajcarii. Jej początki były skromne: spotkania odbywały się w prywatnej bibliotece, potem w wynajętej sali przy rue Moillebeau, a następnie na quai du Seujet, dokąd gmina przeniosła się w listopadzie 1984 roku. Jak wygląda budynek? Obecna siedziba została zbudowana z myślą o potrzebach wspólnoty i otwarta 15 marca 2010 roku. Mieści synagogę oraz sale na zajęcia, spotkania i wydarzenia gminy. To współczesny obiekt użytkowy, a nie zabytek – wartość dla zwiedzającego leży w poznaniu żywej wspólnoty i jej tradycji liberalnej. Czy można zwiedzać synagogę? Jest to czynny dom modlitwy, więc wizyta wymaga ustalenia terminu. Gmina i organizacje międzywyznaniowe przyjmują zorganizowane grupy – w Szwajcarii romandzkiej organizowane są tematyczne wizyty w synagogach, także liberalnej. Przed przyjazdem skontaktuj się z sekretariatem gminy przez stronę gil.ch i zapytaj o godziny, zasady wejścia i kontrolę bezpieczeństwa. Zabierz dokument tożsamości, a na nabożeństwo ubierz się skromnie. Jak dotrzeć? Route de Chêne to jedna z głównych arterii wschodniej Genewy, prowadząca z okolic Eaux-Vives w stronę Chêne-Bougeries. Z centrum dojedziesz tu komunikacją miejską TPG w kilkanaście minut; dokładny rozkład sprawdź w aplikacji przewoźnika. Współrzędne obiektu: 46,2005 N, 6,1708 E. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Dzielnica Eaux-Vives sąsiaduje z Jeziorem Genewskim i parkami nadbrzeżnymi, a stare miasto z katedrą Saint-Pierre jest w zasięgu krótkiej podróży. Dobrze połączyć wizytę ze spacerem po lewym brzegu. Najczęstsze pytania Czy to ortodoksyjna synagoga? Nie. GIL to gmina liberalna (reformowana), która zaczęła działać w 1970 roku. Kiedy otwarto obecny budynek? 15 marca 2010 roku; wcześniej gmina korzystała z lokali przy rue Moillebeau i quai du Seujet. Gdzie dokładnie jest synagoga? Pod adresem Route de Chêne 43, 1208 Genewa. Starsze wykazy podają inny adres (chemin Ella-Maillart), dlatego przed wizytą sprawdź dane na gil.ch. Czy mogę wejść bez zapowiedzi? Lepiej nie. To czynny obiekt religijny, a wejście zwykle wymaga wcześniejszego kontaktu z gminą.

St-Michael church

Sankt German

Kościół skalny św. Michała (Felsenkirche St. Michael) stoi w Raron, w szwajcarskim kantonie Valais, w pobliżu osady Sankt German. To nowoczesna świątynia wykuta we wnętrzu wzgórza zamkowego, poświęcona w 1974 roku. Co to za miejsce? Kościół powstał według projektu architekta Donata Ruffa. Prace trwały około trzech lat, a cała budowla mieści się wewnątrz skały, jak jaskinia. Jedno ze źródeł turystycznych opisuje ją jako największy w Europie nowoczesny kościół w całości wykuty w skale. Wnętrze ma pomieścić około 500 osób. Dlaczego okolica nazywa się Sankt German? Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii (HLS) pierwotnym ośrodkiem kościelnym tej części doliny Rodanu był właśnie St. German, gdzie obiekt kultu istniał prawdopodobnie już w VIII lub IX wieku. Kościół w samym Raron podniesiono do rangi parafialnego dopiero w 1299 roku. Nazwa osady przypomina więc o najstarszych dziejach chrześcijaństwa w okolicy. Co jeszcze zobaczysz obok? Wyżej, na skalnym cyplu, stoi kościół obronny św. Romana (Burgkirche), zbudowany przez Ulricha Ruffinera mniej więcej w latach 1510–1517. Wieża została częściowo zniszczona podczas konfliktu o Raron w 1417 roku, a świątynię odnowiono w latach 70. XX wieku. Na cmentarzu po południowej stronie spoczywa poeta Rainer Maria Rilke, pochowany tu w 1927 roku. Przy kościele działa małe muzeum w dawnej plebanii, otwarte według informacji prasowych od czerwca do września. Jak dojść? Z dworca w Raron (ok. 639 m n.p.m.) przez okolice szkoły do kościoła skalnego i dalej do Burgkirche (ok. 702 m n.p.m.) idzie się około 20 minut asfaltową drogą, miejscami stromo. Z centrum wsi podejście do kościoła obronnego zajmuje około 15 minut. Kiedy przyjechać? Wzgórze zamkowe najlepiej zwiedzać od późnej wiosny do jesieni, gdy działa muzeum, a droga jest sucha. Aktualne godziny otwarcia sprawdź w biurze informacji turystycznej Raron-Niedergesteln (Bahnhofstrasse 16, tel. +41 27 934 31 00). Najczęstsze pytania Czy Sankt German to osobna miejscowość? To część okolicy Raron. Nazwa wiąże się z dawnym ośrodkiem kościelnym, o którym wspomina HLS. Kto zaprojektował kościół skalny? Architekt Donat Ruff. Świątynię poświęcono w 1974 roku po około trzech latach budowy. Czy można zobaczyć grób Rilkego? Tak, znajduje się przy południowej ścianie kościoła św. Romana, kilka minut ponad kościołem skalnym. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Samo wnętrze to krótka wizyta. Z dojściem z dworca i kościołem obronnym zaplanuj około godziny.

hermitage of Notre-Dame du Scex

Saint-Maurice

Pustelnia Notre-Dame du Scex w Saint-Maurice to kaplica z przylegającą pustelnią, wciśnięta w pionową ścianę skalną nad miastem w szwajcarskim kantonie Valais. Wisi około 90 metrów nad doliną Rodanu, a z tarasu widać dachy miasta, opactwo i wąski przesmyk między górami. Miejscowi nazywają ją też Notre-Dame du Rocher. Czym jest to miejsce i skąd się wzięło? Tradycja wiąże początki sanktuarium ze świętym Amatem (Amé), mnichem z opactwa św. Maurycego. Według przekazów opuścił klasztor na początku VII wieku i zamieszkał w skalnej niszy, poświęcając ją Maryi. W latach 1958–1959, podczas prac restauratorskich, archeolodzy odkryli fundamenty wcześniejszej kaplicy, prawdopodobnie z końca VIII wieku. Obecny budynek to efekt kolejnych rozbudów z czasów nowożytnych; źródła różnie datują jego główną bryłę (XVII lub XVIII wiek). Przez stulecia mieszkali tu pustelnicy, a mała pustelnia obok kaplicy bywa zamieszkana do dziś. Co zobaczysz na miejscu? Kaplicę w skale z rzeźbą Madonny z Dzieciątkiem z XIII wieku w centralnej niszy. Witraże i antependium autorstwa Alberta Chavaza z 1959 roku. Dobudówkę w stylu art déco z 1940 roku, zaprojektowaną przez Alexandre'a Cingrię dla grupy św. Łukasza i św. Maurycego. Figurę świętego Amata dłuta Rogera Gaspoza z 2011 roku, ustawioną w pobliżu. Widok na Saint-Maurice i dolinę Rodanu. Sama pustelnia jest prywatna i zwykle zamknięta dla zwiedzających. Wewnątrz kaplicy ruch odbywa się w ramach otwarcia sanktuarium lub zwiedzania z przewodnikiem organizowanego przez lokalną informację turystyczną. Jak dojść do kaplicy? Na skałę prowadzi stroma ścieżka o przewyższeniu około 90 metrów, z mniej więcej 480–500 schodami (źródła podają różne liczby). Droga jest oznaczona stacjami Drogi Krzyżowej, więc ma charakter pielgrzymkowy. Start znajduje się w centrum Saint-Maurice, niedaleko opactwa. Zabierz wygodne buty z dobrą przyczepnością. Kiedy odwiedzić Notre-Dame du Scex? Najlepszy czas to późna wiosna, lato i wczesna jesień. Od 1 listopada do końca marca informacja turystyczna odradza wchodzenie z powodu dużego ryzyka osuwania się skał, a ścieżka bywa wtedy zamknięta. Przed wyjazdem sprawdź aktualny status na stronie Saint-Maurice Tourisme. Najczęstsze pytania Czy wejście jest płatne? Zasady wstępu i ewentualne opłaty za zwiedzanie z przewodnikiem sprawdź w informacji turystycznej Saint-Maurice Tourisme. Czy można wejść do pustelni? Nie, pustelnia obok kaplicy nie jest udostępniana publicznie. Zwiedzający oglądają kaplicę i taras widokowy. Ile trwa wejście? Czeka na Ciebie około 480–500 stopni; na podejście, zwiedzanie i zejście zarezerwuj około godziny. Czy to miejsce nadaje się dla dzieci i seniorów? Podejście jest strome i długie, więc wymaga przeciętnej kondycji. Osobom z problemami z kolanami lub chodzeniem po schodach trudniej będzie dotrzeć na górę.