Obiekty Sakralne w Szwajcarii

Rein church

Rüfenach

Reformowany kościół parafialny w Rein stoi we wsi Vorderrein, będącej częścią gminy Rüfenach w okręgu Brugg (kanton Argowia, Szwajcaria). To skromna, historyzująca budowla z połowy XIX wieku, otoczona zabytkowymi zabudowaniami dawnej plebanii. Jaka jest historia kościoła w Rein? Pierwszy kościół w tym miejscu miał patrona św. Leodegara (Leodegara z Autun) i według opracowań powstał jako dworska świątynia klasztoru Murbach-Lucerna. Tradycja sięga IX wieku, a pierwsza pewna wzmianka w źródłach pochodzi z 1175 roku. Średniowieczny budynek miał romańską wieżę i nawę, późnogotycki chór oraz przedłużenie nawy ku zachodowi z 1715 roku. Z powodu złego stanu technicznego rozebrano go w 1863 roku. Prawo patronatu przechodziło przez wieki z rąk do rąk: w 1291 roku klasztor lucerński utracił je na rzecz Rudolfa I Habsburga, w 1345 roku otrzymał je klasztor Wittichen, a po 1544 roku trafiło ostatecznie do miasta Brugg (dwie trzecie) i Berna (jedna trzecia). Jak wygląda obecny kościół? Obecną budowlę wzniesiono w latach 1863–1864 według projektu zuryskiego inspektora budowlanego Johanna Caspara Wolffa z 1858 roku. Wzorem był kościół w Töss w kantonie Zurych. Późniejsze zmiany to elektryczne ogrzewanie z 1927 roku, remont wieży i dachu w 1937/38 (architekt Carl Froelich z Brugg) oraz gruntowna przebudowa wnętrza w 1961 roku, która usunęła większość pierwotnego wyposażenia. Zachowały się malowidła z 1909 roku pod obniżonym stropem. Co jeszcze warto zobaczyć obok? Kościół tworzy chronioną grupę zabytkową z plebanią, stodołą parafialną i pralnią. Plebanię zbudowano na nowo w latach 1788–1789 według planu berneńskiego mistrza budowlanego Emanuela Zehendera. Inwentarz zabytków Argowii uznaje zespół za zachowany w całości i ważny dla krajobrazu wsi. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Rein leży w okolicy Brugg, w sąsiedztwie Rüfenach, w północnej części Argowii. Kościół jest czynną świątynią parafii, do której kościelnie należy także Rüfenach, więc wnętrze bywa otwarte głównie podczas nabożeństw. Zewnętrzną bryłę i zespół plebański można obejrzeć o każdej porze roku w trakcie spaceru po wsi. Najczęstsze pytania Czy Rein to osobna miejscowość? Rein było odrębną gminą do 1898 roku, kiedy decyzją Wielkiej Rady kantonu Argowia połączono je z Rüfenach. Składa się z Vorderrein (z kościołem) i Hinterrein. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Obecny budynek pochodzi z lat 1863–1864. Poprzednik, częściowo romański, istniał od średniowiecza, a jego początki łączy się z IX wiekiem. Czy to kościół katolicki? Nie, to reformowany (ewangelicko-reformowany) kościół parafialny, należący do Kościoła Reformowanego Argowii. Czy zabytek jest chroniony? Tak. Kościół figuruje w inwentarzu zabytków kantonu Argowia pod numerem RUA901 wraz z plebanią, stodołą i pralnią.

Temple de Mex

Mex (VD)

Temple de Mex to protestancki kościół w centrum wsi Mex w kantonie Vaud, w zachodniej Szwajcarii, tuż za zachodnimi rogatkami aglomeracji Lozanny. Budowla ma średniowieczne korzenie, a jej wnętrze zdobią malowidła z początku XX wieku i witraże z lat siedemdziesiątych. To spokojny przystanek dla miłośników małych wiejskich świątyń i architektury sakralnej Romandii. Co to za budowla i jaka jest jej historia? Dzisiejsza świątynia reformowana to dawny kościół pod wezwaniem św. Marii Magdaleny. Parafia istniała tu już w 1228 roku, a samo założenie sięga epoki średniowiecza. W latach 1580–1582 kościół częściowo przebudowali murarze Antoine Vallon i André Petter. Kolejny duży remont przypadł na trzecią ćwierć XVII wieku. Około 1790 roku podwyższono mury i, jak wynika ze źródeł, dodano niewielką wieżyczkę dzwonniczą. Mex przeszło na protestantyzm w 1575 roku, czyli w czasie, gdy Berno zarządzało tą częścią Vaud. Od tego czasu dawny kościół katolicki służy wspólnocie reformowanej, stąd francuskie określenie „temple”. Co zobaczysz na miejscu? Okna w stylu późnego gotyku w elewacjach, pozostałość po przebudowach XVI wieku. Malowidła ścienne wykonane w latach 1908–1909 przez Louisa Riviera. Witraże autorstwa Yoki z 1979 roku, nadające wnętrzu współczesny akcent. Otoczenie wsi wpisanej do federalnego inwentarza ISOS, czyli szwajcarskiego spisu chronionych zespołów zabudowy. Świątynia jest niewielka, więc zwiedzanie zajmie kwadrans. Najlepiej połączyć je ze spacerem po wsi. Jak dojechać do Mex? Wieś leży na wysokości około 492 m n.p.m., a świątynia stoi w jej centrum (współrzędne: 46,578 N, 6,552 E). Z Lozanny to krótka jazda samochodem, a wielu mieszkańców dojeżdża stąd do pracy w regionie lozańskim. Komunikację publiczną zapewnia linia autobusowa łącząca Mex z Crissier, skąd są dalsze połączenia w stronę Lozanny. W średniowieczu przez Mex biegła droga z Lozanny do Jougne, ważny szlak w stronę Francji. Kiedy odwiedzić Mex? Wieś liczy około 830 mieszkańców i ma wiejski charakter, więc o każdej porze roku jest tu cicho. Najprzyjemniej zwiedza się ją w ciągu dnia przy dobrej pogodzie, gdy widać okolicę z pagórkami Gros-de-Vaud. Stałych godzin zwiedzania nie podajemy, a wnętrze najłatwiej obejrzeć w czasie nabożeństw i wydarzeń parafialnych. Jeśli zależy Ci na malowidłach i witrażach, sprawdź wcześniej informacje u parafii reformowanej EERV. Najczęstsze pytania Czy Temple de Mex to to samo co miejscowość Mex w Valais? Nie. Opisywana świątynia stoi w Mex w kantonie Vaud. Wieś o tej samej nazwie w Valais leży koło Saint-Maurice, w zupełnie innej części kraju. Z jakiej epoki pochodzi świątynia? Ma średniowieczne początki, parafia istniała w 1228 roku. Obecny kształt to efekt przebudów z lat 1580–1582, XVII wieku oraz około 1790 roku. Kto namalował malowidła we wnętrzu? Malowidła ścienne z lat 1908–1909 są dziełem Louisa Riviera. Witraże z 1979 roku wykonał Yoki. Czy można wejść do środka? Wnętrze jest dostępne w czasie nabożeństw lub wydarzeń parafialnych. Stałych godzin zwiedzania nie podajemy, więc warto skontaktować się z parafią.

evangelical-reformed church

Remigen

Kościół ewangelicko-reformowany w Remigen (Evangelisch-reformierte Kirche, Kirchmatt) to średniowieczna świątynia parafialna w gminie Remigen w kantonie Argowia. Stoi w dystrykcie Brugg, około trzech kilometrów na północny zachód od miasta Brugg. To jeden z najstarszych obiektów w okolicy i chroniony zabytek kantonalny. Jak stary jest kościół w Remigen? Pierwsza budowla powstała w XI lub XII wieku. Z romańskich czasów zachowała się zachodnia część muru południowego, miejscami widoczna do dziś. Około połowy XV wieku kościół rozbudowano w kierunku wschodnim i północnym. Około 1460 roku dobudowano od zachodu wieżę; łączenie murów jest dobrze widoczne. Ostatnia duża przebudowa miała miejsce w latach 1957–1958: poszerzono wtedy nawę na północ i urządzono nowoczesne wnętrze. Co zobaczysz na miejscu? Bryła jest prosta: prostokątna nawa bez wydzielonego prezbiterium, kryta stromym dachem dwuspadowym. Wieńczy ją wieża z charakterystycznym zakończeniem określanym lokalnie jako „Käsbissen" (kawałek sera). W wieży znajdują się ostrołukowe, podwójne otwory dzwonowe. We wschodniej ścianie jest dwudzielne okno ostrołukowe z maswerkiem, odnowione w 1958 roku, z nowoczesnym witrażem W. Kaufmanna z tego samego roku. Ściana południowa ma dwa wąskie, wysokie otwory prostokątne. We wnętrzu, na ścianie południowej, zachowało się późnogotyckie malowidło ścienne ze sceną z aniołem. To fragment dawnego, dwupoziomowego cyklu o legendzie św. Piotra. Uwagę zwraca też żelazny mechanizm zegarowy z 1535 roku, sygnowany „LLW" (Lorenz Liechti, Winterthur). Dlaczego warto tu zajrzeć? Kanton Argowia objął kościół ochroną 5 lipca 1948 roku. Obiekt ma kategorię B, czyli znaczenie regionalne, a ochrona dotyczy całej budowli. Dla miłośników architektury sakralnej to czytelny przykład wiejskiego kościoła, który przez prawie tysiąc lat rozbudowywano warstwa po warstwie: romański mur, gotycka wieża i modernistyczne wnętrze z lat pięćdziesiątych. Gdzie leży Remigen? Wieś znajduje się w strefie przejściowej między Jurą Fałdową a Jurą Tablicową, na powierzchni około 7,9 km². Pierwszą wzmiankę o miejscowości datuje się na rok 1064, gdy należała do dóbr Rein podległych benedyktyńskiemu opactwu Murbach w Alzacji. Pod koniec 2022 roku mieszkało tu około 1360 osób. Współrzędne kościoła to około 47,516 N, 8,187 E. Najczęstsze pytania Z jakiej epoki pochodzi kościół? Najstarsze fragmenty są z XI–XII wieku, wieża z około 1460 roku, a obecny kształt wnętrza z remontu 1957–1958. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, od 1948 roku podlega ochronie kantonalnej jako obiekt o znaczeniu regionalnym (kategoria B). Co jest najcenniejsze we wnętrzu? Późnogotyckie malowidło ścienne z aniołem z cyklu o św. Piotrze oraz zegar z 1535 roku. Gdzie szukać kościoła? W centrum wsi Remigen, przy ulicy Kirchmatt, niedaleko miasta Brugg.

roman catholic parish church of St. Mary

Windisch

Rzymskokatolicki kościół parafialny St. Maria (Katholische Pfarrkirche St. Maria) w Windisch to modernistyczna świątynia w kantonie Argowia, zbudowana w latach 1963–1965. Stoi w Windisch, w sąsiedztwie Brugg, i jest dobrym przykładem szwajcarskiej architektury sakralnej połowy XX wieku. Kościół figuruje w kantonalnym inwentarzu zabytków budowlanych pod numerem INV-WIN929. Czym wyróżnia się ten kościół? Projekt przygotowali zuryscy architekci Ruth i Edi Lanners. Inwentarz zabytków Argowii zalicza budowlę do nowoczesności powojennej (Nachkriegsmoderne). Całość tworzą trzy elementy: sam kościół, wolnostojąca dzwonnica oraz centrum parafialne. Taki układ jest typowy dla kościołów budowanych po II wojnie światowej, gdy parafie potrzebowały miejsca zarówno do liturgii, jak i do życia wspólnoty. Skąd wziął się kościół w Windisch? Po wojnie liczba katolików w okolicy rosła. Kirchverein Brugg kupił działkę już w 1950 roku, a budowę rozpoczęto w 1963 roku. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii w 1965 roku powstała tu parafia maryjna, a kościół został wtedy poświęcony. Organy uroczyście zainaugurowano w święto Wniebowstąpienia w 1971 roku. Czy to jedyny kościół w Windisch? Nie. W miejscowości znajduje się też dawny kompleks klasztorny Königsfelden z osobnym kościołem klasztornym, który ma zupełnie inną, średniowieczną historię. Kościół St. Maria jest współczesną świątynią parafialną i warto traktować go jako odrębny cel zwiedzania. Jak zwiedzać? Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc o zwiedzaniu wnętrza najlepiej decydować z uwzględnieniem nabożeństw i uprzejmości wobec wiernych. Zewnętrzną bryłę, dzwonnicę i zabudowania parafialne można obejrzeć z przestrzeni publicznej. Współrzędne obiektu to około 47,475 N, 8,213 E. Windisch leży tuż przy Brugg, więc dojazd jest prosty koleją regionalną lub samochodem, a wizytę łatwo połączyć ze zwiedzaniem Königsfelden i pozostałościami rzymskiego obozu legionowego Vindonissa. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół St. Maria w Windisch? Budowę prowadzono w latach 1963–1965, a poświęcenie nastąpiło w 1965 roku. Kto go zaprojektował? Zuryscy architekci Ruth i Edi Lanners. Czy kościół jest objęty ochroną? Tak, widnieje w inwentarzu zabytków budowlanych kantonu Argowia (INV-WIN929) jako obiekt nowoczesności powojennej. Czy kościół jest tożsamy z kościołem klasztornym Königsfelden? Nie. To dwa osobne obiekty w Windisch: współczesny kościół parafialny oraz średniowieczny kościół klasztorny.

Klosterkirche Königsfelden

Windisch

Klosterkirche Königsfelden w Windisch to dawny kościół podwójnego klasztoru klarysek i franciszkanów w kantonie Argowia, znany przede wszystkim ze średniowiecznych witraży. Dziś należy do Museum Aargau i jest jednym z najważniejszych zabytków sakralnych w północnej Szwajcarii. Jaka jest historia Königsfelden? Klasztor powstał w 1309 roku z fundacji Habsburgów. Impulsem było zabójstwo króla Albrechta I, do którego doszło 1 maja 1308 roku niedaleko przeprawy przez Reuss w pobliżu Windisch. Jego wdowa Elżbieta ufundowała w tym miejscu konwent jako pamiątkę po mężu. Teren leży na dawnym obozie rzymskiego legionu Vindonissa, więc w okolicy zobaczysz też ślady antycznej osady wojskowej. Od 1317 roku w Königsfelden mieszkała Agnieszka Węgierska, córka Albrechta i wdowa po królu Andrzeju III. Nie złożyła ślubów, ale prowadziła stąd politykę na rzecz rodu i dbała o majątek klasztoru. W 1528 roku, po reformacji, konwent zlikwidowano, a nawę z czasem zamieniono na magazyn zboża. Co zobaczysz w kościele? Największą atrakcją są witraże powstałe około 1325–1330 roku. Chór konsekrowano w 1330 roku i prawdopodobnie szkło było wtedy w większości gotowe. Okna nadawały świątyni charakter habsburskiego miejsca pamięci. Pierwotnie szkło zdobiło także nawę, jednak zachowało się tylko w chórze i w oknie zachodnim. Zestaw uchodzi za jeden z najcenniejszych w Szwajcarii, obok przeszkleń chóru katedry w Bernie. Wnętrze jest surowe, typowe dla kościołów żebrackich, dzięki czemu światło przechodzące przez kolorowe szkło robi tym większe wrażenie. Jak dojechać do Königsfelden? Kościół stoi w Windisch, obok miasta Brugg, około 47,48° N, 8,22° E. Dojazd z Zurychu jest prosty: Brugg i Windisch leżą na trasie lokalnych połączeń kolejowych i drogowych w Argowii. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny i zasady wejścia na stronie Museum Aargau. Kiedy warto przyjechać? Najlepszy jest słoneczny dzień, gdy światło mocno przebija się przez witraże w chórze. Zwiedzanie zajmuje zwykle godzinę, a razem z Vindonissą i amfiteatrem rzymskim w pobliżu wystarczy na pół dnia. Najczęstsze pytania Do kogo należy kościół? Od 2009 roku do Museum Aargau, które zarządza także dawnym kompleksem klasztornym. Kto ufundował klasztor? Habsburgowie, po zabójstwie Albrechta I w 1308 roku. Konwent założono w 1309 roku. Czym wyróżniają się witraże? Powstały w latach około 1325–1330 i należą do najważniejszych średniowiecznych zespołów szkła w Szwajcarii. Czy to ten sam obiekt co katolicki kościół w Windisch? Nie. Königsfelden to dawny kościół klasztorny, a w Windisch są też inne świątynie, na przykład katolicki kościół św. Marii.

St. Nikolaus catholic church

Brugg

Kościół św. Mikołaja (St. Nikolaus) w Brugg to neobarokowa katolicka świątynia parafialna w mieście Brugg w kantonie Argowia w północnej Szwajcarii. Poświęcono ją w 1907 roku. To jedyny duży kościół katolicki w mieście, które przez wieki było zdominowane przez protestantyzm, dlatego dobrze pokazuje, jak zmieniała się mapa wyznaniowa regionu na przełomie XIX i XX wieku. Skąd wziął się katolicki kościół w protestanckim mieście? Brugg leży w miejscu, gdzie Aare zwęża się w skalny przesmyk, a miasto od czasów reformacji było reformowane. W drugiej połowie XIX wieku sytuacja zaczęła się zmieniać. Industrializacja i garnizon w Brugg (miejsce szkolenia wojska) ściągnęły do miasta przybyszów z katolickich okolic. W 1898 roku rada miejska zezwoliła katolikom na odprawianie nabożeństw, a niedługo potem powstało stowarzyszenie kościelne. W 1900 roku zakupiono działkę pod świątynię. Samodzielna gmina kościelna powstała formalnie w 1938 roku i obejmowała początkowo cały okręg Brugg. Jak wygląda kościół? Świątynia utrzymana jest w stylu neobarokowym, typowym dla szwajcarskiego budownictwa sakralnego początku XX wieku. Przypisanie autorstwa nie jest jednoznaczne: inwentarz kantonalnej ochrony zabytków wskazuje na Adolfa Gaudy'ego, a przewodnik Towarzystwa Historii Sztuki GSK na Alberta Rimliego. Źródła różnią się też co do czasu budowy (lata 1904–1907). Pewna jest data poświęcenia: 1907. Wnętrze było gruntownie odnawiane w latach 1965–1969. Malowidła ścienne za ołtarzem wykonał Karl Manninger, a organy pochodzą od firmy Metzler. Kościół figuruje wśród obiektów chronionych w kantonie Argowia. Co jeszcze zobaczysz w sąsiedztwie? Obok kościoła stoją dwa budynki parafialne. Stary dom parafialny z lat 1898–1899 zbudował mistrz murarski Jakob Huldi. Nowszy dom z salą parafialną powstał w latach 1924–1925 według projektu badeńskiego architekta Arthura Betschona i stylistycznie nawiązuje do kościoła. Całość tworzy spójny zespół w spokojnej części miasta. Jak dojechać? Brugg ma dobre połączenia kolejowe: pociągi jadą do Zurychu, Baden, Bazylei i Aarau. Z dworca do kościoła dojdziesz pieszo, a miasto jest na tyle małe, że spacer po starówce i zwiedzanie świątyni zmieszczą się w jednej wizycie. Warto połączyć je ze Stadtkirche, czyli reformowanym kościołem miejskim – to inna świątynia, która pozwala porównać oba wyznania. Kiedy zwiedzać? Kościół jest czynną parafią, więc najlepiej odwiedzić go poza godzinami mszy. Wnętrze oglądaj w ciągu dnia, gdy naturalne światło dobrze podkreśla neobarokowe wykończenie. Przy okazji koncertów organowych możesz usłyszeć instrument Metzlera. Aktualne godziny nabożeństw podaje parafia katolicka Brugg. Najczęstsze pytania Kiedy poświęcono kościół św. Mikołaja w Brugg? W 1907 roku. Jest to najlepiej udokumentowana data związana z budową. W jakim stylu jest kościół? Neobarokowym. Wnętrze odnawiano w latach 1965–1969. Czy to ten sam kościół co Stadtkirche? Nie. Stadtkirche jest reformowana, a St. Nikolaus to katolicka parafia miasta. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, figuruje wśród obiektów chronionych w kantonie Argowia.

St. George roman catholic parish church

Bünzen

Kościół parafialny św. Jerzego (Pfarrkirche St. Georg) w Bünzen to neogotycka świątynia w gminie Bünzen, w powiecie Muri, w regionie Freiamt w kantonie Argowia. Zbudowano ją w latach 1860–1862 i uchodzi za najstarszy neogotycki kościół w całym Freiamt. W 2015 roku wnętrze uhonorowano Szwajcarską Nagrodą Ochrony Zabytków (Schweizer Denkmalpreis). Co zobaczysz na miejscu? Kościół to obszerna budowla halowa (Saalkirche) ze smukłą wieżą od frontu, lekko wysuniętą przed lico fasady. Projekt przygotował architekt Caspar Joseph Jeuch z Baden (1811–1895). Prace planistyczne ruszyły w grudniu 1850 roku. Z powodu kłopotów finansowych parafii plany trzeba było kilkakrotnie poprawiać, a ostatecznie zrealizowano wersję trzecią. Największą atrakcją wnętrza jest malarstwo iluzjonistyczne (trompe-l'œil). Dekorację z 1931 roku w dużej mierze utracono, lecz podczas renowacji wnętrza w latach 2012–2014 odtworzono ją. To właśnie ta realizacja przyniosła kościołowi nagrodę z 2015 roku. Organy w świątyni pochodzą z 1980 roku. Jaka jest historia parafii? Patronami kościoła są obecnie św. Jerzy i św. Anna. Parafia podlegała pierwotnie klasztorowi w Muri. Po jego kasacji w 1841 roku prawo patronatu przeszło na kanton Argowia. Proboszcz początkowo nie mieszkał w Bünzen, a od 1788 roku rezydował na plebanii w sąsiednim Boswil. Obecna plebania, stojąca na wschód od kościoła, powstała w 1866 roku. Czy kościół jest chroniony? Tak. Od 1963 roku obiekt objęty jest ochroną kantonalną, a od 1979 roku ochroną federalną. Remonty prowadzono kilkakrotnie: wnętrze w latach 1931–1933 i 1974–1986, elewację w latach 1956–1959 i 1993–1994. Jak trafić i kiedy przyjechać? Kościół stoi w centrum miejscowości Bünzen (współrzędne około 47,311 N, 8,326 E). Bünzen leży w regionie Freiamt, więc wizytę łatwo połączyć z objazdem okolicznych miejscowości, m.in. Muri z dawnym klasztorem i Boswil. Zwiedzanie wnętrza zależy od godzin otwarcia kościoła, więc najlepiej wpaść w ciągu dnia; podczas nabożeństw zachowaj ciszę. Najczęstsze pytania Z jakiego okresu pochodzi kościół św. Jerzego w Bünzen? Z lat 1860–1862. Jest to neogotycka budowla projektu Caspara Josepha Jeucha. Dlaczego wnętrze jest nagradzane? Renowacja z lat 2012–2014 odtworzyła utracone malowidła iluzjonistyczne z 1931 roku, a za całość prac w 2015 roku przyznano Szwajcarską Nagrodę Ochrony Zabytków. Czy kościół jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, ma ochronę kantonalną od 1963 roku i federalną od 1979 roku. Kto jest patronem kościoła? Św. Jerzy oraz św. Anna.

Katholische Kirche Felix und Regula

Katholicki kościół św. Feliksa i Reguli (Kirche St. Felix und Regula) stoi w Zurychu, w dzielnicy Aussersihl (Kreis 4), przy Hardstrasse. To modernistyczny zespół z lat powojennych, który od dziesięcioleci pełni rolę centrum okolicy, a dziś jest zabytkiem chronionym. Co to za miejsce? Kościół poświęcono Felixowi i Regule, świętym uznawanym za patronów Zurychu. Zespół powstał w latach 1949–1951 według projektu architekta Fritza Metzgera (1898–1973). Inwestorem była fundacja Stiftung St. Felix und Regula. W skład kompleksu wchodzą kościół, plebania oraz wolno stojąca wieża. Zespół ma adresy Hardstrasse 76 i 86 oraz Hirzelstrasse 16. Czym wyróżnia się architektura? Inwentarz zabytków kantonu Zurych zwraca uwagę na nietypowy plan. Zamiast tradycyjnego podziału na podłużną nawę i prezbiterium Metzger zastosował układ zgodny z założeniami ruchu liturgicznego. Ławki ustawił półkoliście wokół chóru, a ołtarz stoi swobodnie, tak by wierni gromadzili się wokół niego. Szczupła wieża stoi przy placu Felix-und-Regula-Platz. Inwentarz opisuje ją jako imponujące osiągnięcie inżynierskie, a zarazem jako element, który kształtuje wygląd całej okolicy. Na południowy zachód od niej przylega plebania. Dom parafialny przy Hirzelstrasse dobudowano w latach 1966–1968. Kto współtworzył wnętrze? Przy realizacji pracowali artyści: rzeźbiarz Albert Schilling (1904–1987) oraz malarz witraży Ferdinand Gehr (1896–1996). Ochroną objęto cały zespół oraz oryginalną substancję z czasów budowy, wraz z historycznym wyposażeniem i dziełami sztuki we wnętrzu. Konserwator ocenia obiekt jako zabytek o znaczeniu ponadgminnym. Według rejestru Swiss-Architects w 2013 roku zrealizowano tu projekt biura 10:8 Architekten. Dlaczego Feliks i Regula? Według tradycji zuryskiej Feliks i Regula byli męczennikami, a ich kult przez wieki wiązał się z miastem i jego głównymi kościołami, m.in. Grossmünster. Po zniszczeniu ich grobu w okresie reformacji cześć dla nich trwała dalej w formach pozaliturgicznych. Kościół w Aussersihl kontynuuje to wezwanie w dzielnicy robotniczej, która rozwinęła się na zachód od centrum. Jak dotrzeć? Kościół leży w Kreis 4, nieco ponad kilometr w linii prostej od centrum Zurychu, w pobliżu Hardstrasse. Najwygodniej dojechać miejską komunikacją zuryską lub dojść pieszo z okolic dworca głównego. Informacje o godzinach otwarcia i nabożeństwach podaje parafia katolicka w Zurychu. Najczęstsze pytania Czy kościół jest zabytkiem? Tak. Zespół kościoła, plebanii i wieży jest wpisany do inwentarza ochrony zabytków kantonu Zurych. Kto zaprojektował kościół? Autorem jest Fritz Metzger, a zespół powstał w latach 1949–1951. Co jest w nim wyjątkowego? Półkoliste ustawienie ławek wokół swobodnie stojącego ołtarza oraz smukła, wolno stojąca wieża. Czy warto wejść do środka? Tak, jeśli interesuje Cię architektura XX wieku. Wnętrze zdobią prace Alberta Schillinga i Ferdinanda Gehra.

Bullingerkirche

Zürich

Bullingerkirche w Zurychu to powojenny kościół ewangelicko-reformowany w dzielnicy Hard, należącej do Kreis 4. Świątynię wzniesiono w latach 1953–1956 według projektu braci Hansa i Kurta Pfisterów, pod adresem Bullingerstrasse 4a. Dla szybko rosnącego wówczas Hardu był to pierwszy własny kościół. Skąd nazwa Bullingerkirche? Patronem budynku jest Heinrich Bullinger (1504–1575), zuryski reformator i następca Ulricha Zwingliego na stanowisku przewodniczącego kościoła w mieście. Bullinger kierował zuryskim Kościołem przez blisko pięćdziesiąt lat, a jako autor Drugiego Wyznania Helweckiego z 1566 roku wpłynął na wspólnoty reformowane daleko poza Szwajcarią. Nazwa nawiązuje więc do jednej z kluczowych postaci reformacji w Zurychu. Co zobaczysz na miejscu? Bryłę kościoła charakteryzuje monumentalna, otwarta wieża. Z poziomu ulicy wygląda masywnie, a zawieszone w niej pięć dzwonów robi na zwiedzających zaskakująco skromne wrażenie. Dzwony odlała w 1956 roku firma H. Rüetschi AG z Aarau. Według szwajcarskiego radia SRF to najniżej brzmiący zestaw dzwonów w Zurychu, po słynnym chórze dzwonów kościoła Pauluskirche. Architektura jest typowa dla lat 50. XX wieku: budynek powstał jako ewangelicki kościół parafialny, a nie turystyczna atrakcja, więc warto traktować go jako przykład powojennego budownictwa sakralnego w mieście. Szczegółowy opis projektu znajdziesz w publikacji „Reformierte Kirchen Zürich” (2006, s. 54–57), na którą powołuje się berneński inwentarz budowli sakralnych. Dlaczego kościół jest dziś w wiadomościach? Obecnie Bullingerkirche pełni rolę tymczasowej siedziby zuryskich władz. Podczas przebudowy ratusza (Rathaus) w centrum miasta obraduje tu Kantonsrat, czyli parlament kantonu Zurych, a także Gemeinderat, rada miejska Zurychu. Według SRF oba organy mają wrócić do ratusza prawdopodobnie w 2027 roku. Przed wizytą sprawdź, czy w danym dniu nie odbywają się posiedzenia, bo mogą one wpływać na dostęp do wnętrza. Jak zaplanować wizytę? Kościół leży w Kreis 4, poza ścisłym centrum starego miasta, więc dobrze łączy się ze spacerem po dzielnicach położonych na zachód od dworca głównego. Jeśli interesuje cię reformacja w Zurychu, zacznij od Grossmünster, gdzie działał Zwingli, a następnie odwiedź Bullingerkirche, by zobaczyć, jak pamięć o jego następcy przetrwała w nazwie nowoczesnego kościoła. Dla miłośników architektury powojennej i dźwięku dzwonów to ciekawy przystanek poza utartym szlakiem. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Bullingerkirche? W latach 1953–1956. Autorami projektu są bracia Hans i Kurt Pfister. Jaki to kościół? Ewangelicko-reformowany. Stoi w dzielnicy Hard w Kreis 4 i był pierwszym własnym kościołem tej części Zurychu. Od kogo pochodzi nazwa? Od Heinricha Bullingera, XVI-wiecznego reformatora Zurychu i następcy Zwingliego. Czy w kościele obraduje parlament? Tak, tymczasowo. Kantonsrat i Gemeinderat zasiadają tu na czas remontu ratusza; powrót do niego planowano na 2027 rok. Co wyróżnia wieżę? Jest otwarta i monumentalna, a jej pięć dzwonów z 1956 roku tworzy najniższy zestaw dźwięków w mieście, po Pauluskirche.

Kirche Enge

Zürich

Kirche Enge w Zurychu to reformowany kościół górujący nad dzielnicą Enge, na tarasie Bürgliterrasse nad jeziorem Zuryskim. Budowla z kopułą, wzniesiona w latach 1892–1894, uchodzi za jeden z najważniejszych szwajcarskich kościołów w stylu neorenesansu. Skąd się wzięła Kirche Enge? W 1882 roku parafia Enge oddzieliła się od kościoła św. Piotra i zaczęła szukać własnej świątyni. Dawny dom modlitwy z 1776 roku mieścił około 350 osób, tymczasem w 1880 roku w ówczesnej samodzielnej gminie Enge mieszkało ponad 3500 reformowanych wiernych. Wybór działki trwał latami. Gdy w 1887 roku zebranie parafialne wskazało Bürgliterrasse, zaczął się spór sądowy z właścicielem stojącej tam restauracji, Adolfem Guyerem-Zellerem. Sprawa trafiła do Trybunału Federalnego i zakończyła się na korzyść parafii. Kto zaprojektował kościół i jak wygląda? Autorem projektu jest Alfred Friedrich Bluntschli, architekt i profesor politechniki ETH. Świątynia ma plan krzyża z centralną kopułą. Stoi na wzniesieniu morenowym, dlatego widać ją z daleka, a do głównego portalu prowadzą podwójne schody. Wnętrze podporządkowano zasadom reformowanym: empora i organy znajdują się naprzeciw zgromadzenia, a nie w osobnej części dla duchowieństwa. Obiekt jest ujęty w inwentarzu ISOS jako dominanta widoczna z dużej odległości. Co zobaczysz na miejscu? Kościół najlepiej oglądać z zewnątrz, jako element panoramy dzielnicy, i od wewnątrz, jeśli akurat jest otwarty. Dodatkową atrakcją jest platforma widokowa w kopule z widokiem na miasto i jezioro. Jak wejść na kopułę? Od maja do września co drugi czwartek kościelny prowadzi zwiedzanie wieży i kopuły. Termin sprawdź wcześniej w parafii, bo to wydarzenie cykliczne, a nie stała godzina otwarcia. Jak dojechać? Kirche Enge leży w dzielnicy Enge, na południe od centrum, w okolicy ulic Bluntschlisteig i Grütlistrasse. Z centrum Zurychu dojdziesz tu pieszo wzdłuż jeziora w kilkanaście minut, a spacer można połączyć z parkami Rieterpark i Belvoirpark. Najczęstsze pytania Kiedy powstała Kirche Enge? Budowano ją w latach 1892–1894, a parafia Enge działała od 1882 roku. Kto ją zaprojektował? Alfred Friedrich Bluntschli, profesor ETH w Zurychu. Czy można wejść na kopułę? Tak, w ramach zwiedzania z kościelnym od maja do września, co drugi czwartek. Jakiego jest stylu? Neorenesansowego, z inspiracją włoskim wczesnym renesansem, na planie krzyża z kopułą.

St. Joseph Catholic Church

Oberbussnang

Katolicki kościół św. Józefa (Kirche St. Josef) w Oberbussnang stoi w gminie Bussnang w kantonie Turgowia, w północno-wschodniej Szwajcarii. To niewielka świątynia z lat trzydziestych XX wieku, zbudowana na planie koła, która od 1935 roku jest ośrodkiem życia katolickiej wspólnoty w okolicy. Obiekt leży przy ulicy Puregass, na współrzędnych około 47,558 N i 9,081 E. Dlaczego powstał w Bussnang katolicki kościół? Parafia w Bussnang przeszła na reformację już w 1529 roku, pod wpływem kaznodziei Johannesa Zwicka. Msza katolicka wróciła tu w 1596 roku, a spory wyznaniowe łagodził w 1639 roku tzw. układ Rosenbacha. Przez kolejne stulecia obie wspólnoty korzystały ze wspólnego, starego kościoła św. Galla. Dopiero budowa nowej katolickiej świątyni zakończyła ten układ wspólnego użytkowania. Według Historycznego Leksykonu Szwajcarii nastąpiło to w 1935 roku. Archiwum Państwowe Turgowii datuje początek robót budowlanych na 1934 rok i przechowuje kronikę budowy kościoła z 1938 roku. Co zobaczysz na miejscu? Najbardziej charakterystyczna jest forma budynku: źródła określają go jako Rundkirche, czyli kościół okrągły. W krajobrazie wsi szwajcarskich, gdzie dominują tradycyjne kościoły z wydłużoną nawą i wieżą, taki kształt wyróżnia się od razu. Kościół należy do diecezji Bazylei, do której zalicza się kanton Turgowia, a jego patronem jest św. Józef. Warto zestawić go ze starszym, reformowanym kościołem św. Galla w Bussnang, którego początki sięgają roku 885. Dwie świątynie dzieli około tysiąca lat i zupełnie różne style, a razem opowiadają historię współistnienia wyznań w tym regionie. Jak dojechać do Oberbussnang? Oberbussnang leży w powiecie Weinfelden, na południe od jeziora Bodeńskiego i na zachód od Weinfelden. Najwygodniej dojechać koleją do Weinfelden, głównego miasta powiatu, a stamtąd samochodem lub lokalnym transportem publicznym. Rozkłady podaje szwajcarska wyszukiwarka połączeń SBB. Kiedy przyjechać? Kościół oglądasz z zewnątrz o każdej porze roku. Wnętrze bywa otwarte w czasie nabożeństw, dlatego najlepiej sprawdzić godziny mszy na stronie parafii katolickiej. Wiosna i wczesna jesień dają najlepsze światło oraz widok na pagórkowaty krajobraz Turgowii. Najczęstsze pytania Czy to ten sam kościół co St. Gallus w Bussnang? Nie. Św. Galla to stary kościół reformowany, a św. Józefa to osobna, katolicka świątynia z lat trzydziestych XX wieku. Kiedy zbudowano kościół św. Józefa? Budowę rozpoczęto w 1934 roku, a w 1935 roku nowa katolicka świątynia zakończyła wspólne korzystanie z kościoła przez dwa wyznania. Jaki kształt ma budynek? Jest to kościół okrągły, czyli Rundkirche. Czy można wejść do środka? Wnętrze jest dostępne przede wszystkim podczas nabożeństw. Godziny podaje parafia katolicka.

St Nicholas Church

Frauenfeld

Kościół św. Mikołaja (Stadtkirche St. Nikolaus) we Frauenfeld to katolicka świątynia miejska w stolicy kantonu Turgowia w północno-wschodniej Szwajcarii. Zbudowano ją w latach 1904–1906 w stylu neobarokowym i dziś należy do najważniejszych budowli sakralnych w mieście. Gdzie stoi kościół św. Mikołaja we Frauenfeld? Kościół znajduje się przy Zürcherstrasse 181, na skraju starego miasta, w strefie zabudowy staromiejskiej. Do centrum Frauenfeld dojdziesz stąd pieszo w kilka minut, a miasto leży na linii kolejowej ze stacją Frauenfeld. Zabytek wpisano do szwajcarskiego inwentarza ISOS jako istotny element krajobrazu miejskiego. Co zobaczysz na zewnątrz i w środku? Bryła ma neobarokowy charakter z wieżą, która od ulicy wyraźnie akcentuje sylwetkę świątyni. Wnętrze łączy neobarok z elementami secesji (Jugendstil), a ściany zdobią malowidła. W kościele stoją organy firmy Metzler, znanego szwajcarskiego producenta instrumentów. Kantonalny inwentarz zabytków Turgowii uznaje obiekt za szczególnie cenny („besonders wertvoll”) i podaje, że jego ochrona jest prawomocna. Czy to ten sam kościół, co ewangelicki kościół miejski? Nie. We Frauenfeld działają dwie główne świątynie miejskie. Św. Mikołaj jest katolicki. Ewangelicki kościół miejski nosi wezwanie Trójcy Świętej (Stadtkirche Dreifaltigkeit) i stoi przy Freie Strasse 12. Warto o tym pamiętać, wpisując cel w nawigację, bo w nazwie „Stadtkirche” występują obie. Krótka historia Obecny budynek powstał na początku XX wieku jako nowa świątynia katolickiej parafii miasta. W 1964 roku kościół przeszedł renowację, do której Staatsarchiv Turgowii przechowuje opinię historyka sztuki Alberta Knoepfliego. W archiwum znajdują się też akta późniejszych prac przy obiekcie. Kiedy przyjechać? Kościół jest czynną świątynią, więc najlepiej zwiedzać go poza godzinami nabożeństw i zachować ciszę. Regio Frauenfeld organizuje okresowo wycieczki z przewodnikiem po wnętrzu, podczas których omawiane są secesyjno-neobarokowe wnętrza, organy i malowidła. Aktualne terminy sprawdź w biurze informacji turystycznej. Zwiedzanie łatwo połączyć ze spacerem po starym mieście i wizytą na zamku we Frauenfeld. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Mikołaja we Frauenfeld jest katolicki czy ewangelicki? Jest katolicki. Ewangelicki kościół miejski to osobna budowla pod wezwaniem Trójcy Świętej. Z jakiego okresu pochodzi obecny budynek? Z lat 1904–1906. Reprezentuje styl neobarokowy z wpływami secesji we wnętrzu. Co jest najciekawsze w środku? Połączenie neobaroku i secesji, malowidła ścienne oraz organy Metzler. Gdzie dokładnie leży kościół? Przy Zürcherstrasse 181 we Frauenfeld, w kantonie Turgowia, na skraju starego miasta.

St. Gallus Reformed Church

Oberbussnang

Kościół ewangelicki St. Gallus stoi w Bussnang w kantonie Turgowia, w północno-wschodniej Szwajcarii. Świątynia należy do reformowanej wspólnoty parafialnej i jest jednym z najstarszych miejsc kultu w okolicy: tradycja datuje jej założenie na rok 885. Obiekt leży przy ulicy Puregass, w gminie Bussnang, do której od 1996 roku należy także pobliska wieś Oberbussnang. Jaka jest historia kościoła St. Gallus? Pierwsze wezwanie świątyni nawiązywało do św. Galla, irlandzkiego misjonarza związanego z regionem Jeziora Bodeńskiego. Od 1123 roku kościół poświęcono św. Janowi Chrzcicielowi, stąd w źródłach pojawiają się oba wezwania. Prawo patronatu, czyli wpływ na obsadę probostwa, przechodziło przez kolejne ręce. Najpierw dzierżyli je panowie z Bussnang, w 1464 roku komturia joannitów w Tobel, w 1809 roku kanton Turgowia, a w 1830 roku gmina Bussnang. Zachował się też jubileuszowy druk z 1985 roku, „1100 Jahre Kirche St. Gallus zu Bussnang", autorstwa pastora Klausa Stahlbergera. Przechowuje go archiwum państwowe kantonu Turgowia. Archiwum ma również plany budowlane z 1935 roku oraz dokumentację prac z lat 1961–1993. Dlaczego kościół jest ewangelicki? Parafia przyjęła reformację w całości w 1529 roku, pod wpływem reformatora Johannesa Zwicka. W 1596 roku przywrócono w Bussnang mszę katolicką, więc przez kolejne stulecia z jednego kościoła korzystały dwa wyznania. Ten układ, zwany parytetem, zakończył się w 1935 roku, kiedy katolicy zbudowali własny okrągły kościół. Od tej pory St. Gallus pozostaje świątynią wspólnoty reformowanej. Gdzie leży i jak dojechać? Kościół znajduje się w Bussnang, przy trasie łączącej Weinfelden z Wil. Współrzędne to około 47,558° N, 9,082° E. Oberbussnang, wieś rolnicza nad strumieniem Furtbach, leży w sąsiedztwie i dzieli z Bussnang historię kościelną od wczesnego średniowiecza. Dojedziesz tu samochodem z Weinfelden lub Wil albo transportem publicznym do Bussnang. Co zobaczyć w okolicy? W tej samej miejscowości stoi katolicki kościół św. Józefa, wzniesiony po 1935 roku jako okrągła budowla. Zestawienie obu świątyń dobrze pokazuje podział wyznaniowy, który ukształtował życie kantonu. Najczęstsze pytania Z którego roku pochodzi kościół St. Gallus? Źródła podają, że założono go w 885 roku. W 1985 roku parafia obchodziła 1100-lecie. Czy w kościele odbywają się nabożeństwa? Tak, to czynna świątynia reformowanej parafii Bussnang. Aktualne terminy podaje parafia. Czym różni się St. Gallus od kościoła św. Józefa w Bussnang? St. Gallus jest kościołem ewangelicko-reformowanym i starszą budowlą. Kościół św. Józefa jest katolicki i powstał w związku z zakończeniem parytetu w 1935 roku. Gdzie dowiedzieć się więcej o historii? Archiwum państwowe kantonu Turgowia przechowuje plany budowlane i jubileuszową publikację z 1985 roku. Podstawowe daty zawiera też Historisches Lexikon der Schweiz w haśle Bussnang.

St. Katharina Zürich

Zürich

St. Katharina Zürich to katolicki kościół parafialny w dzielnicy Affoltern, w północnej części Zurychu. Betonowa budowla z początku lat 70. należy do najbardziej znanych dzieł szwajcarskiego architekta Eugena O. Fischera i jest celem wypraw dla miłośników architektury XX wieku. Gdzie leży kościół St. Katharina i jak do niego dotrzeć? Kościół stoi przy Wehntalerstrasse 451 w Zürich-Affoltern, mniej więcej 47,416° N, 8,512° E. Dzielnica leży na północ od centrum i jest z nim połączona komunikacją miejską. Odpowiedni przystanek najlepiej sprawdzić w rozkładzie ZVV. Parafia zabiegała w 2026 roku o to, by pobliski przystanek „Einfangstrasse” zmienił nazwę na nawiązującą do kościoła. Kto zaprojektował kościół i kiedy powstał? Świątynię zbudowano w latach 1970–1972 według projektu Wilhelma i Eugena O. Fischerów. Punktem wyjścia był konkurs z 1967 roku. Zakładał nie tylko kościół, lecz cały zespół z domem parafialnym, klubem młodzieżowym i plebanią. Dzięki temu obiekt jest centrum lokalnej wspólnoty, a nie wyłącznie miejscem nabożeństw. Co zobaczysz na miejscu? Bryła reprezentuje brutalizm: surowy beton pozostawiony na wierzchu, z wyraźnym wpływem Le Corbusiera. Plan kościoła jest centralny i przypomina plaster miodu, wpisany w większy układ zabudowy. Warto obejść cały kompleks i zobaczyć, jak poszczególne części łączą się ze sobą. Budowla otrzymała nagrodę miasta Zurych za dobre budownictwo. Był to pierwszy kościół katolicki uhonorowany tym wyróżnieniem. Fischer uchodzi za jednego z ważniejszych szwajcarskich twórców budowli sakralnych tamtego okresu. Jak wygląda historia parafii? Katolicy w Affoltern dostali własny kościół w 1928 roku, a samodzielną parafię utworzono w 1933 roku. Obecny kościół św. Katarzyny to kolejny etap rozwoju wspólnoty w szybko rosnącej dzielnicy. W 1983 roku parafia wydała publikację jubileuszową „50 Jahre Pfarrei St. Katharina Zürich-Affoltern”. Od 2020 roku działa przy niej fundacja wspierająca duszpasterstwo i pomoc charytatywną. Kiedy odwiedzić? Wnętrze jest dostępne głównie podczas nabożeństw i wydarzeń parafialnych, dlatego godziny sprawdź na stronie parafii przed wizytą. Bryłę z zewnątrz obejrzysz o każdej porze, najlepiej w świetle dnia, gdy widać fakturę betonu. Wizytę dobrze połączyć ze spacerem po Affoltern albo wyjazdem do centrum Zurychu. Najczęstsze pytania Czy St. Katharina to kościół katolicki? Tak. To kościół parafialny katolickiej wspólnoty w Zürich-Affoltern. Kto go zbudował i kiedy? Wilhelm i Eugen O. Fischerowie, w latach 1970–1972. Dlaczego warto go zobaczyć? Jest przykładem brutalizmu z centralnym planem na wzór plastra miodu i pierwszym kościołem katolickim nagrodzonym przez miasto Zurych za dobre budownictwo. Gdzie dokładnie się znajduje? Przy Wehntalerstrasse 451, w dzielnicy Affoltern na północy Zurychu.

Église Saint-Jean-L'Évangéliste

Echallens

Kościół św. Jana Ewangelisty (Église Saint-Jean-l'Évangéliste) w Echallens to katolicka świątynia w miasteczku w kantonie Vaud, w zachodniej Szwajcarii. Należy do diecezji Lozanna–Genewa–Fryburg, a jej historia dobrze pokazuje, jak wyznania dzieliły się tu jednym kościołem przez kilka stuleci. Jaka jest historia kościoła w Echallens? Echallens po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1141 roku, kiedy miejscowy kościół był filią parafii w Goumoëns-la-Ville. Przed 1228 rokiem osada miała już własną parafię. Pod wezwaniem św. Jana Ewangelisty stała tu stara świątynia, która przetrwała reformację. Po 1536 roku parafia stała się mieszana: katolicy i protestanci korzystali z tego samego kościoła na zasadzie tzw. simultaneum. Szczegóły tego układu przez długi czas uzgadniały między sobą Berno i Fryburg, które w latach 1484–1798 wspólnie zarządzały okolicznym bailiwatem. W latach 1726–1727 wzniesiono nowy kościół wspólny dla obu wyznań. W XIX wieku drogi wspólnot się rozeszły. Protestanci zbudowali własną świątynię w 1865 roku, a katolicy w 1883 roku postawili swój kościół w miejscu dawnego budynku mieszanego. To właśnie ta budowla jest dziś kościołem katolickim w Echallens. Gdzie leży kościół i jak dojechać? Świątynia stoi w centrum Echallens, współrzędne to około 46,641 N, 6,637 E. Miasteczko leży w regionie Gros-de-Vaud, nad rzeką Talent, przy drodze z Lozanny do Yverdon. Z Lozanny jest tu około 15 km. Od 1874 roku kursuje również kolej Lozanna–Echallens, a w 1889 roku linię przedłużono do Bercher. Co jeszcze zobaczysz w Echallens? Kościół najlepiej połączyć ze spacerem po miasteczku: Zamek w Echallens – pierwsza wzmianka pochodzi z 1273 roku. Louis de Chalon przebudował go w 1451 roku, w 1475 roku spalili go Szwajcarzy, a w XVI wieku częściowo odbudowano jako siedzibę landfogta. Od 1816 roku należy do gminy i mieści urzędy oraz szkołę. Maison du blé et du pain – muzeum zboża i chleba otwarte w 1989 roku, w którym pokazuje się rzemiosło na żywo. Okolica nazywana jest spichlerzem Gros-de-Vaud. Kiedy odwiedzić kościół? Szczegółowych godzin otwarcia i nabożeństw nie publikują ogólnodostępne źródła historyczne. Aktualny porządek mszy sprawdzisz w parafii katolickiej Echallens lub na stronie diecezji. Kościół najlepiej zwiedzać przy okazji dłuższego spaceru po centrum, najchętniej w ciągu dnia. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Jana w Echallens jest średniowieczny? Obecny budynek pochodzi z 1883 roku. Średniowieczne były początki parafii, wzmiankowanej przed 1228 rokiem, oraz poprzednia, stara świątynia pod tym samym wezwaniem. Dlaczego w Echallens były dwa wyznania w jednym kościele? Po reformacji w 1536 roku parafia była mieszana, a bailiwatem rządziły wspólnie Berno (protestanckie) i Fryburg (katolicki). Simultaneum było kompromisem między nimi. Gdzie jest kościół protestancki? Reformowani wznieśli własną świątynię w 1865 roku, osobną od katolickiej. Czy w pobliżu jest coś jeszcze wartego zobaczenia? Tak, zamek z XIII–XVI wieku oraz muzeum chleba Maison du blé et du pain.

Reformierte Kirche und Pfarrhaus

Tenniken

Reformierte Kirche i plebania (Reformierte Kirche und Pfarrhaus) w Tenniken to zespół sakralny w kantonie Bazylea-Okręg, w północnej Szwajcarii. Kościół stoi na wzgórzu nad wsią, a plebania leży u jego stóp. Oba obiekty wpisano do kantonalnego inwentarza zabytków chronionych. Co zobaczysz w Tenniken? Kościół ewangelicko-reformowany znajduje się przy Kirchrain 2, na wzniesieniu na wschód od zabudowań wsi. Otacza go cmentarz ogrodzony murem, dzięki czemu cała kępa wzgórza tworzy zwartą, czytelną całość. Prezbiterium wzniesiono na nowo około 1515 roku. Wnętrze nosi ślady przejścia na protestantyzm: dobudowano empory, a łuk tęczowy usunięto, by z przestrzeni liturgicznej zrobić salę kazań. W 1941 roku przeprowadzono gruntowny remont. Zewnętrzny wygląd zachowano, a wnętrze zrekonstruowano, przywracając łuk prezbiterium i usuwając boczną emporę. Co wyróżnia plebanię? Plebania przy Alte Landstrasse 23/25 powstała w trzech etapach. Najstarszą częścią jest trzykondygnacyjny korpus środkowy z 1559 roku, w stylu późnogotyckim. W XVII i XVIII wieku budynek rozbudowano. Na południowym szczycie zobaczysz zegar słoneczny, a część pomieszczeń we wnętrzu ma boazerię. Przed domem stoi dawna stodoła plebańska, element tego samego założenia. Budynek jest chroniony na poziomie kantonalnym od 1969 roku. Jaka jest historia parafii? Kościół Najświętszej Marii Panny w Tenniken wzmiankowano już w 1435 roku. Od reformacji w 1529 roku miejscowość tworzy samodzielną parafię. Dzisiejszy układ wnętrza wynika więc z reformy wyznaniowej, a bryła z początku XVI wieku pozostała jej świadkiem. Jak zwiedzać? Plebania to prywatny, użytkowany budynek parafialny, więc najlepiej oglądać ją z zewnątrz: fasadę, zegar słoneczny i sąsiednią stodołę. Spacer od plebanii pod górę do kościoła to krótki odcinek, a z cmentarnego wzgórza dobrze widać układ wsi. Współrzędne zespołu to około 47,436 N, 7,813 E. Godziny otwarcia kościoła są zmienne, więc przed wejściem do wnętrza sprawdź je u parafii lub na stronie gminy. Najczęstsze pytania Gdzie leży Tenniken? W kantonie Bazylea-Okręg w Szwajcarii, w pobliżu Sissach. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Prezbiterium pochodzi z około 1515 roku. Parafię wzmiankowano już w 1435 roku. Czy plebania jest zabytkiem? Tak. Najstarsza część datuje się na 1559 rok, a ochrona kantonalna obowiązuje od 1969 roku. Czy kościół zmieniono po reformacji? Tak. Dodano empory, usunięto łuk tęczowy, a w 1941 roku wnętrze gruntownie odnowiono, zachowując wygląd zewnętrzny.

Pasquart church (Biel/Bienne)

Biel/Bienne

Kościół Pasquart w Biel/Bienne to neoromańska świątynia ewangelicko-reformowana, wzniesiona dla francuskojęzycznej wspólnoty miasta. Stoi na tarasie nad centrum, u stóp Jury, w dzielnicy Pasquart. Mieszkańcy znają ją też jako Église du Pasquart, dawniej Église française (Französische Kirche). Skąd wziął się kościół w Pasquart? W 1893 roku miejscowa parafia reformowana uznała, że rosnąca grupa francuskojęzycznych wiernych potrzebuje własnego miejsca modlitwy. Kupiono grunt, który wcześniej należał do posiadłości Rockhall. Konkurs architektoniczny rozstrzygnięto w latach 1897–1898, a projekt powierzono Arminowi Stöcklinowi. Budowa trwała od 1902 do 1904 roku, a uroczyste otwarcie odbyło się 12 czerwca 1904 roku. Wieżę zegarową dobudowano w 1923 roku, rok później zawisły w niej cztery dzwony odlane w odlewni Rüetschi w Aarau. Co zobaczysz na zewnątrz? Budowla ma plan krzyża i wyraźnie zaznaczoną dzwonnicę. Ściany wykonano z rustykowanych ciosów jasnego wapienia jurajskiego, a detale utrzymano w duchu późnego neoromanizmu. Rzeźby architektoniczne wyszły spod ręki Karla Josepha Leucha. Nad głównym portalem biegnie złocony napis „DIEU SOIT AVEC VOUS", przerwany na środku wizerunkiem głowy Chrystusa w cierniowej koronie. Na wschodniej fasadzie wisi tablica upamiętniająca Thomasa Wyttenbacha, reformatora z Biel i nauczyciela Huldrycha Zwingliego. Obok stoją barokowa rezydencja Rockhall i dwie neobarokowe wille, więc cały zakątek warto obejść dookoła. Jakie wnętrza i witraże warto obejrzeć? Duże rozety zaprojektował zurychski artysta Friedrich Berbig. Wschodnia przedstawia chrzest, południowa ewangelię, a zachodnia ostatnią wieczerzę. Dodatkowe witraże dołożył w 1951 roku Charles Clément. Wnętrze odnawiano w latach 1951–1952 oraz 2000–2001, a w 2019 roku wieżę wyremontowano i oczyszczono elewacje. Czym wyróżniają się organy? Pierwsze organy firmy Kuhn, z 1907 roku, miały 21 głosów. W 1952 roku zastąpił je większy instrument Kuhna z trzema manuałami. Obecne organy, dzieło firmy Füglister z 2001 roku, stoją na odbudowanej galerii północnej. Mają czysto mechaniczną trakturę, 40 głosów i cztery manuały. Z kościoła nadawano nabożeństwa w telewizji szwajcarskiej i europejskiej, także w ramach Eurowizji. Jak dojechać? Przystanek autobusowy „Französische Kirche" przy Alpenstrasse nosi nazwę od świątyni i obsługuje go linia 5 komunikacji miejskiej Biel. Współrzędne: 47,1403 N, 7,2420 E. Z centrum miasta dojdziesz tu pieszo, wspinając się łagodnie ku podnóżu Jury. Najczęstsze pytania Czy kościół Pasquart to to samo co Centre PasquArt? Nie. Centre PasquArt to centrum sztuki mieszczące się w dawnym szpitalu z 1866 roku, a kościół to osobny budynek w tej samej okolicy. Kto zaprojektował kościół? Armin Stöcklin, który wygrał konkurs z lat 1897–1898. Rzeźby wykonał Karl Joseph Leuch. W jakim stylu jest budowla? W późnym neoromańskim, z planem krzyżowym i fasadami z jurajskiego wapienia. Dlaczego dawniej nazywano go kościołem francuskim? Parafia zbudowała go z myślą o nabożeństwach w języku francuskim, dla francuskojęzycznych mieszkańców Biel/Bienne.

Kirche Oberhasli

Niederhasli

Kirche Oberhasli to reformowany kościół filialny w wiosce Oberhasli, części gminy Niederhasli w kantonie Zurych (okręg Dielsdorf), około 15 km na północ od centrum Zurychu. Stoi na wzniesieniu i wyznacza centrum osady. To budowla z rzadko zachowaną w regionie romańską substancją. Co to za kościół? Kościół należy do wspólnoty reformowanej i jest kościołem filialnym, czyli pomocniczym względem parafii w Niederhasli. Nie mylić go z Oberhasli w kantonie Berno, w dolinie Haslital – to zupełnie inne miejsce. Nasz obiekt leży w okolicy lotniska w Kloten i Glattalu, na północ od Zurychu. Zurychowski spis zabytków (Inventar der Denkmalschutzobjekte von überkommunaler Bedeutung) opisuje kościół jako obiekt o znaczeniu ponadlokalnym. Wpis oznacza domniemanie ochrony konserwatorskiej, a nie formalne objęcie ochroną – przy planach budowlanych zaleca się wczesny kontakt z urzędem ochrony zabytków. Co zobaczysz? Największą wartością jest nawa z XII wieku. Według spisu zabytków należy ona do nielicznych budowli sakralnych w kantonie, w których w górnych partiach murów przetrwały znaczne fragmenty romańskiej struktury. Historyczny leksykon Szwajcarii podaje, że kaplica w Oberhasli pochodzi z XII stulecia, a w roku 1619 nadano jej barokowe cechy. Z zewnątrz uwagę zwraca położenie. Kościół dominuje nad zabudową wsi, więc łatwo go odnaleźć, spacerując po okolicy. To raczej skromny kościół wiejski niż atrakcja na całodzienną wizytę – dobry przystanek podczas spaceru po Niederhasli i jego wioskach. Jak wygląda tło historyczne? Gmina Niederhasli ma bogatą przeszłość kościelną. Kaplica św. Bartłomieja w Niederhasli oddzieliła się od Bülach w 1188 roku, a w 1275 występuje jako kościół parafialny. W gminie znajdziesz też inne zabytkowe świątynie: późnogotycki kościół reformowany w Niederhasli (nowa budowa z lat 1462–1469 po zniszczeniu w 1443 roku w wojnie zuryskiej, obecny kształt z 1703 roku) oraz katolicki kościół św. Krzysztofa z 1925 roku, uznawany za najstarszą nowo wzniesioną katolicką świątynię po reformacji w okręgu Dielsdorf. Zestawienie tych trzech obiektów pokazuje, jak zmieniało się życie religijne w regionie. Jak dotrzeć? Współrzędne kościoła to 47,46545 N, 8,49821 E. Do Niederhasli dojedziesz z Zurychu transportem publicznym lub samochodem; aktualne połączenia sprawdzisz na sbb.ch lub w aplikacji lokalnego przewoźnika (ZVV). Dalej dojście po wsi jest krótkie, a kościół widać z daleka dzięki wzniesieniu. Kiedy przyjechać? Dojście i oglądanie z zewnątrz możliwe jest o każdej porze roku, najprzyjemniej w dzień, przy dobrym świetle. Wnętrze bywa otwarte w czasie nabożeństw i wydarzeń parafialnych; godziny najlepiej sprawdzić na stronie parafii reformowanej Niederhasli. Najczęstsze pytania Czy Kirche Oberhasli leży w Bernie? Nie. Opisywany kościół znajduje się w Oberhasli koło Niederhasli w kantonie Zurych. Haslital w Bernie to inna okolica. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Nawa pochodzi z XII wieku i zachowała znaczne partie romańskich murów. W 1619 roku kaplicę barokizowano. Czy kościół jest objęty ochroną? Znajduje się w kantonalnym spisie obiektów o znaczeniu ponadlokalnym, co oznacza domniemanie ochrony, a nie formalne zabezpieczenie. Czy warto połączyć wizytę z innymi kościołami? Tak. W Niederhasli możesz obejrzeć też kościół reformowany z 1703 roku i katolicki kościół św. Krzysztofa z 1925 roku.

Saint Christophorus catholic church

Niederhasli

Kościół św. Krzysztofa (Kirche St. Christophorus) w Niederhasli to katolicka świątynia w gminie Niederhasli w kantonie Zurych. Zbudowano ją w 1925 roku i do dziś zachowała w dużej mierze pierwotny wygląd. Dla miłośników architektury sakralnej Szwajcarii to ciekawy przykład katolickiego budownictwa z okresu międzywojennego w kraju o protestanckiej tradycji. Czym wyróżnia się ten kościół? Inwentarz zabytków kantonu Zurych podaje, że to najstarszy katolicki kościół wzniesiony od podstaw po reformacji w okręgu Dielsdorf. Przez wieki w tej okolicy dominował kult reformowany, więc katolicy długo nie mieli tu własnej świątyni. Dopiero początek XX wieku przyniósł nową budowlę. Pierwotnie kościół poświęcono Matce Bożej Bolesnej, a obecne wezwanie św. Krzysztofa, patrona podróżnych, pojawiło się później. Kto go zaprojektował? Autorem projektu był Joseph Steiner, architekt, który wzniósł w diecezji Chur sporo kościołów. Co zobaczysz w środku? Ołtarz główny wykonany w tyrolskiej pracowni Vogl. 14 stacji drogi krzyżowej autorstwa Philippa Noflanera z 1926 roku, czyli z roku następującego po ukończeniu budowy. Organy firmy Späth z 1977 roku, które służą w liturgii i podczas koncertów. Wnętrze jest spójne, bo wyposażenie powstawało niedługo po budowie, a późniejsze zmiany były niewielkie. Jak dotrzeć do kościoła? Niederhasli leży na północ od Zurychu, współrzędne kościoła to około 47,480 N, 8,486 E. Z Zurychu dojedziesz pociągiem S-Bahn i autobusem lokalnym, samochodem zajmie to zwykle niewiele czasu. Miejscowość sąsiaduje z Oberglatt, Niederglatt i Neerach. Co jeszcze warto wiedzieć o miejscowości? Historia chrześcijaństwa w Niederhasli jest starsza niż obecny kościół. Według Historycznego Słownika Szwajcarii kaplica św. Bartłomieja oddzieliła się od parafii Bülach w 1188 roku, a w 1275 roku występuje jako kościół parafialny. W 1443 roku, w czasie starej wojny zuryskiej, ten dawny kościół został zniszczony. To historia sprzed reformacji, niezwiązana z budynkiem z 1925 roku, ale pokazuje, jak długą tradycję ma wiara w tej wsi. Na miejscu stoi też kościół reformowany, więc w jednej wsi można porównać obie tradycje. Pod względem kościelnym świątynia należy do diecezji Chur i dekanatu Winterthur. Opiekę duszpasterską w Niederhasli, Oberglatt, Niederglatt i Neerach organizowała Katholische Kirchenstiftung Niederhasli. Najczęstsze pytania Czy kościół jest zabytkiem? Tak, figuruje w inwentarzu zabytków kantonu Zurych, a jego wnętrze zachowało pierwotny charakter. Kiedy zbudowano kościół św. Krzysztofa w Niederhasli? W 1925 roku. Stacje drogi krzyżowej dodano rok później. Kto zaprojektował świątynię? Joseph Steiner, architekt wielu kościołów w diecezji Chur. Czy można usłyszeć organy? Instrument Späth z 1977 roku jest częścią wyposażenia. Terminy nabożeństw i koncertów sprawdź w parafii przed wizytą.

Reformierte Kirche Grüningen

Grüningen

Reformierte Kirche Grüningen stoi w Grüningen, średniowiecznym miasteczku w kantonie Zurych (okręg Hinwil), na wzgórzowej ostrodze tuż przy zamku. To kościół ewangelicko-reformowany, który razem z zamkiem tworzy najbardziej rozpoznawalny zespół zabudowy w okolicy. Gdzie stoi kościół i dlaczego warto go zobaczyć? Świątynia leży w obrębie kompleksu zamkowego, obok Schloss Grüningen. Szwajcarski inwentarz zabytkowych układów miejskich (ISOS) opisuje ten zespół – zamek, kościół i średniowieczne miasteczko – jako wyjątkowo dobrze zachowany, bez zabudowy zakłócającej widok. Z dziedzińca zamkowego kościół prezentuje się najlepiej, a ostroga wzgórza daje widok na dachy Städtli i okoliczne pola. Co wiadomo o historii? Grüningen dostało własną parafię w 1610 roku. W rejestrze ISOS jako data budowli kościelnej figuruje rok 1783, a dawna plebania pochodzi z 1678 roku. W 1970 roku w kościele wybuchł pożar. Kanton Zurych odnowił budynek w 2012 roku za 280 000 franków, a w 2013 przekazał kościół wraz ze skrzydłem wieżowym bezpłatnie miejscowej parafii ewangelicko-reformowanej, która utrzymuje go dziś jako obiekt wyłącznie kościelny. Co jeszcze zobaczysz w Grüningen? Zamek Grüningen – od 1408 do 1798 roku siedziba zuryskiego okręgu (Landvogtei). W latach 1525–1526 więziono tu reformatora Konrada Grebla. Dziś w zamku działa Schlossmuseum. Stedtligasse – główna ulica miasteczka z zabytkowymi gospodami Zum Bären i Hirschen. Muzea – oprócz muzeum zamkowego: muzeum cynowych figurek (Zinnfigurenmuseum) i muzeum pszczelarstwa (Imkereimuseum). Wakkerpreis – w 1976 roku Grüningen otrzymało tę nagrodę Szwajcarskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków za dbałość o zabudowę miasteczka. Jak dotrzeć? Pociągi do Grüningen nie kursują, więc warto zaplanować dojazd z wyprzedzeniem; linia Wetzikon–Meilen-Bahn (1903–1950) została zlikwidowana. Dojedziesz autobusem VZO: linią 845 (Uster – Oetwil am See) lub 867 (Wetzikon – Oetwil am See). Samochodem dojedziesz drogami lokalnymi z Dürnten, Bubikon, Oetwil am See, Gossau i Wetzikon. Kościół znajduje się na górnym krańcu miasteczka, przy zamku. Kiedy przyjechać? Miasteczko zwiedza się najlepiej w ciągu dnia, w suchą pogodę, gdy dobrze widać zamek i okolicę – cały spacer od Stedtligasse do zamku zajmuje niewiele czasu. Godziny nabożeństw i otwarcia wnętrza podaje parafia ewangelicko-reformowana Grüningen. Najczęstsze pytania Czy kościół w Grüningen jest czynny? Tak, należy do parafii ewangelicko-reformowanej Grüningen i służy wyłącznie celom kościelnym. Czy kościół stoi przy zamku? Tak, leży w obrębie zespołu zamkowego, obok Schloss Grüningen. Czy dojadę tam pociągiem? Nie. Najwygodniej autobusem VZO linii 845 lub 867. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Zamek z muzeum, ulicę Stedtligasse oraz muzea cynowych figurek i pszczelarstwa.

Aarau city church

Aarau

Stadtkirche Aarau (Kościół Miejski, w wykazach „Aarau city church") to reformowany kościół w Aarau, stolicy kantonu Argowia w Szwajcarii. Późnogotycka bazylika stoi na Kirchplatz, na skraju Starego Miasta, i należy do najważniejszych zabytków miasta. Wpisano ją do rejestru obiektów o znaczeniu krajowym. Co to za kościół i kiedy powstał? Obecna budowla wyrosła w latach 1471–1478 na miejscu starszej świątyni. Kierował nią mistrz budowlany Sebastian Gisel, który oparł projekt na schemacie klasztornego kościoła w Königsfelden. Znaczną część kamienia pozyskano z rozbiórki zamku Obergösgen. Wieża jest jeszcze starsza od nawy: jej dolna część pochodzi z pierwszej połowy XV wieku, a w 1663 roku podwyższono ją i ozdobiono barokowymi, falistymi szczytami. Co zobaczysz w środku? Gotyckie lektorium (Lettner). Przegroda między nawą a prezbiterium uchodzi w literaturze o zabytkach Szwajcarii za jedno z najcenniejszych lektoriów późnego gotyku w kraju. Surowe wnętrze. Po reformacji w 1528 roku usunięto z kościoła dwanaście ołtarzy. Konserwacja z lat 1965–1966 przywróciła wnętrzu pierwotną prostotę i odtworzyła fasady oraz dachową wieżyczkę. Witraże. W nawach bocznych znajdują się okna autorstwa Rolanda Guignarda z 1970 roku. Organy. Instrument przeniesiono na emporę zachodnią podczas remontu w latach 1889–1890. W 1961–1962 zamontowano nowy, zachowując dawny prospekt i dodając nowy pozytyw tylny. Jak brzmią dzwony? Zestaw dzwonów wykonała w części odlewnia Rüetschi z Aarau, a główne dzwony odlano w 1899 roku. Kościelny dzwonnik gra także na carillonie, a dźwięk wieży gościł na antenie szwajcarskiego radia. Jak zwiedzać? Kościół leży w Starym Mieście, kilka minut pieszo od centrum. Od dworca to kilka minut pieszo. Uliczki wokół kościoła wytyczyli w XIII wieku hrabiowie Kyburg, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po średniowiecznym układzie miasta. Godziny otwarcia i dostęp na wieżę sprawdź przed wizytą w parafii reformowanej Aarau. Najczęstsze pytania Czy Stadtkirche Aarau jest katolicka? Nie. To kościół ewangelicko-reformowany, używany przez miejscową wspólnotę reformowaną. Z jakiej epoki pochodzi kościół? Z późnego gotyku. Nawę zbudowano w latach 1471–1478, a wieżę podwyższono w 1663 roku. Co jest najcenniejsze w środku? Późnogotyckie lektorium oraz surowa, przywrócona w 1965–1966 przestrzeń nawy z witrażami Guignarda. Czy to ten sam kościół co w Bazylei czy Wädenswilu? Nie. Chodzi o Stadtkirche w Aarau w kantonie Argowia, a nie o kościoły o podobnych nazwach w innych miastach.

Marien Wädenswil

Wädenswil

Kościół Mariacki (Marienkirche) w Wädenswil to rzymskokatolicki kościół parafialny przy Etzelstrasse, w mieście nad Jeziorem Zuryskim w kantonie Zurych. Neoromańska świątynia z końca XIX wieku należy do diecezji Chur i dekanatu Albis. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów sakralnych w mieście, w którym od czasów reformacji dominował protestantyzm. Co to za budowla? Kościół jest poświęcony Marii i działa jako parafia katolicka Wädenswil. Zbudowano go w latach 1894–1897 według projektu Augusta Hardeggera, szwajcarskiego architekta, który na przełomie XIX i XX wieku zaprojektował wiele kościołów katolickich w kraju i łączył w nich formy wczesnochrześcijańskie, neogotyckie i neoromańskie. Konsekracja odbyła się 18 lipca 1897 roku. Według opisów turystycznych świątynia ma układ bazyliki i mieści około 800 osób. Jak wygląda kościół? Styl neoromański widać w bryle: obiekt ma półokrągłą apsydę oraz zewnętrzne arkady, a nad całością wznosi się wieża. To budowla robiąca wrażenie głównie sylwetką i proporcjami, a nie ozdobnością, co dobrze pasuje do romańskich wzorców. Zwróć uwagę na rytm łuków na elewacji i na to, jak masywny korpus kontrastuje z miejską zabudową wokół Etzelstrasse. Jak dojechać do Marienkirche w Wädenswil? Wädenswil leży na lewym brzegu Jeziora Zuryskiego, na linii kolejowej z Zurychu, więc najwygodniej dotrzeć tu pociągiem S-Bahn. Kościół znajduje się w dzielnicy mieszkalnej, a współrzędne to około 47,2265 N, 8,6723 E. Z centrum miasta dojdziesz tu pieszo. W tym samym miejscu mieści się plebania i biuro parafialne (Etzelstrasse 3). Czy można wejść do środka? To czynny kościół, więc zwiedzanie zależy od nabożeństw i otwarcia budynku. Godziny mszy i otwarcia sprawdź na stronie parafii katolickiej w Wädenswil, bo różnią się w zależności od okresu liturgicznego. Wchodząc w czasie nabożeństwa, zachowaj ciszę. Od 2020 roku nieruchomość kościoła i plebanii utrzymuje fundacja Sankt Marien, powołana do wspierania liturgii i duszpasterstwa w obrębie parafii. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Wädenswil to dobra baza na spacery po nabrzeżu Jeziora Zuryskiego i wycieczki w stronę wzgórza Etzel. W mieście stoi też reformowany kościół miejski, więc można w jedną wizytę porównać architekturę protestancką i katolicką. Marienkirche warto połączyć ze spacerem po centrum i przejażdżką statkiem po jeziorze. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował kościół Mariacki w Wädenswil? August Hardegger, architekt specjalizujący się w budowlach sakralnych. Prace trwały od 1894 do 1897 roku. Ile osób mieści kościół? Źródła turystyczne podają około 800 miejsc. Do jakiej diecezji należy parafia? Do diecezji Chur, w dekanacie Albis. Czy kościół jest otwarty dla turystów? Jest to czynna świątynia parafialna. Godziny otwarcia i nabożeństw podaje parafia katolicka Wädenswil, a w czasie mszy obowiązuje cisza.

Saint-Saturnin Reformed Church

Villette (Lavaux)

Kościół Saint-Saturnin (Temple de Saint-Saturnin) w Villette to świątynia reformowana we wsi Villette w regionie Lavaux, nad Jeziorem Genewskim w kantonie Vaud. Stoi wśród tarasowych winnic wpisanych na listę UNESCO i należy do najstarszych budowli sakralnych tej okolicy. Jaka jest historia kościoła Saint-Saturnin? Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1134 roku, a w 1228 roku występuje już jako parafialny. Podlegał wtedy przeorowi w Lutry. Villette była jedną z czterech wielkich parafii Lavaux, leżących w domenie świeckiej biskupów Lozanny. W 1824 roku ogromną parafię podzielono na sześć gmin, a od 2011 roku Villette wchodzi w skład gminy Bourg-en-Lavaux, razem z Cully, Epesses, Grandvaux i Riex. Pod kościołem odkryto pozostałości rzymskiej zabudowy, co pokazuje, że miejsce było zasiedlone na długo przed średniowieczem. W XV wieku wieżę zwieńczono kamienną iglicą, którą widać z daleka na tle zboczy winnic. Co zobaczysz w okolicy? Kościół jest dobrym punktem startu do spaceru po Lavaux. Zabudowa Villette to głównie domy winiarzy, a tarasy z murami oporowymi schodzą stąd ku jezioru. Region wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2007 roku. Ruch ochrony krajobrazu zainicjowano tu w 1972 roku, gdy projekt zabudowy willowej doprowadził do powstania stowarzyszenia Sauver Lavaux. Stowarzyszenie Lavaux UNESCO organizuje w ciągu roku spacery z przewodnikiem po dziedzictwie wsi, w których wspomina się także dawny kościół Saint-Saturnin. Jak dojechać do Villette? Villette leży przy linii kolejowej wzdłuż jeziora, otwartej w 1861 roku (trasa Simplon), więc dotrzesz tu pociągiem z Lozanny lub Vevey. Współrzędne kościoła: 46,49366 N, 6,71047 E. Z Cully i Grandvaux łączą wieś ścieżki piesze przez winnice. Kiedy przyjechać? Najpiękniej jest od późnego lata do jesieni, gdy trwa winobranie, a winnice zmieniają kolor. Wiosną i latem tarasy są zielone, a widok na jezioro i Alpy Sabaudzkie jest najlepszy w pogodne dni. Kościół jest świątynią parafialną, dlatego godziny wejścia sprawdź w lokalnej parafii. Najczęstsze pytania Czy to kościół katolicki? Nie. „Temple" to w Szwajcarii francuskojęzycznej nazwa świątyni reformowanej. Średniowieczny kościół Saint-Saturnin należy dziś do tradycji protestanckiej. Jak stary jest kościół? Pierwsza wzmianka pochodzi z 1134 roku, a status parafialny potwierdzają źródła z 1228 roku. Czy pod kościołem są ślady Rzymian? Tak, archeolodzy odkryli pod nim pozostałości rzymskiej zabudowy. Czy warto połączyć wizytę ze spacerem po winnicach? Tak. Villette leży w sercu terenów UNESCO, a szlaki wiodą do Cully, Grandvaux i nad jezioro.

St. Paul's Church

Bazylea

Pauluskirche (kościół św. Pawła) w Bazylei to neoromańska świątynia z przełomu XIX i XX wieku, uznawana za jeden z najważniejszych przykładów szwajcarskiego secesyjnego budownictwa sakralnego. Dziś pełni funkcję domu kultury pod nazwą Kulturkirche Paulus. W rejestrze szwajcarskich dóbr kultury ma status obiektu o znaczeniu krajowym. Kto zaprojektował kościół i kiedy powstał? Budowa trwała od maja 1898 do listopada 1901 roku. Autorami projektu byli architekci Karl Moser i Robert Curjel, a poświęcenie odbyło się w niedzielę 17 listopada 1901 roku. Moser to jedna z czołowych postaci szwajcarskiej architektury tamtych lat; ten sam duet zaprojektował także kościół w Bernie. Co zobaczysz na zewnątrz? Bryła stoi na planie krzyża i otacza ją przestrzeń pozwalająca obejść budynek dookoła. Z daleka widać czworoboczną wieżę oraz wielką rozetę. Formy nawiązują do późnego romanizmu, ale fasadę pokrywa plecionkowy ornament typowy dla Jugendstilu. Nad głównym wejściem znajduje się płaskorzeźba Carla Burckhardta z 1904 roku, przedstawiająca Chrystusa pomagającego powstać upadłemu grzesznikowi. Co kryje wnętrze? Nastrój wnętrza tworzą witraże Maxa Läugera z lat 1901–1904. Po obu stronach niszowej ambony ciągnie się cykl mozaik Heinricha Altharra z 1908 roku. Organy, zbudowane w 1987 roku przez firmę Orgelbau Th. Kuhn, mają trzy manuały i 53 głosy; ich obudowę zaprojektował Georg Weismann. Poprzedni instrument pochodził z 1901 roku i był dziełem Jakoba Zimmermanna. Jak wygląda wizyta dzisiaj? Ostatnie regularne nabożeństwo odprawiono w czerwcu 2019 roku. We wrześniu 2020 roku powstało stowarzyszenie Kulturkirche Paulus, które od 1 lipca 2021 roku odpowiada za budynek. Wnętrze służy koncertom, wydarzeniom dla mieszkańców dzielnicy i pracy z chórami. Organizowane są też zwiedzania wieży, podczas których poznasz historię budowy; zewnętrzne galerie dają widok we wszystkie cztery strony świata. Aktualne terminy wydarzeń i wejść na wieżę sprawdź przed przyjazdem u organizatora. Jak dojechać? Kościół leży w zachodniej części centrum Bazylei, w odległości kilku przystanków tramwajowych od dworca SBB. Najwygodniej dojść pieszo lub dojechać komunikacją miejską; samochodem w tej okolicy parkowanie jest ograniczone. Zwiedzanie kościoła łatwo połączyć ze spacerem po Starym Mieście i nad Renem. Najczęstsze pytania Czy Pauluskirche jest nadal czynnym kościołem? Nie w klasycznym sensie. Regularne nabożeństwa zakończyły się w 2019 roku, a od 2021 budynkiem zarządza stowarzyszenie prowadzące tu działalność kulturalną. Kto zaprojektował kościół? Karl Moser i Robert Curjel. Budowa trwała w latach 1898–1901. W jakim stylu jest budynek? Główna bryła jest neoromańska, a dekoracje i witraże reprezentują secesję (Jugendstil). Czy można wejść na wieżę? Odbywają się zwiedzania wieży z przewodnikiem. Terminy ustalaj z organizatorem, bo nie jest ona otwarta stale.