Zabytki w Wielkiej Brytanii

Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry War Memorial

Oksford

Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry War Memorial to pomnik wojenny w Oksfordzie, w dzielnicy Cowley, upamiętniający żołnierzy jednego z brytyjskich pułków piechoty lekkiej poległych w czasie I wojny światowej. Zaprojektował go Sir Edwin Lutyens, jeden z najsłynniejszych architektów Wielkiej Brytanii, autor wielu pomników z tego okresu. Co to za pomnik i komu go poświęcono? Monument oddano do użytku w Dzień Rozejmu, 11 listopada 1923 roku. Oddaje hołd żołnierzom pułku Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry, którzy zginęli podczas Wielkiej Wojny. Po II wojnie światowej dodano na nim kolejne nazwiska, dlatego dziś upamiętnia poległych z obu konfliktów. Według rejestrów pomników wojennych wśród imion z I wojny jest ponad 5,8 tysiąca żołnierzy. Od 1972 roku obiekt figuruje na liście zabytków Anglii jako budynek chroniony drugiego stopnia (Grade II), pod numerem 1369419 w National Heritage List for England. Jak wygląda? Pomnik ma formę smukłego obelisku z kamienia portlandzkiego. Lutyens zrezygnował z rozbudowanej rzeźby: jedyną ozdobą jest starannie wykuty w reliefie znak pułku. Surowa forma jest typowa dla jego prac i skupia uwagę na samym geście pamięci. Gdzie stoi i dlaczego właśnie tam? Obelisk stoi po wschodniej stronie Rose Hill, przy skrzyżowaniu z Church Cowley Road, w południowo-wschodniej części Oksfordu. Pułk chciał początkowo postawić pomnik w pobliżu swoich koszar w Cowley, lecz nie znaleziono odpowiedniego miejsca. Ostatecznie teren na Rose Hill podarował kolegium Christ Church, a lokalizację wybrano tak, by pomnik był widoczny na tle nieba. Jak dojechać? Pomnik leży poza turystycznym centrum miasta, w zwykłej mieszkalnej okolicy. Z centrum Oksfordu dojedziesz tu autobusem miejskim w kierunku Cowley lub Rose Hill, a rowerem w kilkanaście minut. Pomnik stoi przy ulicy i jest dostępny bez biletu o każdej porze. Kiedy warto przyjść? Najbardziej wymownie jest w okolicy 11 listopada, gdy w Wielkiej Brytanii obchodzi się Dzień Pamięci i pod pomnikami składa się wieńce z maków. Poza tym wizyta zajmuje kilka minut i dobrze łączy się ze spacerem po wschodnim Oksfordzie. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował pomnik? Sir Edwin Lutyens, architekt znany z wielu brytyjskich pomników wojennych. Kiedy go odsłonięto? 11 listopada 1923 roku, w piątą rocznicę zawieszenia broni. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej przy ulicy. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak, od 1972 roku ma status obiektu chronionego Grade II.

Sutton War Memorial

Londyn

Sutton War Memorial to pomnik poświęcony mieszkańcom gminy Sutton poległym w obu wojnach światowych, stojący w Manor Park w Sutton, w południowym Londynie. Ten spokojny zabytek to dobry przystanek podczas spaceru po dzielnicy, która leży poza typowymi trasami turystycznymi stolicy. Co to za pomnik i kto go zaprojektował? Pomnik ma formę kamiennego krzyża łacińskiego osadzonego na zwężającym się, ośmiobocznym trzonie. Wykonano go z portlandzkiego kamienia, który jest klasycznym materiałem brytyjskich pomników wojennych. Autorem projektu był architekt J. S. W. Burmester, który zaplanował także otaczające pomnik ogrody pamięci. Według rejestru Imperial War Museum w konkursie na projekt wygrali Burmester oraz W. Marchant z Merton. Kiedy odsłonięto pomnik? Uroczystość odbyła się 26 czerwca 1921 roku. Pomnik odsłonił sir Ralph Forster, a poświęcenia dokonał biskup Southwark. Po II wojnie światowej do monumentu dodano upamiętnienie poległych w latach 1939–1945, dlatego dziś jest on miejscem pamięci o obu konfliktach. Czy pomnik jest wpisany na listę zabytków? Tak. Historic England wpisała go 5 grudnia 2016 roku do National Heritage List for England z klasą II (Grade II). Wpis ten obejmuje sam pomnik jako obiekt o znaczeniu historycznym i architektonicznym. Źródła różnią się co do liczby nazwisk uwiecznionych na monumencie, więc przed wizytą nie warto opierać się na jednej podawanej wartości. Gdzie dokładnie stoi i jak dojść? Pomnik znajduje się w południowej części parku Manor Park, w pobliżu wejścia od strony Carshalton Road, w centrum Sutton. Współrzędne to około 51,362 N, 0,190 W. Centrum miasta jest w zasięgu spaceru, a Sutton ma połączenie kolejowe z centrum Londynu. Wstęp jest wolny, bo pomnik stoi w publicznym parku. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? W Manor Park możesz przejść się alejkami i odpocząć na trawie. Warto nie mylić tego pomnika z innymi w okolicy: osobny, mniejszy krzyż w kształcie celtyckiego koła stoi na cmentarzu przy kościele All Saints w Sutton, a w pobliskim Carshalton znajduje się odrębny, również wpisany na listę pomnik wojenny. Kiedy przyjechać? Najlepiej w ciągu dnia, gdy park jest otwarty. Szczególny charakter ma niedziela najbliższa 11 listopada, czyli Remembrance Sunday, kiedy w całej Wielkiej Brytanii odbywają się uroczystości przy pomnikach wojennych. Jeśli wolisz ciszę i dobre światło do zdjęć, wybierz wiosnę lub wczesną jesień. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi w publicznym parku Manor Park i można go oglądać bez biletu. Kiedy odsłonięto Sutton War Memorial? 26 czerwca 1921 roku, a później dodano upamiętnienie poległych w II wojnie światowej. Kto zaprojektował pomnik? Architekt J. S. W. Burmester, autor także układu ogrodów pamięci wokół monumentu. Czy to zabytek chroniony? Tak, od grudnia 2016 roku figuruje w rejestrze Historic England z klasą II.

New Zealand War Memorial

City of Westminster

New Zealand War Memorial to pomnik poległych Nowozelandczyków z obu wojen światowych, stojący na Hyde Park Corner w londyńskiej dzielnicy City of Westminster. Oficjalnie nosi nazwę „Southern Stand" i jest jednym z najbardziej nietypowych monumentów wojennych w centrum Londynu. Co to za pomnik i kto go zaprojektował? Monument odsłonięto 11 listopada 2006 roku, w rocznicę zakończenia I wojny światowej. Autorami są nowozelandzcy twórcy: architekt John Hardwick-Smith oraz rzeźbiarz Paul Dibble. Projekt wyłoniono w konkursie, który wygrało biuro Athfield Architects wspólnie z Dibble Art Company. Realizację sfinansował rząd Nowej Zelandii, a koszt szacuje się na około 3 mln dolarów nowozelandzkich. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik tworzy 16 pionowych, brązowych „sztandarów" o różnej wysokości, ustawionych na trawiastym stoku. Najwyższe osiągają według jednego ze źródeł około 4,5 metra. Każdy element składa się z dwóch przecinających się płyt, dlatego z oddali i z góry całość przypomina unoszące się w powietrzu krzyże. Powierzchnie sztandarów pokrywają wzory, napisy, wypukłe obrazy, wycięte kształty i małe trójwymiarowe modele. Znajdziesz tu srebrną paproć (symbol Nowej Zelandii), postać manaia z mitologii Maorysów, maki wokół cytatu żołnierza z I wojny Barneya Lucasa oraz sylwetkę nowozelandzkiego farmera. Idea pomnika to upamiętnienie więzi między Nową Zelandią a Wielką Brytanią i wspólnie poniesionych ofiar. Gdzie dokładnie jest? Pomnik leży po północno-wschodniej stronie Hyde Park Corner, od strony Piccadilly, w pobliżu Wellington Arch. Po przeciwnej stronie skrzyżowania, po przekątnej, stoi pomnik australijski, więc oba obiekty łatwo zwiedzić podczas jednego spaceru. Jak dojechać? Najbliższa stacja metra to Hyde Park Corner (linia Piccadilly), tuż przy pomniku. W okolicy zatrzymuje się też wiele linii autobusowych, a pieszo dojdziesz tu z Green Park lub Buckingham Palace w kilka minut. Wstęp jest wolny, pomnik stoi na otwartej przestrzeni i można go oglądać o każdej porze. Kiedy przyjść? Najlepiej za dnia, gdy światło podkreśla fakturę brązu, albo wieczorem, gdy sztandary są podświetlone. Rano jest zwykle spokojniej niż w południe, kiedy okolica Hyde Park Corner tętni ruchem. Szczególnie symboliczny jest listopad, w okolicach Dnia Pamięci. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik znajduje się w przestrzeni publicznej i jest dostępny bezpłatnie. Ile sztandarów liczy pomnik? Szesnaście brązowych sztandarów o różnych wysokościach. Kiedy odsłonięto pomnik? 11 listopada 2006 roku. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? Australijski pomnik wojenny po drugiej stronie skrzyżowania, Wellington Arch, Green Park oraz Hyde Park.

Hemel Hempstead War Memorial

Dacorum

Hemel Hempstead War Memorial to zabytkowy pomnik poległych w Boxmoor, części miasta Hemel Hempstead w hrabstwie Hertfordshire (dystrykt Dacorum). Wzniesiono go w 1921 roku, a od 2016 roku figuruje w rejestrze Historic England jako obiekt zabytkowy klasy II (Grade II). Co zobaczysz na miejscu? Pomnik ma formę kamiennej kolumny z wapienia. Na jej szczycie stoi krzyż św. Czadda, a sama kolumna jest ośmioboczna i spoczywa na kwadratowym cokole oraz dwustopniowej podstawie. Na czterech ścianach u podstawy kolumny widnieją słowa „Sacrifice 1914–1919", „Honour", „Valour" i „Victory". Na cokole umieszczono kamienne tablice z nazwiskami 356 mieszkańców, którzy zginęli w I wojnie światowej. Niższa płyta nosi daty 1939–1945, a cztery tablice zawierają 151 nazwisk ofiar II wojny. Później dodano kolejne tablice: dla Malajów (1951–1953), Adenu (1965), Atlantyku Południowego (1982) i Afganistanu (od 2001 roku). Jaka jest historia pomnika? Odsłonił go 26 czerwca 1921 roku podpułkownik Lovel Francis Smeethman, syn miejskiego adwokata. W wojnie stracił dwóch braci, a obaj znajdują się na liście nazwisk. Pierwotnie pomnik stał przy skrzyżowaniu w centrum Hemel Hempstead. Przed 2003 rokiem przeniesiono go na obecne miejsce. Jak dojść i gdzie dokładnie stoi? Pomnik znajduje się na trawniku przy rogu St John's Road i Station Road, tuż obok cmentarza kościoła św. Jana Ewangelisty (Church of St John the Evangelist), który sam jest zabytkiem klasy II. Okolica to Boxmoor, mniej więcej kilkanaście minut spacerem od stacji kolejowej Hemel Hempstead. Wstęp jest wolny i bez ograniczeń godzinowych, bo pomnik stoi na otwartej zieleni. Kiedy warto przyjechać? Najważniejszy moment roku to Niedziela Pamięci w listopadzie, gdy przy pomniku odbywają się uroczystości. Do spokojnego obejrzenia inskrypcji najlepiej pasuje dzień powszedni w ciągu dnia, a ładne światło dają miesiące od wiosny do jesieni. Wizyta zajmuje zwykle 15–20 minut, można ją połączyć ze spacerem po Boxmoor i obejrzeniem sąsiedniego kościoła. Najczęstsze pytania Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisał go na listę w październiku 2016 roku jako obiekt klasy II, między innymi za wartość historyczną, funkcję upamiętniającą i powiązanie z sąsiednim kościołem. Ile nazwisk jest na pomniku? 356 osób poległych w I wojnie światowej i 151 w II wojnie światowej, plus kilka nazwisk z późniejszych konfliktów. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na publicznym trawniku i jest dostępny przez cały czas. Czy to ten sam pomnik, co mozaikowy mak przy Marlowes? Nie. Mozaikowy pomnik w centrum, odsłonięty w 2012 roku, upamiętnia żołnierzy poległych po 1945 roku. Zabytkowy pomnik z 1921 roku stoi w Boxmoor.

Hobson's Conduit monument

Cambridge

Hobson's Conduit monument w Cambridge to ośmioboczny kamienny pomnik na rogu Lensfield Road i Trumpington Road, na południe od centrum miasta. Dawniej był fontanną na rynku, dziś stoi przy ruchliwym skrzyżowaniu i przypomina o XVII-wiecznym systemie, który doprowadził do Cambridge świeżą wodę. Czym jest Hobson's Conduit? Conduit to wodociąg zbudowany w latach 1610–1614. Woda płynęła ze źródeł Nine Wells koło Great Shelford do centrum Cambridge. Jednym z celów było przepłukiwanie King's Ditch, zanieczyszczonego rowu, który łączono z epidemiami dżumy. W 1614 roku wodę doprowadzono do fontanny na Market Hill. Nazwa pochodzi od Thomasa Hobsona, zamożnego miejscowego przewoźnika, który wspierał to przedsięwzięcie i zapisał w testamencie ziemię na utrzymanie wodociągu. To ten sam Hobson, od którego wzięło się powiedzenie „Hobson's choice”, czyli wybór bez wyboru, związane z jego stajnią wynajmującą konie. Dlaczego pomnik stoi akurat tutaj? Fontanna stała na rynku do połowy XIX wieku, po czym ją rozebrano i ustawiono ponownie przy Lensfield Road. Źródła podają różne daty przeniesienia (1849 lub 1856), dlatego najbezpieczniej mówić o połowie XIX wieku. Obiekt jest wpisany do krajowego rejestru zabytków Historic England (National Heritage List for England) w stopniu II*, a cały system wodny figuruje także jako zabytek chroniony. Co zobaczysz? Sam pomnik jest niewielki i obejrzysz go w kilka minut. To ośmiokątna budowla z kamienia, bez wnętrza do zwiedzania. Ciekawszy jest kontekst: wzdłuż Trumpington Road widać odcinki otwartego strumienia, który jest częścią tego samego systemu. Duża część kanałów biegnie jednak pod ziemią, więc nie da się prześledzić całej trasy na własne oczy. Jak dotrzeć? Pomnik leży około 15–20 minut spacerem od Market Hill i centrum, w pobliżu stacji kolejowej Cambridge i Botanic Garden. Dojdziesz pieszo lub dojedziesz rowerem, a w Cambridge to najwygodniejszy sposób poruszania się. Pomnik stoi przy skrzyżowaniu na chodniku, więc dostęp jest swobodny przez całą dobę i bez biletu. Nie ma tu toalet ani kawiarni, ale kilka lokali znajdziesz przy pobliskich ulicach. Kiedy przyjechać? Obiekt można obejrzeć o każdej porze roku. Najprzyjemniej jest w dzień, gdy dobrze widać kamienne detale, a spacer wzdłuż Trumpington Road łatwo połączyć z wizytą w Botanic Garden lub zwiedzaniem kolegiów. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i jest dostępny bez biletu o każdej porze. Ile czasu potrzeba na wizytę? Wystarczy 5–10 minut. Jeśli dodasz spacer wzdłuż strumienia na Trumpington Road, zaplanuj pół godziny. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała Hobson's Conduit do rejestru w stopniu II*, a system wodny jest również chroniony jako zabytek. Skąd pochodzi wyrażenie „Hobson's choice”? Od Thomasa Hobsona, który wynajmował konie w Cambridge i pozwalał klientom wybrać wyłącznie konia stojącego najbliżej drzwi stajni.

Obelisk on the west side of Moat Wood in Trent Park

Londyn

Obelisk w Trent Park stoi na północno-zachodnim skraju zadrzewionego fragmentu Moat Wood, w parku Trent Park na północy Londynu, w dzielnicy Enfield. To zabytkowy pomnik wpisany na listę brytyjskiego dziedzictwa, który trafił tu z innej posiadłości i dziś pełni rolę efektownego akcentu w krajobrazie parku. Czym jest obelisk w Trent Park? To kamienny obelisk ustawiony na kwadratowej podstawie. Historic England wpisała go do National Heritage List for England pod numerem 1358677 jako obiekt klasy II (Grade II), a wpis pochodzi z 1974 roku i został zaktualizowany w 1975 roku. Pełna nazwa z rejestru brzmi „Obelisk on the West Side of Moat Wood in Trent Park". Inskrypcja upamiętnia narodziny George'a Greya, hrabiego Harold, syna Henry'ego i Sophii, księstwa Kentu. Rejestr przy dacie umieszczonej na kamieniu zamieszcza adnotację, więc przy opisywaniu pomnika lepiej opierać się na samej treści napisu niż na dacie. Skąd się tu wziął? Obelisk pierwotnie należał do Wrest Park w hrabstwie Bedfordshire. W 1934 roku sprowadził go do Trent Park Sir Philip Sassoon, ówczesny właściciel Trent House, który przeniósł tu także inne osiemnastowieczne pomniki z Wrest Park. Obelisk stanął na granicy posiadłości, tak aby był widoczny z tarasu przy rezydencji przez aleję wyciętą w lesie Moat Wood. Co zobaczysz na miejscu? smukły kamienny obelisk z napisem ku czci narodzin dziedzica rodu Kentów, kontrast między surowym pomnikiem a otaczającym go lasem Moat Wood, widok wzdłuż alei w stronę dawnej rezydencji, jeśli stoisz przy obelisku, rozległe tereny Trent Park: łąki, lasy i stawy, idealne na dłuższy spacer. Sam obelisk to punkt na trasie spaceru, a nie samodzielna atrakcja na pół dnia. Wizyta zajmuje kilkanaście minut, a razem z przechadzką po parku zwykle kilka godzin. Jak dojechać i czy można wejść? Trent Park to publiczny park, a obelisk znajduje się na jego terenie i oglądasz go z zewnątrz, z dróżek. Pomnika nie otacza muzeum ani kasa biletowa. Najbliższa stacja metra to Cockfosters (linia Piccadilly), skąd do wejścia do parku jest kilkanaście minut spaceru, a do obelisku trzeba przejść dalej ścieżkami w głąb parku. Zabierz wygodne buty, bo nawierzchnia bywa po deszczu błotnista. Kiedy przyjechać? Najlepiej w ciągu dnia, wiosną i latem, gdy ścieżki są suche, a w Moat Wood jest zielono. Jesienią las zmienia kolory, co dobrze wygląda na zdjęciach obelisku. Najczęstsze pytania Czy obelisk w Trent Park jest zabytkiem? Tak. Znajduje się w National Heritage List for England jako obiekt klasy II. Skąd pochodzi obelisk? Z Wrest Park w Bedfordshire. Do Trent Park sprowadził go w 1934 roku Sir Philip Sassoon. Czy za wstęp trzeba płacić? Obelisk stoi na terenie publicznego parku i oglądasz go z dróżek, bez biletu na sam pomnik. Jak trafić na obelisk? Wysiądź na stacji Cockfosters, wejdź do Trent Park i kieruj się w stronę Moat Wood na północno-zachodnim skraju parku.

Swanley War Memorial

Swanley

Swanley War Memorial w Swanley, w hrabstwie Kent, to pomnik poległych z lat 1914–1918 i 1939–1945, odsłonięty w 1922 roku. Stoi przy kościele św. Marii Panny (St Mary the Virgin) przy St Mary's Road, w południowo-wschodniej części aglomeracji londyńskiej. Obiekt jest wpisany do narodowego rejestru zabytków Anglii z II stopniem ochrony (Grade II). Co to za pomnik i kto go zaprojektował? Autorem projektu jest rzeźbiarz Louis Frederick Roslyn, specjalizujący się w pomnikach wojennych. Do budowy użyto kamienia portlandzkiego oraz brązu. Na pomniku wyryto nazwiska mieszkańców, którzy zginęli w obu wojnach światowych. To typowy dla brytyjskich miasteczek monument upamiętniający lokalną wspólnotę, a nie atrakcja o wielkiej skali. Jaka jest historia pomnika? Imperial War Museum, które prowadzi rejestr pomników wojennych, podaje datę odsłonięcia: 1 marca 1922 roku. Uroczystość odbyła się z udziałem miejscowego duchowieństwa i osób oficjalnych. Pierwotnie pomnik stał na skrzyżowaniu zwanym Swanley Cross, przy styku Swanley Lane z London Road. Później przeniesiono go około 350 metrów na północny zachód, na teren kościoła św. Marii. Źródła nie podają dokładnej daty przeprowadzki. Rejestr IWM odnotowuje też ponowne poświęcenie pomnika 26 października 1980 roku. Historic England objęła pomnik ochroną 5 listopada 2007 roku (numer wpisu 1392300). Wpis dotyczy konkretnie tego obiektu i można go sprawdzić w Narodowej Liście Dziedzictwa. Jak dojechać? Pomnik leży przy St Mary's Road, obok kościoła. Swanley ma stację kolejową z połączeniami do Londynu (m.in. Victoria i London Bridge) oraz w stronę Kentu. Od centrum miasteczka dojdziesz tu pieszo. Współrzędne: 51,3976 N, 0,1723 E. Czy wstęp jest płatny i kiedy warto przyjść? Pomnik stoi na zewnątrz, więc możesz go obejrzeć o każdej porze dnia bez biletu. Szczególną atmosferę ma w okolicach Remembrance Sunday, czyli drugiej niedzieli listopada, gdy w Wielkiej Brytanii odbywają się uroczystości ku czci poległych. Wizyta zajmie kilkanaście minut, najlepiej połączyć ją ze spacerem po okolicy. Najczęstsze pytania Czy Swanley War Memorial jest zabytkiem chronionym? Tak. Ma II stopień ochrony (Grade II) od 5 listopada 2007 roku. Kto zaprojektował pomnik? Rzeźbiarz Louis Frederick Roslyn. Pomnik powstał z kamienia portlandzkiego i brązu. Czy pomnik zawsze stał przy kościele św. Marii? Nie. W 1922 roku odsłonięto go na skrzyżowaniu Swanley Cross, a później przeniesiono około 350 metrów dalej, na teren kościoła. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie. To pomnik w przestrzeni publicznej, dostępny na zewnątrz.

Statue of Alfred the Great

Vale of White Horse

Pomnik Alfreda Wielkiego stoi w samym środku Wantage, na Market Place, w hrabstwie Oxfordshire (dystrykt Vale of White Horse). To marmurowa figura anglosaskiego króla, uznawanego w tradycji miasta za jego rodaka, a od 1985 roku obiekt wpisany jest na listę zabytków Anglii w stopniu II. Kim był Alfred i dlaczego pomnik stoi w Wantage? Alfred, król Wesseksu w IX wieku, bronił południowej Anglii przed najazdami Wikingów i jest jedynym angielskim monarchą noszącym przydomek „Wielki". Wantage uchodzi za miejsce jego narodzin około 849 roku, dlatego mieszkańcy od wieków podkreślają związek miasta z władcą. Alfred pojawia się tu na szyldach, w nazwach ulic i instytucji, a figura na rynku jest najbardziej widocznym symbolem tej pamięci. Skąd się wzięła figura na rynku? Rzeźbę podarował miastu Robert Loyd-Lindsay, późniejszy baron Wantage, lokalny właściciel ziemski i weteran wojskowy. Wykonał ją hrabia Victor Gleichen, rzeźbiarz spokrewniony z rodziną królowej Wiktorii. Odsłonięcie odbyło się 14 lipca 1877 roku, a uroczystość poprowadzili książę i księżna Walii, późniejsi Edward VII i Aleksandra. Pomnik zajął miejsce dawnego ratusza, który zburzono, by zrobić miejsce dla figury. Co zobaczysz na miejscu? Alfred przedstawiony jest jako wojownik w zbroi i płaszczu, z toporem w dłoni, na wysokim cokole pośrodku placu. Figura jest większa niż naturalnej wielkości, więc dominuje nad rynkiem i widać go z kilku okolicznych uliczek. W ostatnich latach pomnik padał ofiarą wandali: w grudniu 2007 roku uszkodzono prawą rękę z toporem, a po naprawie zniszczenia powtórzyły się rok później. Dziś figurę można oglądać w całości. Warto obejrzeć też same fasady wokół Market Place, kawiarnie oraz niewielkie Vale and Downland Museum, położone w pobliżu, które opowiada o historii okolicy. Jak dotrzeć? Wantage leży około 25 km na południowy zachód od Oksfordu i około 15 km od Didcot. Do miasta kursują autobusy z Oksfordu i Abingdon; stacji kolejowej w Wantage nie ma, najbliższe są Didcot Parkway i Oxford. Market Place znajduje się w centrum, a parkingi miejskie są w odległości kilku minut spaceru. Czy wstęp jest płatny i kiedy przyjechać? Pomnik stoi na otwartym placu w przestrzeni publicznej i jest dostępny przez całą dobę bez biletów. Najlepsze światło do zdjęć jest przedpołudniem. W soboty na rynku działa targ, co dodaje miejscu życia, ale częściowo zasłania widok na cokół. Najczęstsze pytania Czy pomnik Alfreda w Wantage jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała go na listę zabytków w stopniu II w 1985 roku. Kto jest autorem pomnika? Hrabia Victor Gleichen. Odsłonięto go w 1877 roku, a fundatorem był Robert Loyd-Lindsay, późniejszy lord Wantage. Czy trzeba płacić za oglądanie? Nie. Pomnik stoi na publicznym rynku i można go oglądać o każdej porze. Czy w Anglii są inne pomniki Alfreda? Tak, w Winchester, Pewsey i Southwark. Wantage ma własną, starszą figurę na Market Place, związaną z tradycją narodzin króla w tym mieście.

Cameron Obelisk, Fassifern Road, Fort William

Fort William

Obelisk Camerona przy Fassifern Road w Fort William to granitowy pomnik z połowy XIX wieku, który stoi na wzniesieniu nad miastem w regionie Highland w Szkocji. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków jako Category B. Nie jest to pomnik wojskowy ani związany z pułkiem Cameron Highlanders, lecz rodzinny monument ku czci kapitana żeglugi handlowej. Co to za obelisk i komu go poświęcono? Obelisk wzniesiono w 1847 roku. Ufundował go Sir Duncan Cameron z Fassfern, a upamiętnia jego brata, kapitana Petera Camerona. Peter był trzecim synem Sir Ewena Camerona z Fassfern, urodził się w Fort William i zmarł w Blackheath w 1843 roku. Napis na pomniku nazywa go kapitanem statku „Earl of Balcarras", indyjskiego żaglowca handlowego (Indiaman). Nazwa Fassfern pojawia się w źródłach także w pisowni Fassifern, stąd nazwa ulicy, przy której stoi pomnik. Jak wygląda pomnik? Konstrukcja ma formę smukłego obelisku z szarego granitu ciosanego. Stoi na kwadratowym cokole z gzymsem, osadzonym na stopniowanej podstawie. Od południa w trzon wmurowano tablicę z czerwonego, polerowanego kamienia z główną inskrypcją, a po stronie zachodniej widać rzeźbiony wieniec. Na pomniku jest też druga tablica, poświęcona Ianowi Alastairowi Campbellowi. Jej data jest dziś nieczytelna, bo kamień uległ zatarciu. Warto przyjrzeć się obu płytom z bliska, jeśli lubisz epigrafikę i lokalną historię rodów szkockich. Gdzie dokładnie stoi? Obelisk znajduje się przy Fassifern Road w Fort William, w dawnym hrabstwie Inverness-shire. Współrzędne to około 56,8178° N, 5,1091° W (siatka OS: NN103738). Miejsce ma widok na miasto, a ten widok jest jednym z powodów, dla których wpis zabytkowy podkreśla wyjątkowe położenie pomnika. Administracyjnie należy do parafii Kilmallie. Dlaczego jest wpisany do rejestru zabytków? Obiekt został objęty ochroną 5 października 1971 roku i ma numer LB31785 w rejestrze Historic Environment Scotland (dawniej Historic Scotland). Rejestr Highland Council (Historic Environment Record) prowadzi go pod numerem MHG17317. Kategoria B oznacza obiekt o znaczeniu regionalnym. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Fort William to największe miasto zachodnich Highlands i baza wypadowa w rejon Ben Nevis oraz doliny Glen Nevis. W samym centrum, przy The Parade, stoją inne pomniki: posąg Donalda Camerona z Locheil z 1909 roku autorstwa W. Birnie Rhinda oraz w pobliżu Spean Bridge znany Commando Memorial. Nie mylić ich z obeliskiem przy Fassifern Road, który jest znacznie skromniejszy i odmienny w charakterze. W Corpach, na obrzeżach miasta, znajduje się natomiast obelisk ku czci pułkownika Johna Camerona, poległego pod Quatre Bras. Kiedy się wybrać? Pomnik jest obiektem plenerowym, więc można go oglądać o każdej porze roku i bez biletu. Najlepsze warunki do zdjęć i do podziwiania widoku na miasto daje pogodny dzień, gdy widoczność w górach jest dobra. Pogoda w Highlands zmienia się szybko, dlatego warto zabrać wodoodporną kurtkę. Najczęstsze pytania Czy obelisk Camerona upamiętnia pułk Cameron Highlanders? Nie. Pomnik z 1847 roku poświęcono kapitanowi Peterowi Cameronowi, który dowodził statkiem „Earl of Balcarras" i zmarł w 1843 roku. Ufundował go jego brat. Czy wstęp jest płatny? Nie. To wolno stojący pomnik w przestrzeni publicznej, dostępny przez cały rok. Jaką ochronę ma ten obiekt? Jest wpisany jako Category B (LB31785), czyli obiekt o znaczeniu regionalnym, od 5 października 1971 roku. Z czego zbudowano obelisk? Z szarego granitu ciosanego, na kwadratowym cokole ze stopniowaną podstawą. Tablica główna jest z czerwonego, polerowanego kamienia.

Commando Memorial

Spean Bridge

Commando Memorial koło Spean Bridge to jeden z najbardziej znanych pomników wojennych w Szkocji. Stoi na wzgórzu w regionie Lochaber w Highland, około mili od wsi, i upamiętnia żołnierzy brytyjskich jednostek komandosów z okresu II wojny światowej. Z platformy przy pomniku widać Ben Nevis, najwyższy szczyt Wielkiej Brytanii, oraz masyw Aonach Mòr. Co to za pomnik i komu go poświęcono? Monument oddaje hołd mężczyznom z pierwszych brytyjskich oddziałów komandosów, formowanych w czasie wojny. Tworzą go trzy brązowe postaci żołnierzy w mundurach polowych, wpatrzone w dal ponad doliną. Rzeźba stoi na kamiennym cokole, a na nim umieszczono napis poświęcenia. Odsłoniła go w 1952 roku królowa matka Elżbieta. Obiekt ma najwyższą, kategorię A, ochronę konserwatorską w szkockim systemie zabytków. Dlaczego akurat tutaj? Okolica ma bezpośredni związek z historią komandosów. W 1942 roku w zamku Achnacarry, kilka kilometrów na południowy zachód, uruchomiono Commando Training Depot, czyli główny ośrodek szkolenia tych jednostek. Rekruci ćwiczyli w górach, lasach i nad jeziorami Lochaber w trudnych warunkach pogodowych. Pomnik stoi z widokiem na te tereny, więc jego lokalizacja ma realne znaczenie historyczne. Co zobaczysz na miejscu? grupę trzech brązowych komandosów na cokole, najlepiej oglądaną z kilku stron, panoramę gór: Ben Nevis, Aonach Mòr i otaczające doliny Lochaber, tablice i napisy pamiątkowe wokół cokołu, w tym późniejsze dedykacje dla kolejnych formacji i żołnierzy, ławki i trawiaste otoczenie, gdzie wygodnie zrobić przerwę w podróży. Pomnik jest też popularnym punktem fotograficznym. Szczególnie dobrze wypada przy niskim słońcu rano lub późnym popołudniem, gdy szczyty w tle są wyraźnie oświetlone. Jak dojechać? Pomnik leży przy drodze w pobliżu Spean Bridge, na trasie między Fort William a Loch Ness i Inverness. Jadąc samochodem, dotrzesz tam w kilkanaście minut z Fort William. Przy pomniku znajduje się bezpłatny parking, a wejście na platformę widokową nie wymaga biletu. Autobusy kursują po głównej trasie regionu, ale dojście ostatniego odcinka zajmuje dłuższą chwilę, więc większość odwiedzających przyjeżdża własnym autem lub w ramach objazdu po Highlands. Kiedy przyjechać? Miejsce jest dostępne przez cały rok. Najlepsza widoczność jest w pogodne dni późnej wiosny i lata, ale jesienią i zimą góry w tle bywają ośnieżone i wyglądają równie efektownie. W Highland pogoda zmienia się szybko, dlatego zabierz ciepłą kurtkę, nawet gdy w dolinie jest słonecznie. Na zwiedzanie wystarczy 20–30 minut. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Commando Memorial jest płatny? Nie. Pomnik jest ogólnodostępny, a parking obok niego jest bezpłatny. Kiedy odsłonięto pomnik? W 1952 roku. Uroczystości dokonała królowa matka Elżbieta. Co widać z pomnika? Widok obejmuje Ben Nevis, masyw Aonach Mòr i okoliczne doliny Lochaber, w tym tereny dawnych szkoleń komandosów. Ile czasu potrzeba na wizytę? Zwykle wystarcza od 20 do 30 minut na obejrzenie rzeźby, przeczytanie napisów i zrobienie zdjęć.

Monument To The Fourth Earl Of Aberdeen, Hill Of Ythsie

Ythanbank

Pomnik czwartego hrabiego Aberdeen na wzgórzu Hill of Ythsie to granitowa wieża górująca nad okolicą Ythanbank i Tarves w hrabstwie Aberdeenshire w Szkocji. Miejscowi nazywają ją „Prop of Ythsie”. Stoi blisko szczytu niewysokiego wzgórza i jest jednym z najlepszych punktów widokowych w tej części Formartine. Czyj to pomnik i kiedy powstał? Wieżę wzniesiono w latach 1861–1862 ku pamięci George'a Hamiltona-Gordona, czwartego hrabiego Aberdeen, który w XIX wieku był premierem Wielkiej Brytanii. Pieniądze na budowę zebrali dzierżawcy z należącego do hrabiego majątku Haddo, wdzięczni za wprowadzone przez niego ulepszenia na ich gruntach. Nad wejściem umieszczono tablicę od dzierżawców, z datami urodzin i śmierci hrabiego. Jak wygląda wieża? To kwadratowa budowla z czerwonego granitu układanego warstwami, z ciosanymi narożnikami oraz krenelowanym, wspornikowym parapetem. Ma około 25 m wysokości. W środku prowadzą na górę spiralne schody, które odwiedzający liczą na 91 stopni. Relacje turystów wspominają, że stopnie są nierówne, a w niektórych miejscach ciemno, więc przyda się solidne obuwie. Wieża jest wpisana na szkockią listę zabytków (Historic Environment Scotland, LB13883) w kategorii C(S). W 1992 roku remont przeprowadziła rada dystryktu Gordon, a prace konserwatorskie wykonano też w sierpniu 2012 roku. Co zobaczysz ze wzgórza? Hill of Ythsie ma 119 m n.p.m. i leży około 2 km na wschód od Tarves. Wzgórze wznosi się ponad otaczające pola uprawne, dlatego z jego szczytu i z wieży roztacza się szeroka panorama rolniczego krajobrazu Aberdeenshire. W pobliżu znajduje się także kamienny krąg, do którego prowadzą drogowskazy z drogi B999. Jak dotrzeć na miejsce? Dojazd prowadzi z drogi B999 w okolicy Tarves. Przy wzgórzu jest parking, od którego zaczyna się krótka trasa: około 1 km w jedną stronę i około 50 m przewyższenia. Drugi wariant to parking około 500 m w górę Ythsie Road, po lewej stronie, skąd na wieżę idzie się mniej więcej 20 minut. Spacer jest łatwy i nadaje się dla większości osób, także z dziećmi. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora dnia, gdy widoczność pozwala docenić panoramę. Wzgórze jest odkryte, więc w deszczu i przy silnym wietrze na szczycie bywa nieprzyjemnie, a ścieżka robi się błotnista. Spacer można połączyć ze zwiedzaniem innych atrakcji okolic Tarves, na przykład kamiennego kręgu. Najczęstsze pytania Ile trwa spacer do wieży? Od parkingu przy wzgórzu to krótka trasa około 1 km. Z parkingu przy Ythsie Road dojście zajmuje około 20 minut. Ile ma wysokości wieża i ile stopni prowadzi na górę? Wieża mierzy około 25 m, a spiralne schody mają według odwiedzających 91 stopni. Czy wieża należy do National Trust for Scotland? Nie znaleźliśmy takiej informacji. Obiekt jest wpisany na listę zabytków Historic Environment Scotland pod numerem LB13883. Dlaczego postawiono tu pomnik? Dzierżawcy majątku Haddo zebrali pieniądze na wieżę ku pamięci czwartego hrabiego Aberdeen, który był też premierem Wielkiej Brytanii.

First World War Memorial And Attached Railings

Hull

Pomnik poległych w I wojnie światowej w Hull (w rejestrze zabytków: First World War Memorial and attached railings) stoi na Paragon Square w centrum Kingston upon Hull, w East Riding of Yorkshire. Wpisany na listę zabytków monument nazywany jest też Kingston upon Hull War Memorial albo Hull Cenotaph. To główny miejski pomnik upamiętniający mieszkańców, którzy zginęli w latach 1914–1918. Co to za pomnik? Nazwa z rejestru jest generyczna, bo Hull ma wiele tablic, kapliczek ulicznych i lokalnych pomników wojennych. Ten wpis dotyczy konkretnie monumentu na Paragon Square, położonego w dzielnicy Myton. Projekt przygotował T. Harold Hughes, pomnik datowany jest na 1923 rok, a postawiono go w 1924 roku. Budowlę wykonano z granitu i kamienia portlandzkiego. Główny element ma formę smukłego pylonu osadzonego na stopniowanej podstawie, a przed nim stoi osobny cokół. Całość otaczają niskie brązowe balustrady, które także objęto ochroną konserwatorską. Jaką ma rangę zabytkową? Pomnik z balustradami figuruje w National Heritage List for England pod numerem 1291989 i ma status Grade II. Wpisano go 21 stycznia 1994 roku, a opis w rejestrze uzupełniono w 2017 roku. Grade II oznacza obiekt o szczególnym znaczeniu architektonicznym lub historycznym, a w Anglii należy do tej kategorii zdecydowana większość zabytków. Jak dotrzeć? Paragon Square leży w śródmieściu Hull, tuż przy dworcu kolejowym Paragon i przy ścisłym centrum. Z dworca dojdziesz tu pieszo w kilka minut, a od strony starego miasta spacerem w ok. 10–15 minut. Pomnik jest ogólnodostępny w przestrzeni miejskiej, bez biletów i godzin otwarcia. Współrzędne to ok. 53,744 N, 0,344 W. Co zobaczysz i jak zwiedzać? Najlepiej obejrzeć pomnik z bliska: widać wtedy proporcje pylonu, fakturę granitu i detale brązowych balustrad. Przy okazji możesz zrobić krótki spacer po centrum Hull, bo większość atrakcji miasta jest w zasięgu pieszej wycieczki. Wizyta zajmuje zwykle 10–20 minut, o ile nie łączysz jej ze zwiedzaniem okolicy. W okolicach 11 listopada, w Dniu Pamięci (Remembrance Day), pod pomnikiem odbywają się uroczystości i składane są wieńce. To dobry moment, jeśli chcesz zobaczyć, jak miejscowa społeczność wspomina poległych, choć trzeba się liczyć z większą liczbą osób. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie stoi pomnik? Na Paragon Square w centrum Hull, w dzielnicy Myton, obok dworca Paragon. Kiedy go zbudowano? Projekt datowany jest na 1923 rok, a pomnik postawiono w 1924 roku. Kto go zaprojektował i z czego jest wykonany? Autorem jest T. Harold Hughes. Pomnik wykonano z granitu i kamienia portlandzkiego, a balustrady są z brązu. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i można go oglądać o każdej porze. Czy to jedyny pomnik wojenny w Hull? Nie. W mieście są też liczne tablice i pamiątki z czasów wojny, ale ten jest głównym miejskim pomnikiem poległych z lat 1914–1918.

Stechford War Memorial

Birmingham

Stechford War Memorial to pomnik poległych w I wojnie światowej, stojący na skrzyżowaniu dróg w dzielnicy Stechford w Birmingham. Od 19 października 2015 roku figuruje na liście Historic England jako obiekt zabytkowy kategorii Grade II, a wpis nosi numer 1430236. Gdzie stoi pomnik? Monument znajduje się w rejonie Yardley Fields we wschodnim Birmingham (kod pocztowy B33). Stoi na środku węzła, w którym spotyka się pięć ulic: Yardley Fields Road, Albert Road, Stuarts Road, Richmond Road i Lyttleton Road. Jest to więc rodzaj małej wysepki wśród ruchu ulicznego, a nie pomnik w parku, dlatego najlepiej oglądać go z chodnika przy skrzyżowaniu. Co zobaczysz? Pomnik powstał około 1920 roku. Wykonano go z granitu, a napisy wypełnia ołowiany wypełniacz osadzony w kamieniu. Bryłę tworzy krzyż łaciński na zwężającym się trzonie, ustawiony na kwadratowym cokole. Na północnej ścianie wyrzeźbiono w wysokim reliefie miecz, a napis u podstawy informuje, że pomnik wzniesiono ze składek mieszkańców ku czci mężczyzn ze Stechford, którzy zginęli w latach 1914–1918. Na pomniku wyryto nazwiska poległych. Według projektu Lives of the First World War (Imperial War Museum) to 52 osoby, choć w jednej z lokalnych publikacji podano liczbę 51. Warto zwrócić uwagę na szczegóły rzeźbiarskie, bo to one wyróżniają ten niewielki monument spośród wielu podobnych w Anglii. Dlaczego jest wpisany na listę zabytków? Historic England objęła pomnik ochroną w 2015 roku, w ramach programu poświęconego pamiątkom po I wojnie światowej. O wartości obiektu decyduje jego forma, materiał oraz rola, jaką pełni dla lokalnej społeczności jako miejsce pamięci. Pomnik przeszedł kompleksowy remont, o którym wspomina rejestr War Memorials Online (WMO/194580). Jak wygląda pamięć o poległych dziś? Historią pomnika zajęli się mieszkańcy, między innymi grupa Shades of Black pod kierunkiem Eunice McGhie-Belgrave. Badania dotyczyły weteranów obu wojen światowych i uzyskały wsparcie z Heritage Lottery. W obchodach Dnia Pamięci uczestniczą uczniowie szkół Corpus Christi Catholic Primary i Stechford Primary. Kiedy odwiedzić pomnik? Obiekt jest dostępny przez cały rok, bez biletów. Najbardziej wyjątkowy klimat ma w okolicach 11 listopada, kiedy w Wielkiej Brytanii obchodzi się Remembrance Day, a pod pomnikiem składa się wieńce. Wizyta zajmuje kilka minut, więc dobrze połączyć ją ze spacerem po okolicy Stechford. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na otwartej przestrzeni publicznej i można go oglądać bez opłat o każdej porze. Jaki status ochrony ma pomnik? Grade II na liście Historic England, od 19 października 2015 roku (numer wpisu 1430236). Z czego wykonano pomnik? Z granitu, z napisami wykonanymi ołowiem osadzonym w kamieniu. Ma formę krzyża łacińskiego na kwadratowym cokole. Ile osób upamiętnia? Źródła podają 51 lub 52 nazwiska mężczyzn ze Stechford poległych w latach 1914–1918. Czy łatwo do niego dojść? Stoi na skrzyżowaniu pięciu ulic w Yardley Fields, więc trzeba uważać na ruch i korzystać z przejść dla pieszych.

Stoke next Guildford War Memorial

Guildford

Pomnik wojenny Stoke next Guildford to zabytkowy krzyż celtycki w dzielnicy Stoke w Guildford, w hrabstwie Surrey. Upamiętnia mieszkańców parafii, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. Od 2014 roku figuruje na brytyjskiej liście zabytków w klasie II (Grade II). Co zobaczysz na miejscu? Pomnik ma formę krzyża celtyckiego. Trzon krzyża wykonano z granitu, a całość stoi na trzystopniowej podstawie z surowo ciosanego kamienia bargate. To miejscowy piaskowiec z okolic Guildford, często spotykany w tutejszej architekturze. Nazwiska poległych wyryto w portlandzkim kamieniu pod krzyżem. W rejestrze Imperial War Museums wymieniono 177 osób, a wszystkie zginęły na wojnie. Obiekt jest niewielki, stoi pod gołym niebem i nie wymaga biletu ani rezerwacji. Zwiedzanie zajmie kilka minut. Najlepiej połączyć je ze spacerem po okolicy. Jaka jest historia pomnika? Pomnik powstał około 1922 roku. Pieniądze na jego budowę zebrali w zbiórce parafianie ze Stoke next Guildford. W 1989 roku przeniesiono go z pierwotnego miejsca, położonego na północ od kościoła św. Jana, i ustawiono ponownie w obecnej lokalizacji. Historic England wpisała go do National Heritage List for England 2 października 2014 roku pod numerem 1421067, jako przykład pomnika poświęconego I wojnie światowej. Jak dojść do pomnika? Pomnik stoi w pobliżu kościoła św. Jana, w rejonie skrzyżowania Stoke Road z Stocton Road i Lido Road, niedaleko Guildford College. Współrzędne to około 51,2463 N, 0,5715 W. Od centrum Guildford dzieli go niewielka odległość, więc dojdziesz tu pieszo lub dojedziesz krótko samochodem albo autobusem miejskim. Przed wyjazdem sprawdź rozkład na stronie lokalnego przewoźnika. Kiedy przyjechać? Pomnik jest dostępny przez cały rok. Szczególną atmosferę ma w okolicach Remembrance Sunday, czyli drugiej niedzieli listopada. W Wielkiej Brytanii organizuje się wtedy uroczystości przy lokalnych pomnikach, a pod krzyżami zwykle składa się wieńce z makami. Poza tym terminem dzień jest zwykle spokojny. Czy warto połączyć wizytę z innymi miejscami? Tak. W pobliżu stoi kościół św. Jana, a w samym Guildford znajdziesz inne obiekty wpisane na listę zabytków, w tym główny pomnik wojenny miasta. Pomnik ze Stoke to dobry przystanek dla osób zainteresowanych historią lokalną i brytyjską kulturą pamięci. Najczęstsze pytania Czy wstęp na pomnik jest płatny? Nie. To otwarty pomnik plenerowy, a odwiedzenie go nie wymaga biletu. Jaki status ma pomnik? Jest zabytkiem klasy II (Grade II), numer wpisu Historic England: 1421067. Wpisano go 2 października 2014 roku. Ile nazwisk znajduje się na pomniku? Rejestr Imperial War Museums (WMR 23328) wymienia 177 osób upamiętnionych, które zginęły w I wojnie światowej. Czy pomnik stoi w pierwotnym miejscu? Nie. W 1989 roku przeniesiono go sprzed północnej strony kościoła św. Jana w obecne miejsce, w pobliżu tego samego kościoła.

Statue of Hr Marsden

Leeds

Pomnik Henry'ego Rowlanda Marsdena (Statue of HR Marsden) stoi na Woodhouse Moor w Leeds, w hrabstwie West Yorkshire. To figura w rzeczywistej wielkości, odsłonięta w 1878 roku, wpisana na brytyjską listę zabytków (National Heritage List for England) w stopniu II. Rzeźba upamiętnia człowieka, który z kupca i wynalazcy awansował na burmistrza miasta, a o jej wadze świadczy liczba darczyńców: pod inskrypcją na cokole widnieje informacja, że pomnik sfinansowało ponad 30 tysięcy osób. Kim był Henry Rowland Marsden? Marsden w 1848 roku wyemigrował do Nowego Jorku. Tam opatentował maszynę do kruszenia kamienia, która stała się podstawą jego majątku. W 1862 roku wrócił do Leeds, a w latach 1873–1875 pełnił funkcję burmistrza miasta. Pomnik wzniesiono jeszcze przed końcem XIX wieku, dzięki zbiórce prowadzonej wśród mieszkańców. Co zobaczysz na miejscu? Figura ukazuje Marsdena w ówczesnym ubiorze, z szatą burmistrzowską i łańcuchem urzędowym, z rulonem w dłoni. Rzeźba z białego marmuru stoi na kwadratowym marmurowym cokole. Na bokach i z tyłu umieszczono płaskorzeźby (tablice) przedstawiające alegorie edukacji, przemysłu i dobroczynności, czyli wartości, z którymi kojarzono burmistrza. W jakim stanie jest pomnik? Warto wiedzieć, że obiekt nie jest wypielęgnowany. Według opisu Thoresby Society marmur jest zabrudzony i wyżarty przez czas, granitowa podstawa nosi ślady graffiti, a jedna z trzech płaskorzeźb została wykuta. Dla miłośników historii miejskiej i rzeźby wiktoriańskiej to ciekawy przykład tego, jak mieszkańcy czcili lokalnych bohaterów, ale nie należy spodziewać się wypolerowanej atrakcji. Jak dotrzeć? Woodhouse Moor to duży park miejski około dwóch kilometrów na północny zachód od centrum Leeds, w dzielnicy Hyde Park and Woodhouse. Pomnik leży na terenie parku (współrzędne ok. 53,8115 N, 1,5568 W). Dojście jest swobodne, park jest otwarty publicznie, a wstęp nie wymaga biletu. Z centrum miasta można dojść pieszo lub dojechać autobusem miejskim. Kiedy przyjechać? Pomnik jest w przestrzeni otwartej, więc można go oglądać o każdej porze roku. Najlepiej wybrać dzień z dobrym światłem, by dostrzec detale płaskorzeźb. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem po parku. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w publicznym parku i można go oglądać bezpłatnie. Czy to ten sam pomnik, co w Holbeck Cemetery? Nie. W Holbeck Cemetery znajduje się osobny grobowiec poświęcony Marsdenowi z około 1876 roku, również w stopniu II. Pomnik z Woodhouse Moor to statua z 1878 roku. Jaki status ochrony ma pomnik? Został wpisany na listę w stopniu II 5 sierpnia 1976 roku, a wpis zmieniono w 1996 roku. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Samo obejrzenie pomnika zajmie 10–15 minut, więcej czasu pochłonie spacer po parku.

Chesham War Memorial, Including The Surrounding Stone Kerb And Outer Fence

Chesham

Pomnik wojenny w Chesham (Chesham War Memorial) stoi przy ulicy The Broadway w centrum Chesham, miasteczka targowego w hrabstwie Buckinghamshire, w dystrykcie Chiltern. Kamienna postać brytyjskiego piechura spogląda na ruchliwą ulicę, a cały pomnik jest obiektem wpisanym do rejestru zabytków w stopniu II (Grade II). Czym jest pomnik wojenny w Chesham? Pomnik zaprojektował rzeźbiarz Arthur George Walker, a odsłonięto go w 1921 roku ku czci mieszkańców poległych w czasie I wojny światowej. Centralnym elementem jest naturalnej wielkości żołnierz w mundurze, z karabinem opartym przy stopach. Figura jest wykuta w kamieniu i należy do niewielkiej serii rzeźb Walkera wykonanych według podobnego wzoru, części z kamienia, części z brązu. Po II wojnie światowej monument rozbudowano. Dostawiono dwa boczne filary z nazwiskami poległych w tamtym konflikcie. Lokalne rejestry dziedzictwa podają, że upamiętniono 185 osób z I wojny i 77 z II wojny. Dlaczego pomnik jest chroniony? Historic England wpisała pomnik na Narodową Listę Dziedzictwa Anglii w 2015 roku, w stopniu II. Oficjalny tytuł wpisu, „Chesham War Memorial, including the surrounding stone kerb and outer fence", pokazuje, że ochrona obejmuje coś więcej niż sam posąg. Kamienny obrzeżnik i ogrodzenie wokół podstawy są częścią chronionej budowli. Jako powody wpisu wskazuje się jakość rzeźby, rangę autora oraz rolę pomnika jako zapisu lokalnych ofiar obu wojen. Co zobaczysz? Figurę piechura na cokole, z inskrypcjami na podstawie. Boczne filary z dedykacjami dla poległych w II wojnie. Kamienny obrzeżnik i zewnętrzne ogrodzenie okalające pomnik. To monument pod gołym niebem, w przestrzeni publicznej, więc można go obejrzeć o każdej porze bez biletu. Przeczytanie inskrypcji zajmuje kilka minut, a miejsce dobrze pasuje na przystanek podczas spaceru po centrum miasta. Trochę lokalnej historii Pierwszym pomnikiem wojennym w Chesham był tymczasowy krzyż ustawiony w 1919 roku przed ratuszem. Pierwotnie planowano stały kamienny krzyż na Market Square, jednak ostatecznie miasto wybrało posąg Walkera. Muzeum w Chesham opublikowało artykuł z okazji stulecia pomnika, który warto przeczytać, jeśli interesuje cię historia zamówienia. Jak dojechać? Pomnik znajduje się w środku Chesham, przy The Broadway. Chesham jest końcową stacją linii Metropolitan londyńskiego metra, a od stacji do centrum jest niedaleko pieszo. Miasto obsługują też autobusy lokalne, a w pobliżu są parkingi. Kiedy przyjechać? Pomnik można oglądać przez cały rok. W Niedzielę Pamięci w listopadzie pełni swoją pierwotną rolę: odbywa się przy nim publiczna uroczystość, a u podstawy składa się wieńce. W pozostałe dni najlepiej wybrać spokojny poranek, jeśli chcesz w ciszy przeczytać nazwiska. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi przy publicznej ulicy i można go zwiedzać bezpłatnie o każdej porze. Czy pomnik jest zabytkiem wpisanym do rejestru? Tak. Od 2015 roku ma status Grade II, a wpis obejmuje także otaczający kamienny obrzeżnik i zewnętrzne ogrodzenie. Kto wykonał posąg? Rzeźbiarzem był Arthur George Walker. Pomnik odsłonięto w 1921 roku. Czy to ten sam pomnik, co w Chesham Bois? Nie. Sąsiednia wioska Chesham Bois ma własny, osobny pomnik wojenny, również w stopniu II.

Isleworth War Memorial

Londyn

Isleworth War Memorial to zabytkowy pomnik w formie wieży zegarowej, stojący w Isleworth, w londyńskiej dzielnicy Hounslow. Odsłonięto go 22 czerwca 1922 roku ku pamięci mieszkańców miasteczka, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. Dziś jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych budowli w centrum Isleworth a także obiektem wpisanym na brytyjską listę zabytków (Grade II). Co to za pomnik i kto go zaprojektował? Autorem projektu był architekt A. P. Green, a wykonaniem zajęła się firma Keates & Co. z Hampton. Budowla ma około 9 metrów wysokości (około 29 stóp). Na każdej z czterech ścian wieży umieszczono tarczę zegarową, a całość wieńczy kamienny krzyż. Trzon wykonano z kamienia Clipsham, stopnie z kamienia z Yorkshire, a nazwiska poległych wykuto na panelach z portlandzkiego kamienia. Komu poświęcono pomnik? Rejestry wymieniają od 386 do 390 nazwisk mieszkańców Isleworth poległych w latach 1914–1918. Różnica wynika z różnych źródeł: wpis Imperial War Museum podaje 390 nazwisk, a opis wpisu do rejestru zabytków mówi o 386 osobach. Po II wojnie światowej na skośnej płycie u podnóża dodano tablicę upamiętniającą mieszkańców, którzy zginęli w tamtym konflikcie. Status zabytku Pomnik został wpisany do National Heritage List for England 3 lipca 2000 roku (numer wpisu 1380571, Grade II). Figuruje także w rejestrze IWM War Memorials Register oraz w serwisie War Memorials Online. Gdzie stoi i jak dojść? Wieża znajduje się przy skrzyżowaniu South Street z Twickenham Road, w tzw. Memorial Square, niedaleko centrum Isleworth. Dojazd z centralnego Londynu zajmuje zwykle około godziny komunikacją miejską; w pobliżu jeździ kilka linii autobusowych, a w Isleworth działa też stacja kolejowa. Pomnik stoi przy ruchliwym skrzyżowaniu na otwartej przestrzeni, więc można go obejrzeć z zewnątrz o każdej porze, bez biletu i bez wizyty z przewodnikiem. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Isleworth leży nad Tamizą, a spacer w stronę rzeki prowadzi do kościoła All Saints przy Church Street. Dawna drewniana kaplica pamięci w tym kościele, poświęcona w grudniu 1919 roku, nie przetrwała: większość świątyni zniszczył w 1943 roku pożar wywołany podpaleniem. W pobliżu, na Village Green przy North Street, stoi osobny pomnik 55 osób zabitych w II wojnie światowej. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i można go oglądać bez opłat o każdej porze dnia. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na obejrzenie wieży, tarcz zegarowych i paneli z nazwiskami wystarczy 10–15 minut. Warto połączyć wizytę ze spacerem po starej części Isleworth. Czy pomnik jest zabytkiem chronionym? Tak. Ma status Grade II w National Heritage List for England od 2000 roku. Kiedy go odsłonięto? 22 czerwca 1922 roku, cztery lata po zakończeniu I wojny światowej.

Brough War Memorial, East Riding of Yorkshire

Brough

Pomnik wojenny w Brough (oficjalnie Elloughton and Brough War Memorial) stoi na skrzyżowaniu w miasteczku Brough w hrabstwie East Riding of Yorkshire w północnej Anglii. To kamienny krzyż, który upamiętnia mieszkańców okolicy poległych w obu wojnach światowych. Od 19 kwietnia 2023 roku obiekt figuruje w National Heritage List for England jako zabytek klasy II (Grade II). Co zobaczysz na miejscu? Centralnym elementem jest krzyż wykonany z wapienia. Otacza go niski mur z tego samego kamienia, a na murze umieszczono trzy brązowe tablice z upamiętnieniem poległych. Połączenie jasnego kamienia i ciemnego brązu sprawia, że pomnik wyraźnie odcina się od otoczenia, choć całość ma skromną, typową dla brytyjskich wsi i miasteczek formę. To nie jest rozbudowany kompleks, a raczej miejsce na krótki, spokojny przystanek. Kto go wzniósł i kiedy? Pomnik odsłonięto w 1920 roku, podczas uroczystości z udziałem pułkownika B. G. Price'a. Wykonawcą była firma H. H. Martyn & Co. Rejestr War Memorials Online i zapis Imperial War Museum podają datę przybliżoną, około 1920 roku. Tablice dotyczą zarówno I, jak i II wojny światowej, więc pomnik z czasem uzupełniono o kolejne nazwiska. Gdzie dokładnie się znajduje? Pomnik stoi na skrzyżowaniu ulic Elloughton Road, Skillings Lane i Welton Road, w centrum Brough (kod pocztowy HU15 1BA). Miejscowość leży nad estuarium Humber, na zachód od Hull. Formalnie należy do parafii cywilnej Elloughton-cum-Brough, stąd podwójna nazwa pomnika. Jak go zwiedzać? Pomnik jest stale dostępny, stoi przy ulicy i nie wymaga biletu. Na obejrzenie krzyża i tablic wystarczy kilka minut. Czytanie nazwisk na brązowych tablicach najlepiej zaplanować w dzień, przy dobrym świetle. Ponieważ stoi przy ruchliwym skrzyżowaniu, zachowaj ostrożność przy przechodzeniu przez jezdnię. Jeśli chcesz zobaczyć miejsce w wyjątkowej atmosferze, wybierz okolice 11 listopada lub niedzieli pamięci, kiedy w Wielkiej Brytanii tradycyjnie składa się wieńce z maków pod pomnikami wojennymi. Jaki jest stan pomnika? W listopadzie 2025 roku organizacja War Memorials Trust oceniła stan pomnika na podstawie zdjęcia jako dobry, więc na razie nie są potrzebne prace konserwatorskie. Rada miejska planuje na koniec 2026 roku ponownie zapytać o profesjonalne czyszczenie. Najczęstsze pytania Czy pomnik w Brough jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała go do rejestru jako obiekt klasy II w kwietniu 2023 roku. Kogo upamiętnia pomnik? Mieszkańców Brough i Elloughton, którzy zginęli w I i II wojnie światowej. Z czego jest zbudowany? Krzyż i otaczający go mur wykonano z wapienia, a tablice z brązu. Czy wejście jest płatne? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i można go obejrzeć o każdej porze dnia.

Bishop Burton War Memorial

Bishop Burton

Pomnik wojenny w Bishop Burton stoi we wsi Bishop Burton w hrabstwie East Riding of Yorkshire, w północnej Anglii. To kamienny krzyż z 1922 roku, wpisany na narodową listę zabytków Anglii (National Heritage List) w stopniu II. Jest jednym z najbardziej fotogenicznych pomników wojennych w okolicy Beverley, bo odbija się w tafli wiejskiego stawu. Co to za pomnik? Pomnik ma formę łacińskiego krzyża z piaskowca, ustawionego na cokole. Zaprojektowała go pracownia Temple Moore & Moore, a wykonała firma J. Peers and Sons. Pieniądze, około 641 funtów, zebrano w zbiórce publicznej. Upamiętnia mieszkańców wsi, którzy zginęli w I wojnie światowej, a według relacji źródeł było ich siedmiu. Drugą pamiątką jest rzeźbiona tablica w kościele All Saints, dłuta Josepha Armitage'a. Późniejsza tablica z 2014 roku, ufundowana przez radę parafii, nie wchodzi w zakres wpisu do rejestru. Gdzie dokładnie stoi? Krzyż znajduje się na niewielkim cyplu wrzynającym się w staw The Mere, w centrum wsi. Ustawiono go tak, by widać go było z głównej drogi, a jego odbicie w wodzie było częścią kompozycji. Współrzędne to około 53,845 N, 0,497 W. Dlaczego jest wpisany do rejestru? Historic England objęła pomnik ochroną w 2015 roku, w stopniu II. Uzasadnienie to wartość historyczna: obiekt dokumentuje, jak wojny XX wieku dotknęły tutejszą społeczność i jakie poniosła ofiary. Pomnik opisuje też rejestr Imperial War Museums (War Memorials Register). Jak dotrzeć? Bishop Burton leży przy drodze w pobliżu Beverley, kilka kilometrów na zachód od miasta. Najłatwiej dojechać samochodem. Pomnik jest przy stawie, więc nie trzeba nigdzie wchodzić ani kupować biletu, a oglądanie zajmuje kilka minut. Dobrze połączyć je ze spacerem wokół The Mere i wizytą w pobliskim kościele All Saints. Kiedy przyjechać? Pomnik można oglądać o każdej porze roku i bez ograniczeń godzinowych. Najlepsze zdjęcia z odbiciem krzyża wychodzą w bezwietrzne poranki i wieczory. Około 11 listopada, w Dniu Pamięci, wieś zbiera się przy pomniku na uroczystości. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej przy stawie i jest dostępny cały czas. Kto zaprojektował pomnik? Pracownia Temple Moore & Moore. Wykonawcą była firma J. Peers and Sons, a pomnik powstał w 1922 roku. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Wystarczy 10 do 15 minut. Z dłuższym spacerem wokół stawu i wizytą w kościele to około godziny. Czy pomnik jest zabytkiem chronionym? Tak. Od 2015 roku figuruje na National Heritage List for England w stopniu II.

Heath End and Baughurst War Memorial

Basingstoke and Deane

Pomnik wojenny Heath End i Baughurst stoi na skrzyżowaniu Heath End Road i Brimpton Road, na pograniczu dwóch wsi w hrabstwie Hampshire, w gminie Basingstoke and Deane. To kamienny krzyż łaciński upamiętniający mieszkańców okolicy poległych w obu wojnach światowych. Od 2005 roku figuruje w narodowym rejestrze zabytków Anglii jako obiekt chroniony drugiego stopnia (Grade II). Co to za miejsce? Pomnik powstał w 1920 roku, niedługo po zakończeniu pierwszej wojny światowej. Teren pod niego podarował miejscowy właściciel ziemski James Cox, a koszty budowy pokryto ze zbiórki publicznej. Dzięki temu jest to pomnik całej wspólnoty, a nie jednej instytucji czy rodziny. Do dziś stoi w pierwotnym miejscu. Co zobaczysz na miejscu? Konstrukcję wieńczy krzyż z kamienia portlandzkiego o profilowanych zakończeniach ramion. Spoczywa on na smukłym, zwężającym się ku górze trzonie, osadzonym na ośmiobocznym cokole. Na pięciu ściankach cokołu wyryto nazwiska mężczyzn z Heath End i Baughurst, którzy zginęli w latach 1914–1918. Na froncie najwyższego stopnia umieszczono tablicę poświęconą ofiarom drugiej wojny światowej. Przed pomnikiem możesz przeczytać nazwiska i na tej podstawie sprawdzić w lokalnych archiwach losy konkretnych żołnierzy. Osobna lista, Heath End Roll of Honour, jest prowadzona w serwisie War Memorials Online. Jak dotrzeć? Pomnik leży w miejscowości Baughurst, kod pocztowy RG26, w północnej części hrabstwa Hampshire, między Basingstoke a Newbury. Najwygodniej dojechać samochodem; przy skrzyżowaniu dróg przystanek jest krótki, bo obiekt jest niewielki i stoi przy drodze. Okolica to wiejskie osiedla i pola, bez większej infrastruktury turystycznej. Kiedy przyjechać? Pomnik jest ogólnodostępny i nie ma godzin otwarcia. Najlepsze światło do zdjęć jest w ciągu dnia, a symboliczny charakter miejsce zyskuje w Niedzielę Pamięci (Remembrance Sunday), czyli drugą niedzielę listopada, kiedy w Wielkiej Brytanii składa się wieńce z makami pod pomnikami wojennymi. Wtedy też zwykle odbywają się lokalne uroczystości. Dlaczego warto się zatrzymać? To przykład typowego angielskiego pomnika wiejskiego z okresu tuż po pierwszej wojnie światowej: skromny, wykonany z jednego rodzaju kamienia, o czytelnej formie krzyża. Wpis do rejestru zabytków potwierdza jego wartość historyczną i architektoniczną. Dla osób zainteresowanych historią lokalną lub genealogią to dobry punkt zaczepienia przy poszukiwaniu informacji o rodzinach z Baughurst i Heath End. Najczęstsze pytania Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała go na listę w listopadzie 2005 roku jako obiekt Grade II. Kiedy powstał pomnik? W 1920 roku. Ziemię podarował James Cox, a budowę sfinansowano ze zbiórki publicznej. Czyje nazwiska są na pomniku? Na cokole znajdują się nazwiska mieszkańców Heath End i Baughurst poległych w pierwszej wojnie światowej. Tablica na stopniu upamiętnia ofiary drugiej wojny. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na zewnątrz przy skrzyżowaniu i jest dostępny o każdej porze.

War Memorial (Including Railings)

St Albans

Pomnik wojenny w Redbourn (War Memorial, Including Railings) stoi we wsi Redbourn w dystrykcie St Albans w hrabstwie Hertfordshire. To smukły granitowy obelisk upamiętniający mieszkańców, którzy zginęli na wojnach. Obiekt ma status zabytku klasy II (Grade II) w Krajowym Rejestrze Zabytków Anglii. Co to za pomnik? Obelisk wznosi się na trójstopniowym cokole. Całość otacza kwadratowe ogrodzenie: żelazne balustrady rozdzielone słupkami z kamienia portlandzkiego. Wpis do rejestru obejmuje zarówno sam obelisk, jak i ogrodzenie, stąd nazwa „including railings". Pomnik datuje się na około 1919 rok. Na najwyższym poziomie cokołu umieszczono nazwiska wykonane z metalu, a na środkowym znajduje się późniejsza inskrypcja poświęcona ofiarom drugiej wojny światowej. Jaka jest jego historia? Odsłonięcie odbyło się 13 czerwca 1920 roku, a w uroczystości uczestniczył markiz Salisbury. Fotografie z tej ceremonii, m.in. tłum mieszkańców i chór kościelny, zachowały się w archiwum Herts Memories (kolekcja Geoffa Webba). Do rejestru zabytków pomnik trafił 9 sierpnia 1974 roku, a wpis zaktualizowano 27 września 1984 roku. Imperial War Museum ocenia jego stan jako dobry w stopniu umiarkowanym („fair", dane z 2017 roku). Gdzie go znaleźć? Pomnik stoi na Redbourn Common, po północnej stronie Hemel Hempstead Road, na północnym skraju wsi. Stoi na otwartym terenie wspólnoty wiejskiej, więc łatwo go zobaczyć z drogi. Zwiedzanie nie wymaga biletu ani rezerwacji, obiekt jest dostępny przez cały rok. Zdjęcia wychodzą najlepiej w dzień, gdy światło pada na granitowy obelisk. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Redbourn ma zwartą zabudowę przy High Street, z wieloma budynkami wpisanymi do rejestru zabytków, m.in. młynem Redbournbury Mill i dawnymi domami z żelaznymi ogrodzeniami. Spacer od pomnika w stronę centrum wsi pozwala połączyć wizytę z krótką wycieczką po miejscowości. Wieś leży w dystrykcie St Albans, więc wizytę łatwo połączyć ze zwiedzaniem samego miasta. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi na terenie publicznym przy drodze i można go oglądać bez opłat o każdej porze. Z jakiego okresu pochodzi pomnik? Datuje się go na około 1919 rok, a odsłonięto go 13 czerwca 1920 roku. Później dodano inskrypcję upamiętniającą ofiary drugiej wojny światowej. Jaki status ochrony ma obiekt? Jest to zabytek klasy II. Ochroną objęto obelisk razem z żelaznym ogrodzeniem i kamiennymi słupkami. Ile czasu potrzeba na wizytę? Na obejrzenie obelisku i inskrypcji wystarczy kilkanaście minut. Jeśli chcesz zwiedzić też wieś, zaplanuj około godziny.

Equestrian statue of Frederick Roberts, 1st Earl Roberts

Glasgow

Pomnik konny Fredericka Robertsa, 1. hrabiego Robertsa stoi w parku Kelvingrove w Glasgow, niedaleko głównego wejścia. To brązowy jeździec na granitowym cokole, jedna z najbardziej rozbudowanych rzeźb publicznych w zachodniej części miasta. Obiekt ma kategorię A, czyli najwyższy stopień ochrony zabytków w Szkocji. Co zobaczysz przy pomniku? Główną częścią jest naturalnej wielkości brązowa postać feldmarszałka Robertsa na koniu. Rzeźba stoi w granitowej oprawie w formie klasycznej edikuli, zbudowanej z trzech kondygnacji. U podstawy zasiadają dwie brązowe figury alegoryczne: Wojna po jednej stronie i Zwycięstwo po drugiej. W inskrypcji wyryto fragment przemówienia, które Roberts wygłosił w Glasgow w 1913 roku, dlatego pomnik jest związany właśnie z tym miastem. Kim był lord Roberts i dlaczego stoi w Glasgow? Frederick Sleigh Roberts był kawalerem Krzyża Wiktorii i jednym z najsłynniejszych brytyjskich dowódców późnej epoki wiktoriańskiej. Zmarł we Francji w listopadzie 1914 roku, podczas wizyty u żołnierzy na froncie. Glasgow uczciło go tym monumentem w czasie pierwszej wojny światowej, a odsłonięcie odbyło się w sierpniu 1916 roku. Skąd wzięła się ta rzeźba? Glasgowski pomnik to odlew dzieła Harry'ego Batesa, autora oryginalnego konnego monumentu Robertsa w Kalkucie z lat 90. XIX wieku. Bates zmarł w 1899 roku, zanim ukończył wszystko, co zaplanował. Jego wdowa zgodziła się później na kolejne odlewy: jeden trafił do Kelvingrove, drugi na Horse Guards Parade w Londynie w 1924 roku. Wersja z Glasgow jest jedyną, która ma wszystkie dodatkowe elementy zamierzone przez Batesa, w tym siedzące figury alegoryczne. Jak dojść i kiedy przyjść? Park Kelvingrove leży w zachodniej dzielnicy Glasgow, obok Kelvingrove Art Gallery and Museum i w niewielkiej odległości pieszo od Uniwersytetu w Glasgow. Najbliższa stacja metra to Kelvinhall, a w pobliżu przejeżdża kilka linii autobusowych. Wstęp jest bezpłatny, a park jest otwarty codziennie. Najlepsze światło jest w suchy poranek lub późnym popołudniem, gdy brąz wyraźnie odcina się od drzew. Pomnik łatwo połączyć ze spacerem nad rzeką Kelvin lub zwiedzaniem muzeum. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi w publicznym parku, bez opłat, i można go oglądać o każdej porze otwarcia parku. Czy pomnik jest chroniony? Tak, to zabytek kategorii A, objęty ochroną od grudnia 1970 roku. Czy to oryginał? Nie. To replika kalkuckiego monumentu Harry'ego Batesa, odlana po śmierci rzeźbiarza i odsłonięta w Glasgow w 1916 roku. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Przy samym pomniku wystarczy 10–15 minut. Na spacer po parku Kelvingrove i wizytę w pobliskim muzeum zarezerwuj godzinę lub dłużej.

Windmill Bridge

Londyn

Windmill Bridge w Londynie, w dzielnicy Southall (gmina Ealing), to trójpoziomowe skrzyżowanie drogi, kanału i kolei, nazywane powszechnie Three Bridges. Zaprojektował je Isambard Kingdom Brunel, a konstrukcja jest dziś chronionym zabytkiem. Na Tentelow Lane trzy szlaki komunikacyjne przecinają się nad sobą w jednym miejscu. Co to właściwie jest? Mimo nazwy „trzy mosty” są tu tylko dwie budowle. Na dole, w wykopie, biegnie linia kolejowa. Nad nią kanał Grand Union płynie w żeliwnym korycie, czyli akweduktem. Jeszcze wyżej przechodzi droga na łukowym, żeliwnym moście. Całość wspiera ceglane filary, przyczółki i mury oporowe. Dzięki temu pociąg, barka i samochód mijają się w trzech różnych poziomach. Skąd wzięła się ta konstrukcja? Most drogowy nad kanałem istniał tu wcześniej, ale przebudowano go przy budowie linii kolejowej Great Western Railway do Brentford. Jej otwarcie datuje się na 1859 rok. Projekt Brunela uchodzi za jedno z ostatnich jego przedsięwzięć, bo inżynier zmarł we wrześniu tego samego roku. Wykonawcami byli E. R. Murray i J. L. Tredwell. Nazwa Windmill pochodzi od młyna wiatrakowego, który stał w pobliżu i który malował William Turner. Jaki ma status ochronny? Obiekt figuruje w Narodowym Rejestrze Dziedzictwa Anglii (National Heritage List for England) pod numerem 1002020 jako zabytek chroniony (scheduled monument). Wpis pochodzi z 1970 roku. Historic England opisuje go jako jednoprzęsłowy żeliwny most z akweduktem, który mimo późniejszych napraw pozostaje wyjątkowym przykładem takiego połączenia. Jak dojechać i co warto wiedzieć? Most leży przy Tentelow Lane w Southall, w zachodnim Londynie. Najlepiej dotrzeć tu pieszo lub rowerem ścieżką holowniczą Grand Union Canal. Z mostu drogowego widać tor kolejowy w wykopie i koryto kanału. Najlepszy widok na konstrukcję zapewnia szlak wzdłuż wody. Ruch kołowy na moście jest ograniczony, więc to miejsce bardziej dla spacerowiczów i miłośników inżynierii niż dla kierowców. Wejście jest bezpłatne, bo to zwykła ulica i ścieżka publiczna. Informacje o ograniczeniach ruchu i stanie ścieżki najlepiej sprawdzić na stronach gminy Ealing i Canal & River Trust przed wyjazdem. Najczęstsze pytania Czy Windmill Bridge to rzeczywiście trzy mosty? Nie. Nazwa Three Bridges odnosi się do trzech poziomów, ale budowli są dwie: żeliwny most drogowy i akwedukt kanałowy nad wykopem kolejowym. Kto zaprojektował Windmill Bridge? Isambard Kingdom Brunel. To jeden z jego ostatnich projektów, ukończony w 1859 roku. Czy wstęp jest płatny? Nie. Most i ścieżka holownicza są ogólnodostępne, a oglądanie konstrukcji nie wymaga biletu. Czy można tu przejechać samochodem? Most drogowy ma ograniczenia, w tym limit tonażu, więc przed wizytą samochodem sprawdź aktualne zasady u zarządcy drogi, czyli w gminie Ealing.

Market Cross

Market Cross w North Frodingham to zabytkowy krzyż targowy w wiosce North Frodingham w hrabstwie East Riding of Yorkshire w północno-wschodniej Anglii. Stoi w miejscu, gdzie zbiegają się trzy drogi, i przypomina o czasach, gdy ta niewielka osada miała własny targ. Co to za miejsce? Obecny krzyż pochodzi z 1811 roku. Jest to kwadratowy w przekroju słup z piaskowca, który zwęża się ku górze i kończy kopulastym zwieńczeniem. Całość stoi na schodkowym cokole z kamiennych płyt. W XX wieku krzyż naprawiono i ustawiono na nowo. Historic England wpisała go na listę zabytków w stopniu Grade II (data wpisu: 25 stycznia 1985 roku). Jaka jest jego historia? Poprzedni krzyż zniszczono podczas prac ziemnych przy budowie kanału odwadniającego Barmston and Beverley. Obecny zastąpił go kilka lat po tych robotach. North Frodingham miało dawniej cotygodniowy targ. W połowie XVIII wieku prawo do niego przeszło do Great Driffield, które lepiej nadawało się do handlu. Jarmarki w wiosce odbywały się jeszcze w XIX wieku, 10 lipca i 2 października. W Domesday Book miejscowość zapisano jako „Fotingham". Co zobaczysz w okolicy? Wioska leży w dolinie rzeki Hull, na nizinnym, dawniej podmokłym terenie. Krzyż to dobry punkt na spokojny spacer po wsi: obejrzysz detale kamieniarki, a przy okazji poznasz typowy krajobraz wiejskiej wschodniej Anglii. Zwiedzanie nie wymaga biletu, bo krzyż stoi przy drodze, w otwartej przestrzeni. Wizyta zajmuje kilkanaście minut. Jak dotrzeć? Adres w systemie pocztowym to okolice kodu YO25, a współrzędne obiektu to około 53,9626 N, 0,3301 W. Najwygodniej dojechać samochodem. Przed wyjazdem sprawdź na mapie trasę do centrum wsi, gdzie krzyż stoi na skrzyżowaniu. Najczęstsze pytania Czy trzeba płacić za wstęp? Nie. Krzyż stoi na otwartej przestrzeni przy drodze i można go oglądać o każdej porze. Z jakiego okresu pochodzi krzyż? Obecna budowla powstała w 1811 roku. Wcześniejszy krzyż został zniszczony przy pracach przy kanale. Dlaczego w wiosce stoi krzyż targowy? Krzyże targowe wyznaczały miejsce handlu. North Frodingham miało własny targ, zanim prawo do niego przeniesiono do Great Driffield w połowie XVIII wieku. Czy krzyż jest objęty ochroną? Tak. Figuruje w National Heritage List for England jako obiekt Grade II.