Zabytki w Wielkiej Brytanii

Clock Tower, Clevedon

Clevedon

Clock Tower w Clevedon to wiktoriańska wieża zegarowa stojąca na wysepce ruchu w centrum miasteczka Clevedon w hrabstwie North Somerset w Anglii. Stoi w okolicy zwanej The Triangle, wśród sklepów i kawiarni, i od dawna służy mieszkańcom oraz turystom za punkt orientacyjny. Czym jest Clock Tower w Clevedon? To kamienna wieża na planie kwadratu, wzniesiona pod koniec XIX wieku. Wikipedia podaje rok 1898, natomiast oficjalny wpis w National Heritage List for England określa ją ogólniej jako budowlę z późnego XIX lub początku XX wieku. Od 22 stycznia 1976 roku wieża ma status zabytku II stopnia (Grade II), a numer jej wpisu w rejestrze Historic England to 1129703. Według tradycji wieżę podarował miastu sir Charles Elton, aby upamiętnić diamentowy jubileusz królowej Wiktorii. Ta rodzina od pokoleń kojarzona jest z Clevedon i okolicznym majątkiem. Co zobaczysz na miejscu? Budowla jest zbudowana z surowego kamienia układanego warstwami, z obramieniami z ciosanego kamienia. Trzy kondygnacje oddzielają kamienne pasy z kolorowymi, wzorzystymi płytkami, a górny pas zdobią dodatkowo barwne, wolno stojące kolumienki. Wysunięte okapy podtrzymują dach pokryty dachówką: u dołu czworoboczny w kształcie piramidy, wyżej przechodzący w ośmioboczny i zwieńczony wiatrowskazem. Tarcze zegarowe znajdują się na każdej ścianie najwyższej kondygnacji, więc godzinę odczytasz z każdej strony placu. Płytki i figura Ojca Czasu zostały wykonane z ceramiki Elton Ware, znanej lokalnej wytwórni. U podstawy wieży znajduje się fontanna z wodą pitną, ale od wielu lat nie działa. Wpis w rejestrze zaznacza, że wieża tworzy zespół z pobliskimi budynkami przy The Triangle i Chapel Hill. Same sąsiednie domy mają znaczenie lokalne, a wieża jest tu jedynym obiektem objętym ochroną krajową. Jak zwiedzać? Wieży nie zwiedza się od środka, więc wizyta zajmuje kilka minut. Najlepiej połączyć ją ze spacerem po handlowej części Clevedon, a następnie ruszyć w stronę nabrzeża. Warto obejrzeć detale z bliska: wzory płytek, rzeźbę i tarcze zegara. Rano i późnym popołudniem światło dobrze podkreśla kolory ceramiki, a ruch na rondzie jest wtedy mniejszy. Najczęstsze pytania Czy wieża zegarowa w Clevedon jest zabytkiem? Tak. Ma status Grade II w rejestrze Historic England (wpis nr 1129703), nadany w 1976 roku. Kiedy została zbudowana? Wikipedia wskazuje rok 1898. Oficjalny opis zabytku mówi o przełomie XIX i XX wieku, więc dokładna data bywa podawana różnie. Kto ufundował wieżę? Wieżę podarował miastu sir Charles Elton, aby uczcić diamentowy jubileusz królowej Wiktorii. Czy można napić się z fontanny przy wieży? Nie. Fontanna przy podstawie nie działa od wielu lat. Czy wstęp jest płatny? Wieża stoi w przestrzeni publicznej i można ją oglądać bezpłatnie o każdej porze. Do środka nie wchodzą zwiedzający.

Huddersfield Market Cross

Kirklees

Huddersfield Market Cross to siedemnastowieczna kolumna w centrum Huddersfield w hrabstwie West Yorkshire, w dystrykcie Kirklees. Stoi w miejscu, gdzie od ponad trzech stuleci odbywał się handel targowy, i jest jednym z najstarszych zachowanych zabytków miasta. Obiekt ma status zabytku II stopnia (Grade II) w krajowym rejestrze Historic England. Czym jest Market Cross w Huddersfield? To kamienna kolumna w porządku jońskim, ustawiona na niskich stopniach. Nie jest to typowy średniowieczny krzyż targowy z krzyżem na szczycie, lecz słup zwieńczony kulą. Podstawa kolumny ma żłobkowaną, nieco surowo ociosaną formę. Wyżej znajduje się kwadratowy blok z małymi girlandami zwisającymi z woluty, a na każdej z czterech ścianek widnieje herb. Na samym czubku osadzono kamienną kulę. Skąd się wziął i kto go postawił? Według lokalnej bazy zabytków Huddersfield History kolumnę wzniesiono w 1671 roku. Fundatorem był Sir John Ramsden, pierwszy baronet, którego rodzina przez wieki władała ziemiami wokół miasta. Postawił ją po uzyskaniu królewskiej karty (royal charter) uprawniającej do organizowania targu w tym miejscu. Kolumna oznaczała więc oficjalne prawo do handlu i przypominała, że targ działa za zgodą władcy. Stopnie u podstawy są nowsze od samej kolumny. Styl rzeźbiarskich detali porównuje się do siedemnastowiecznego pawilonu ogrodowego w Whitley Beaumont, także w okolicy Huddersfield. Jaki ma status ochronny? Market Cross wpisano na listę zabytków 3 marca 1952 roku z numerem wpisu 1313548 w National Heritage List for England. Zabytki II stopnia to obiekty szczególnie ważne w skali kraju, więc zmiany przy nich wymagają zgody władz. Co zobaczysz na miejscu? Przy kolumnie warto przyjrzeć się trzem elementom: herbom na kwadratowym bloku pod szczytem, girlandom przy woluty, czyli drobnym ozdobom typowym dla barokowych detali, kamiennej kuli wieńczącej całość. Obejrzenie obiektu zajmuje kilka minut, dlatego najlepiej połączyć je ze spacerem po centrum Huddersfield i okolicznych zabytkowych budynkach, w tym Byram Arcade. Jak trafić? Kolumna znajduje się w centrum miasta, przy Market Place, ok. 53,6466 N, 1,7822 W. Dojście nie wymaga żadnego przygotowania, a oglądanie jest bezpłatne i możliwe o każdej porze, bo obiekt stoi na zewnątrz. Najczęstsze pytania Czy Market Cross w Huddersfield jest zabytkiem? Tak. To budowla II stopnia (Grade II), wpisana na listę 3 marca 1952 roku. Kiedy go zbudowano? W 1671 roku. Zleceniodawcą był Sir John Ramsden, pierwszy baronet, po otrzymaniu królewskiej karty targowej. Jak wygląda ta konstrukcja? To jońska kolumna na stopniach, z kwadratowym blokiem z herbami i girlandami oraz kamienną kulą na szczycie. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie. Kolumna stoi w przestrzeni miejskiej i można ją oglądać za darmo o dowolnej porze.

Harborne War Memorial

Birmingham

Harborne War Memorial to pomnik poświęcony mieszkańcom Harborne, dzielnicy Birmingham, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. Stoi na cmentarzu przy kościele św. Piotra (St Peter's) przy Old Church Road, pod kodem pocztowym B17 0BB. Wstęp jest wolny, a miejsce dostępne o każdej porze. Co to za pomnik? Monument powstał w 1921 roku jako wysoki krzyż kamienny. Według opisu w rejestrze zabytków to krzyż łaciński na ośmiobocznym cokole, a nazwiska poległych umieszczono na ściankach podstawy. Pomnik jest budowlą zabytkową drugiego stopnia (Grade II): wpisano go do National Heritage List for England 2 lutego 2016 roku, pod numerem 1432600. Dlaczego jest wpisany do rejestru? Historic England wskazuje trzy powody. Pierwszy to wartość historyczna, bo pomnik dokumentuje, jak wojna dotknęła lokalną społeczność. Drugi to wartość architektoniczna wysokiego krzyża pamiątkowego. Trzeci to tzw. wartość grupowa, ponieważ obok stoi kościół parafialny św. Piotra, również zaliczany do Grade II. Co warto wiedzieć o renowacji? Z biegiem lat erozja zatarła część inskrypcji. W 2013 roku odnowiono nazwiska, które stały się nieczytelne. Prace wsparły m.in. Rada Miasta Birmingham, fundacja Lillie Johnson Trust i organizacja War Memorials Trust. Dzięki temu listę poległych można dziś odczytać z bliska. Jak dotrzeć? Pomnik leży w zachodniej części Birmingham, kilka kilometrów od centrum. Najłatwiej dojechać autobusem miejskim do centrum Harborne i przejść pieszo do kościoła św. Piotra przy Old Church Road. Samochodem warto liczyć się z ograniczonymi miejscami parkingowymi na okolicznych ulicach. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Sam kościół św. Piotra jest zabytkiem i dobrym punktem wyjścia na spacer po Harborne. Główna ulica dzielnicy, High Street, oferuje kawiarnie, restauracje i sklepy. Uważaj, aby nie pomylić tego miejsca z drugim upamiętnieniem w dzielnicy: w kościele św. Faith i św. Laurence przy Balden Road znajduje się osobna tablica z nazwiskami poległych. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi na cmentarzu kościelnym i można go oglądać bezpłatnie. Zachowaj ciszę, bo to miejsce pamięci, a kościół prowadzi zwykłe nabożeństwa. Z którego roku pochodzi pomnik? Z 1921 roku. Upamiętnia poległych w I wojnie światowej. Jaki status ma pomnik? Jest wpisany do rejestru zabytków Anglii jako obiekt Grade II od 2 lutego 2016 roku. Ile czasu potrzeba na wizytę? Samo obejrzenie pomnika zajmuje 10–15 minut. Jeśli zwiedzasz też kościół i okolicę, zaplanuj około godziny.

Memorial To James Chance In West Smethwick Park

Sandwell

Memorial to James Chance w West Smethwick Park to zabytkowy pomnik w Smethwick, w hrabstwie Sandwell (West Midlands, Anglia), upamiętniający fundatora parku, szklarskiego przemysłowca Jamesa Timminsa Chance'a. Ceglano-terakotowa konstrukcja z brązowym popiersiem stoi w zielonym parku, który miasto zawdzięcza właśnie jemu. Kim był James Chance i dlaczego ma pomnik? James Timmins Chance był wspólnikiem w firmie Chance Brothers, wielkiej hucie szkła ze Smethwick, znanej z zaawansowanej technologii szklarskiej drugiej połowy XIX wieku. Wykupił teren pod park, urządził go, zapewnił mu środki na utrzymanie i 7 września 1895 roku oddał mieszkańcom na zawsze. Tak głosi napis na pomniku. Park nosi nazwę West Smethwick Park. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik datuje się na około 1900 rok. Zbudowano go z cegły i terakoty. Środkowa część z owalną wnęką, w której umieszczono brązowe popiersie fundatora, jest ujęta we wklęsłe skrzydła murów, a do całości prowadzą schodki. Zwróć uwagę na dekoracje z terakoty i mozaikę, które odnowiono podczas prac konserwatorskich prowadzonych przez władze Sandwell. Obiekt figuruje w Narodowym Rejestrze Dziedzictwa Anglii (National Heritage List for England) jako zabytek II stopnia (Grade II), wpisany 29 września 1987 roku, numer wpisu 1077101. Co się stało z popiersiem? Pomnik padł ofiarą złodziei metali. Zniknęło oryginalne brązowe popiersie, a później także tablica z inskrypcją. Dziś na miejscu stoi replika popiersia z żywicy, ufundowana przez potomka rodu, sir Jeremy'ego Chance'a. Uroczyste odsłonięcie z udziałem burmistrza Sandwell odbyło się w 2009 roku. Tablicę zastąpiono nową, łupkową. Dlaczego warto się zatrzymać? Pomnik pokazuje, jak wiktoriańscy przemysłowcy zostawiali po sobie miejsca dla zwykłych mieszkańców. Smethwick, gęsto zabudowane miasto fabryk i hut, dostało dzięki hojności Chance'a zieloną przestrzeń do odpoczynku. Dziś to cichy przystanek dla pasjonatów lokalnej historii, architektury i fotografii zabytków. Jak zwiedzać? Wstęp do parku jest bezpłatny, a pomnik oglądasz z zewnątrz w ciągu kilku minut. Najlepiej połączyć go ze spacerem alejkami West Smethwick Park. Dobrą porą jest dzień, gdy jest jasno, bo detale terakoty i mozaiki widać wtedy najlepiej. Okolica jest związana z dziedzictwem przemysłowym Black Country, więc to dobry punkt dla osób zainteresowanych historią szkła i wiktoriańskiej filantropii. Najczęstsze pytania Czy pomnik jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. Ma status Grade II w National Heritage List for England od 1987 roku. Czy popiersie jest oryginalne? Nie. Oryginał skradziono, a obecne popiersie jest repliką z żywicy odsłoniętą w 2009 roku. Kiedy otwarto park? Park otwarto dla publiczności 7 września 1895 roku, co potwierdza inskrypcja na pomniku. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w publicznym parku miejskim i można go oglądać bez biletu.

St. Plegmund's well

Mickle Trafford

Studnia św. Plegmunda to zabytkowe źródło w Mickle Trafford w hrabstwie Cheshire, w północno-zachodniej Anglii. Leży na skraju wsi Plemstall, na łąkach nad jedną z odnóg rzeki Gowy. Obiekt jest chroniony jako scheduled monument, czyli pomnik o znaczeniu narodowym wpisany do rejestru Historic England. Kim był Plegmund i dlaczego studnia nosi jego imię? Plegmund był w latach 890–914 arcybiskupem Canterbury i doradcą króla Alfreda Wielkiego. Zanim objął tę godność, według średniowiecznego kronikarza Gerwazego z Canterbury miał żyć jako pustelnik na wyspie koło Chester. Badacze nazw miejscowych utożsamiają ją z Plemstall, a sama nazwa miejscowości znaczy mniej więcej „miejsce Plegmunda". To przekaz tradycji, a nie udokumentowany fakt, dlatego opisy obiektu mówią o pustelni, która „być może" stała w tym miejscu. Co zobaczysz na miejscu? Studnia znajduje się około 200 metrów na zachód od kościoła św. Piotra w Plemstall. Najstarsza zachowana wzmianka o niej pochodzi z dokumentu z 1301 roku. Historic England określa ją jako studnię chrzcielną, a lokalnie przez długi czas używano jej właśnie w ten sposób. Odnowiono ją w 1907 roku, ale dodany wówczas napis na obrzeżu nie przetrwał. To skromny, kameralny obiekt, a nie okazała atrakcja z kasą biletową i tablicami na każdym kroku. Ciekawostką jest tradycja przystrajania studni kwiatami. Po przerwie zwyczaj wznowiono w 2000 roku. Cheshire ma niewiele tak zachowanych świętych źródeł, a to jest jedno z dwóch w zachodniej części hrabstwa. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Kościół św. Piotra w Plemstall stoi na lekkim wzniesieniu wśród dawnych mokradeł, nazywanym Wyspą Chester. Pierwszą świątynię wzniesiono w XII wieku, obecny budynek pochodzi głównie z XV wieku, a ufundowała go miejscowa rodzina Traffordów. Kościół ma status Grade I, czyli najwyższą ochronę w Anglii. Wśród miejscowych opowieści krąży też legenda o irlandzkim rybaku, który miał założyć tu pierwszy kościół. Nie potwierdzają jej źródła historyczne. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Najbliższa wieś to Mickle Trafford, około 6 km na północny wschód od centrum Chester. Najwygodniej dojechać samochodem lub rowerem, a ostatni odcinek pokonać pieszo po polnych ścieżkach. Studnia leży na terenach rolniczych, więc załóż buty na błoto, zwłaszcza zimą i po deszczu. Przed wyjazdem sprawdź aktualny dostęp na stronie rady hrabstwa Cheshire West and Chester lub parafii, bo teren należy do prywatnych gospodarstw. Najlepsza pora to późna wiosna i lato, gdy łąki są suche. Wizyta zajmuje 30–60 minut razem z kościołem. Najczęstsze pytania Czy studnia jest zabytkiem? Tak. Jest wpisana do National Heritage List for England jako scheduled monument. Czy Plegmund naprawdę tu mieszkał? Tak podaje tradycja oparta na kronice Gerwazego z Canterbury. Nie ma dowodów archeologicznych, które by to potwierdzały. Czy wejście jest płatne? Nie, to otwarta przestrzeń. Warto jednak sprawdzić aktualne zasady dostępu do pól. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Wystarczy około godziny, jeśli połączysz studnię z kościołem św. Piotra.

Bartley Green War Memorial

Birmingham

Bartley Green War Memorial to pomnik poległych w południowo-zachodniej części Birmingham, w dzielnicy Bartley Green (kod pocztowy B32). To granitowy krzyż celtycki z 1920 roku, wpisany na narodową listę zabytków Anglii z klasą II (Grade II). Upamiętnia mieszkańców okolicy, którzy zginęli w I wojnie światowej, a później dopisano do niego także ofiary II wojny. Co to za pomnik? Pomnik ma formę surowo ciosanego granitowego krzyża celtyckiego z wysokim trzonem, osadzonego na zwężającym się ku górze cokole. Nazwiska poległych wykuto na ściankach cokołu. Odsłonięto go 11 lipca 1920 roku, a budowę sfinansowały datki mieszkańców, a nie budżet miejski. Pierwotnie dedykowano go ofiarom Wielkiej Wojny; nazwiska z lat 1939–1945 dodano później. Dlaczego jest chroniony? Historic England wpisała pomnik na listę 5 lutego 2016 roku (numer wpisu 1432584) jako obiekt klasy II. Wpis wynika z kampanii ochrony pomników wojennych w stulecie I wojny światowej. Klasa II oznacza obiekt o szczególnym znaczeniu historycznym lub architektonicznym i obejmuje większość zabytkowych budynków w Anglii. Gdzie go znaleźć? Pomnik stoi w Bartley Green, w rejonie Romsley Road, niedaleko lokalnej biblioteki. Według lokalnych opowieści stał pierwotnie na cmentarzu przy dawnym kościele św. Michała Archanioła i Wszystkich Aniołów. Ta informacja pochodzi z forum historycznego, a nie z rejestru, dlatego traktuj ją jako ciekawostkę. Jak dojechać? Z centrum Birmingham do Bartley Green dojedziesz autobusem miejskim; w pobliżu pomnika znajduje się przystanek na Romsley Road. Samochodem jedziesz w stronę Quinton i Hagley Road, a dalej na południe do osiedla. Dokładny rozkład kursów sprawdź przed wyjazdem, bo linie autobusowe w West Midlands zmieniają się co jakiś czas. Kiedy odwiedzić? Pomnik jest dostępny przez cały rok, bo stoi w przestrzeni publicznej i nie ma biletów ani godzin otwarcia. Najbardziej wymowny jest w niedzielę najbliższą 11 listopada (Remembrance Sunday), gdy lokalna społeczność składa tu wieńce z czerwonych maków. Wizyta w zwykły dzień jest spokojna i krótka, zwykle wystarczy kwadrans. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Bartley Green to głównie dzielnica mieszkaniowa, więc pomnik najlepiej połączyć ze spacerem po okolicy lub wyprawą w stronę Wzgórz Clent i Lickey, które leżą kilka kilometrów dalej. Do centrum Birmingham z jego muzeami i kanałami jest około 8 km. Najczęstsze pytania Czy wejście jest płatne? Nie. To pomnik w przestrzeni publicznej, dostępny bez opłat o każdej porze. Jaką klasę ochrony ma pomnik? Grade II, od 5 lutego 2016 roku, według Historic England. Kiedy go odsłonięto i kto za niego zapłacił? Odsłonięcie odbyło się 11 lipca 1920 roku. Koszt pokryli mieszkańcy w formie darowizn. Czy na pomniku są nazwiska z II wojny światowej? Tak, po 1945 roku dodano upamiętnienie ofiar II wojny. Lokalne źródła wspominają, że część nazwisk żołnierzy z okolicy na pomniku nie figuruje.

Slapton Sands D-Day Memorial

South Hams

Slapton Sands D-Day Memorial w regionie South Hams w hrabstwie Devon to zespół pamiątek po jednym z najtragiczniejszych epizodów przygotowań do lądowania w Normandii. Najbardziej rozpoznawalnym elementem jest czarny czołg Sherman stojący przy parkingu w miejscowości Torcross. Obiekt jest ogólnodostępny, a oglądanie go nic nie kosztuje. Co upamiętnia to miejsce? Wybrzeże Slapton Sands posłużyło wiosną 1944 roku jako poligon do prób desantu na plażę Utah w Normandii. Operacja nosiła kryptonim Tiger. Wczesnym rankiem 28 kwietnia 1944 roku niemieckie kutry torpedowe natrafiły na konwój amerykańskich okrętów desantowych i zatopiły dwa z nich. Zginęło kilkaset osób, a źródła podają różne liczby, od około 640 do ponad 700 ofiar. Część relacji mówi także o stratach spowodowanych ostrzałem na samej plaży podczas ćwiczeń. Co zobaczysz na miejscu? Czołg Sherman – amfibijny wóz wydobyty z dna morza w 1984 roku. Odzyskanie go zawdzięcza się lokalnemu mieszkańcowi Kenowi Smallowi. Obok czołgu umieszczono tablice upamiętniające żołnierzy armii i marynarki USA, którzy zginęli tamtej nocy. Pomnik z 1945 roku – położony mniej więcej w połowie plaży, ufundowany przez armię amerykańską jako podziękowanie dla mieszkańców, których wysiedlono. Plażę i Slapton Line – wąski kamienisty pas oddzielający morze od jeziora Slapton Ley. Dlaczego wysiedlono mieszkańców? Aby zrobić miejsce na ćwiczenia, pod koniec 1943 roku opuścili domy mieszkańcy Torcross, Slapton i kilku innych wsi regionu. Według źródeł było to około 3 tysięcy osób, które przez rok nie mogły wrócić. Pomnik z 1945 roku przypomina o tym doświadczeniu. Jak dojechać i czy wstęp jest płatny? Czołg stoi przy parkingu w Torcross, przy drodze A379 (kod pocztowy TQ7 2SE). To publiczne miejsce, bez bramek i biletów. Parking jest płatny według taryfy lokalnej, więc warto sprawdzić aktualne stawki na miejscu. Z Torcross można przejść plażą wzdłuż Slapton Line do pomnika z 1945 roku, a dalej kontynuować spacer wzdłuż wybrzeża. Kiedy przyjechać? Pamiątki są dostępne cały rok i o każdej porze. Ciekawym momentem są coroczne uroczystości upamiętniające ofiary operacji Tiger. Jeśli planujesz spacer po plaży, wybierz dzień z dobrą pogodą, bo wybrzeże jest otwarte na wiatr. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Czołg i tablice znajdują się w przestrzeni publicznej przy parkingu. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Samo obejrzenie czołgu i tablic zajmuje około 15–30 minut. Spacer plażą do pomnika z 1945 roku wydłuża wizytę o godzinę lub więcej. Skąd wziął się czołg Sherman? Wydobyto go z morza w 1984 roku. Był to amerykański czołg amfibijny, który zatonął podczas ćwiczeń w 1944 roku. Czy obok są inne miejsca warte zobaczenia? Tak, jezioro Slapton Ley i szlaki South West Coast Path biegnące wzdłuż wybrzeża.

Dane John Mound Pinnacle

Canterbury

Dane John Mound Pinnacle to kamienna kolumna wieńcząca szczyt Dane John Mound, sztucznego wzgórza w Dane John Gardens w centrum Canterbury w hrabstwie Kent. Pomnik upamiętnia Jamesa Simmonsa, radnego miejskiego, który pod koniec XVIII wieku zaczął urządzać tu publiczny park. Obiekt ma status zabytku Grade II (wpis do National Heritage List for England z 1967 roku). Co to za miejsce? Pinakiel stoi na szczycie kopca, który sam jest chronionym stanowiskiem archeologicznym (scheduled monument). Według Historic England wzgórze przykrywa rzymski kopiec grobowy z cmentarzyska datowanego na I–II wiek n.e. Po podboju normańskim w 1066 roku wykorzystano je jako motte w niewielkim zamku, który wyszedł z użycia do XII wieku. Sama kolumna ma żłobkowany trzon i zwieńczenie w kształcie wazy. Spoczywa na krenelażowym, kwadratowym postumencie z niszą z każdej strony. Źródła podają różne daty jej powstania (od końca XVIII do XIX wieku), dlatego przy planowaniu zwiedzania warto traktować ją po prostu jako XIX-wieczny pomnik ku czci Simmonsa. Kim był James Simmons? W 1790 roku teren zwany Dane John Land przekazano Simmonsowi, który zobowiązał się wyrównać grunt, oszczędzając wielki kopiec, i zagospodarować całą okolicę. Po sporze z władzami oddał dzierżawę w 1796 roku, a prace kontynuował inny radny, Cyprian Bunce. Projekt ogrodu przypisuje się też szkółkarzowi Williamowi Mastersowi. Dziś Dane John Gardens znajdują się w rejestrze zabytkowych parków i ogrodów. Jak zwiedzać? Dane John Gardens to ogólnodostępny park miejski, wstęp jest bezpłatny. Ścieżka spiralnie wspina się na wzgórze, a ze szczytu widać dachy miasta i katedrę. Sam pomnik ogląda się z zewnątrz, bez wchodzenia do środka. Park leży tuż przy średniowiecznych murach miejskich i niedaleko centrum, więc łatwo połączyć go ze spacerem po starym mieście. Kiedy przyjechać? Najprzyjemniej jest wiosną i latem, gdy działają rabaty i trawniki. Widoki ze szczytu są najlepsze przy dobrej widoczności, a późne popołudnie daje łagodne światło do zdjęć. Najczęstsze pytania Czy wstęp na Dane John Mound jest płatny? Nie. To park publiczny, a wejście na kopiec jest bezpłatne. Czy można wejść do wnętrza pomnika? Nie. Kolumna jest zabytkiem oglądanym z zewnątrz, a atrakcją jest sam kopiec z widokiem. Co upamiętnia pomnik? Jamesa Simmonsa, radnego Canterbury, który od 1790 roku przekształcał Dane John w park dla mieszkańców. Czy kopiec jest naprawdę rzymski? Historic England uznaje, że wzgórze kryje rzymski kopiec grobowy, który w średniowieczu wykorzystano jako motte normańskiego zamku.

Jubliee Clock

Leeds

Jubilee Clock w Otley (Leeds) to wolno stojąca wieża zegarowa w samym sercu Market Place, głównego placu miasteczka Otley w hrabstwie West Yorkshire. Zegar postawiono pod koniec lat 80. XIX wieku, by upamiętnić jubileusz panowania królowej Wiktorii. Dziś jest budynkiem zabytkowym klasy II (Grade II), wpisanym do National Heritage List for England w 1974 roku. Co zobaczysz na miejscu? Kamienna wieża zwieńczona ozdobną koroną z kutego żelaza ma tarcze zegarowe skierowane na cztery strony, więc godzinę odczytasz z każdego końca placu. W kamiennej podstawie znajdują się drzwi oraz poidło. Całość stoi prawdopodobnie w miejscu dawnego krzyża targowego, wokół którego od wieków odbywał się handel w Otley. Na wieży umieszczono kilka tablic pamiątkowych. Jedna upamiętnia mieszkańców poległych w wojnie w Transwalu, inna dziękuje ludziom z Otley za gościnność wobec belgijskich uchodźców z czasów I wojny światowej, a dopisek z 2005 roku wspomina cierpienia mieszkańców w czasie II wojny. Żelazna obudowa została w 2005 roku zdemontowana i gruntownie odnowiona. Dlaczego jest wpisany do rejestru zabytków? Historic England opisuje zegar jako element zespołu z sąsiednim Butter Cross oraz budynkami przy Market Place 30–40 (numery parzyste). Tworzą one historyczny rdzeń rynku. Zegar sfinansowano ze zbiórki publicznej, co dobrze oddaje lokalną dumę z jubileuszu. Źródła podają różne daty: 1887 lub 1888 rok. Jak dotrzeć? Otley leży w dolinie Wharfe, około 15 km na północ od centrum Leeds. Z Leeds Bus Station jeżdżą autobusy do Otley, a przystanki są kilka minut pieszo od Market Place. Dojazd samochodem zajmuje zwykle 30–40 minut, ale parkingi w centrum miasteczka bywają zapełnione, zwłaszcza w dni targowe. Zegar stoi na otwartym placu, więc obejrzysz go o każdej porze i bez biletu. Kiedy przyjechać? Najlepszy moment to dzień targowy. W Otley targ odbywa się kilka razy w tygodniu (aktualne dni sprawdź na stronie lokalnej informacji turystycznej), a plac tętni życiem. Zegar to krótki przystanek, na około 10–15 minut. Warto połączyć go ze spacerem po miasteczku, z zajrzeniem do pobliskich pubów i sklepów oraz z wyjściem na wzgórze Chevin. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Zegar stoi na publicznym placu i można go oglądać z zewnątrz o każdej porze. Wnętrza wieży nie zwiedza się. Czy to na pewno ten zegar w Otley, a nie inny w Leeds? W okolicy Leeds stoi kilka zegarów jubileuszowych. Ten opisany tutaj znajduje się w Market Place w Otley (współrzędne ok. 53,905 N, 1,694 W). Czy wieża jest chroniona? Tak, ma status Grade II w National Heritage List for England, nadany w 1974 roku. Co jeszcze warto zobaczyć obok? Przy Market Place stoi Butter Cross, a wokół placu znajdziesz zabytkowe kamienne kamienice.

Huntingdon War Memorial

Huntingdonshire

Huntingdon War Memorial w Huntingdon, w hrabstwie Cambridgeshire, to brązowa rzeźba żołnierza pogrążonego w zadumie, znana lokalnie jako „The Thinking Soldier". Stoi na Market Hill, czyli na rynku w centrum miasta, w dystrykcie Huntingdonshire. Od 2014 roku figuruje jako zabytek klasy II na Narodowej Liście Dziedzictwa Anglii. Czym wyróżnia się ten pomnik? Większość brytyjskich pomników z okresu po pierwszej wojnie światowej przedstawia żołnierza w postawie czujnej albo triumfalnej. Tutaj postać jest wyraźnie skupiona i zamyślona, a Historic England w uzasadnieniu wpisu nazywa taki wizerunek wyjątkowo nietypowym. Posąg odlano z brązu i ustawiono na cokole z kamienia Weldon. Autorką projektu jest rzeźbiarka Kathleen Scott, wdowa po polarniku kapitanie Robercie Falconie Scotcie. Jak powstał? Po 1918 roku rada miejska rozważała budowę sali publicznej jako formy upamiętnienia poległych. Pieniądze zebrało jednak miejscowe stowarzyszenie Women's Institute, które ostatecznie zdecydowało się postawić pomnik i zamówiło rzeźbę u Kathleen Scott. Radzie przypadło sfinansowanie podstawy. Całość wykonała firma Thackray and Co z Huntingdon. Odsłonięcie odbyło się w Dzień Rozejmu 1923 roku; zrobił to lord Sandwich, a na uroczystość przyszło około 3000 osób. Jak pomnik zmieniał się z czasem? W 1946 roku Women's Institute zatwierdziło dodanie napisu ku czci poległych w drugiej wojnie światowej. W 2001 roku posąg zdjęto z cokołu i odnowiono. Cokół wymieniono, bo kamień przebarwił się pod wpływem zacieków z metalu. W 2003 roku dodano tablicę z Portland stone dla wszystkich, którzy służyli i zginęli w późniejszych wojnach i konfliktach. W 2023 roku mieszkańcy i członkinie lokalnych oddziałów Women's Institute uczcili setną rocznicę odsłonięcia. Pojawiały się plany przeniesienia pomnika z pierwotnego miejsca, ale mieszkańcy skutecznie je zablokowali. Co jeszcze zobaczysz w pobliżu? Pomnik stoi pośrodku Market Hill, wśród innych chronionych budynków. Są wśród nich kościół All Saints (klasa I) oraz ratusz (klasa II*). Przy High Street znajduje się osobny pomnik wojny południowoafrykańskiej, również wpisany do rejestru w klasie II, więc obie pamiątki można obejrzeć podczas jednego spaceru po centrum. Jak dotrzeć i kiedy odwiedzić? Market Hill leży w samym sercu Huntingdon, w zasięgu spaceru od głównych ulic handlowych. Pomnik jest ogólnodostępnym elementem przestrzeni miejskiej, bez biletów i godzin otwarcia. Szczególnie symboliczny jest czas wokół 11 listopada, gdy przy pomniku odbywają się uroczystości z okazji Dnia Pamięci. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował pomnik w Huntingdon? Rzeźbiarka Kathleen Scott, wdowa po kapitanie Robercie Falconie Scotcie. Kiedy odsłonięto pomnik? W Dzień Rozejmu 1923 roku. Odsłonił go lord Sandwich w obecności około 3000 osób. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Ma status zabytku klasy II, nadany w lutym 2014 roku (wpis nr 1417802 na Narodowej Liście Dziedzictwa Anglii). Czy zwiedzanie jest płatne? Nie. Pomnik stoi na otwartym rynku i można go oglądać o każdej porze.

War Memorial in Princess Gardens

Torquay

Pomnik wojenny w Princess Gardens w Torquay to kamienny cenotaf stojący w nadmorskim parku w sercu angielskiej Riwiery, w hrabstwie Devon. Upamiętnia poległych w wojnach i należy do najważniejszych miejsc zadumy w mieście. Od 1994 roku figuruje w rejestrze zabytków Anglii jako obiekt klasy II (Grade II). Kto zaprojektował pomnik i kiedy powstał? Pomnik postawiono w 1920 roku według projektu Sir Reginalda Blomfielda (1856–1942), architekta znanego z wielu brytyjskich monumentów upamiętniających I wojnę światową. Surowa, klasyczna forma wpisuje się w jego charakterystyczny styl. Historic England wpisała obiekt na listę 3 maja 1994 roku, a sam park ma osobny wpis w rejestrze historycznych ogrodów, także w klasie II. Gdzie dokładnie stoi? Cenotaf znajduje się w Princess Gardens, przy nabrzeżu Torquay, w dzielnicy Tormohun. Park założono w latach 1892–1894 według projektu Majora Garretta, miejskiego inżyniera i geodety. Ogrody rozbudowano później na południe od Princess Parade, około 1930 roku. Współrzędne miejsca to ok. 50,461 N, 3,528 W, czyli kilka kroków od promenady i portu. Co zobaczysz na miejscu? Główną atrakcją jest sam pomnik: kamienna bryła z inskrypcjami, otoczona zadbaną zielenią parku. W tle widać zatokę Tor Bay i zabudowę nabrzeża. W 2025 roku miasto zleciło renowację cenotafu przed weekendem pamięci. Prace obejmowały kamieniarkę, konserwację elementów metalowych oraz odnowienie złoceń, a wykonali je wyspecjalizowani konserwatorzy. Dlaczego warto się zatrzymać? Princess Gardens łączą w jednym miejscu historię lokalną, architekturę początku XX wieku i widok na zatokę. Pomnik jest spokojnym przystankiem podczas spaceru po nabrzeżu. Dla osób zainteresowanych dziedzictwem brytyjskim to także okazja, by zobaczyć dzieło znanego architekta w jego pierwotnym otoczeniu, bez tłumów typowych dla większych atrakcji. Jak dotrzeć? Pomnik leży przy nadmorskiej promenadzie, więc najłatwiej dojść pieszo z centrum Torquay lub z okolic portu. Park jest płaski i spacer nie wymaga przygotowania. Obok stoi zabytkowy Torquay Pavilion, który ułatwia orientację w terenie. Kiedy przyjechać? Park jest otwarty cały rok. Szczególną atmosferę ma w okolicach Remembrance Sunday, w listopadzie, gdy przy pomniku odbywają się uroczystości pamięci. Latem ogrody są najbardziej zielone, a spacer nad zatoką najprzyjemniejszy. Najczęstsze pytania Czy pomnik jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. Ma status Grade II od 3 maja 1994 roku. Kto go zaprojektował? Sir Reginald Blomfield, w 1920 roku. Czy wstęp jest płatny? Nie. Princess Gardens to publiczny park nad morzem, a pomnik można oglądać bez biletu. Ile czasu potrzeba na wizytę? Samo obejrzenie pomnika zajmie 10–15 minut. Warto jednak połączyć je ze spacerem po parku i promenadzie.

Stainland Cross

Calderdale

Stainland Cross to średniowieczny kamienny krzyż we wsi Stainland w dystrykcie Calderdale (West Yorkshire, Anglia). Stoi przy drodze, naprzeciwko kościoła św. Andrzeja, i należy do najstarszych zabytków w okolicy. Figuruje w Krajowym Rejestrze Zabytków Anglii (National Heritage List for England) jako obiekt klasy II, wpisany 24 stycznia 1968 roku. Czym jest Stainland Cross? To wolno stojący krzyż z kamienia, datowany w rejestrze na średniowiecze. Nie zachowały się ani dokumenty, ani lokalne podania, które mówiłyby, kiedy i dlaczego go postawiono. Krzyże tego typu w Calderdale pełniły zwykle funkcję miejsc kazań, znaków drogowych dla podróżnych albo punktów handlowych, a lokalne kompendium historyczne wymienia Stainland Cross wśród krzyży i krzyży targowych dystryktu. Co zobaczysz na miejscu? Opis w rejestrze zabytków wskazuje kilka charakterystycznych cech: trzon w dolnej części kwadratowy, wyżej przechodzący w przekrój okrągły, zwieńczenie w formie kamiennego bloku, na którego czterech ścianach wyrzeźbiono w płaskorzeźbie krzyż św. Andrzeja, wgłębienie na szczycie bloku, o kształcie czaszy; pierwotna przykrywka tego wgłębienia się nie zachowała. Krzyż nie stoi dokładnie tam, gdzie go pierwotnie ustawiono. W XX wieku przeniesiono go na obecne miejsce, a według lokalnych opracowań dawna pozycja znajdowała się nieco na wschód od dzisiejszej. W 1875 roku czasopismo „The Building News” zapowiedziało jego renowację według projektu architekta z Halifaksu. Jak wygląda okolica? Stainland leży na wzniesieniu, wzdłuż dawnego szlaku jucznego, który omijał podmokłe dna dolin. Wieś rozwinęła się dzięki produkcji wełny i tekstyliów, a dziś objęta jest strefą ochrony konserwatorskiej. W sąsiedztwie krzyża znajdziesz kościół św. Andrzeja, a w obrębie okolicznego okręgu wyborczego Greetland and Stainland zarejestrowano 144 obiekty zabytkowe, w tym kilka klasy II*. W pobliżu stoją też wpisane do rejestru dawne dyby wiejskie (Stainland Stocks). Jak zwiedzać? Krzyż stoi przy publicznej drodze, więc oglądanie nie wymaga biletu ani rezerwacji. Zatrzymanie przy nim zajmuje kilka minut, dlatego najlepiej połączyć je ze spacerem po wsi: z kościołem św. Andrzeja, zabudową z lokalnego kamienia i widokami na pagórkowaty krajobraz Calderdale. Najwygodniejszy dojazd prowadzi przez Halifax, a po wsi poruszasz się pieszo. Najczęstsze pytania Z jakiego okresu pochodzi Stainland Cross? Rejestr zabytków datuje go na średniowiecze. Dokładna data powstania nie jest znana. Czy krzyż jest wpisany do rejestru zabytków? Tak, ma status obiektu zabytkowego klasy II, nadany 24 stycznia 1968 roku. Czy wstęp jest płatny? Nie. Krzyż stoi przy drodze publicznej i można go oglądać o każdej porze. Co oznacza symbol na szczycie? Na czterech ścianach kamiennego bloku wyrzeźbiono krzyż św. Andrzeja, czyli krzyż w kształcie litery X. Św. Andrzej jest patronem kościoła stojącego naprzeciwko. Czy krzyż zawsze stał w tym miejscu? Nie. Został przesunięty w XX wieku, a wcześniejsze miejsce znajdowało się niedaleko, nieco bardziej na wschód.

The War Memorial

Pomnik wojenny (The War Memorial) w Lacock w hrabstwie Wiltshire upamiętnia mieszkańców wsi poległych w I wojnie światowej i stoi przy West Street, kilka minut spacerem od centrum zabytkowej miejscowości. Od 1987 roku jest wpisany do rejestru zabytków w stopniu II. Nie jest zwykłym krzyżem przy drodze, bo jego kamienna rama pochodzi z okazałego nagrobka z miejscowego kościoła. Czym jest pomnik w Lacock? Pomnik ukończono w 1920 roku ku czci miejscowych żołnierzy, którzy zginęli w I wojnie światowej. Rama jest znacznie starsza od samego monumentu. Powstała na początku XVIII wieku jako część upamiętnienia sir Johna Talbota, zmarłego w 1714 roku, w północno-wschodniej kaplicy kościoła św. Cyriaka. Pod koniec XIX wieku zdjęto ją, by odsłonić zasłonięte okno. Matilda Talbot, ostatnia z rodu właścicielka opactwa Lacock, przekazała ramę wsi, a ta posłużyła upamiętnieniu poległych. Co zobaczysz? Główną część wykonano z ciosanego kamienia i osadzono na kasetonowej podstawie. Dwie kolumny korynckie podtrzymują profilowane belkowanie zwieńczone łukowym przyczółkiem, w którym znajduje się rzeźbiona zbroja herbowa. W uzupełnieniu z 1920 roku w niszy stoi krzyż nad tablicą z inskrypcją. Po bokach biegną niskie, wygięte mury z kamienia łamanego, zakończone słupkami, dzięki czemu całość przypomina niewielką scenografię architektoniczną. W rejestrach znajduje się 30 nazwisk z I wojny światowej i 14 z II wojny. Mosiężne tablice oraz inne pomniki we wsi uzupełniają obraz, więc warto zacząć zwiedzanie właśnie tutaj. Jak dojechać? Lacock leży około 5 km na południe od Chippenham. Pomnik znajduje się po zachodniej stronie West Street, pieszo kilka minut od opactwa i głównych uliczek. Samochód najlepiej zostawić na publicznym parkingu na skraju wsi, bo historyczne ulice są wąskie. Kiedy odwiedzić? Pomnik stoi pod gołym niebem i jest dostępny przez całą dobę. Około 11 listopada, podczas niedzieli pamięci, gromadzą się tu mieszkańcy, co nadaje miejscu szczególny wymiar. Rano ulice są spokojniejsze, a światło ładnie podkreśla fakturę kamienia. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? Kościół św. Cyriaka z pierwotnym nagrobkiem Talbotów i mosiężną listą poległych. Opactwo Lacock, dawna siedziba Talbotów i miejsce wczesnych eksperymentów fotograficznych. Krzyż w Bowden Hill na cmentarzu kościoła św. Anny, granitowy krzyż w stylu celtyckim odsłonięty w 1920 roku. Krzyż z Notton, przeniesiony na cmentarz w Lacock, upamiętniający czterech mieszkańców. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na zewnątrz i można go oglądać bezpłatnie o każdej porze. Czy pomnik jest chroniony? Tak. Od 7 stycznia 1987 roku figuruje w narodowym rejestrze zabytków Anglii w stopniu II. Kogo upamiętnia? Mieszkańców poległych w obu wojnach światowych: w publikowanych listach jest 30 nazwisk z pierwszej i 14 z drugiej. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Dziesięć do piętnastu minut. Warto połączyć je z wizytą w kościele i opactwie, co daje pół dnia spaceru po Lacock.

Dulwich (St Peter's) War Memorial

Londyn

Dulwich (St Peter's) War Memorial to niewielki pomnik poległych w I wojnie światowej, stojący przy kościele św. Piotra we wschodnim Dulwich, w londyńskiej dzielnicy Southwark. Od 7 listopada 2017 roku figuruje w rejestrze zabytków Historic England z klasą II. Co to za pomnik? To krótki prostokątny filar z jasnego kamienia, osadzony na dwustopniowej podstawie. Nie szukaj tu rzeźb ani monumentalnej bryły: forma jest skromna, typowa dla lokalnych upamiętnień z początku lat dwudziestych XX wieku. Na froncie umieszczono tablicę z dedykacją dla towarzyszy broni, którzy zginęli na wojnie. Na prawym boku znajduje się druga tablica, wspominająca Dulwich Volunteer Battalion i lata 1914–1919. Kto go zaprojektował i kiedy powstał? Autorem projektu był porucznik George Sutton, oficer saperów (inżynier) w Dulwich Volunteer Battalion, czyli lokalnym oddziale ochotniczym. Pomnik wzniesiono około 1919–1920 roku. Powstał więc z inicjatywy ludzi związanych z oddziałem, a nie jako dzieło znanego architekta, i to właśnie nadaje mu lokalny charakter. Dlaczego jest wpisany do rejestru? Historic England objęła pomnik ochroną w 2017 roku, w ramach szerszego programu wpisywania pomników z okresu I wojny światowej w stulecie jej wybuchu. W tym samym czasie w rejestrze znalazły się też inne pomniki Dulwich, na przykład ten przy kościele św. Szczepana, który jest odrębnym obiektem. Nie myl go z pomnikiem Dulwich College. Jak zmieniał się pomnik? Według opisu w rejestrze obiekt był dwukrotnie restaurowany w pierwszej dekadzie XXI wieku. Maszt flagowy, który wcześniej przy nim stał, usunięto w 2016 roku. Czy warto przyjechać? Pomnik najlepiej potraktować jako przystanek podczas spaceru po East Dulwich, a nie osobny cel podróży. Wizyta zajmuje kilka minut. Zobaczysz tablice, przeczytasz inskrypcje i poznasz fragment lokalnej historii. Jeśli interesują Cię pomniki wojenne Londynu, w okolicy znajdziesz kilka innych wpisanych do rejestru. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na zewnątrz, przy kościele, i można go obejrzeć o każdej porze. Jaką ochronę ma pomnik? Jest zabytkiem klasy II w National Heritage List for England, wpisanym 7 listopada 2017 roku. Kto go zaprojektował? Porucznik George Sutton, oficer saperów w Dulwich Volunteer Battalion. Co oznaczają tablice? Tablica frontowa jest dedykowana poległym towarzyszom broni, a boczna upamiętnia Dulwich Volunteer Battalion w latach 1914–1919.

Arkley War Memorial

Londyn

Arkley War Memorial to kamienny krzyż celtycki stojący w Arkley, wiosce na północnym skraju Londynu, w gminie London Borough of Barnet. To niewielki, ale dobrze zachowany pomnik poległych, który od 2017 roku znajduje się w narodowym rejestrze zabytków Anglii. Czym jest Arkley War Memorial? Pomnik odsłonięto w lipcu 1920 roku jako upamiętnienie mieszkańców Arkley zabitych w I wojnie światowej. Po 1945 roku dodano nazwiska i datę związane z II wojną. Inskrypcja honoruje lokalnych mężczyzn, którzy zginęli w latach 1914–1919 oraz 1939–1945. Formą jest krzyż celtycki ustawiony na kwadratowym cokole z dwustopniową podstawą. Na frontowej ścianie widać plecionkowy ornament, a na trzonie wykuty jest miecz. Rejestr IWM opisuje materiał jako granit. Dlaczego jest wpisany do rejestru zabytków? Historic England wpisała pomnik na listę National Heritage List for England w stopniu II (numer wpisu 1443693, data wpisu 20 kwietnia 2017). Uzasadnienie wskazuje na wartość historyczną: pomnik jest świadectwem tego, jak wydarzenia światowe dotknęły małą lokalną społeczność. Doceniono też prostą, godną formę krzyża oraz wspólną wartość zespołu z sąsiednim kościołem St Peter, również chronionym w stopniu II. Właścicielem i opiekunem pomnika jest samorząd Barnet. Gdzie stoi i jak dotrzeć? Pomnik znajduje się przy skrzyżowaniu Barnet Road i Rowley Green Road w Arkley. Najbliższa duża stacja metra to High Barnet (linia Northern), skąd do Arkley jest kilka kilometrów; dojazd jest możliwy autobusem lub samochodem. Sprawdź aktualny rozkład przewoźnika przed wyjazdem. Co zobaczysz na miejscu? Sam krzyż, napisy z nazwiskami i ornament z mieczem. W pobliżu stoi kościół St Peter, w którym znajduje się marmurowa tablica z 1919 roku, także zapisana w rejestrze IWM War Memorials Register. Kolejna tablica, z 161 nazwiskami, jest w Arkley Men's Club. To dobre uzupełnienie krótkiego spaceru po wiosce. Kiedy przyjechać i ile czasu zająć? Pomnik stoi w przestrzeni publicznej, więc nie obowiązują godziny wejścia ani bilety. Na obejrzenie wystarczy 10–15 minut, nieco więcej, jeśli zajrzysz do kościoła lub przejdziesz się po okolicy. Światło dzienne ułatwia odczytanie inskrypcji. Wokół 11 listopada (Remembrance Sunday) lokalna społeczność zwykle składa tu wieńce z makami, więc pomnik wygląda wtedy szczególnie wymownie. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi pod gołym niebem przy publicznej drodze. Kiedy odsłonięto pomnik? W lipcu 1920 roku, w związku z upamiętnieniem poległych w I wojnie światowej. Później uzupełniono go o ofiary II wojny. Jaki ma status ochrony? Stopień II na liście Historic England, wpis z 2017 roku. Kto się nim opiekuje? Pomnik należy do samorządu Barnet, który odpowiada za jego utrzymanie.

Coronation Stone

Londyn

Coronation Stone w Londynie to prastary głaz z piaskowca sarsen, stojący przed ratuszem Guildhall w Kingston upon Thames, w południowo-zachodniej części miasta. Według miejscowej tradycji na tym kamieniu koronowano królów anglosaskich w X wieku. To jeden z najciekawszych i najłatwiej dostępnych śladów wczesnej historii Anglii, a wstęp jest wolny. Co to jest Coronation Stone? Kamień jest wpisany do rejestru Historic England (National Heritage List) w najwyższej, I kategorii ochrony. Wpis powstał w 1983 roku, a w 2023 został zaktualizowany. Opis w rejestrze mówi o starożytnym głazie sarsen, z którym wiąże się legenda o siedmiu królach anglosaskich, koronowanych w Kingston w X stuleciu. Obecnie spoczywa on na okazałym cokole w niewielkim ogrodzonym placyku, w miejscu, w którym stoi od 1935 roku. Czy naprawdę koronowano tu królów? Tu trzeba rozróżnić tradycję od źródeł. Kronika anglosaska zapisuje dla roku 924 (w nowszych opracowaniach koronację datuje się na 925), że Æthelstan został wybrany przez Mercję i konsekrowany w Kingston. Kronika wprost potwierdza koronację jeszcze jednego władcy, Æthelreda II Bezradnego. Lista siedmiu królów należy do tradycji, a historycy nie są zgodni, ilu władców faktycznie tu koronowano. Nie wiadomo też, czy sam kamień służył jako tron: według części opracowań Æthelstan zasiadał na drewnianym podwyższeniu. Nazwa miasta pochodzi od staroangielskiego określenia „królewska posiadłość". Jak kamień znalazł się przed Guildhall? Głaz stał początkowo przy dawnym kościele lub kaplicy w centrum miasta. Po zawaleniu się kościoła św. Marii w 1730 roku według przekazów używano go jako stopnia do wsiadania na konia. W 1850 roku ustawiono go uroczyście na Rynku, a później przeniesiono w obecne miejsce przy Guildhall, zbudowanym w stylu neogeorgiańskim i ukończonym w 1935 roku. Jak dojechać? Kingston upon Thames leży w Royal Borough of Kingston, ok. 20 km od centrum Londynu. Najprościej dojechać pociągiem z londyńskiej stacji Waterloo do stacji Kingston, a stamtąd dojść pieszo w kilka minut przez centrum handlowe i nad Tamizę. Można też skorzystać z licznych autobusów miejskich. Kiedy przyjechać i jak zwiedzać? Kamień stoi na zewnątrz, więc można go oglądać o każdej porze i bez biletu. Najlepiej wybrać dzień z dobrą pogodą i połączyć wizytę ze spacerem po targowisku i bulwarach nad rzeką. Na obejrzenie samego głazu wystarczy kwadrans, z tablicami informacyjnymi i zdjęciami pół godziny. Jeśli interesują Cię szczegóły historii miasta, sprawdź wystawy w lokalnych instytucjach kultury; aktualne godziny ich otwarcia podaje strona gminy. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Coronation Stone jest płatny? Nie. Kamień stoi w przestrzeni publicznej przed Guildhall i można go oglądać bezpłatnie. Czy to na pewno kamień koronacyjny królów? To tradycja, nie pewnik. Koronacja Æthelstana w Kingston jest zapisana w kronikach, ale rola samego głazu i liczba koronowanych tu królów pozostają przedmiotem dyskusji. Ile czasu potrzeba na wizytę? Wystarczy 15–30 minut, a resztę dnia warto spędzić w Kingston nad Tamizą. Czy obiekt jest chroniony? Tak, ma I kategorię ochrony w rejestrze Historic England.

Gilbert's Monument

Bodmin

Pomnik Gilberta (Gilbert's Monument) w Bodmin to granitowy obelisk, który z szczytu wzgórza Beacon góruje nad miasteczkiem w środkowej Kornwalii. Jest widoczny z wielu kilometrów i należy do najbardziej rozpoznawalnych punktów orientacyjnych okolicy, a przy dobrej pogodzie warto wejść pod niego dla panoramy. Czym jest pomnik Gilberta? To wysoki na około 144 stóp, czyli mniej więcej 44 metry, obelisk z ciosanego granitu, ustawiony na profilowanym cokole. Szyb wzmacniają stalowe taśmy. Budowla upamiętnia generała porucznika sir Waltera Raleigh Gilberta, urodzonego w Bodmin oficera armii bengalskiej, znanego z kampanii w wojnach sikhijskich. Pomnik wzniesiono w latach 1856–1857, a koszty pokryli jego przyjaciele i towarzysze broni oraz mieszkańcy miasta. Czy pomnik jest zabytkiem chronionym? Tak. Obiekt figuruje w National Heritage List for England jako zabytek klasy II (Grade II), wpisany 26 marca 1949 roku. W opisie rejestru pojawia się data 1856, w innych źródłach spotkasz 1857 — wynika to z czasu trwania budowy. Jak dotrzeć na Beacon? Wzgórze Beacon wznosi się około 162 metrów nad poziomem morza na skraju Bodmin. Pomnik stoi na jego szczycie, więc dojście wymaga krótkiego podejścia ścieżką. Wokół wzgórza biegnie kilka tras spacerowych, a dojazd samochodem i parking są łatwe. Nie jest to obiekt z biletem ani godzinami otwarcia: teren jest ogólnodostępny, ale to zwykły teren spacerowy, więc załóż wygodne buty. Trzymaj się oznakowanych ścieżek — nawigacja w telefonie bywa myląca w pobliżu szczytu. Co zobaczysz na miejscu? Sam obelisk najlepiej ogląda się z bliska, gdzie widać skalę granitowych bloków i napis ku czci generała. Beacon to lokalny rezerwat przyrody, którym zarządzają władze miasta i hrabstwa, z wrzosowiskiem i skałami. Krótka trasa prowadzi do formacji skalnej Elephant Rock. Ze wzgórza roztacza się szeroki widok na Bodmin i okoliczne pola. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogoda bez deszczu i mgły, bo widoki są głównym powodem wejścia. Wzgórze jest otwarte przez cały rok, ale zimą i po opadach ścieżki bywają błotniste, a na szczycie wieje. Na spacer od parkingu do pomnika i z powrotem zaplanuj zwykle godzinę lub nieco więcej, jeśli dodasz pętlę po wzgórzu. Najczęstsze pytania Ile kosztuje wejście? Nic — Beacon to ogólnodostępny teren spacerowy. Jak wysoki jest pomnik? Około 144 stóp, czyli ok. 44 metrów. Kogo upamiętnia obelisk? Generała porucznika sir Waltera Raleigh Gilberta z Bodmin, oficera armii bengalskiej. Czy dojście jest trudne? Nie, ale ścieżka biegnie pod górę i bywa błotnista; potrzebne są wygodne buty.

Statue of Sir Peter Fairbairn

Leeds

Pomnik Sir Petera Fairbairna w Leeds to wiktoriański posąg z brązu, który stoi przy Woodhouse Square, na zachód od centrum miasta, w pobliżu parku Woodhouse Moor. Upamiętnia inżyniera i burmistrza, który zbudował w Leeds jedną z wiodących fabryk maszyn. Dziś jest to zabytek wpisany na listę Historic England w stopniu II. Kim był Sir Peter Fairbairn? Peter Fairbairn (1799–1861) przybył do Leeds z Kelso w Szkocji. W 1826 roku założył tu własne przedsiębiorstwo inżynieryjne w zakładach Wellington Foundry. W latach 30. XIX wieku był członkiem rady parafialnej jako churchwarden, a w latach 1836–1842 zasiadał w radzie miejskiej. Pełnił urząd burmistrza w latach 1857 i 1858. Tytuł szlachecki otrzymał w 1858 roku, podczas otwarcia nowego ratusza w Leeds. Co zobaczysz? Figura jest naturalnej wielkości i przedstawia Fairbairna na stojąco. W prawej dłoni trzyma zwój, lewą opiera na cokole ze zębatym kołem, na którym leży draperia z łańcuchem burmistrzowskim. Atrybuty te nawiązują do pracy inżyniera i do funkcji publicznych. Posąg stoi na wysokim granitowym piedestale o kwadratowym planie, z gzymsem i cokołem. Na podstawie widnieje sygnatura rzeźbiarza: M. Noble, Londyn, 1868 (według Art UK chodzi o Matthew Noble'a). Napis informuje też, że pomnik sfinansowano ze składek mieszkańców miasta. Jak dotrzeć? Pomnik znajduje się na południowej stronie Woodhouse Square (kod pocztowy LS3), niedaleko Woodhouse Moor. Z centrum Leeds można dojść pieszo w około kwadrans do pół godziny, w zależności od punktu startu. Miejsce jest ogólnodostępne, bo to pomnik w przestrzeni publicznej, więc nie ma biletów ani godzin otwarcia. Rzeźbę ogląda się z zewnątrz, z chodnika wokół placu. Jak wpisać pomnik w spacer po okolicy? Woodhouse Square leży w dzielnicy Hyde Park and Woodhouse. Statuę łatwo połączyć ze spacerem po Woodhouse Moor, gdzie stoją inne pomniki, w tym pomnik księcia Wellingtona. To odrębny, osobno wpisany obiekt. Pomnik Fairbairna pojawia się również w trasach spacerowych po rzeźbach Leeds. Najczęstsze pytania Czy pomnik stoi na Woodhouse Moor? Nie. Wpis Historic England lokalizuje go przy Woodhouse Square, a nie na terenie samego parku Woodhouse Moor. Oba miejsca dzieli niewielka odległość. Z jakiego roku jest posąg i kto go wykonał? Pochodzi z 1868 roku. Autorem jest londyński rzeźbiarz M. Noble, a figurę odlano w brązie. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na otwartej przestrzeni miejskiej i można go oglądać o każdej porze. Czy to zabytek chroniony? Tak. Historic England wpisała go na listę National Heritage List for England w stopniu II, w 1976 roku.

Pilgrim Fathers' Memorial

Southampton

Pomnik Ojców Pielgrzymów (Pilgrim Fathers' Memorial) w Southampton stoi przy Western Esplanade, nieopodal średniowiecznych murów miejskich i nabrzeża. Upamiętnia sierpień 1620 roku, gdy z Southampton wyruszyły w rejs statki Mayflower i Speedwell z grupą separatystów religijnych. Pomnik odsłonięto w 1913 roku, a od 1969 roku jest wpisany do rejestru zabytków Anglii (Historic England) jako obiekt Grade II. Czym jest ten pomnik? To wysoka kolumna z szorstko ciosanego kamienia, osadzona na stopniowanym cokole. Całość wieńczy kopuła wsparta na żłobkowanych kolumnach jońskich, a na szczycie widać model statku Mayflower. Projekt przygotował R. M. Lucas. Pomysł budowy zgłosił w 1909 roku Fossey John Cobb Hearnshaw, profesor historii z Uniwersytetu w Southampton. Uroczystość odsłonięcia odbyła się w sierpniu 1913 roku. Według zapisów Royal Museums Greenwich uczestniczył w niej ambasador USA Walter Hines Page. Dlaczego akurat Southampton? Mayflower i Speedwell wypłynęły stąd w sierpniu 1620 roku w stronę Ameryki Północnej. Speedwell okazał się nieszczelny, więc oba statki zawijały jeszcze do Dartmouth, a potem do Plymouth. Z Plymouth sam Mayflower ruszył przez Atlantyk we wrześniu. Pasażerowie przeszli do historii jako Ojcowie Pielgrzymi i założyciele osady Plymouth w Nowej Anglii. Pomnik wybrano na miejsce pamięci, bo Southampton było pierwszym portem tej wyprawy. Jak dotrzeć? Pomnik leży na nadmorskiej promenadzie w centrum miasta, więc najprościej dojść do niego pieszo od strony Old Town i nabrzeża. W okolicy jest dużo miejsc do spaceru po murach obronnych i wzdłuż wody. To obiekt plenerowy: nie ma biletów ani godzin otwarcia, można go obejrzeć o każdej porze dnia. Wewnątrz kolumny nie ma ekspozycji, zwiedzanie sprowadza się do obejrzenia monumentu i tablic. Kiedy przyjechać? Najlepsze warunki są w dzień i przy suchej pogodzie, kiedy dobrze widać detale kopuły i model statku. Wizyta zajmuje kilkanaście minut, dlatego warto połączyć ją ze spacerem po murach miejskich i nabrzeżu. W 2020 roku Southampton obchodziło 400-lecie rejsu, a pomnik jest jednym z głównych punktów szlaku związanego z Mayflower. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i jest dostępny bez biletu. Kto zaprojektował pomnik i kiedy go odsłonięto? Projektantem był R. M. Lucas, a odsłonięcie odbyło się w sierpniu 1913 roku. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała go na listę dziedzictwa narodowego w 1969 roku (Grade II). Czy Mayflower wypłynął z Southampton prosto do Ameryki? Nie. Statki zawijały do Dartmouth i Plymouth, a Mayflower przepłynął Atlantyk dopiero po wypłynięciu z Plymouth we wrześniu 1620 roku.

Walmley War Memorial

Birmingham

Walmley War Memorial to zabytkowy krzyż pamięci w Walmley, dzielnicy Sutton Coldfield na północy Birmingham. Odsłonięto go w listopadzie 1920 roku, by upamiętnić mieszkańców wioski poległych w wojnie. Dziś to obiekt wpisany do rejestru zabytków Anglii z drugim stopniem ochrony (Grade II), stojący w samym centrum lokalnej społeczności. Co to za pomnik i jak wygląda? Pomnik ma formę krzyża celtyckiego z jasnego portlandzkiego kamienia. Na cokole umieszczono brązowe tablice z nazwiskami ofiar. Taka sylwetka, z pierścieniem otaczającym ramiona krzyża, jest w Anglii często wybierana do pomników z lat 1919–1921 i nadaje obiektowi charakterystyczny, rozpoznawalny kształt. Pomnik jest w dobrym stanie, a lokalna społeczność regularnie składa przy nim wieńce. Rejestr pomników wojennych Imperial War Museums wymienia na nim nazwiska z pierwszej i drugiej wojny światowej. Osobna tablica z czasów II wojny znajduje się wewnątrz pobliskiego kościoła św. Jana Ewangelisty. Dlaczego jest wpisany na listę zabytków? Historic England objęła pomnik ochroną 6 kwietnia 2016 roku (numer wpisu 1433741). W uzasadnieniu wskazano trzy powody: wartość historyczną, bo obiekt przypomina, jak światowy konflikt dotknął lokalną wspólnotę; wartość architektoniczną formy krzyża celtyckiego; oraz wartość zespołu, ponieważ pomnik tworzy całość z również zabytkowym kościołem św. Jana Ewangelisty w Walmley. Czy stoi w oryginalnym miejscu? Nie. Pierwotnie krzyż stał przy skrzyżowaniu Fox Hollies Road i Walmley Road. Około 2002–2003 roku przeniesiono go o mniej więcej 100 metrów, by był lepiej widoczny i bezpieczniejszy. Obecne miejsce to teren przy bibliotece i sali społecznej, w pobliżu skrzyżowania Crawford Road i Walmley Road. Jak dotrzeć? Pomnik stoi w centrum Walmley, przy Walmley Close (kod pocztowy B76 1NH), odchodzącym od Walmley Road. Z centrum Birmingham dojedziesz tu samochodem w około 25–30 minut, a lokalne linie autobusowe obsługują główną drogę przez wioskę. Najbliższe stacje kolejowe w okolicy Sutton Coldfield leżą w odległości kilku kilometrów, więc ostatni odcinek wygodnie pokonać autobusem lub taksówką. Przy bibliotece i w pobliskich uliczkach można zaparkować, ale miejsc jest niewiele. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? W pobliżu stoi kościół św. Jana Ewangelisty, wpisany na listę zabytków tak jak pomnik. W Walmley zachowały się też zabytkowe domki z lokalnych fundacji dobroczynnych, wśród nich Walmley Almshouses, również chronione jako Grade II. Całość wygodnie obejść pieszo w godzinę. Bliskość biblioteki sprawia, że miejsce jest wciąż żywe: to tu mieszkańcy spotykają się na co dzień. Kiedy przyjechać? Pomnik jest dostępny przez cały rok, bez biletów i bez godzin otwarcia. Najbardziej wymowny jest w okolicach 11 listopada i w niedzielę pamięci (Remembrance Sunday), gdy odbywają się tu uroczystości z wieńcami. Latem wokół jest zielono, a dłuższy dzień ułatwia połączenie wizyty ze spacerem po wiosce. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na otwartej przestrzeni publicznej i można go oglądać o każdej porze. Jaki stopień ochrony ma pomnik? Grade II, nadany przez Historic England 6 kwietnia 2016 roku (wpis 1433741). Kiedy odsłonięto pomnik? 13 listopada 1920 roku, według rejestru Imperial War Museums. Ile czasu potrzeba na wizytę? Samo obejrzenie krzyża to 10–15 minut. Z kościołem i spacerem po centrum Walmley wystarczy godzina.

Statue of Robert Peel to North Corner of Woodhouse Moor

Leeds

Pomnik Roberta Peela przy północnym narożniku Woodhouse Moor to brązowa statua stojąca w Leeds, w hrabstwie West Yorkshire w Anglii. Przedstawia sir Roberta Peela, XIX-wiecznego brytyjskiego polityka. Rzeźba ma za sobą kilka przenosin po mieście, a dziś jest jednym ze starszych pomników ustawionych w parku Woodhouse Moor, na północ od centrum Leeds. Co to za pomnik? Odlew z brązu powstał w 1852 roku, a jego autorem jest rzeźbiarz William Behnes. Figura stoi na cokole z różowego granitu. Na froncie widnieje krótki napis: „PEEL / 1852". Całość ma status obiektu zabytkowego: wpis na liście dziedzictwa narodowego Anglii (National Heritage List for England, numer 1375010) nadano w 1976 roku, w stopniu II. Kim był Robert Peel? Peel to postać znana każdemu, kto zna historię Wielkiej Brytanii. Jako minister spraw wewnętrznych stworzył nowoczesną policję, a w 1829 roku przeprowadził ustawę o emancypacji katolików. Dwukrotnie stał na czele rządu: w latach 1834–1835 oraz 1841–1846. Pomnik w Leeds upamiętnia więc polityka o ogólnokrajowym znaczeniu, a nie lokalnego działacza. Dlaczego pomnik stoi na Woodhouse Moor? Statua nie zawsze tu stała. Po odsłonięciu stanęła w centrum miasta, przy poczcie na Park Row w rejonie City Square. W 1890 roku przeniesiono ją przed ratusz, a w 1937 roku na obecne miejsce, na północny narożnik Woodhouse Moor. Dzięki temu można prześledzić, jak zmieniało się podejście miasta do przestrzeni publicznej i do własnych pomników. Jak dotrzeć? Woodhouse Moor leży w dzielnicy Hyde Park and Woodhouse, na północny zachód od centrum Leeds, w pobliżu kampusu uniwersyteckiego. Pomnik znajdziesz przy północnym skraju parku, w punkcie o współrzędnych 53,8141 N, 1,5620 W. Park jest ogólnodostępny, a statuę oglądasz z zewnątrz, bez biletu i bez godzin otwarcia. Z centrum miasta to spacer rzędu kilkunastu minut w stronę północno-zachodnią lub krótki przejazd miejskim autobusem. Co jeszcze warto wiedzieć? Wokół pomnika toczy się współczesna dyskusja. Projekt Monuments of Leeds z Leeds Beckett University zwraca uwagę, że postać Peela bywa oceniana dziś ostrzej z powodu poglądów jego ojca, również sir Roberta Peela, który popierał niewolnictwo. Te same źródła podkreślają, że sam polityk nie miał bezpośrednich związków z niewolnictwem. Statua stoi na swoim miejscu, a wokół niej toczy się spokojna debata o tym, jak pamiętać dawnych przywódców. Pomnik dobrze łączy się ze spacerem po Woodhouse Moor oraz zwiedzaniem rzeźb w innych częściach Leeds. Bez trudu zrobisz tu zdjęcia: granitowy cokół, brązowa postać i szerokie trawniki tworzą czytelną kompozycję, zwłaszcza w jasne dni. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Statua stoi w otwartym parku i można ją oglądać o każdej porze. Kto wykonał pomnik Peela w Leeds? Autorem brązowej figury z 1852 roku jest William Behnes. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Figura ma wpis do National Heritage List for England w stopniu II, nadany w 1976 roku. Czy pomnik zawsze stał na Woodhouse Moor? Nie. Najpierw stał przy Park Row w centrum, od 1890 roku przed ratuszem, a od 1937 roku znajduje się w obecnym miejscu.

Cambridge War Memorial

Cambridge

Cambridge War Memorial w Cambridge to pomnik poległych, który stoi przy Hills Road, tuż przy wejściu do Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Cambridge. Centralnym elementem jest brązowa figura maszerującego żołnierza, wsparta na bogato rzeźbionym kamiennym cokole. Pomnik znany jest pod tytułem „The Homecoming”, czasem także „Coming Home”. Kto stworzył pomnik i co przedstawia? Rzeźbę wykonał kanadyjski artysta Robert Tait McKenzie, a za projekt architektoniczny cokołu odpowiadał George Hubbard. Żołnierz idzie w stronę miasta, lecz odwraca głowę i spogląda w stronę dworca kolejowego. Ten gest nadaje pracy charakter powrotu z frontu: mężczyzna wraca do domu, ale wspomnienie pozostaje za nim. Pomnik upamiętnia mieszkańców hrabstwa Cambridgeshire, którzy służyli w I wojnie światowej. Od kiedy stoi i jaki ma status? Odsłonięcie odbyło się w 1922 roku; według większości źródeł dokonał go książę Yorku, późniejszy król Jerzy VI, który przebywał wtedy w Cambridge z okazji pokazów rolniczych. Pierwotnie pomnik stał na skrzyżowaniu Hills Road i Station Road, czyli na trasie z dworca do centrum. Plan ustawienia go na Parker's Piece odrzucono jeszcze w 1919 roku. W 1996 roku obiekt wpisano do rejestru zabytków Anglii (Historic England, numer 1268368) w stopniu II. Jak dojść do pomnika? Pomnik leży przy Hills Road, mniej więcej 10–15 minut spacerem od dworca Cambridge, w kierunku centrum. Trasa prowadzi wzdłuż szerokiej ulicy z domami z epoki wiktoriańskiej. Sąsiedztwo Ogrodu Botanicznego sprawia, że łatwo połączyć oba punkty w jednej wycieczce. Dojście jest płaskie, a przy pomniku nie obowiązują bilety ani godziny otwarcia. Co zobaczysz na miejscu? spiżową postać żołnierza w pełnym rynsztunku, w marszu; rzeźbiony kamienny cokół, na którym osadzono rzeźbę; inskrypcje upamiętniające poległych; zieleń Ogrodu Botanicznego w tle. Warto obejść pomnik dookoła i zobaczyć go z różnych stron. Dobrze widać wtedy, jak postać odwrócona jest ku stacji, a nie ku centrum miasta. Kiedy przyjść? Pomnik stoi na otwartej przestrzeni, więc zwiedzisz go o każdej porze roku i dnia. Najlepsze zdjęcia powstają przy świetle porannym lub popołudniowym. Najbardziej uroczysty charakter ma miejsce w okolicach Dnia Pamięci (Remembrance Sunday) w listopadzie, gdy przy pomnikach w Wielkiej Brytanii składa się wieńce z makami. Najczęstsze pytania Kto jest autorem pomnika w Cambridge? Brązową rzeźbę wykonał kanadyjski artysta Robert Tait McKenzie. Architektem cokołu był George Hubbard. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi przy ulicy i można go oglądać bez opłat o dowolnej porze. Czy pomnik jest zabytkiem chronionym? Tak. Od 1996 roku figuruje w National Heritage List for England jako obiekt zabytkowy stopnia II. Dlaczego żołnierz patrzy w stronę dworca? Rzeźba pokazuje żołnierza wracającego do miasta, który ogląda się za siebie na stację, przez którą przyjechał. Stąd tytuł „The Homecoming”.

Cambridge Gas Company War Memorial

Cambridge

Cambridge Gas Company War Memorial to niewielki kamienny pomnik w Cambridge, przy Newmarket Road we wschodniej części miasta. Ma formę ośmiobocznej kapliczki i upamiętnia pracowników miejscowej spółki gazowej, którzy zginęli w obu wojnach światowych. To dobry przystanek dla osób, które lubią lokalną historię i architekturę pamięci, a jednocześnie nie potrzebują do tego wielu godzin. Co to za pomnik i komu go poświęcono? Pomnik odsłonięto w 1921 roku jako wyraz pamięci o osiemnastu pracownikach Cambridge Gas Company poległych w czasie I wojny światowej. Ich nazwiska wykuto na kamieniu. Po zakończeniu II wojny światowej dopisano jeszcze sześć nazwisk, więc dziś widnieje na nim łącznie 24 osoby. Fundatorem była sama spółka gazowa, a to rzadkość: częściej pomniki stawiały parafie lub władze miejskie. Jak wygląda? Budowla ma około 3,4 metra wysokości. Stoi na kwadratowej podstawie, a jej korpus jest ośmioboczny, z wnękami o muszlowych zwieńczeniach. Całość przykrywa kopuła, na której umieszczono kulę z krzyżem. Z daleka przypomina miniaturową kapliczkę lub latarnię z kamienia. Przed pomnikiem urządzono brukowany dziedziniec: granitowe kostki i kamienne płyty pochodzą z dawnej drogi przemysłowej prowadzącej do zakładu gazowego i zostały użyte ponownie. Dlaczego stoi akurat tu? Na tym terenie działała kiedyś gazownia. Około 2000 roku zakład rozebrano, a w jego miejscu powstał obiekt handlowy z parkingiem. Jednym z warunków pozwolenia na budowę było zachowanie pomnika, dlatego przesunięto go o około 30 metrów na południe. Dzięki temu nadal jest widoczny od strony ulicy i wciąż stoi na terenie dawnej gazowni. Czy jest zabytkiem? Tak. Obiekt ma status zabytku wpisanego na listę National Heritage List for England w stopniu II (Grade II). Wpis pochodzi z 7 października 2015 roku, a numer pozycji to 1428632. Pomnik figuruje też w rejestrze IWM War Memorials Register pod numerem 902. Jak dojść? Pomnik znajduje się przy Newmarket Road (kod pocztowy CB5 8JE), obok przystanku autobusowego. Z centrum Cambridge to około 20 minut pieszo, a na miejsce dojeżdżają miejskie autobusy kursujące wzdłuż tej arterii. Obok jest duży parking przy sklepie, z którego można skorzystać, jeśli przyjeżdżasz samochodem. Kiedy przyjechać i ile czasu potrzeba? Pomnik stoi pod gołym niebem, więc można go oglądać o każdej porze dnia, najlepiej w świetle dziennym, gdy czytelne są napisy. Wystarczy 10–15 minut. Warto połączyć wizytę z innymi miejscami we wschodnim Cambridge albo ze spacerem w kierunku centrum. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i można go oglądać bez biletu. Kogo upamiętnia? Pracowników Cambridge Gas Company: 18 poległych w I wojnie światowej i 6 osób z okresu II wojny światowej. Czy pomnik stoi w pierwotnym miejscu? Nie. Około 2000 roku przesunięto go o mniej więcej 30 metrów podczas przebudowy terenu dawnej gazowni. Czy to nie ten sam pomnik co Cambridge War Memorial przy Hills Road? Nie. Tamten to pomnik miejski. Ten jest zakładowy i stoi przy Newmarket Road.

Sambo's Grave

Lancaster

Sambo's Grave to skromne miejsce pochówku młodego Afrykańczyka na półwyspie Sunderland Point, na wybrzeżu zatoki Morecambe Bay, kilka kilometrów od Lancaster w hrabstwie Lancashire. To jeden z najbardziej poruszających śladów brytyjskiego handlu niewolnikami w północnej Anglii. Kim był Sambo i co wiadomo o grobie? Według tradycji mężczyzna przypłynął w 1736 roku statkiem z Indii Zachodnich i zmarł po kilku dniach. Źródła nie są zgodne co do tego, czy był niewolnikiem, służącym czy młodym marynarzem, ani co było przyczyną śmierci. Jego prawdziwe imię nie jest znane, a „Sambo" to nazwa, którą przekazała tradycja. Pochowano go poza poświęconą ziemią, na polu nad brzegiem, bo nie przysługiwał mu pochówek na cmentarzu parafialnym. Pod koniec XVIII wieku James Watson, emerytowany nauczyciel z Lancaster, ufundował pamiątkowy kamień i tablicę z wierszowanym napisem. Tekst wspomina „biednego Samboo", który zmarł po przybyciu do Sunderland. Do dziś mieszkańcy i odwiedzający zostawiają przy grobie kwiaty, muszle i malowane kamienie. Dlaczego Sunderland Point jest wyjątkowe? Wieś była niegdyś portem obsługującym statki z Indii Zachodnich i Ameryki Północnej, które przywoziły bawełnę i cukier, a także brały udział w handlu niewolnikami. Jej znaczenie spadło po otwarciu nabrzeża w Glasson Dock w 1787 roku. Dziś to cicha osada, dostępna jedną wąską drogą prowadzącą przez słone mokradła. Jak dojechać i na co uważać? Dojazd prowadzi z miejscowości Overton. Droga przez mokradła jest zalewana podczas przypływu, więc przed wyjazdem sprawdź tabelę pływów. Według jednego ze źródeł woda zalewa drogę na około dwie godziny przed i po wysokiej wodzie. Grób leży po przeciwnej stronie półwyspu niż sama droga dojazdowa i trzeba do niego dojść pieszo. Wstęp jest bezpłatny. Jak zachować się na miejscu? To miejsce pamięci, a nie atrakcja rozrywkowa. Zachowaj ciszę i szacunek, nie zrywaj ani nie przestawiaj złożonych darów. Warto zabrać wygodne buty, bo teren bywa podmokły, a wiatr od zatoki jest odczuwalny nawet latem. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Sambo's Grave jest płatny? Nie, grób jest dostępny bezpłatnie przez cały rok. Kiedy powstał grób? Tradycja datuje go na 1736 rok. Kamień z tablicą dodano pod koniec XVIII wieku. Czy droga do Sunderland Point jest zawsze przejezdna? Nie. Przy wysokim przypływie droga przez mokradła jest zalana, dlatego sprawdź godziny pływów. Czy prawdziwe imię pochowanego jest znane? Nie. Znamy go tylko pod imieniem „Sambo", które przekazała tradycja.