Zabytki w Wielkiej Brytanii

Saddleworth War Memorial

Oldham

Saddleworth War Memorial to kamienny obelisk stojący na wzgórzu Pots and Pans (Alderman's Hill) w rejonie Tunstead, w Saddleworth, części gminy Oldham w hrabstwie Greater Manchester. Monument widać z doliny, a od 1986 roku chroni go wpis na listę zabytków Anglii z klasą II (Grade II). Co to za pomnik i kogo upamiętnia? Obelisk odsłonięto 6 października 1923 roku jako wspólny pomnik poległych z całego Saddleworth. Obejmuje on wsie i osady Greenfield, Delph, Denshaw, Diggle, Dobcross, Grasscroft i Uppermill. Początkowo upamiętniał ofiary pierwszej wojny światowej, a w 1951 roku dodano nazwiska poległych w drugiej wojnie. Według jednego ze źródeł łącznie wymieniono około 259 nazwisk. Inskrypcja głosi, że pomnik wzniesiono staraniem mieszkańców Saddleworth w 1923 roku. Jak wygląda monument? Projekt przygotował architekt Howcroft z Uppermill, a wykonawcą był C. Winterbottom. Pomnik ma formę dużego obelisku z ciosów kamiennych, osadzonego na stylobacie. Na każdej ścianie umieszczono listy poległych, a obok nich rzeźbiony miecz, żłobiony pasek i wieniec. Wpis do rejestru zabytków (Historic England, nr 1163991) uwzględnia zarówno architekturę, jak i znaczenie historyczne obiektu. Czym różni się od pomnika w Uppermill? W Saddleworth są co najmniej dwa ważne pomniki wojenne i łatwo je pomylić. Obelisk na wzgórzu to właśnie opisywany obiekt. Drugi, z rzeźbą anioła, stoi w ogrodach St Chad's w Uppermill. Odsłonięto go w październiku 1921 roku i upamiętnia 252 mężczyzn poległych w pierwszej wojnie. Ma osobny wpis na listę zabytków. Dodatkowo w kościołach i w muzeum Saddleworth Museum & Gallery znajdują się tablice pamiątkowe z osobnymi rekordami w rejestrze IWM. Jak dotrzeć? Pomnik stoi na otwartym wzgórzu nad Greenfield i Uppermill, więc dojście wymaga spaceru po ścieżkach. Najlepiej zaplanować wędrówkę z jednej z wiosek w dolinie i wziąć wygodne obuwie. Pomnik jest ogólnodostępny na wolnym powietrzu. Informacji o stałych godzinach otwarcia ani opłatach nie ma, bo to obiekt plenerowy. Na Pots and Pans warto zabrać ciepłą, wiatroodporną odzież, bo wzgórze jest odsłonięte. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Wzgórze leży w Parku Narodowym Peak District, a widoki obejmują dolinę Saddleworth i okoliczne wrzosowiska. W Uppermill możesz zajrzeć do Saddleworth Museum & Gallery i do ogrodów St Chad's z drugim pomnikiem. Kiedy przyjechać? Najlepsza pora to pogodny dzień od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy ścieżki są suche, a widoczność dobra. Co roku w listopadzie, w okolicach Dnia Pamięci, przy pomnikach odbywają się lokalne uroczystości. Dokładnych terminów szukaj na stronach lokalnych władz. Najczęstsze pytania Czy pomnik jest zabytkiem chronionym? Tak. Historic England wpisała go na listę 3 lipca 1986 roku z klasą II (nr 1163991). Kiedy i przez kogo został zaprojektowany? Odsłonięto go w 1923 roku. Zaprojektował go architekt Howcroft z Uppermill, a budował C. Winterbottom. Czy wstęp jest płatny? Pomnik stoi na zewnątrz i nie jest biletowanym obiektem. Dojście odbywa się pieszo po terenie wzgórza. Czy to ten sam pomnik, co w ogrodach St Chad's w Uppermill? Nie. To dwa odrębne pomniki z różnych lat: obelisk z 1923 roku na wzgórzu oraz figuralny pomnik z 1921 roku w Uppermill.

Deptford War Memorial

Londyn

Deptford War Memorial w Londynie to pomnik poświęcony mieszkańcom Deptford, którzy zginęli w pierwszej wojnie światowej. Stoi w południowo-wschodnim Londynie, w gminie Lewisham, przy skrzyżowaniu Lewisham Way i Upper Brockley Road, na północnym krańcu niewielkich ogrodów pamięci. Wpisano go na listę zabytków Anglii jako obiekt kategorii II (Grade II) w 2012 roku. Co to za pomnik i kto go zbudował? Decyzję o budowie podjęła w 1919 roku rada ówczesnego Metropolitan Borough of Deptford. Projekt przygotował William Richards z Brockley, a rzeźbione postaci wykonał W. W. Wagstaff z Kingston upon Thames. Odsłonił go w lipcu 1921 roku generał major sir Charles Townshend. Po drugiej wojnie światowej dodano daty z lat 1939–1945, więc dziś upamiętnia ofiary obu wojen. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik jest elementem otwartej przestrzeni, a nie zamkniętą atrakcją, więc można go oglądać o każdej porze i bez biletu. Warto przyjrzeć się rzeźbionym postaciom, inskrypcjom oraz późniejszym dopiskom z czasów drugiej wojny. Wokół są ogrody pamięci – dobre miejsce na krótką przerwę podczas spaceru po południowo-wschodnim Londynie. Jak dotrzeć? Pomnik leży przy Lewisham Way, w okolicy Brockley i New Cross. Dojedziesz tu autobusami miejskimi, a pieszo można dojść ze stacji kolejowych w sąsiedztwie (Brockley, New Cross, New Cross Gate). Przed wyjściem sprawdź trasę w planerze TfL. Skąd pochodzą informacje i co jeszcze obejrzeć? Pomnik ma wpis w Narodowej Liście Dziedzictwa (Historic England, nr 1406592) oraz w rejestrze pomników wojennych Imperial War Museums. Nie myl go z innymi upamiętnieniami w Deptford, na przykład z pomnikiem na cmentarzu Brockley, także w kategorii II, czy z obeliskiem przy kościele św. Pawła w Deptford. Sprawdzisz je w tym samym rejestrze. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i jest dostępny przez cały czas. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak, ma status obiektu wpisanego na listę, kategoria II, od 17 lutego 2012 roku. Kogo upamiętnia? Mieszkańców Deptford poległych w pierwszej wojnie światowej; później dodano daty drugiej wojny. Ile czasu potrzeba? Wystarczy kilkanaście minut, najlepiej w połączeniu ze spacerem po okolicy Brockley i New Cross.

Little Ben

City of Westminster

Little Ben to żeliwny zegar uliczny w City of Westminster w Londynie, stojący na wysepce drogowej przy skrzyżowaniu Victoria Street i Vauxhall Bridge Road, tuż przy dworcu Victoria. To wiktoriańska miniatura słynnej wieży zegarowej Pałacu Westminsterskiego, wysoka na około dziewięć metrów. Czym jest Little Ben? Zegar powstał w 1892 roku w zakładach Gillett & Johnston z Croydon. Jego kształt odtwarza wieżę Elizabeth Tower, którą potocznie nazywa się Big Benem. Stąd przydomek: „Mały Ben". Co ciekawe, oryginał stoi na drugim końcu tej samej ulicy, Victoria Street, więc oba zegary dzieli spacer przez sam środek Westminsteru. Obiekt ma status zabytku. Historic England wpisała go do National Heritage List for England jako obiekt kategorii Grade II (wpis z 1987 roku). Jaka jest jego historia? Według wpisu Historic England zegar zdemontowano w 1964 roku, gdy poszerzano jezdnię, a odbudowano go w 1981 roku; informuje o tym napis na cokole. Renowację sfinansował sponsor, firma Elf Aquitaine, we współpracy z radą miejską Westminsteru. W związku z przebudową dworca Victoria wieżę ponownie zdjęto i złożono do magazynu około 2012 roku. Wróciła na swoje miejsce 28 lutego 2016 roku. Co zobaczysz na miejscu? Smukłą, ozdobną wieżyczkę z tarczą zegarową i detalem w stylu gotyckim, nawiązującym do projektu Pugina. Na zegarze widnieje rymowany napis o czasie letnim. Wnętrza nie zwiedzisz, to miejski zegar oglądany z zewnątrz, więc wizyta zajmuje kilka minut. Dobrze łączy się ze spacerem do Opactwa Westminsterskiego i Pałacu Westminsterskiego. Jak dojechać do Little Bena? Najprościej metrem lub koleją na stację London Victoria (linie Victoria, District i Circle). Zegar jest oddalony o minutę lub dwie pieszo od dworca, po drugiej stronie ruchliwego skrzyżowania. Dojdziesz tam także pieszo z Opactwa Westminsterskiego wzdłuż Victoria Street. Kiedy się wybrać? Obiekt stoi na ulicy i jest dostępny przez całą dobę, bez biletów. Najlepsze zdjęcia zrobisz za dnia, gdy światło pada na żeliwną tarczę. Skrzyżowanie jest ruchliwe, dlatego fotografuj z chodnika i przechodź tylko na przejściach. Najczęstsze pytania Czy Little Ben jest kopią Big Bena? Tak, to miniaturowa replika wieży Elizabeth Tower, wykonana z żeliwa w skali znacznie mniejszej niż oryginał. Czy wstęp jest płatny? Nie. Zegar stoi w przestrzeni publicznej i można go oglądać za darmo o każdej porze. Gdzie dokładnie stoi? Na wysepce przy skrzyżowaniu Victoria Street i Vauxhall Bridge Road, w pobliżu stacji Victoria. Czy to oryginalne miejsce zegara? Nie do końca. Po poszerzeniu drogi w 1964 roku zegar zdemontowano, a po odbudowie i późniejszym magazynowaniu wrócił w okolice swojej dawnej lokalizacji w 2016 roku.

Coventry War Memorial

Coventry

Coventry War Memorial to wysoka, zwężająca się ku górze wieża stojąca w samym środku War Memorial Park, na południe od centrum Coventry w środkowej Anglii. Pomnik upamiętnia mieszkańców miasta poległych na wojnie i jest jednym z najważniejszych zabytków tego typu w regionie West Midlands. Co to za pomnik i kto go zaprojektował? Projekt przygotował lokalny architekt Thomas Francis Tickner, który zmarł w 1924 roku, jeszcze przed ukończeniem budowy. Prace trwały w latach 1925–1927. Wieża ma około 27 metrów wysokości (źródła podają od 87 do 90 stóp) i stanowi najbardziej charakterystyczny element parku. Uroczyste otwarcie odbyło się 8 października 1927 roku; pomnik odsłonił feldmarszałek Douglas Haig. Park wokół wieży powstał wcześniej. Rada miejska otworzyła go w lipcu 1921 roku jako miejski hołd dla żołnierzy poległych w I wojnie światowej, a zagospodarowywano go do połowy lat 30. Dlaczego jest wpisany na listę zabytków? W styczniu 2013 roku pomnik otrzymał status obiektu zabytkowego Grade II* w narodowym rejestrze Historic England (National Heritage List for England). To wysoka kategoria, przyznawana budowlom o szczególnym znaczeniu. Jednocześnie sam park wpisano jako Grade II, a bramę wjazdową wraz ze słupami objęto osobnym wpisem Grade II. Wieża przeszła konserwację w 2011 roku, współfinansowaną ze środków Heritage Lottery Fund. Odbudowano wtedy platformę u podstawy, która zastąpiła pierwotną, ośmiokątną. Masywne, zdobione brązowe drzwi odnowiono już w 2004 roku. Co zobaczysz na miejscu? Najlepiej obejść wieżę dookoła i obejrzeć jej kamienną bryłę oraz brązowe drzwi od strony wschodniej i zachodniej. Za drzwiami znajduje się Chamber of Silence, czyli Komnata Ciszy. Wnętrze nie jest otwarte na co dzień; według jednego ze źródeł udostępnia się je w Remembrance Sunday, czyli w niedzielę najbliższą 11 listopada. Aktualne informacje o dostępności wnętrza sprawdź na stronie Coventry City Council. Sam park jest ogólnodostępny i bezpłatny, więc pomnik można oglądać z zewnątrz o każdej porze, gdy park jest otwarty. To dobre miejsce na spokojny spacer. Jak dojechać? Park leży około 2–3 km na południe od centrum miasta, w okolicy dzielnic Earlsdon i Cheylesmore. Z centrum Coventry dojedziesz tu autobusem miejskim lub taksówką, a spacer zajmie kilkadziesiąt minut. Współrzędne pomnika to około 52,394 N, 1,519 W. Kiedy przyjechać? Pomnik wygląda najlepiej w ciągu dnia, w suchą pogodę, gdy łatwo obejść wieżę i park. Szczególną atmosferę mają uroczystości pamięci w Remembrance Sunday, na które przychodzą mieszkańcy miasta i weterani. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował Coventry War Memorial? Thomas Francis Tickner, lokalny architekt. Zmarł w 1924 roku, przed zakończeniem budowy. Kiedy odsłonięto pomnik? 8 października 1927 roku, a odsłonił go feldmarszałek Douglas Haig. Czy wejście do parku jest płatne? Nie. War Memorial Park jest parkiem publicznym, a wstęp jest bezpłatny. Czy można wejść do wnętrza wieży? Komnata Ciszy nie jest otwarta codziennie. Wnętrze bywa udostępniane okazjonalnie, na przykład w Remembrance Sunday. Zanim pojedziesz, zajrzyj na stronę Coventry City Council.

Bennetthorpe War Memorial

Doncaster

Bennetthorpe War Memorial w Doncaster to pomnik poświęcony mieszkańcom miasta, którzy zginęli w wojnach, wpisany w 2014 roku na listę zabytków Anglii z klasą II (Grade II). Stoi przy bramie głównej parku Elmfield, na skrzyżowaniu Roman Road i South Parade, w dzielnicy Bennetthorpe, niedaleko centrum South Yorkshire. Co to za pomnik i kiedy powstał? Odsłonięcie i poświęcenie odbyło się 12 marca 1923 roku o godzinie 15:00, w obecności pułkownika C. C. Moxona. Budowę sfinansowano ze zbiórki publicznej, którą prowadził komitet pomnikowy pod przewodnictwem ówczesnego burmistrza T. H. Olivera. Koszt oszacowano na 1533 funty, a w dniu uroczystości nie cała kwota była jeszcze zebrana. Prace wykonała manchesterska firma J & H Patteson, a projekt architektoniczny przypisuje się Ernestowi Prestwichowi. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik ma formę kamiennej kolumny na stopniowanej podstawie i cokole. Wykorzystano kamień Stancliffe oraz brąz. Rejestr Imperial War Museum odnotowuje figurę w szatach z wieńcem laurowym, a rejestr Sheffield Hallam University opisuje element z brązu w postaci miecza ofiary. Dokumenty różnią się w opisie wieńczenia, dlatego warto obejrzeć je samemu. Na cokole znajdują się panele z płaskorzeźbami i inskrypcjami; według IWM wymagają one renowacji, choć ogólny stan zabytku oceniono w 2018 roku jako dobry. Jak dotrzeć? Pomnik leży około 1 km od centrum Doncaster, przy wejściu do parku Elmfield. Dojdziesz tu pieszo z centrum w kilkanaście minut, a w pobliżu zatrzymują się lokalne autobusy. Wejście jest bezpłatne i dostępne z chodnika przez cały rok, bo obiekt stoi na otwartej przestrzeni przy drodze. Kiedy odwiedzić? Najlepiej w dzień, kiedy widać detale rzeźbiarskie. Szczególny charakter ma Dzień Pamięci (Remembrance Sunday) w listopadzie, gdy przy pomnikach w całej Anglii składa się wieńce. Stuletnią rocznicę odsłonięcia Rada Miasta Doncaster uczciła 12 marca 2023 roku krótką ceremonią, a w parku Elmfield posadzono wówczas drzewo wiązu. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Park Elmfield jest tuż obok i nadaje się na spacer po zwiedzaniu. Przy ulicy Bennetthorpe stoją też inne budynki wpisane na listę zabytków, a samo centrum Doncaster oferuje muzea, targ i zabytkowe kościoły. Najczęstsze pytania Czy wejście do pomnika jest płatne? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i można go oglądać bezpłatnie o każdej porze. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała go do National Heritage List for England 12 grudnia 2014 roku jako obiekt klasy II (numer wpisu 1421462). Kto zaprojektował pomnik? Autorem projektu architektonicznego był według rejestru Sheffield Hallam University Ernest Prestwich. Wykonawcą była firma J & H Patteson z Manchesteru. Ile czasu potrzeba na wizytę? Wystarczy 10–15 minut na obejrzenie pomnika i odczytanie inskrypcji. Jeśli dodasz spacer po parku Elmfield, zaplanuj około godziny.

Queen Square Obelisk

Bath

Obelisk na Queen Square w Bath to smukły kamienny słup stojący w środku georgiańskiego placu w centrum miasta w hrabstwie Somerset. Postawiono go w 1738 roku, a dziś należy do najstarszych elementów układu placu i jest wpisany na brytyjską listę zabytków w kategorii Grade II*. Kto i dlaczego postawił obelisk? Fundatorem był Richard „Beau" Nash, mistrz ceremonii w uzdrowiskowym Bath. Projekt przypisuje się Johnowi Wood Starszemu, architektowi, który zaprojektował cały plac. Obelisk upamiętnia Fryderyka, księcia Walii, i jego małżonkę, a dedykacja wiąże się z korzyściami, jakie książę przyniósł miastu. Według wpisu Historic England pierwotny tekst napisał poeta Alexander Pope. Wpis odczytuje dedykację także jako wyraz akceptacji dla inwestycji Wooda w Bath ze strony najwyższych kręgów. Jak wygląda obelisk? To czworoboczny, zwężający się ku górze trzon bez żadnych ozdób, o podstawie około 1,8 m szerokości. Pierwotnie kończył się ostrym wierzchołkiem na wysokości około 18 m. Wichura w 1815 roku uszkodziła szczyt, po naprawie obelisk jest spłaszczony u góry i ma około 15 m. Wood planował rzeźbione lwy i jednorożce, ale ostatecznie ich nie wykonano. Pierwotna ciemna tablica z inskrypcją została z czasem zastąpiona mosiężną, a tekst odnowiono. Jak wyglądał plac w zamyśle Wooda? Obelisk miał być centrum formalnego parterowego ogrodu z osiowymi, żwirowymi alejkami ułożonymi we wzór flagi brytyjskiej. Dziś plac jest zielonym skwerem otoczonym georgiańskimi kamienicami, a obelisk pozostaje jego jedynym wyraźnym akcentem pionowym. Jak dotrzeć i ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Queen Square leży w centrum Bath, w pobliżu Circus i Royal Crescent, więc dojdziesz tu pieszo, spacerując po georgiańskiej części miasta. Skwer jest ogólnodostępny i bez biletów. Na obejrzenie obelisku i przeczytanie inskrypcji wystarczy 10–15 minut, a z okolicznymi fasadami Wooda pół godziny. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Obelisk stoi na otwartym placu, który można oglądać bez opłat. Kiedy postawiono obelisk? W 1738 roku, z fundacji Beau Nasha, według projektu Johna Wooda Starszego. Dlaczego obelisk jest niższy niż dawniej? Jego wierzchołek zniszczyła wichura w 1815 roku. Po naprawie obelisk ma płaski szczyt i około 15 m zamiast pierwotnych około 18 m. Czy obelisk jest zabytkiem chronionym? Tak. Znajduje się na National Heritage List for England w kategorii Grade II*, wpisany w 1950 roku. Co jeszcze zobaczę w pobliżu? Georgiańskie fasady placu zaprojektowane przez Wooda oraz pozostałe zabytki centrum Bath, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

City of Gloucester War Memorial

Gloucester

City of Gloucester War Memorial w Gloucester to pomnik poległych mieszkańców miasta, stojący w rogu parku Gloucester Park, tuż przy dużym skrzyżowaniu dróg. Od 22 kwietnia 2022 roku jest wpisany do rejestru zabytków Anglii (National Heritage List) w klasie II. Co to za pomnik i jak wygląda? Układ składa się z dwóch części. Centralny element to kenotaf z kamienia portlandzkiego, ustawiony na platformie o trzech stopniach. Zwieńcza go brązowy sfinks, czyli godło Gloucestershire Regiment. Za kenotafem biegnie łukiem Ściana Pamięci, przerwana żelaznymi bramami. Wzdłuż niej umieszczono brązowe tablice z nazwiskami. Na wyższych fragmentach ściany widnieje napis „1914-1918 / To the Men of Gloucester". Kto go zaprojektował i kiedy powstał? Kenotaf zaprojektował miejscowy rzeźbiarz i kamieniarz Arthur Percy Frith. Odsłonił go 28 marca 1925 roku feldmarszałek lord Plumer. Na kenotafie umieszczono nazwiska żołnierzy 1/5 i 2/5 batalionu Gloucestershire Regiment poległych w latach 1914–1918. Brązowy sfinks oraz tablice wykonał H. H. Martyn z Cheltenham. Ścianę Pamięci i otoczenie pomnika zaprojektowała firma Waller and Son. Dodano je w 1933 roku, a uroczystość odsłonięcia poprowadził 23 października 1933 roku dziesiąty książę Somerset. Na tablicach wymieniono mieszkańców miasta, którzy zginęli w pierwszej wojnie światowej, we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Co zmieniło się po 1945 roku? W 1948 roku rada miasta przejęła projekt rozbudowy i kazała dodać nazwiska ofiar drugiej wojny światowej po wschodniej stronie ściany. Zmieniony pomnik odsłonił 30 czerwca 1949 roku lord Beaufort. Znalazła się tam także tablica z nazwiskami 17 kobiet, które zginęły podczas bombardowania Gloucester. Później dodano tablicę poświęconą ofiarom wojny koreańskiej. Dlaczego warto się tu zatrzymać? Pomnik jest przykładem tego, jak miasto upamiętniało straty kolejnych konfliktów XX wieku: od kenotafu z 1925 roku, przez ścianę z lat 30., po dopiski z lat powojennych. Historic England uzasadnia wpis do rejestru wartością historyczną obiektu, który dokumentuje wpływ wojen na miasto i ofiarę jego mieszkańców. Wizyta zajmie kilka minut, ale dobrze łączy się ze spacerem po centrum Gloucester, np. w drodze do katedry. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w publicznym parku i można go oglądać o każdej porze. Jakiego jest rodzaju wpis w rejestrze zabytków? Obiekt ma klasę II w National Heritage List for England, nadaną 22 kwietnia 2022 roku. Co oznacza sfinks na szczycie? To emblemat Gloucestershire Regiment, którego dwa bataliony (1/5 i 2/5) wymieniono na kenotafie. Kogo upamiętnia pomnik? Mieszkańców Gloucester poległych w I i II wojnie światowej, ofiary bombardowania miasta oraz uczestników wojny koreańskiej.

Wychbury Obelisk

Bromsgrove

Wychbury Obelisk (zwany też Hagley Obelisk) to kamienny obelisk na wzgórzu Wychbury Hill w Hagley, w hrabstwie Worcestershire, w dystrykcie Bromsgrove. Stoi tuż pod szczytem, około 150 metrów od granicy z West Midlands, i jest widoczny z odległości wielu kilometrów. Dojdziesz do niego publicznymi ścieżkami. Co to za obelisk i kto go postawił? Budowlę zamówił Sir Richard Lyttelton, późniejszy lord Lyttelton, jako element krajobrazu posiadłości Hagley. W lipcu 1764 roku zlecił wzniesienie obelisku o wysokości około 70 stóp (ok. 21 m) na wzgórzu za oknami Hagley Hall, tak by był efektownym widokiem z rezydencji. We wrześniu 1770 roku lord napisał w liście, że obelisk jest gotowy. Źródła podają też inne daty budowy, więc dokładny rok bywa sporny. Obiekt figuruje w rejestrze Historic England. Przez większość XX wieku konstrukcja niszczała, a w 2011 roku przeprowadzono jej renowację. Dlaczego jest tu napis o Belli? Na obelisku pojawiły się napisy związane z nierozwiązaną zagadką z 1943 roku. W pobliskim lesie Hagley Wood, wewnątrz wiązu, odnaleziono wtedy ludzkie szczątki. Ofiary nigdy nie zidentyfikowano, a lokalna legenda nadała jej imię Bella. Pytanie „Who put Bella in the Wych Elm?” pojawiało się w graffiti na różnych obiektach w okolicy, także na obelisku. Dziś to ciekawostka dla miłośników lokalnych tajemnic, a nie atrakcja zaplanowana przez właścicieli. Co jeszcze zobaczysz na wzgórzu? Szczyt Wychbury Hill należy do pasma Clent Hills. Na wzgórzu znajdują się pozostałości grodziska z epoki żelaza Wychbury Ring, dziś w dużej części porośniętego drzewami. Z okolic obelisku rozciągają się widoki na okoliczne pagórki i zabudowę Black Country. Wokół biegną ścieżki spacerowe: popularna pętla startuje od Pedmore Lane na południowych krańcach Stourbridge, a dłuższe trasy, na przykład z Hagley do Barnt Green, mają odnogę na wzgórze. Niedaleko przebiega też szlak North Worcestershire Way. Jak dotrzeć? Najwygodniej zacząć w Hagley lub na Pedmore Lane i wejść pod górę ścieżkami. Podejście ma umiarkowane nachylenie, więc potrzebne są wygodne buty, a po deszczu błoto na drogach polnych jest normą. Obelisk stoi na otwartym terenie, bez biletów i godzin otwarcia. Współrzędne to około 52,4327 N, 2,1176 W. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora od wiosny do jesieni, kiedy widoczność jest dobra, a ścieżki suche. Poranek lub popołudnie dają miękkie światło do zdjęć. Zimą wejście jest możliwe, ale bywa śliskie. Najczęstsze pytania Czy wstęp na Wychbury Obelisk jest płatny? Nie. Obelisk stoi przy publicznych ścieżkach i można go oglądać bez opłat o każdej porze. Czy mogę wejść do środka obelisku? Nie, to samodzielna kolumna bez wnętrza dla zwiedzających. Ogląda się go z zewnątrz. Kto i kiedy zlecił budowę? Sir Richard Lyttelton zamówił go w 1764 roku, a w 1770 napisał, że obelisk jest ukończony. Niektóre źródła podają wcześniejsze daty. Co oznacza napis o Belli? Nawiązuje do nierozwiązanej sprawy z 1943 roku, gdy w drzewie w Hagley Wood znaleziono szczątki nieznanej kobiety. Graffiti nie jest oficjalną częścią zabytku.

Malta George Cross Memorial

City of London

Malta George Cross Memorial to pomnik wojenny w City of London, który upamiętnia oblężenie Malty w latach 1940–1943. Stoi przy Byward Street, na terenie przykościelnym All Hallows-by-the-Tower, kilka minut pieszo od Tower of London. Nazywany bywa też Maltese Memorial, a jego temat to wyjątkowe odznaczenie całej wyspy. Co upamiętnia pomnik? W kwietniu 1942 roku król Jerzy VI przyznał Krzyż Jerzego nie jednej osobie, lecz całej Malcie, w uznaniu postawy mieszkańców podczas ciągłych bombardowań w czasie II wojny światowej. Londyński pomnik przypomina o tym wydarzeniu. Napis na głównej tablicy mówi o około 7000 osób, które zginęły w czasie oblężenia: byli to maltańscy cywile oraz żołnierze i marynarze z państw sojuszniczych i Wspólnoty Narodów. Jak wygląda? Całość to jeden prostokątny blok wapienia z Gozo, drugiej co do wielkości wyspy maltańskiego archipelagu. Ma około 3 metrów wysokości i waży 8,5 tony. Na każdej z czterech ścian osadzono tablicę z czarnego łupku. Nad główną tablicą widnieje krzyż maltański. Na kolejnych płytach znajdziesz treść królewskiego listu z 1942 roku do gubernatora Malty, mapę operacji floty śródziemnomorskiej oraz słowa uznania od prezydenta Roosevelta. Warto obejść pomnik dookoła, bo każda strona opowiada inny fragment historii. Kto go postawił i kiedy? Kamień przekazał rząd Malty, a pomnik wzniosło stowarzyszenie George Cross Island Association. Powstał na sześćdziesięciolecie zakończenia II wojny światowej. Odsłonił go 15 sierpnia 2005 roku prezydent Malty Eddie Fenech Adami, a poświęcenia dokonał Vincent Nichols. Jak dotrzeć? Pomnik leży w okolicy Tower Hill, więc najwygodniej dojechać metrem na stację Tower Hill (linie District i Circle) albo koleją DLR do Tower Gateway. Stąd to spacer rzędu kilku minut w stronę Byward Street. Spod Tower of London idzie się jeszcze krócej. Obok stoi kościół All Hallows-by-the-Tower, więc oba miejsca łatwo zwiedzić podczas jednego spaceru. Kiedy przyjechać? Pomnik stoi na zewnątrz i można go oglądać o każdej porze, bez biletu. Najlepiej połączyć wizytę ze zwiedzaniem Tower of London i Tower Bridge. Rano w dni robocze okolica jest zatłoczona przez pracowników City, a w weekendy spokojniejsza. Tablice z łupku czyta się najłatwiej w dziennym świetle. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. To pomnik w przestrzeni publicznej, dostępny przez cały dzień bez opłat. Gdzie dokładnie stoi pomnik? W City of London, przy Byward Street (EC3), przy kościele All Hallows-by-the-Tower, niedaleko Tower of London. Z czego jest zrobiony? Z jednego bloku wapienia z Gozo o wysokości około 3 metrów i masie 8,5 tony, z czterema tablicami z czarnego łupku. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Zwykle wystarczy 10–15 minut, żeby obejrzeć wszystkie cztery tablice. Jeśli dodasz sąsiedni kościół, zaplanuj około godziny.

Pillar of Salt

West Suffolk

Pillar of Salt w Bury St Edmunds (hrabstwo Suffolk, dystrykt West Suffolk) to niezwykły znak drogowy z lat 30. XX wieku, który dziś jest zabytkiem wpisanym na listę brytyjskiego dziedzictwa. Stoi na placu Angel Hill, tuż obok średniowiecznej Bramy Opackiej, i zaskakuje każdego, kto spodziewa się zwykłego drogowskazu. Nazwa nawiązuje do białej, słupowej bryły znaku, a nie do żadnego związku z solą. Czym jest Pillar of Salt? To bielony betonowo-metalowy słup, zaprojektowany w 1935 roku przez Basila Olivera, ówczesnego architekta rady miejskiej. Podstawą jest duży ośmioboczny filar, z którego w trzech kierunkach wysuwają się skrzynkowe tablice z napisami. Styl określa się jako międzynarodowy modernizm, co w miasteczku słynącym z opactwa robi spore wrażenie. Według tabliczki przy podstawie był to pierwszy w kraju znak drogowy podświetlany od wewnątrz. Projekt wymagał specjalnej zgody: litery były wyższe niż w standardowych znakach, więc w czerwcu 1935 roku ministerstwo transportu przyjęło kompromis i zaakceptowało napisy o wysokości 5 cali zamiast norm przewidzianych w nowych przepisach z 1933 roku. Czy to zabytek? Tak. Historic England wpisała znak w 1998 roku na listę dziedzictwa narodowego w klasie II (Grade II), numer wpisu 1376516. W uzasadnieniu podkreślono jego indywidualny charakter a także to, że wyróżnia się na tle znaków drogowych, które w Wielkiej Brytanii były wówczas ujednolicane. Gdzie go znaleźć i jak dojść? Pillar of Salt stoi na Angel Hill w centrum Bury St Edmunds, współrzędne to około 52,245 N i 0,716 E. Z rynku przejdziesz tu pieszo w kilka minut. W pobliżu znajdują się: Brama Opacka (Abbey Gate), której obecny kształt pochodzi z XIV wieku, po tym jak pierwotną bramę zniszczyli mieszkańcy podczas zamieszek w 1327 roku, ruiny opactwa św. Edmunda i ogrody opackie, katedra św. Jakuba oraz hotel Angel. Do miasta dojedziesz pociągiem z Cambridge lub Ipswich, a samochodem drogą A14. Parkingi w centrum są płatne, więc najwygodniej zostawić auto na jednym z miejskich parkingów i resztę przejść pieszo. Kiedy przyjechać? Obiekt jest zewnętrzny, dostępny przez całą dobę i bezpłatny. Najlepsze światło do zdjęć jest rano i późnym popołudniem, gdy biała bryła wyraźnie odcina się od ceglanych budynków wokół placu. Na Angel Hill odbywają się też targi i wydarzenia sezonowe, np. jarmark bożonarodzeniowy, więc warto sprawdzić kalendarz miasta. Ile czasu potrzeba? Samo oglądanie znaku to 5–10 minut. Najlepiej połączyć je ze spacerem po terenie opactwa i okolicznych uliczkach, co daje około dwóch godzin. Najczęstsze pytania Czy Pillar of Salt ma związek z biblijną żoną Lota? Nie. Nazwa to żartobliwe porównanie wyglądu białego słupa. Znak jest dziełem lokalnego architekta z 1935 roku. Kto zaprojektował ten znak? Basil Oliver, architekt rady miejskiej Bury St Edmunds. Czy wstęp jest płatny? Nie, znak stoi na otwartym placu i można go oglądać o każdej porze. Czy znak nadal świeci? Jego historyczne znaczenie wiąże się z podświetleniem od wewnątrz. Czy w danej chwili działa, zależy od stanu technicznego, ale sama konstrukcja jest zabytkiem chronionym.

Jubilee Monument, Moel Fammau

Jubilee Monument na Moel Fammau (Jubilee Tower) to pozostałość pomnika na szczycie Moel Famau, najwyższego wzniesienia pasma Clwydian Range w północnej Walii, na pograniczu hrabstw Denbighshire i Flintshire. Dziś z budowli zostało kamienne podwyższenie z platformą widokową, a sam szczyt należy do najpopularniejszych celów pieszych wycieczek w regionie. Skąd wziął się ten pomnik? Budowlę zaplanowano, by uczcić pięćdziesięciolecie panowania Jerzego III, przypadające w 1810 roku. Pieniądze zebrali w zbiórce lokalni właściciele ziemscy. Projekt przygotował Thomas Harrison z Chester: miała to być trójstopniowa konstrukcja w stylu egipskim, zwieńczona obeliskiem. Spory o pieniądze i jakość robót opóźniały prace, a według lokalnych opisów całość ukończono w uproszczonej wersji dopiero około 1817 roku. Konstrukcja nie przetrwała długo. Jeden z narożników zawalił się już w połowie XIX wieku, a obelisk runął podczas wichury w 1862 roku. Źródła różnią się co do dokładnych dat wcześniejszych uszkodzeń, ale zgodnie podają koniec obelisku w 1862 roku. Od 1995 roku obiekt jest wpisany do walijskiego rejestru zabytków Cadw jako budowla zabytkowa stopnia II (Grade II). W 1970 roku pozostałości zabezpieczono i dobudowano platformę widokową; później władze Denbighshire i Flintshire pozyskały środki z Heritage Lottery Fund na poprawę dostępu i konserwację. Co zobaczysz na miejscu? Zachowało się masywne, kamienne podwyższenie z czterema narożnymi bastionami, na którym stoi platforma. Szczyt leży na wysokości ok. 554–555 m n.p.m. W dobrą pogodę widać stąd Snowdonię, równinę Cheshire, a często także wybrzeże i okolice Liverpoolu. Wokół ciągną się wrzosowiska i łagodne, trawiaste grzbiety Clwydian Range, które tworzą Clwydian Range and Dee Valley National Landscape (dawniej AONB). Jak dotrzeć? Do pomnika nie dojedziesz samochodem. Trzeba podejść pieszo, zwykle dobrze oznakowanymi ścieżkami z jednego z parkingów u podnóża wzniesienia. Przez grzbiet biegnie też Offa's Dyke National Trail, jedna z najpopularniejszych tras na szczyt. Podejście nie wymaga sprzętu górskiego, ale ścieżki bywają strome, błotniste i mocno wietrzne, więc potrzebne są solidne buty i ciepła kurtka. Obiekt nie jest przystosowany dla osób na wózkach ani z ograniczoną sprawnością. Kiedy przyjechać? Najlepsza widoczność jest w pogodne dni wiosną, latem i wczesną jesienią. Na szczycie wieje zwykle silniej niż w dolinie, a mgła potrafi całkowicie zasłonić panoramę, dlatego warto sprawdzić prognozę przed wyjściem. Wejście na szczyt zajmuje zwykle od ok. godziny do dwóch, zależnie od wybranego szlaku i startu. Najczęstsze pytania Czy wstęp na Jubilee Monument jest płatny? Pomnik stoi na otwartym szczycie wzgórza i można do niego dojść bez biletu. Czy da się dojechać autem na sam szczyt? Nie. Ostatni odcinek pokonuje się pieszo szlakiem z parkingu u podnóża. Dlaczego z pomnika zostało tak niewiele? Konstrukcja była przez lata uszkadzana, a obelisk runął podczas wichury w 1862 roku. W 1970 roku zabezpieczono pozostałą podstawę i dodano platformę widokową. Co widać ze szczytu? W pogodny dzień Snowdonię, równinę Cheshire i okolice wybrzeża. Przy mgle widoczność jest znikoma.

Stannington War Memorial

Sheffield

Stannington War Memorial to pomnik poległych z obu wojen światowych w Stannington, na północno-zachodnich obrzeżach Sheffield w hrabstwie South Yorkshire. Kamienny krzyż stoi w miejscu zwanym Knowle Top i od 14 maja 2019 roku figuruje w National Heritage List for England jako obiekt zabytkowy klasy II (Grade II). Co to za pomnik? Pomnik postawiono w 1921 roku jako upamiętnienie mieszkańców Stannington i pobliskiego Loxley, którzy zginęli w pierwszej wojnie światowej. Budowę sfinansowała lokalna zbiórka. Po drugiej wojnie dołożono nazwiska kolejnych poległych. Tablice z imionami dla I wojny obejmują 69 mężczyzn, a dla II wojny 14. Odsłonięcie odbyło się 29 października 1921 roku. Dokonał go podpułkownik F. Revell-Sutton, który ofiarował teren pod pomnik. Na uroczystość przemaszerowali weterani wraz z orkiestrą dętą z Fulwood, a poświęcenia dokonał biskup Sheffield. Nazwiska projektanta ani rzeźbiarza źródła nie podają. Co zobaczysz na miejscu? Główny element to krzyż łaciński z kołową głowicą, osadzony na zwężającym się ku górze trzonie z ciosów kamiennych. U podstawy trzonu wyrzeźbiono w reliefie wieniec laurowy. Całość stoi na trzystopniowej, kwadratowej podstawie, otoczonej ośmiokątnym obrzeżem. Obok znajduje się kamienny wazon w typie grobowym. Pomnik wykonano z piaskowca Rivelin, czyli lokalnego gritstone z okolic Sheffield. Tablice z nazwiskami wykonano z czerwonego granitu, a litery pokryto złoceniem. Teren ogrodzono niskim murkiem z ozdobną żelazną balustradą. Z tyłu stoi współczesny maszt flagowy. Historic England wpisała obiekt na listę ze względu na wartość historyczną, jako ślad wpływu wojen na lokalną społeczność, oraz architektoniczną, czyli staranne wykonanie i dobre proporcje krzyża. Jak dotrzeć? Stannington leży około 5–6 km na północny zachód od centrum Sheffield. Pomnik znajduje się w centrum wsi, w pobliżu skrzyżowania Church Street i Uppergate Road. Dojazd z centrum Sheffield autobusem miejskim lub samochodem zajmuje zwykle kilkanaście minut. Dokładny rozkład kursów sprawdź przed wyjazdem u przewoźnika. Kiedy odwiedzić? Pomnik jest zewnętrzny i dostępny bez biletu o każdej porze. Najlepsze światło do zdjęć daje dzień, a szczególną atmosferę miejsce ma w okolicach Niedzieli Pamięci (Remembrance Sunday) w listopadzie, gdy pod pomnikiem odbywają się uroczystości i składa się maki. Zwiedzanie zajmuje 10–15 minut, więc dobrze łączyć je ze spacerem po Stannington lub okolicznych wzgórzach. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. To otwarty pomnik w przestrzeni publicznej, bez bramek i godzin otwarcia. Ile nazwisk jest na pomniku? Na tablicach znajduje się 69 nazwisk z pierwszej wojny światowej oraz 14 z drugiej. Jaka jest rola pomnika w Stannington dzisiaj? Jest miejscem corocznych obchodów upamiętniających poległych oraz zabytkiem chronionym jako Grade II. Z jakiego materiału wykonano pomnik? Z piaskowca Rivelin, a tablice z czerwonego granitu.

Equestrian statue of William III

Hull

Pomnik konny Wilhelma III w Kingston upon Hull (potocznie „King Billy") to pozłacana rzeźba stojąca na placu Market Place, w sercu Starego Miasta. Hullanie mijają go codziennie, a turyści traktują go jako punkt orientacyjny przy spacerze po centrum. Co to za pomnik i kto go wykonał? Rzeźbę z 1734 roku wykonał Peter Scheemakers, rzeźbiarz pochodzący z Antwerpii, działający w Anglii. Wilhelm III Orański, władca Anglii od 1689 roku, siedzi na koniu w stroju wzorowanym na antycznym rzymskim. Postać jest większa od naturalnej i pokryta złotem, dlatego w słoneczne dni widać ją z daleka. Pomnik powstał ze składek mieszkańców, a napis na cokole nazywa króla „wielkim wybawicielem" Anglii. Co zobaczysz na miejscu? Kamienny cokół otoczony żelazną balustradą. Prostą fontannę do picia dodaną do cokołu w XIX wieku. Cztery wiktoriańskie latarnie przy narożnikach postumentu, wykonane przez hullską firmę King & Peach. Tablicę informacyjną o historii pomnika. Historia obiektu jest burzliwa. W czasie II wojny światowej pomnik zdjęto i wywieziono z miasta w bezpieczne miejsce, a na plac wrócił po wojnie, w 1948 roku. Miejscowa legenda głosi, że o północy, gdy zegar kościoła Holy Trinity wybija godzinę, król schodzi z konia i idzie się napić. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała pomnik wraz z latarniami na listę National Heritage List for England w najwyższej kategorii, Grade I (wpis z 1952 roku, ostatnio zmieniony w 1994). Jak dotrzeć i kiedy odwiedzić? Market Place leży kilka minut spacerem od dworca Hull Paragon i od nabrzeża Marina. Pomnik stoi na otwartej przestrzeni, bez biletów i godzin otwarcia, więc obejrzysz go o każdej porze. Najlepiej wybrać dzień ze słońcem, gdy złocenie wyraźnie błyszczy, a po zmroku warto zobaczyć latarnie. Czy są ograniczenia w dostępie? Rada miasta Hull zleciła w lipcu 2025 roku szczegółową ocenę stanu technicznego pomnika. Renowacja ma ruszyć po zakończeniu robót drogowych przy A63, ponieważ pył budowlany zagrażałby pracom. W okresie remontu może więc pojawić się rusztowanie lub ogrodzenie; aktualny stan sprawdź przed wizytą na stronie rady miasta. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. To rzeźba w przestrzeni publicznej, dostępna bez opłat przez całą dobę. Kto stworzył pomnik Wilhelma III w Hull? Peter Scheemakers, w 1734 roku. Dlaczego pomnik jest złoty? Jest pozłacany, a złocenie wyróżnia go spośród innych pomników w mieście. Dokładny przebieg dawnych złoceń warto sprawdzić w lokalnych źródłach. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Zwykle wystarczy 10–15 minut, najlepiej jako przystanek w spacerze po Starym Mieście w Hull.

Lower Shiplake War Memorial

South Oxfordshire

Lower Shiplake War Memorial to zabytkowy pomnik poległych w Lower Shiplake, wsi nad Tamizą w hrabstwie Oxfordshire, w dystrykcie South Oxfordshire, kilka kilometrów od Henley-on-Thames. Od 5 lipca 2017 roku figuruje w Krajowym Rejestrze Zabytków Anglii (National Heritage List for England) jako obiekt klasy II. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik stoi na niewielkim skwerze i ma około dwóch metrów wysokości do podstawy krzyża. Dolną część tworzy ciosany, nieregularnie obrobiony kamień: stopniowany cokół z trzema stopniami, na którym spoczywa zwężający się ku górze postument. Wyżej wznosi się smukły trzon o przekroju kwadratu, wykonany z gładko oszlifowanego granitu, z wpuszczonymi płycinami. Wieńczy go krzyż w formie koła, ozdobiony rzeźbieniem inspirowanym sztuką celtycką, wsparty na dwóch wolutach. Na wschodniej i zachodniej ścianie osadzono brązowe tablice z nazwiskami. Zachodnia upamiętnia mieszkańców Shiplake, którzy zginęli w latach 1914–1918, wschodnia ofiary wojny 1939–1945. Obie kończą się cytatem „Their name liveth for evermore". Łącznie wyryto na nich 53 nazwiska. Skąd się wziął pomnik? Monument wzniesiono około 1923 roku, w fali lokalnych upamiętnień po I wojnie światowej. Ponieważ poległych nie sprowadzano do kraju, takie pomniki stawały się dla wsi głównym miejscem żałoby. Teren przekazano na ten cel radzie parafii. Dopisanie drugiej wojny nastąpiło po 1945 roku. Historic England uzasadnia wpis do rejestru znaczeniem pomnika dla pamięci społeczności oraz jego walorami architektonicznymi, zwłaszcza wolut i celtyckiej ornamentyki. Jak dotrzeć? Pomnik leży w południowo-wschodnim narożniku zielonego skweru, w miejscu gdzie droga A4155 spotyka się z Station Road. To tuż przy stacji kolejowej Shiplake, na linii z Londynu Paddington do Henley-on-Thames, z przesiadką w Twyford. Z Henley dojedziesz samochodem w kilka minut. Współrzędne: 51,5104 N, 0,8904 W. Kiedy przyjechać? Pomnik jest ogólnodostępny przez cały rok i nie ma biletów. Najlepsze światło na tablicach i rzeźbieniach jest w ciągu dnia. Najważniejszy moment w kalendarzu to Niedziela Pamięci w listopadzie, gdy w Wielkiej Brytanii przy takich pomnikach odbywają się uroczystości. W pozostałe dni to spokojny przystanek podczas spaceru po okolicy. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Shiplake leży przy ścieżce nadrzecznej Thames Path, więc pomnik łatwo połączyć ze spacerem wzdłuż Tamizy. W pobliżu stoi Shiplake Memorial Hall, otwarta w 1927 roku sala wiejska, ufundowana przez rodzinę Mardon ku pamięci syna. Na dalszą wycieczkę nadaje się Henley-on-Thames, znane z regat wioślarskich. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na otwartym skwerze, dostępnym bez opłat o każdej porze. Z jakiego materiału wykonano pomnik? Z granitu, a tablice z nazwiskami są z brązu. Ile nazwisk jest na tablicach? Łącznie 53, z obu wojen światowych. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Od 2017 roku ma status obiektu wpisanego do rejestru klasy II.

Malton War Memorial and Screening Wall

Malton

Malton War Memorial and Screening Wall to pomnik poległych w Malton, historycznym miasteczku targowym w hrabstwie North Yorkshire, w dystrykcie Ryedale. Stoi przy Yorkersgate, głównej ulicy prowadzącej w stronę centrum, w pobliżu skrzyżowania z Horsemarket. Całość wpisano do krajowego rejestru zabytków Anglii jako obiekt klasy II. Co to za pomnik? Centralnym elementem jest kamienny krzyż na wysokim, zwężającym się ku górze trzonie o sześciobocznym przekroju. Trzon wyrasta ze stopniowanego cokołu. Za krzyżem biegnie niski mur w kształcie połowy sześciokąta, zwany w opisie zabytku „screening wall". Mur ma zwieńczenie z gzymsem, a na obu jego końcach siedzą rzeźbione heraldyczne lwy. Krzyż i mur wykonano z piaskowca; ściana jest boniowana, czyli ma wyraźnie zaznaczone, pogłębione spoiny. Powstał około 1920 roku, w fali budowy lokalnych pomników po I wojnie światowej. Rejestry nie podają autora projektu, więc nie przypisujemy go nikomu. Co zobaczysz na miejscu? Na sześciu ścianach cokołu wyryto po jednej cnocie: sprawiedliwość, miłosierdzie, posłuszeństwo, poświęcenie, odwagę i cierpliwość. Panele cokołu zdobią godła: kotwica, szyfr RAF i miecz. Odnoszą się do marynarki, lotnictwa i wojsk lądowych. Na murze znajdują się tablice z nazwiskami z portlandzkiego kamienia. Środkowy panel upamiętnia poległych w I wojnie światowej, a według rejestru Imperial War Museum widnieje na nim 86 nazwisk. Po prawej stronie dodano panel z II wojny światowej z 29 nazwiskami. Jak dojść i ile czasu zająć? Pomnik leży przy ruchliwej ulicy, kilka minut pieszo od centrum Malton i od rynku. Dojedziesz tu pociągiem do stacji Malton, a stąd to krótki spacer. Obejrzenie całości zajmuje 10–15 minut; wstęp jest wolny, bo to miejsce w przestrzeni publicznej. Najlepiej połączyć je ze spacerem po miasteczku, znanym z lokalnych targów żywności, oraz z wizytą w pobliskim Old Malton i kościele Priory Church of St Mary. Kiedy przyjechać? Pomnik jest dostępny przez cały rok. Światło najlepiej podkreśla rzeźbę lwów i napisy rano lub po południu. Szczególny charakter ma miejsce w niedzielę najbliższą 11 listopada, gdy mieszkańcy zbierają się przy pomnikach na uroczystościach pamięci Remembrance Sunday. Jeśli wolisz spokojne oglądanie tablic, wybierz inny dzień. Najczęstsze pytania Czy pomnik jest zabytkiem chronionym? Tak. Historic England wpisała „War Memorial and Screening Wall" w Malton na listę zabytków jako obiekt klasy II; wpis pochodzi z 1993 roku. Ile nazwisk znajduje się na pomniku? Według rejestru Imperial War Museum jest to 86 nazwisk z I wojny światowej i 29 z II wojny światowej. Czy wejście jest płatne? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej przy ulicy i można go oglądać bez biletu o każdej porze. Czy to ten sam obiekt, co mur przy Malton Lodge? Nie. Zabytkowy mur ekranowy przy Malton Lodge to inny, znacznie starszy obiekt, wpisany osobno do rejestru.

War Memorial

North Hertfordshire

War Memorial w Royston to zabytkowy pomnik poległych przy Melbourn Street, w mieście Royston w dystrykcie North Hertfordshire (Hertfordshire, Anglia). Stoi tuż przy wejściu do parku Priory Memorial Gardens i jest jednym z najważniejszych punktów miejskiej pamięci historycznej. Co to za pomnik? Monument odsłonięto w 1922 roku ku czci mieszkańców miasta, którzy zginęli w I wojnie światowej. Później uzupełniono go o upamiętnienie ofiar kolejnej wojny, dlatego po obu stronach znajdują się nazwiska poległych z obu konfliktów. Od 2 sierpnia 2001 roku obiekt jest wpisany do rejestru Historic England jako zabytek klasy II (Grade II). W tym samym okresie przeprowadzono jego renowację, a późniejsze naprawy wsparto grantem na ochronę pomników wojennych. Co zobaczysz na miejscu? Centralna część jest wykonana z portlandzkiego kamienia i ozdobiona płaskorzeźbionymi postaciami, wśród których są łucznik, rycerz i żołnierz z epoki napoleońskiej. Przed nimi stoi brązowa statuetka szeregowca z I wojny światowej. Postacie nawiązują do wielowiekowej tradycji służby wojskowej w tej okolicy. Warto podejść blisko i przeczytać listy nazwisk. Co jeszcze warto obejrzeć obok? Za pomnikiem rozciąga się Priory Memorial Gardens, park założony po II wojnie światowej i poświęcony poległym mieszkańcom miasta. Ogród zaprojektował lokalny architekt Arthur Whydale, który odpowiada także za północne bramy upamiętniające żołnierzy Royal Navy i RAF. Znajdziesz tu też pomnik 91. Grupy Bombowej lotnictwa armii USA, stacjonującej w pobliskim Bassingbourn, oraz tablicę przy posadzonym w 2008 roku drzewie ku pamięci żołnierzy poległych w Iraku i Afganistanie. Jak dotrzeć? Pomnik leży w centrum Royston, kilka minut spacerem od rynku i kościoła. Miasto ma stację kolejową na linii z Cambridge do Londynu King's Cross, więc dojazd pociągiem jest prosty. Do centrum dojedziesz także samochodem, a miejsca parkingowe znajdziesz w okolicy. Kiedy przyjechać? Pomnik jest ogólnodostępny i niebiletowany, więc można go odwiedzić o każdej porze. Najlepsza jest pogoda słoneczna, gdy kamienne płaskorzeźby wyraźnie się rysują. Szczególną atmosferę ma okolica Dnia Pamięci (Remembrance Sunday) w listopadzie, gdy przy monumencie odbywają się uroczystości, a wokół układane są wieńce z makami. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi przy ulicy, a sąsiedni park jest otwarty dla odwiedzających. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Od 2001 roku ma status obiektu zabytkowego klasy II. Kogo upamiętnia? Pierwotnie poległych w I wojnie światowej, a obecnie także ofiary II wojny światowej z Royston. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Samo oglądanie pomnika zajmuje kilkanaście minut, a razem ze spacerem po Priory Memorial Gardens około godziny.

Sherburn Hill War Memorial

Durham

Sherburn Hill War Memorial to pomnik wojenny w miejscowości Sherburn Hill, w hrabstwie Durham w północno-wschodniej Anglii. Granitowy obelisk z 1921 roku upamiętnia mieszkańców wioski poległych w obu wojnach światowych. Od 2016 roku jest zabytkiem chronionym w klasie II. Co to za pomnik? Obiekt powstał jako pomnik ofiar I wojny światowej i został odsłonięty w 1921 roku. Według wpisu w Keys to the Past w następnym roku formalnie przekazano go radzie parafii podczas nabożeństwa pamięci. Po II wojnie światowej dodano nazwiska kolejnych poległych. Miejscowość należy do parafii cywilnej Shadforth, dlatego w opisach urzędowych pomnik występuje właśnie w tym kontekście. Jak wygląda? Pomnik ma formę obelisku z czerwonego granitu, ustawionego na cokole. Całość stoi na podwyższonej platformie, otoczonej niskim ogrodzeniem. Nazwiska poległych w latach 1914–1918 wyryto na ściankach cokołu. Dedykację i nazwiska z lat 1939–1945 umieszczono na tablicach z różowego granitu, zamocowanych do podniesień dwóch górnych stopni. Dlaczego jest zabytkiem? Historic England wpisała pomnik na listę dziedzictwa narodowego (National Heritage List for England) 15 listopada 2016 roku, pod numerem 1439729, w klasie II. Klasa II to najniższy z trzech stopni ochrony w Anglii i obejmuje obiekty ważne w skali kraju. Gdzie go znajdziesz? Pomnik stoi przy Front Street, przed dawnym Miners' Institute, czyli instytutem górniczym, w którym dziś mieści się centrum społeczności. Współrzędne to około 54,773 N, 1,482 W. Miejsce jest otwartą przestrzenią przy ulicy, więc można je obejrzeć o dowolnej porze, bez biletu. Czy można pomylić go z innymi pomnikami? Tak, w okolicy są dwa podobne obiekty. Pomnik Sherburn Village przy Hope Street w sąsiedniej wsi Sherburn został odsłonięty dopiero 11 listopada 2007 roku i nie jest tym samym obiektem. Osobna tablica w kościele św. Kutberta w Shadforth, odsłonięta w 1921 i 1952 roku, również wymienia poległych, ale nie jest chronioną budowlą. Najczęstsze pytania Kiedy odsłonięto pomnik w Sherburn Hill? W 1921 roku. Nazwiska z II wojny światowej dodano później. Z czego jest wykonany? Obelisk i cokół wykonano z czerwonego granitu, a tablice z nazwiskami z lat 1939–1945 z granitu różowego. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Jest wpisany w klasie II na listę Historic England od 15 listopada 2016 roku (numer wpisu 1439729). Gdzie dokładnie stoi? Przy Front Street w Sherburn Hill, przed dawnym Miners' Institute, obecnie centrum społeczności.

Nell Gwynns Monument In Park Wood

Dacorum

Pomnik Nell Gwynn w Park Wood to kamienny obelisk ukryty w lesie na wzgórzu nad parkiem Tring Park, w dystrykcie Dacorum w hrabstwie Hertfordshire. Mimo nazwy nie jest to pamiątka po królewskiej kochance. To osiemnastowieczny element krajobrazowego założenia parkowego, dziś wpisany na brytyjską listę zabytków. Czym jest pomnik Nell Gwynn? Obelisk ma około 50 stóp wysokości, czyli ok. 15 metrów. Wzniesiono go z ciosów wapienia na ceglanym rdzeniu. Stoi na okrągłym placyku wśród drzew, na zboczu wznoszącym się nad Tring Park. Na jego powierzchni nie ma żadnego napisu, więc o historii miejsca nie opowiada tu żadna tablica. Obiekt ma status zabytku Grade II w National Heritage List for England (wpis nr 1078002). Wpisano go pierwotnie 21 września 1951 roku, a ostatnia zmiana wpisu pochodzi z 29 maja 1986 roku. Skąd nazwa i kto go zbudował? Historic England datuje budowlę na początek XVIII wieku i przypisuje jej projekt architektowi Jamesowi Gibbsowi. Zleceniodawcą był William Gore, właściciel posiadłości Tring Park. Obelisk miał stanowić akcent wzrokowy w parkowym pejzażu. Nazwa „Nell Gwynn's Monument" funkcjonuje wyłącznie w lokalnej tradycji. Nell Gwyn, aktorka i metresa Karola II, zmarła w 1687 roku, a obelisk powstał dopiero po jej śmierci. Opisy lokalnych autorów podkreślają, że wiarygodnego związku z jej osobą nie udokumentowano. Gdzie to jest? Obelisk leży w Park Wood, na wzgórzu Oddy Hill, w parafii Tring. Rejestr zabytków podaje jako jednostkę administracyjną dystrykt Dacorum. Najbliższe większe miejscowości to Tring i Berkhamsted, a okolica należy do wzgórz Chiltern Hills. Tring Park jest zarządzany przez Woodland Trust od lat 90. XX wieku, a jego właścicielem jest rada Dacorum. Co zobaczysz na miejscu? strzelisty obelisk z jasnego kamienia, widoczny z daleka między drzewami, okrągłą polanę wokół budowli, leśny charakter okolicy, typowy dla zalesionych zboczy Chilternów, drugi zabytek klasy II w północno-wschodniej części parku, czyli altanę parkową. Obelisk nie jest muzeum i nie ma tu infrastruktury turystycznej. To dobry punkt docelowy na spacer po lesie, a nie osobna atrakcja na pół dnia. Kiedy przyjechać? Las jest najładniejszy wiosną i jesienią. Po deszczu ścieżki na zboczach bywają błotniste, więc przyda się solidne obuwie. W lesie szybko robi się ciemno, dlatego zimą warto wyjść z zapasem dziennego światła. Najczęstsze pytania Czy pomnik ma związek z Nell Gwyn? Nie ma na to dowodów. Nazwa jest lokalnym zwyczajem, a obelisk powstał po śmierci aktorki. Kto zaprojektował obelisk? Według wpisu Historic England James Gibbs, na zlecenie Williama Gore'a. Czy na obelisku jest napis? Nie, budowla nie ma żadnej inskrypcji. Czy to zabytek pod ochroną? Tak, obiekt jest wpisany do rejestru w klasie Grade II (nr 1078002).

Jacob, the circle dray horse

Londyn

Jacob, the Circle Dray Horse to rzeźba konia pociągowego w londyńskiej dzielnicy Bermondsey, w południowej części Londynu, kilkaset metrów od Tower Bridge. Pomnik stoi pośrodku osiedla The Circle przy Queen Elizabeth Street i przypomina o koniach, które pracowały w tutejszym browarze. Co przedstawia rzeźba Jacob? Jacob to realistyczny, większy niż naturalnej wielkości koń zaprzęgowy, jakich dawniej używano do rozwożenia beczek z piwem. Rzeźba upamiętnia konie z browaru Johna Couragea, Anchor Brewhouse, których stajnie znajdowały się w pobliżu dzisiejszego miejsca ustawienia pomnika. Imię nawiązuje do dawnej Jacob's Island, historycznego obszaru w tej części Bermondsey. Kto i kiedy ją stworzył? Autorką jest rzeźbiarka Shirley Pace. Pomnik odsłonięto w 1987 roku, a zamówili go deweloperzy Jacobs Island Company i Farlane Properties, budujący osiedle The Circle. Według tablicy przy cokole konia przetransportowano na miejsce helikopterem. Przy cokole umieszczono dwie brązowe tablice z nazwami firm związanych z inwestycją. Czy rzeźba jest chroniona? Tak. Jacob ma status obiektu zabytkowego w stopniu II (Grade II) w brytyjskim rejestrze National Heritage List for England. Ochroną objęto nie tylko rzeźbę, lecz także otaczające ją elementy zagospodarowania, między innymi ceglaną donicę i obiekty techniczne we wspólnych ogrodach osiedla. Jak dojść i co warto wiedzieć przed wizytą? Rzeźba znajduje się w centrum osiedla mieszkaniowego, na okrągłym placu przy Queen Elizabeth Street w dzielnicy Southwark. Teren jest częścią zabudowy mieszkalnej, dlatego traktuj go jako przystanek na spacerze, a nie samodzielny cel wyjazdu. Zachowaj ciszę i szacunek dla mieszkańców. Najbliżej jest do Tower Bridge i rejonu Shad Thames, więc pomnik łatwo połączyć ze spacerem wzdłuż Tamizy po południowym brzegu. Najczęstsze pytania Czy Jacob to prawdziwy koń? Nie, to rzeźba z brązu. Upamiętnia konie robocze, które dla browaru Courage wożyły piwo do londyńskich pubów. Kto jest autorem rzeźby? Shirley Pace, brytyjska rzeźbiarka. Praca powstała w 1987 roku. Czy wstęp jest płatny? Nie ma biletów, ale rzeźba stoi na terenie osiedla mieszkaniowego. Dostępność wspólnych ogrodów może być ograniczona, więc zachowaj kulturę zwiedzania. Skąd nazwa Jacob? Źródła łączą ją z Jacob's Island, dawnym obszarem w tej części Bermondsey, oraz z nazwą spółki deweloperskiej, która zamówiła pomnik.

Mildenhall War Memorial

West Suffolk

Pomnik wojenny w Mildenhall (Mildenhall War Memorial) znajduje się w miasteczku Mildenhall w hrabstwie Suffolk, w dystrykcie West Suffolk, na niewielkiej wyspie ruchu w miejscu, gdzie King Street spotyka się z Kingsway. To rzeźba żołnierza z portlandzkiego kamienia, poświęcona mieszkańcom, którzy zginęli w obu wojnach światowych. Od czerwca 2022 roku obiekt ma status zabytku II stopnia (Grade II) w krajowym rejestrze Anglii, pod numerem 1481073. Co zobaczysz przy pomniku? Na czworokątnym słupie stoi piechur w mundurze, z karabinem, w pozycji spoczynku. Słup wznosi się na trójstopniowej, kwadratowej podstawie, a po bokach umieszczono tablice z polerowanego granitu. Wokół pomnika biegnie krąg niskich kamiennych słupków połączonych łańcuchami, który oddziela go od ruchu ulicznego. Uważnym gościom może rzucić się w oczy jeden szczegół. Według opisów pasjonatów pomników karabin został złożony na opak: muszka jest od spodu, a zaczep bagnetu od góry. Przypisuje się to nieudanej naprawie po akcie wandalizmu. Inna uwaga mówi, że ciemne tablice z nazwiskami mogą być późniejszą wymianą. Czyje nazwiska tu znajdziesz? Pomnik wymienia 86 osób poległych w pierwszej wojnie światowej, na ścianach wschodniej i zachodniej, alfabetycznie, same inicjały imion. Ściana południowa zawiera 36 nazwisk z drugiej wojny, w tym trzy kobiety: Martha Brightwell, Gertie Hutchinson i Evelyn Palmer. Te same nazwiska widnieją na osobnej tablicy w kościele św. Marii, gdzie jest także wykaz poległych z pierwszej wojny. Warto zajrzeć w oba miejsca, jeśli szukasz śladów lokalnej historii lub rodziny. Jak trafić na miejsce? Pomnik stoi w centrum miasta, na skrzyżowaniu King Street i Kingsway (kod pocztowy IP28 7ET). Jest pod gołym niebem i dostępny całą dobę, bo leży przy zwykłej drodze. Chodnik wokół wyspy jest wąski, a samochody przejeżdżają blisko, dlatego przechodź przez jezdnię w najbliższym bezpiecznym miejscu, a zdjęcia rób z chodnika. Kościół św. Marii jest kilka minut spacerem stąd. W pobliżu leży też Market Place z osobno wpisanym do rejestru krzyżem targowym, który nie jest jednak pomnikiem wojennym. Nie myl tego miejsca z bazą lotniczą RAF o tej samej nazwie poza miastem ani z Mildenhall w hrabstwie Wiltshire. Kiedy najlepiej przyjść? Pomnik można oglądać o każdej porze roku, wystarczy kilka minut. Najbardziej wymowny jest listopadowy Remembrance Sunday, gdy mieszkańcy zbierają się przy nim i składają wieńce, choć wtedy bywa tłoczniej. Poza tym dniem jest tu spokojnie, a inskrypcje najłatwiej odczytać w świetle dziennym. Najczęstsze pytania Czy pomnik w Mildenhall jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. W 2022 roku uzyskał status Grade II i figuruje w Narodowej Liście Dziedzictwa Anglii pod numerem 1481073. Starsze wpisy w rejestrach, które określają go jako niewpisany, powstały przed tą decyzją. Ile nazwisk jest na pomniku? Jest 86 nazwisk z pierwszej wojny światowej i 36 z drugiej, wśród nich trzy kobiety. Czy wstęp jest płatny i są godziny otwarcia? Nie. Pomnik stoi na zewnątrz przy drodze publicznej i można go odwiedzić o każdej porze. Gdzie jeszcze w Mildenhall znajdę te nazwiska? W kościele św. Marii znajdują się tablica z drugiej wojny i wykaz z pierwszej, powtarzające nazwiska poległych.

Neville's Cross

Durham

Neville's Cross w Durham to średniowieczny krzyż pamiątkowy, który przypomina o bitwie stoczonej 17 października 1346 roku na zachodnich obrzeżach miasta. Dziś pozostała po nim skromna pozostałość: zniszczony trzon i szeroka kwadratowa podstawa, otoczone murkiem i żelaznym ogrodzeniem. To zabytek dla osób zainteresowanych historią Anglii i Szkocji, a nie atrakcja na wiele godzin. Czym jest Neville's Cross? Nazwa oznacza jednocześnie krzyż i dzielnicę Durham, położoną przy drodze A167, na zachód od centrum. Sam krzyż jest zabytkiem chronionym (scheduled monument) i figuruje na National Heritage List for England z kategorią Grade II. Historic England zalicza go do obiektów wzniesionych dla upamiętnienia bitwy z 1346 roku. Co zobaczysz na miejscu? Z pierwotnej budowli zachował się kamienny trzon z piaskowca o wysokości około metra, mocno zniszczony przez czas, oraz szeroka kwadratowa podstawa. Całość otacza niski mur z żelaznym płotem, więc krzyż ogląda się z zewnątrz. Zachowanie zabytku oceniono jako słabe, ale Historic England wskazuje, że stoi on w pierwotnym położeniu. Starsze opisy z XVI wieku wspominają o dużo bogatszej konstrukcji z kilkustopniową podstawą i krucyfiksem. Hrabstwo Durham wraz z radą parafialną miasta odnowiło ostatnio obiekt: uporządkowano spoiny, usunięto roślinność, pomalowano ogrodzenie i dodano tablicę informacyjną. Jaka bitwa stoi za tym miejscem? Armia szkocka rozbiła obóz pod Durham 16 października 1346 roku. Następnego ranka wojska starły się na grzbiecie wzgórza w rejonie Neville's Cross. Król Szkocji Dawid II został porzucony przez część swoich ludzi i trafił do niewoli. Pole bitwy ma własny wpis Historic England jako historyczne pole bitwy; krzyż to tylko jego pamiątka, a nie samo pole. Jak dotrzeć? Krzyż stoi po północnej stronie ulicy Crossgate Peth, naprzeciw kościoła św. Jana, na zachodnim krańcu tej ulicy. Z centrum Durham dojdziesz tu pieszo pod górę w kilkanaście minut, a lokalne autobusy jeżdżą trasą A167. Współrzędne to około 54,7724 N, 1,5934 W. Wejście jest bezpłatne, bo oglądasz zabytek z ulicy. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Niedaleko znajduje się Maiden's Bower, osobny chroniony zabytek, prawdopodobnie kopiec z epoki brązu. Według przekazów relikwie św. Cuthberta umieszczono tam w czasie bitwy 1346 roku. Warto połączyć wizytę z katedrą w Durham i zamkiem, wpisanymi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Kiedy przyjechać? Zabytek jest dostępny przez cały rok, bo stoi przy publicznej ulicy. Najlepiej wybrać dzień z dobrą pogodą i połączyć go ze spacerem po mieście. Rocznica bitwy przypada 17 października. Najczęstsze pytania Czy Neville's Cross to pole bitwy? Nie. To krzyż upamiętniający bitwę, a pole bitwy ma osobny wpis w rejestrze Historic England. Czy wejście jest płatne? Nie. Krzyż stoi przy ulicy, otoczony murkiem i ogrodzeniem. Ile czasu potrzeba na wizytę? Wystarczy około 10–15 minut, chyba że łączysz ją ze spacerem do Maiden's Bower lub centrum. Jak chroniony jest zabytek? Jest scheduled monument i obiektem Grade II na National Heritage List for England.

Cowlinge War Memorial

West Suffolk

Cowlinge War Memorial to zabytkowy pomnik poświęcony poległym mieszkańcom wsi Cowlinge w hrabstwie West Suffolk we wschodniej Anglii. Stoi na skrzyżowaniu dróg w samym środku miejscowości i od 2018 roku figuruje w narodowym rejestrze zabytków Anglii. Co to za pomnik? Monument upamiętnia mieszkańców Cowlinge, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. Według wpisu Historic England na liście uwzględniono nazwiska 30 poległych, a także 66 osób z wioski, które służyły w armii. To typowy dla brytyjskich wsi pomnik gminny, postawiony przez społeczność lokalną po wojnie. Odsłonięcie odbyło się 6 marca 1921 roku. Ceremonii przewodniczył generał porucznik sir Charles Briggs, a wykonawcą pomnika był lokalny zakład kamieniarski F. H. Goddard. Jak wygląda? Pomnik ma formę granitowego krzyża z kolistą głowicą (tzw. wheel-head cross), ustawionego na stopniowanej podstawie. Materiałem jest szary, surowo ciosany granit. Napis znajduje się na wschodniej ścianie cokołu. Całość otacza metalowe ogrodzenie. Obiekt ma status zabytku klasy II (Grade II) w National Heritage List for England, wpisanym 5 marca 2018 roku. Wpis ma numer 1453920. Pomnik jest też odnotowany w rejestrze War Memorials Online (numer WMO/166571). Gdzie go znaleźć i jak dojechać? Pomnik stoi na rozjeździe, w miejscu gdzie Queen Street spotyka się z Tillbrooks Hill, w centrum wsi. Współrzędne to około 52,161 N, 0,505 E. Najwygodniej dojechać samochodem; Cowlinge leży w wiejskiej części hrabstwa Suffolk, a komunikacja publiczna jest tam ograniczona, więc rozkłady autobusów warto sprawdzić przed wyjazdem. Czy wstęp jest płatny i kiedy przyjechać? Pomnik znajduje się przy drodze publicznej, więc można go oglądać bez opłat o każdej porze. Nie ma tu kasy ani godzin otwarcia. Ponieważ stoi na skrzyżowaniu, zachowaj ostrożność przy ruchu pojazdów. Szczególną atmosferę ma 11 listopada, w okolicach Dnia Pamięci (Remembrance Sunday), gdy w brytyjskich wsiach składa się przy pomnikach wieńce z makami. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Cowlinge to niewielka wieś, więc wizyta zajmuje kilka minut. Pomnik dobrze łączyć z jazdą po okolicznych wsiach West Suffolk, z ich zabytkowymi kościołami i polnymi ścieżkami. Jeśli interesują Cię losy poległych, nazwiska i biogramy zebrano w serwisach poświęconych pamięci, takich jak Roll of Honour. Najczęstsze pytania Kiedy odsłonięto pomnik w Cowlinge? 6 marca 1921 roku, po zakończeniu I wojny światowej. Czy pomnik jest wpisany do rejestru zabytków? Tak. Historic England nadała mu klasę II (Grade II) w 2018 roku, numer wpisu 1453920. Ile nazwisk jest na pomniku? Wpis Historic England mówi o 30 poległych w I wojnie światowej. Inne serwisy podają nieco inne liczby, więc przy badaniu historii konkretnej osoby warto sprawdzić kilka źródeł. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi przy publicznej drodze i jest dostępny bez opłat przez całą dobę.

Polish Air Force Memorial

Londyn

Polish Air Force Memorial w Londynie to pomnik przy skrzyżowaniu Western Avenue (A40) z West End Road w Ruislip, w dzielnicy Hillingdon, tuż obok bazy RAF Northolt. Upamiętnia lotników Polskich Sił Powietrznych, którzy walczyli u boku aliantów w czasie II wojny światowej. To jedno z najważniejszych miejsc polskiej pamięci w Wielkiej Brytanii. Dlaczego pomnik stoi właśnie tutaj? W czasie wojny z lotniska Northolt operowało siedem polskich dywizjonów myśliwskich, w różnych okresach. W dywizjonach Polskich Sił Powietrznych służyło ponad 18 tysięcy kobiet i mężczyzn, a ponad 2 tysiące z nich zginęło. Pomysł budowy pomnika wyszedł od środowiska polskich lotników, a odsłonięcie nastąpiło 2 listopada 1948 roku. Uroczystości prowadził marszałek lotnictwa lord Tedder, obecny był też prezydent RP na uchodźstwie August Zaleski. Co zobaczysz na miejscu? Monument zaprojektował rzeźbiarz Mieczysław Lubelski. Konstrukcja z kamienia portlandzkiego i polerowanego granitu wznosi się w formie kolumny, a na jej szczycie siedzi brązowy orzeł, symbol polskiego lotnictwa. Brąz odlała firma Morris Singer. Na froncie umieszczono nazwy czternastu polskich dywizjonów, a na pomniku widnieją nazwiska poległych lotników, których liczba przekracza dwa tysiące. Napisy są w brązie, więc dobrze czytelne nawet z kilku metrów. Obiekt jest wpisany do National Heritage List for England. Wpis powstał w 2002 roku, a we wrześniu 2020 roku, w 80. rocznicę bitwy o Anglię, pomnik podniesiono do stopnia II*. To wysoka ranga ochrony zabytkowej. Jak dojechać i czy można wejść? Pomnik stoi na zewnątrz, w otwartej przestrzeni, i można go oglądać o każdej porze za darmo. Leży jednak przy ruchliwej obwodnicy, więc przy dojściu uważaj na ruch i korzystaj z przejść. Najbliższe stacje kolejowe i metra to Northolt oraz South Ruislip (linia Central). Dalszy odcinek wygodnie pokonasz autobusem lub taksówką, a sprawdzenie aktualnej trasy w planerze podróży oszczędzi czasu. Przy samym pomniku nie ma kawiarni ani toalet. Kiedy przyjechać? Najlepiej w dzień, przy dobrej widoczności, bo szczegóły rzeźby i napisy najlepiej widać w świetle dziennym. Szczególny charakter mają obchody rocznicy bitwy o Anglię we wrześniu oraz dni pamięci w listopadzie, gdy pod pomnikiem składane są wieńce. Na wizytę wystarczy 20–30 minut. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik jest ogólnodostępny, bez bramek i biletów. Kto zaprojektował pomnik? Autorem jest polski rzeźbiarz Mieczysław Lubelski, a odsłonięto go w 1948 roku. Czy pomnik jest dostępny dla osób na wózkach? Sam teren wokół pomnika jest otwarty, ale położenie przy skrzyżowaniu dróg wymaga ostrożności. Przed wyjazdem sprawdź warunki dojścia z wybranego przystanku. Czy w pobliżu można zwiedzać bazę RAF Northolt? Baza jest czynną jednostką wojskową i nie jest udostępniona turystom. Zobaczysz jedynie pomnik przy jej granicy.

Newbury Town War Memorial

Newbury

Newbury Town War Memorial to pomnik poległych w centrum Newbury, miasta w hrabstwie Berkshire w południowej Anglii. Stoi przy kościele św. Mikołaja (St Nicolas) przy Bartholomew Street. Tworzy go kamienny krzyż z towarzyszącym murem pamięci, na którym wyryto nazwiska mieszkańców zabitych w obu wojnach światowych. Od 2016 roku obiekt ma status zabytku II stopnia (Grade II) w Narodowym Rejestrze Zabytków Anglii. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik składa się z krzyża oraz niskiego muru z tablicami. Dolna część zawiera 339 nazwisk żołnierzy poległych w I wojnie światowej. Górną część dodano w 1950 roku i umieszczono na niej 171 nazwisk ofiar II wojny światowej. Całość ma surową, wyważoną formę typową dla brytyjskich pomników z lat dwudziestych XX wieku. Przy samym kościele łatwo połączyć krótki postój przy pomniku ze zwiedzaniem okolicy. Kto zaprojektował pomnik i kiedy powstał? Autorem projektu był architekt Sir Mervyn Macartney. Pomnik odsłonięto w 1922 roku. Źródła podają różne daty uroczystości: rejestr Imperial War Museums wskazuje 1 października, a jedna z lokalnych tras zwiedzania mówi o 11 listopada, czyli Dniu Zawieszenia Broni. Opiekunem obiektu jest rada miasta Newbury (Newbury Town Council). Jak dotrzeć? Newbury leży około 90 km na zachód od Londynu. Pociągi jadą ze stacji Paddington w nieco ponad godzinę. Pomnik znajduje się w ścisłym centrum, w odległości krótkiego spaceru od głównej ulicy handlowej Northbrook Street. Współrzędne obiektu to 51.4012, -1.3243. Kiedy przyjechać? Pomnik jest ogólnodostępny na wolnym powietrzu, więc można go oglądać o każdej porze roku. Najbardziej wymowny jest w okolicach Remembrance Sunday, w drugą niedzielę listopada, gdy rada miasta organizuje tu uroczystości. Podobne wydarzenia towarzyszą rocznicom zakończenia wojny w Europie i lądowania w Normandii. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i można do niego podejść bez biletu o każdej porze. Ile nazwisk znajduje się na pomniku? Łącznie 510: 339 z I wojny światowej i 171 z II wojny światowej, dodanych w 1950 roku. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Został wpisany na listę zabytków jako obiekt Grade II w maju 2016 roku (wpis nr 1431903). Ile czasu potrzeba na wizytę? Samo obejrzenie pomnika zajmuje zwykle kilkanaście minut. Warto połączyć je ze spacerem po centrum Newbury i wizytą w kościele św. Mikołaja.