Zabytki w Wielkiej Brytanii

Carshalton War Memorial

Londyn

Carshalton War Memorial to pomnik poległych w I wojnie światowej, stojący w Carshalton, w londyńskiej dzielnicy Sutton. Ma formę kenotafu z kamienia portlandzkiego i jest jednym z najbardziej fotogenicznych punktów wokół Carshalton Ponds, w południowym Londynie. Co to za pomnik? Kenotaf ma około 4 m wysokości, 2,5 m szerokości i 1 m głębokości. Projekt przypisuje się architektowi E. H. Bouchierowi, członkowi Royal Institute of British Architects. Odsłonięto go w 1921 roku, a po II wojnie światowej dodano kolejne upamiętnienia, dlatego dziś honoruje poległych w obu wojnach. Od 23 lutego 2010 roku obiekt figuruje w rejestrze Historic England (wpis nr 1393681) jako zabytek II stopnia (Grade II). Gdzie dokładnie stoi? Pomnik znajduje się przy Honeywood Walk, w pobliżu stawów Carshalton Ponds i kościoła All Saints. Otaczający go ogród założono około 1951 roku na dwóch poziomach. Sam kenotaf stoi po północnej stronie i wysuwa się w stronę górnego stawu, więc woda stanowi tło dla zdjęć. Rejestr Imperial War Museums prowadzi go jako osobny wpis w War Memorials Register. Jak dotrzeć? Carshalton leży w południowym Londynie, w granicach dzielnicy Sutton. Pomnik jest w centrum miejscowości, przy stawach, więc łatwo go połączyć ze spacerem po okolicy. W pobliżu wznosi się kościół All Saints, w którym również zachowały się pamiątki z czasów I wojny, m.in. ramowana lista 213 mężczyzn. Kiedy przyjechać? Pomnik jest ogólnodostępny i nie ma biletów. Najlepsza pora na wizytę to dzień z dobrym światłem, kiedy staw odbija kamień. Szczególnie wymowny jest tu Remembrance Sunday, czyli niedziela najbliższa 11 listopada, gdy w Wielkiej Brytanii odbywają się uroczystości ku czci poległych. Czy nie pomylić z innym pomnikiem? W dzielnicy Sutton jest drugi, osobno wpisany do rejestru zabytków pomnik wojenny: Sutton War Memorial w Manor Park. To inny obiekt, zaprojektowany przez J. S. W. Burmestera. Pomnik w Carshalton znajdziesz przy Honeywood Walk, nad wodą. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował pomnik w Carshalton? Autorstwo przypisuje się E. H. Bouchierowi, architektowi z RIBA. Z czego jest zbudowany? Z kamienia portlandzkiego, w formie kenotafu o wysokości około 4 m. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England wpisała go na listę w 2010 roku jako obiekt Grade II. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w otwartej przestrzeni przy stawach i można go oglądać o każdej porze.

Linton-in-Craven War Memorial

Linton-in-Craven War Memorial to kamienny pomnik wojenny w wiosce Linton w Yorkshire Dales (hrabstwo North Yorkshire, Anglia). Stoi przy wejściu na cmentarz kościoła św. Michała Archanioła i Wszystkich Aniołów, w samym centrum miejscowości, kilka kilometrów od Grassington. To spokojny przystanek dla osób wędrujących po Wharfedale i Craven, które interesują się lokalną historią. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik ma formę wolno stojącego krzyża łacińskiego. Trzon i ramiona krzyża są ośmioboczne, a całość spoczywa na kwadratowym cokole z trzystopniową podstawą. Teren z trzech stron otacza kamienny murek, od czwartej strony zamykają go metalowe barierki. Z tego powodu krzyż wygląda jak niewielki, zamknięty skwer pamięci przy murze cmentarza. Na tablicach wyryto nazwiska mieszkańców wsi, którzy zginęli lub zaginęli w czasie obu wojen światowych: według rejestrów to 33 osoby z lat 1914–1918 i 12 z lat 1939–1945. Jak na małą wieś to bolesna liczba, a przy wielu nazwiskach można później sprawdzić w internecie, w jakich pułkach służyli ich właściciele. Jaka jest historia pomnika? Krzyż odsłonięto 14 maja 1921 roku, wkrótce po zakończeniu pierwszej wojny. Po drugiej wojnie dopisano kolejne nazwiska. W grudniu 2019 roku Historic England wpisała pomnik na listę obiektów chronionych w stopniu II (numer wpisu 1466724). Wcześniejsze wpisy w rejestrze Imperial War Museum odnotowywały jeszcze, że obiekt nie jest objęty ochroną, więc wpis z 2019 roku jest tu najnowszą informacją. Wewnątrz kościoła, przy wschodnim końcu południowej ściany, stoi dębowy pulpit z oszkloną gablotą. Znajduje się w niej Księga Pamięci obu wojen, ułożona według dni, w których zginęli żołnierze. Jeśli kościół jest otwarty, warto ją obejrzeć razem z pomnikiem. Jak dotrzeć? Pomnik leży przy Thorpe Fell View w Linton (kod pocztowy BD23). Najbliższe większe miejscowości to Grassington, kilka minut jazdy samochodem, oraz Skipton, skąd do wsi jedzie się około pół godziny. Do wioski prowadzą lokalne drogi, więc najwygodniej dojechać autem lub rowerem. Wokół biegną też szlaki piesze przez Wharfedale, którymi można dojść do Linton z Grassington. Kiedy przyjechać? Pomnik jest dostępny przez cały rok, bo stoi na zewnątrz. Najlepsza pora to wiosna i lato, kiedy dolina jest zielona, a pogoda sprzyja spacerom. 11 listopada, w Dzień Pamięci, i w niedzielę najbliższą tej dacie przy krzyżu odbywają się zwykle uroczystości, na które przychodzą mieszkańcy. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi przy cmentarzu i można go oglądać bezpłatnie o każdej porze. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na sam pomnik wystarczy 10–15 minut. Z kościołem i spacerem po wsi zejdzie około godziny. Czy pomnik jest zabytkiem chronionym? Tak. Od 2 grudnia 2019 roku figuruje w rejestrze Historic England jako obiekt zabytkowy II stopnia. Ilu mieszkańców upamiętnia? Według rejestrów 33 poległych w pierwszej wojnie światowej i 12 w drugiej.

Ashey Down Sea Mark

Havenstreet

Ashey Down Sea Mark to zabytkowy znak nawigacyjny na szczycie wzgórza Ashey Down, w parafii Havenstreet and Ashey na wyspie Wight w Anglii. Biała kamienna piramida góruje nad okolicą na południe od Ryde i od prawie trzystu lat wskazuje kierunek statkom płynącym po wodach cieśniny Solent. Czym jest Ashey Down Sea Mark? To trójkątna w rzucie piramida wzniesiona w 1735 roku przez Trinity Board, czyli instytucję odpowiedzialną za oznakowanie angielskich wybrzeży. Budowla stoi na wierzchołku wzgórza, które wznosi się około 424 stóp (ok. 129 m) nad poziom morza. Z morza widać ją z daleka, dlatego marynarze używali jej jako punktu orientacyjnego, a dziś turyści traktują ją jako ciekawy cel spaceru. Do czego służył znak? Piramida pomagała statkom wejść na redę St Helen's Road, czyli kotwicowisko u wybrzeża wyspy, w pobliżu Spithead. Ta część Solentu leży przy wejściu do portu w Portsmouth, więc ruch okrętów był tu przez wieki bardzo duży. Na akwareli Johna Nixona z około 1806 roku widać znak razem z pobliską stacją sygnałową Admiralicji. W czasach wojen napoleońskich na wyspie działały podobne stacje, które przekazywały do Portsmouth wiadomości o ruchach floty. Wzgórze Ashey Down było więc ważnym punktem obserwacyjnym także w sensie militarnym. Jaki status ma zabytek? Ashey Down Sea Mark znajduje się w rejestrze Historic England (National Heritage List for England) pod numerem 1005193 jako zabytek chroniony (scheduled monument). Ochrona prawna oznacza, że konstrukcji nie wolno zmieniać ani uszkadzać. Co jeszcze zobaczysz na wzgórzu? Ashey Down to nie tylko piramida. Na wzgórzu zachowały się prehistoryczne kurhany, a rozległa przestrzeń zapewnia szerokie widoki na wschodnią część wyspy i w stronę Solentu. U podnóża wzgórza stoją budynki wodociągów Ryde z 1855 roku. Wszystko to czyni z okolicy dobry przystanek na spacer połączony z oglądaniem historii wyspy. Jak dotrzeć na Ashey Down? Znak leży około 1,5 km od wsi Havenstreet i kilka kilometrów na południe od Ryde, głównego miasta wschodniej części wyspy Wight. Współrzędne obiektu to 50,6849 N, 1,18805 W. Najwygodniej dojechać samochodem w okolice Ashey, a ostatni odcinek przejść pieszo po wzgórzu. Z Ryde dociera się tu lokalnymi drogami w kilkanaście minut jazdy. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pogoda, gdy widoczność pozwala dostrzec Solent i okolicę. Wzgórze jest odsłonięte, więc w wietrzne dni warto ubrać się cieplej. Wizyta nie wymaga biletu, a oglądanie piramidy i spacer po okolicy zajmują zwykle od pół godziny do godziny. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Ashey Down Sea Mark? W 1735 roku. Budowę zlecił Trinity Board, instytucja odpowiadająca za oznakowanie nawigacyjne wybrzeży Anglii. Po co postawiono ten znak? Miał kierować statki na redę St Helen's Road przy Spithead. Dla marynarzy wysoka, jasna piramida była widocznym z morza punktem orientacyjnym. Czy wstęp jest płatny? Nie. Znak stoi na otwartym wzgórzu i można go obejrzeć bez biletu. Zabytek jest chroniony prawnie, więc nie wolno go uszkadzać ani się na niego wspinać. Czy w okolicy jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak. Na wzgórzu Ashey Down zachowały się prehistoryczne kurhany, a niedaleko leży Havenstreet, wieś z lokalną koleją zabytkową Isle of Wight Steam Railway.

The Sailor's Stone

Waverley

The Sailor's Stone to kamienny pomnik przy dawnej drodze Portsmouth Road w okolicach Hindhead, w dystrykcie Waverley w hrabstwie Surrey. Upamiętnia nieznanego marynarza zamordowanego tu we wrześniu 1786 roku. Kamień stoi na terenie wrzosowisk Hindhead Commons, które należą do National Trust, tuż obok kotła Devil's Punch Bowl. Co upamiętnia ten kamień? Marynarz szedł pieszo z Londynu do Portsmouth, by wrócić na swój okręt. W gospodzie Red Lion w Thursley postawił kolejkę trzem innym żeglarzom i ruszył z nimi dalej przez wzgórza. Na pustkowiu napastnicy zabili go i zabrali ubranie. Złapano ich, gdy próbowali sprzedać rzeczy ofiary. Skazano ich na śmierć, a ciała powieszono w łańcuchach w miejscu zbrodni w kwietniu 1787 roku. Tożsamość ofiary nigdy nie została ustalona. Jak wygląda pomnik i jak zmieniał się przez lata? Kamień ustawiono wkrótce po zabójstwie, a Historic England datuje go na 1787 rok. Wyryto na nim rymowany napis o zbrodni. Z początku mówiono o nim „kamień morderców”, z czasem nazwa przeszła na pamięć o ofierze. W 1826 roku zarząd drogi przeniósł kamień na pobocze nowego traktu, jednak po lokalnych protestach wrócił na dawne miejsce. Dziś stoi tam, gdzie go postawiono, a w 1889 roku odnowiono go. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków. Dlaczego warto się tu zatrzymać? Miejsce ma literacki ślad: Charles Dickens umieścił kamień w powieści „Nicholas Nickleby”, gdy bohater wędruje do Portsmouth. W pobliżu, na Gibbet Hill, stoi też kamienny celtycki krzyż z 1851 roku, a z okolicznych wzgórz rozciągają się szerokie widoki na Surrey i South Downs. Okolica to dobry cel na spokojny spacer połączony z odrobiną historii. Jak dojść do Sailor's Stone? Najwygodniej zacząć w centrum odwiedzających National Trust przy Devil's Punch Bowl w Hindhead. Stamtąd prowadzi oznakowana, krótka pętla znana jako Sailors' Stroll, a kamień leży przy starej drodze na skraju wrzosowisk. Trasa jest głównie leśna i polna, więc załóż solidne buty. Pociągi kursują do Haslemere, skąd można dojechać taksówką lub lokalnym autobusem w stronę Hindhead. Wstęp na teren wrzosowisk jest wolny, a płatny jest tylko parking. Kiedy przyjechać? Najprzyjemniej jest późną wiosną i latem, gdy wrzosowiska są suche, a dni długie. Jesienią okolica pięknie się koloruje, ale ścieżki bywają błotniste. W mglisty dzień miejsce nabiera ponurego charakteru, który pasuje do jego historii. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Sailor's Stone jest płatny? Nie. Kamień stoi przy publicznej drodze na terenie otwartym. Opłata dotyczy tylko parkingu National Trust, o ile nie jesteś członkiem organizacji. Czy znana jest tożsamość zamordowanego marynarza? Nie. Był nieznanym podróżnym. Pojawiają się wzmianki o imieniu, ale żadna nie została potwierdzona. Ile czasu potrzeba na wizytę? Sam kamień oglądasz kilka minut. Z krótkim spacerem po okolicy i widokami z Gibbet Hill rozsądnie zaplanować od 1,5 do 2 godzin. Czy to miejsce nadaje się dla rodzin z dziećmi? Tak, o ile dzieci poradzą sobie na nierównych ścieżkach. Trasa jest krótka, a okolica daje dużo przestrzeni do zabawy.

Elveden War Memorial

West Suffolk

Elveden War Memorial to wysoka kolumna upamiętniająca poległych w I wojnie światowej, stojąca w hrabstwie Suffolk we wschodniej Anglii, w rejonie West Suffolk. Rozpoznasz ją z daleka: koryncką kolumnę z kamienia wieńczy urna, a całość sięga ponad 30 metrów. To jeden z najbardziej niezwykłych pomników wojennych w regionie. Co to za pomnik? Kolumnę zaprojektował Clyde Francis Young, a odsłonięto ją 21 listopada 1921 roku. Uroczystość poprowadził feldmarszałek sir Henry Wilson, a poświęcenia dokonał biskup St Edmundsbury i Ipswich. Pomnik upamiętnia mieszkańców trzech parafii: Eriswell, Icklingham i Elveden. Trzon wykonano z kamienia z Weldon, a urnę na szczycie z kamienia portlandzkiego. Pomnik powstał z inicjatywy rodziny Guinnessów, właścicieli pobliskiej posiadłości Elveden Estate i Elveden Hall (rodowej siedziby hrabiów Iveagh). Według przekazów lord Iveagh chciał, by kolumna przewyższała pomnik hrabiego Leicester w Holkham Hall, ale nie była wyższa od kolumny Nelsona. Dlaczego jest wpisany do rejestru zabytków? Historic England wpisała obiekt na listę zabytków w 1954 roku w wysokiej kategorii Grade II*, a wpis zaktualizowano w 2016 roku. Uzasadnieniem są wartości historyczne, architektoniczne i rzeźbiarskie oraz kunszt wykonania. Do kolumny dodano później nazwiska poległych w II wojnie światowej; wśród nich jest wicehrabia Elveden, zabity w walkach w okolicach Nijmegen. Gdzie stoi i jak dojechać? Pomnik stoi przy północnej stronie drogi A11, w miejscu zwanym Weather Heath, na styku granic trzech parafii. Najwygodniej dojechać samochodem. Zatrzymaj się w bezpiecznym miejscu, bo droga jest ruchliwa, i pamiętaj, że to miejsce pamięci, a nie atrakcja z infrastrukturą. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Okolica to dawne dobra Guinnessów. W pobliżu leży wieś Elveden z posiadłością Elveden Estate, a dalej sosnowe lasy rejonu Breckland. Pomnik dobrze połączyć z krótką wycieczką po tej części Suffolk. Kiedy przyjechać? Pomnik jest ogólnodostępny przez cały rok. Najlepsze zdjęcia wyjdą w dzień, przy dobrym świetle. Najczęstsze pytania Czy wejście jest płatne? Nie. Pomnik stoi w otwartej przestrzeni przy drodze i można go oglądać bezpłatnie. Czy można wejść na kolumnę? Nie, to monument do oglądania z zewnątrz. Kto go zaprojektował? Clyde Francis Young. Odsłonięto go w 1921 roku. Ile ma wysokości? Ponad 30 metrów, co czyni go jednym z najwyższych pomników wojennych w Suffolk. Jaki ma status ochrony? Grade II* na liście zabytków Historic England.

Fen Drayton War Memorial

South Cambridgeshire

Fen Drayton War Memorial to pomnik poległych mieszkańców wsi Fen Drayton w hrabstwie Cambridgeshire, w dystrykcie South Cambridgeshire we wschodniej Anglii. Wapienny obelisk z około 1920 roku stoi przy skrzyżowaniu ulic Horse and Gate Street i Church Street, w samym centrum wsi. Od 1984 roku figuruje na narodowej liście zabytków Anglii (National Heritage List for England, wpis 1127240) w klasie II. Co zobaczysz przy pomniku w Fen Drayton? Konstrukcja jest prosta i stonowana, typowa dla angielskich pomników wiejskich. Kwadratowa podstawa ma cztery stopnie. Na niej stoi kwadratowy cokół, a całość wieńczy smukły, zwężający się ku górze obelisk. Materiałem jest wapień. Inskrypcje umieszczono na bokach cokołu. Na ścianie południowej widnieje dedykacja ku czci poległych w Wielkiej Wojnie (1914–1918). Napis informuje, że pomnik ufundowali mieszkańcy wsi. Poniżej znajduje się cytat z Pisma Świętego o pamięci. Ściana zachodnia nosi dedykację dla ofiar drugiej wojny światowej (1939–1945). Kogo upamiętnia pomnik? Lista nazwisk jest krótka, co dobrze oddaje skalę małej wsi. Z pierwszej wojny światowej wymieniono pięciu mężczyzn: Ernesta Cartera, Waltera Lamberta, Thomasa Moody'ego, Ernesta Wilfreda Skinnera i Williama Ewarta Skinnera. Z drugiej wojny światowej wymieniono dwóch: George'a Finlaya i Matthew Scotta. Biogramy części z nich zebrano w internetowym rejestrze roll-of-honour.com. Jak znaleźć pomnik? Pomnik stoi przy publicznej drodze, w widocznym miejscu na skrzyżowaniu, więc nie trzeba go szukać po bocznych ścieżkach. Wejście jest bezpłatne, a oglądanie nie wymaga biletu ani rezerwacji. Współrzędne obiektu to około 52,2951 N, 0,0354 W. Wieś leży na północny zachód od Cambridge, w pobliżu trasy łączącej Cambridge z Huntingdon. Ile czasu potrzeba na wizytę? Oględziny zajmują kilka minut. Warto je połączyć ze spacerem po wsi i wizytą przy pobliskim kościele przy Church Street. Zwróć uwagę na napisy na obu ścianach cokołu i porównaj je z krótką listą nazwisk. Najczęstsze pytania Czy Fen Drayton War Memorial jest zabytkiem objętym ochroną? Tak. Pomnik wpisano na narodową listę zabytków Anglii jako obiekt klasy II. Wpis nosi numer 1127240, a datę wpisu podaje się na 25 września 1984 roku. Z jakiego okresu pochodzi pomnik? Z około 1920 roku, czyli z czasów tuż po pierwszej wojnie światowej. Napis dotyczący drugiej wojny dodano później. Ile nazwisk znajduje się na pomniku? Siedem: pięć z lat 1914–1918 i dwa z lat 1939–1945. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej wsi i można go oglądać o każdej porze.

Captain Cook Monument

Easby

Captain Cook Monument na wzgórzu Easby Moor, nieopodal wsi Easby i Great Ayton w hrabstwie North Yorkshire, to kamienny obelisk wzniesiony w 1827 roku ku czci Jamesa Cooka. Stoi na wysokości 324 m n.p.m. w Parku Narodowym North York Moors i jest jednym z najlepszych celów krótkiej wycieczki w tej części Anglii. Czym jest pomnik Cooka na Easby Moor? Słynny żeglarz i kartograf spędził dzieciństwo w okolicy, dlatego miejscowi uczcili go właśnie tutaj. Obelisk z rustykowanego piaskowca ma około 15–18 m wysokości, a na jego zachodniej ścianie umieszczono granitową tablicę z datą 1827. Budowę sfinansował whitbyjski bankier Robert Campion. Podobno zbiórka wśród darczyńców nie przyniosła odzewu, więc pokrył cały koszt z własnej kieszeni. Pomnik wpisano na listę zabytków Anglii w stopniu II w 1966 roku. Konstrukcja przeszła kilka napraw. W 1895 roku obelisk odnowiono: uzupełniono spoiny, naprawiono zwieńczenie, dodano tablicę i ogrodzenie. W 1960 roku piorun rozłupał go niemal na pół, a po naprawie, wykonanej w ciągu trzech miesięcy, zamontowano piorunochron. Jak dotrzeć na Easby Moor? Najkrótsza trasa zaczyna się na parkingu Gribdale Gate, do którego prowadzi droga z Great Ayton przez Dikes Lane i Gribdale Terrace, z przejazdem przez ruszt dla bydła. Na miejscu jest też miejsce piknikowe. Stąd do obelisku jest około 1,5 mili (ok. 2,4 km) w jedną stronę, co zajmuje mniej więcej godzinę. Ścieżka biegnie przez las, a potem wychodzi na otwarte wrzosowisko, gdzie obelisk pojawia się nad horyzontem. Dłuższe warianty: Pętla z Great Ayton (ok. 7,5 mili, około 4 godzin), z punktem startu przy centrum informacji turystycznej, gdzie jest mały parking. Trasa z Newton-under-Roseberry (ok. 6 mil, około 3 godzin), prowadząca przez Gribdale Gate i dalej szlakiem Cleveland Way. Zejście spod pomnika jest strome. Wejście łączone z Roseberry Topping, charakterystycznym stożkowatym wzgórzem, które zdobywa się często w jednej wycieczce z obeliskiem. Przez wrzosowisko biegnie szlak Cleveland Way, więc pomnik można też zaliczyć w trakcie dłuższej wędrówki. Wzdłuż ścieżki stoją dwa osobno wpisane do rejestru kamienie graniczne. Co zobaczysz ze szczytu? Wzgórze góruje nad Easby, Great Ayton i Little Ayton. Przy dobrej pogodzie widać Cleveland Hills, równinę wokół Teesside oraz sąsiedni Roseberry Topping. Miejsce jest otwarte i odsłonięte, więc wieje tu często, nawet gdy w dolinie jest spokojnie. Kiedy przyjechać? Wycieczka jest sensowna przez cały rok, ale najlepsze widoki daje pogodny dzień wiosną lub jesienią, gdy powietrze jest przejrzyste. Latem wrzosowisko kwitnie na fioletowo. Gribdale Gate bywa popularne, więc w weekendy warto przyjechać wcześnie. Zabierz wodoodporne buty i warstwę przeciwwiatrową, a po deszczu przygotuj się na błoto. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Obelisk stoi na otwartym wrzosowisku w parku narodowym i można go oglądać bez biletu. Do środka wejść nie można. Ile czasu potrzeba na dojście? Z parkingu Gribdale Gate około godziny w jedną stronę. Pętle z Great Ayton lub Newton-under-Roseberry zajmują od 3 do 4 godzin. Czy trasa nadaje się dla rodzin z dziećmi? Krótka wersja z Gribdale Gate jest uznawana za odpowiednią dla rodzin i osób szukających spokojnego spaceru. Zejście ze wzgórza jest jednak miejscami strome. Czy to ten sam pomnik, co w Whitby lub Marton? Nie. Cooka upamiętniono w wielu miejscach, a ten obelisk stoi na wzgórzu Easby Moor koło Great Ayton, gdzie spędził lata chłopięce.

The Obelisk

Stourton

The Obelisk w Stourton to zabytkowy obelisk w ogrodach Stourhead w hrabstwie Wiltshire, wpisany do rejestru Historic England z najwyższą klasą ochrony, Grade I. Stoi na zachodnim krańcu posiadłości, którą od 1946 roku zarządza National Trust, i jest jednym z elementów krajobrazowego ogrodu zakładanego od lat czterdziestych XVIII wieku. Czym jest obelisk w Stourhead? Obecna budowla pochodzi z lat 1839–1840. Zleciła ją rodzina Hoare'ów, właściciele posiadłości, w miejsce wcześniejszego obelisku z 1746 roku. Trzon wykonano z kamienia z Bath, a postawiono go na cokole z zielonkawego wapienia. Szczyt wieńczy metalowa tarcza słoneczna. Rejestr zabytków przypisuje poprzednią konstrukcję budowniczemu o nazwisku Privet; różne źródła podają dla niej odmienne daty i materiały, więc warto traktować szczegóły najstarszej wersji ostrożnie. Co zobaczysz na miejscu? Obelisk wyznacza koniec trawiastej promenady, ustawionej w osi środka zachodniej fasady pałacu Stourhead. Od strony domu na trzonie umieszczono tablicę przeniesioną ze starszego obelisku. Kazał ją tam osadzić w 1815 roku Richard Colt Hoare ku pamięci dziadka, Henry'ego Hoare'a, twórcy ogrodów. Sama budowla jest elementem kompozycji widokowej, nie wnętrzem do zwiedzania: ogląda się ją z zewnątrz, w trakcie spaceru po terenie. Jak wpisać obelisk w zwiedzanie Stourhead? Wizytę najlepiej połączyć z obejściem całej posiadłości. Ogrody, zakładane w latach 1741–1780 przez Henry'ego Hoare'a II, obejmują jezioro i klasycyzujące świątynie, a w pobliżu stoi pałac udostępniany zwiedzającym. Obelisk dobrze pasuje do spaceru od strony domu, gdy interesuje Cię układ osi widokowych i architektura ogrodowa. Wstęp na teren Stourhead jest biletowany przez National Trust, a członkowie organizacji wchodzą bezpłatnie; aktualne ceny i godziny sprawdź na stronie Trustu przed wyjazdem. Kiedy przyjechać? Ogród prezentuje się najlepiej od wiosny do jesieni, gdy zieleń i kolory jeziora podkreślają kompozycję. Jesienią drzewa tworzą bardzo barwne tło. Rano i późnym popołudniem jest zwykle spokojniej niż w środku dnia. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie znajduje się The Obelisk? W ogrodach Stourhead, w parafii Stourton with Gasper w hrabstwie Wiltshire, w południowo-zachodniej Anglii. Jaką ochroną jest objęty? Historic England umieściła go na liście zabytków w klasie Grade I, najwyższej w systemie, już w 1966 roku. Czy obecny obelisk to oryginał z XVIII wieku? Nie. Obecną budowlę wzniesiono w latach 1839–1840 w miejsce wcześniejszej, z 1746 roku. Zachowała się natomiast tablica z pierwotnego obelisku. Czy trzeba płacić za wstęp? Obelisk leży na terenie posiadłości zarządzanej przez National Trust, więc obowiązuje bilet wstępu do Stourhead, chyba że jesteś członkiem organizacji.

Wetherby War Memorial

Leeds

Wetherby War Memorial to pomnik poległych w I wojnie światowej, stojący przy moście na rzece Wharfe w Wetherby, miasteczku w hrabstwie West Yorkshire, w granicach dystryktu Leeds. Dominuje nad północnym końcem starego kamiennego mostu i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów centrum miasta. Co zobaczysz przy pomniku? Na cokole z kamienia portlandzkiego stoi brązowa figura Zwycięstwa (Victory). Po bokach postument strzegą dwa siedzące brązowe lwy. Na cokole umieszczono tablice z nazwiskami mieszkańców, którzy zginęli w latach 1914–1918. Po drugiej wojnie światowej dodano kolejne tablice, po obu stronach, z nazwiskami ofiar tego konfliktu, więc dziś pomnik upamiętnia obie wojny. Autorem projektu był rzeźbiarz Louis Frederick Roslyn, a rejestry zabytków datują dzieło na około 1920 rok. Odsłonięcie nastąpiło w kwietniu 1922 roku. Prace sfinansowano ze zbiórki publicznej, którą komitet powołany przez radę parafialną rozpoczął już w 1917 roku. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Pomnik wchodzi w skład wpisu Historic England w klasie II (Grade II), który obejmuje most Wetherby Bridge wraz z przylegającym pomnikiem. Sam most to także zabytek o wysokiej randze, więc podczas jednego spaceru obejrzysz dwa obiekty chronione. Jak dotrzeć? Pomnik znajduje się w samym centrum Wetherby, przy moście nad Wharfe, kilka minut pieszo od rynku (Market Place). Miasteczko leży przy dawnej trasie Great North Road, około 20 km na północny wschód od centrum Leeds, na wschód od Harrogate. Z Leeds i Harrogate kursują do Wetherby autobusy, a w mieście działają parkingi w okolicy rynku i nad rzeką. Dojście od przystanku jest krótkie i płaskie. Kiedy przyjechać? Pomnik stoi na otwartej przestrzeni, więc możesz go obejrzeć o każdej porze dnia, bez biletu. Najlepsze światło do zdjęć brązowych rzeźb daje przedpołudnie w pogodny dzień. Szczególną atmosferę ma okolica Dnia Pamięci (Remembrance Sunday) w listopadzie, gdy przy pomniku odbywają się uroczystości i składane są wieńce z makami. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Po obejrzeniu pomnika przejdź się brzegiem Wharfe i wzdłuż promenady nad rzeką, a następnie zajrzyj na rynek z targami i kawiarniami. Wetherby słynie z historii postojowej: dawniej zatrzymywały się tu dyliżanse jadące traktem między Londynem a Edynburgiem. Nad rzeką można odpocząć na ławkach i obserwować przepływ wody przy jazie. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i jest dostępny przez całą dobę. Kto zaprojektował pomnik? Louis Frederick Roslyn, brytyjski rzeźbiarz, autor wielu pomników wojennych. Czy pomnik upamiętnia tylko I wojnę światową? Powstał ku czci poległych w latach 1914–1918, ale dodatkowe tablice przypominają również ofiary drugiej wojny światowej. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Samo obejrzenie pomnika zajmuje 10–15 minut. Z krótkim spacerem po moście i nad rzeką wystarczy pół godziny.

Pool-in-Wharfedale War Memorial

Leeds

Pomnik wojenny w Pool-in-Wharfedale stoi w centrum wsi Pool-in-Wharfedale, w dystrykcie Leeds w hrabstwie West Yorkshire w Anglii. To skromny kamienny cenotaf z 1923 roku, od 2019 roku wpisany do rejestru zabytków z II stopniem ochrony (Grade II). Co to za pomnik i jak wygląda? Monument ma formę smukłego, zwężającego się ku górze obelisku ustawionego na pięciostopniowej podstawie, wysokiego na około 3 metry. Stoi w okrągłym, ogrodzonym placyku. Na górnej tablicy wyryto nazwiska 19 mieszkańców, którzy zginęli w I wojnie światowej, na dolnej 9 nazwisk z II wojny światowej. Zapisano tu także jedno nazwisko związane z wojną w Iraku. Jak powstał? W czerwcu 1920 roku Emily Annie Swallow z Troutbeck przekazała radzie parafialnej Pool niewielką działkę przy cmentarzu kościoła św. Wilfrida. Pieniądze na budowę zebrało około 150 mieszkańców, a całość kosztowała nieco ponad 323 funty. Odsłonięcie nastąpiło 4 sierpnia 1923 roku, a pomnik odsłoniła sama darczyńczyni. Dzięki temu to dziś przykład lokalnej, oddolnej inicjatywy upamiętnienia poległych. Dlaczego jest zabytkiem? Historic England wpisała obiekt na listę 10 maja 2019 roku (numer 1463211) w ramach programu ochrony pomników z okazji stulecia zakończenia I wojny światowej. Jest jednym z kilku wpisanych obiektów w Pool-in-Wharfedale, obok kościoła, dawnej rogatki, mostu i kamieni milowych. Jak dotrzeć? Pomnik znajduje się przy skrzyżowaniu Main Street i Church Lane, tuż obok kościoła św. Wilfrida. Wieś leży przy drodze A658 między Leeds a Harrogate, w pobliżu Otley, kilkanaście kilometrów od centrum Leeds. Dojedziesz tu autobusem lub samochodem, a zwiedzanie zajmuje kilka minut. Wstęp jest wolny i nie obowiązują godziny otwarcia. Kiedy przyjechać? Najlepiej w okolicach 11 listopada, gdy przy pomnikach w Wielkiej Brytanii składa się maki i odbywają się lokalne uroczystości Remembrance Sunday. Poza tym datą odwiedzin może być dowolny dzień, bo to otwarta przestrzeń publiczna. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem po wsi, oglądaniem kościoła i dolinką rzeki Wharfe. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i jest dostępny przez cały rok. Ile nazwisk upamiętnia pomnik? Dziewiętnaście z I wojny światowej i dziewięć z II wojny światowej, a także jedno związane z Irakiem. Kiedy pomnik odsłonięto? 4 sierpnia 1923 roku. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak, od 10 maja 2019 roku ma status Grade II. Ile czasu potrzeba na wizytę? Wystarczy 10–15 minut, dłużej, jeśli połączysz ją ze spacerem po wsi.

Memorial to victims of Bramhope Tunnel Disaster

Leeds

Pomnik ofiar katastrofy w tunelu Bramhope stoi w Otley, w hrabstwie West Yorkshire, niecałe 15 km na północ od centrum Leeds. To kamienna miniatura północnego portalu tunelu kolejowego, upamiętniająca robotników, którzy zginęli podczas jego budowy w latach 1845–1849. Zabytek jest wpisany na listę brytyjskich obiektów chronionych (Grade II, wpis Historic England nr 1135240) i bywa nazywany Navvies' Monument, czyli Pomnikiem Robotników. Co to za pomnik i co upamiętnia? Tunel Bramhope miał około dwóch mil długości i w najgłębszym miejscu leżał prawie 290 stóp pod ziemią. Budowano go dla linii kolejowej Leeds–Thirsk, a projektantem był Thomas Grainger, wykonawcą James Bray. Praca w głębokich szybach była wyjątkowo niebezpieczna. Zginęło wielu robotników, zwanych w Anglii „navvies”, a ich rodziny często mieszkały w prowizorycznych barakach przy budowie. Pomnik, wzniesiony ku ich pamięci, odtwarza w skali neogotycki, blankowany portal tunelu. Ma około 6 stóp wysokości i jest wykonany z kamienia. Na ściankach umieszczono inskrypcje z nazwiskami ofiar. Źródła podają różne liczby: pomnik wymienia 23 lub 24 osoby, a późniejsze badania lokalnego muzeum wskazują, że mogło zginąć co najmniej 39 osób. Gdzie dokładnie się znajduje? Pomnik stoi na terenie przykościelnym All Saints, czyli kościoła parafialnego w Otley, przy ulicy Kirkgate, na niewielkim fragmencie cmentarza po północnej stronie Church Lane. Współrzędne to około 53,9045 N, 1,6948 W. Wpis zabytkowy opisuje go jako element zespołu z samym kościołem. Jak dotrzeć? Z Leeds do Otley dojedziesz autobusem z centrum miasta (przejazd trwa zwykle około godziny) lub samochodem drogą A660 w około 30–40 minut. Z centrum Otley, z Market Place, na cmentarz kościelny idzie się kilka minut pieszo. Wstęp jest wolny, bo pomnik znajduje się na otwartym terenie przy kościele. Czy pomnik był odnawiany? Tak. W 2017 roku właścicielem został Otley Town Council, który zajął się jego utrzymaniem. Renowację ukończono w 2019 roku dzięki dofinansowaniu z kilku źródeł, w tym Heritage Lottery Fund. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Warto zajrzeć do samego kościoła All Saints, jednego z najstarszych w dolinie Wharfe, i przejść się po centrum Otley z rynkiem i wąskimi uliczkami. Jeśli interesuje cię historia kolei, zobacz też północny portal prawdziwego tunelu w Bramhope, położony kilka kilometrów na wschód. Sam wlot także jest wpisany na listę zabytków. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. Pomnik stoi na cmentarzu przykościelnym i można go oglądać bez biletu o każdej porze dnia. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Wystarczy 15–20 minut. Dłużej zejdzie, jeśli połączysz wizytę ze spacerem po Otley i zwiedzaniem kościoła. Czy pomnik przedstawia prawdziwy tunel? Tak, to wierna miniatura północnego portalu tunelu Bramhope, zbudowanego dla linii Leeds–Thirsk. Ilu robotników zginęło przy budowie? Na pomniku wymieniono 23 lub 24 nazwiska, ale nowsze badania mówią o co najmniej 39 ofiarach.

Statue of the Duke of Wellington on South East Corner of Woodhouse Moor

Leeds

Pomnik księcia Wellingtona na Woodhouse Moor to brązowa rzeźba stojąca w południowo-wschodnim rogu największego parku miejskiego w północnej części Leeds, w hrabstwie West Yorkshire. Figura spoczywa na cokole z polerowanego granitu i od 1976 roku jest zabytkiem chronionym w klasie II w National Heritage List for England. Czyj to pomnik i kto go wykonał? Upamiętnia Arthura Wellesleya, pierwszego księcia Wellingtona, zwycięzcę spod Waterloo, który zmarł w 1852 roku. Autorem rzeźby jest Carlo Marochetti, włosko-francuski artysta działający w Wielkiej Brytanii. Rejestr zabytków podaje rok 1854 dla samego dzieła i 1858 dla jego odsłonięcia. Według jednego ze źródeł mieszkańcy Leeds zebrali na pomnik około 1500 funtów. Dlaczego stoi na Woodhouse Moor, a nie przy ratuszu? W 1858 roku pomnik stanął przed nowo ukończonym ratuszem w centrum miasta. W 1937 roku władze miejskie przeniosły go na Woodhouse Moor razem z posągami królowej Wiktorii i Roberta Peela. Powodem było zwolnienie miejsca pod miejski parking. Dziś wszystkie trzy pomniki stoją w parku, a wpis do rejestru, ostatnio zmieniony w 1996 roku, obejmuje także położenie Wellingtona w południowo-wschodnim rogu Woodhouse Moor. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik to klasyczny przykład wiktoriańskiej rzeźby publicznej: ciemny brąz na jasnym, wypolerowanym granicie. Warto obejść cokół i przyjrzeć się jego proporcjom oraz napisom. Sam park to rozległa, otwarta łąka z alejkami, miejsce spacerów, biegania i weekendowych wydarzeń. W okolicy możesz obejrzeć pozostałe dwa przeniesione pomniki, więc krótka wycieczka pozwala zobaczyć cały zestaw ze śródmiejskiego Leeds. Jak dojść i czy wstęp jest płatny? Pomnik stoi w publicznym parku, bez ogrodzenia i bez biletów. Dostęp jest swobodny o każdej porze. Woodhouse Moor leży w dzielnicy Hyde Park, około 1,5 km na północ od centrum Leeds, w pobliżu kampusu University of Leeds. Z centrum dojdziesz pieszo lub dojedziesz lokalnym autobusem w kierunku Headingley i Hyde Park. Współrzędne obiektu to 53,8082 N, 1,5598 W. Nie myl tego miejsca z londyńskim Hyde Park Corner, gdzie stoi zupełnie inny pomnik Wellingtona. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora dnia od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy park jest zielony, a światło dobrze podkreśla fakturę brązu. Wizyta zajmuje 10–15 minut, chyba że połączysz ją ze spacerem po parku. Najczęstsze pytania Czy pomnik Wellingtona w Leeds jest zabytkiem? Tak. Figura jest wpisana do National Heritage List for England w klasie II, wpis datowany na 5 sierpnia 1976 roku. Czy pomnik zawsze stał na Woodhouse Moor? Nie. Od 1858 roku stał przed ratuszem, a w 1937 roku przeniesiono go do parku. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie, pomnik znajduje się w otwartym parku miejskim. Czy to ten sam pomnik, co przy Hyde Park Corner w Londynie? Nie. Londyński pomnik to osobne dzieło. Leeds ma własną dzielnicę Hyde Park, w której leży Woodhouse Moor.

Harrogate War Memorial

Harrogate

Harrogate War Memorial w Harrogate (hrabstwo North Yorkshire, Anglia) to wysoki obelisk z jasnego kamienia, stojący na Prospect Square w samym centrum uzdrowiskowego miasta. Mieszkańcy nazywają go potocznie Harrogate Cenotaph, choć formalnie jest to pomnik wojenny, a nie cenotaf. Upamiętnia poległych w obu wojnach światowych i należy do najbardziej rozpoznawalnych punktów miasta. Czym jest ten pomnik i kto go zaprojektował? Projekt przygotował architekt Ernest Prestwich, a w opisach na miejscu przy autorstwie pojawia się też firma Prestwich & Sons. Rzeźby wykonał Gilbert Ledward. Kamień węgielny położył w czerwcu 1922 roku Edward Wood, ówczesny poseł, późniejszy lord Halifax. Odsłonięcie nastąpiło 1 września 1923 roku z udziałem około 10 tysięcy osób, a ceremonię poprowadził hrabia Harewood. Był to jeden z ostatnich pomników wojennych w Anglii odsłoniętych po I wojnie światowej. Co zobaczysz na miejscu? Trzon stanowi obelisk na cokole z kamienia portlandzkiego. Na czterech bokach pod szczytem umieszczono wieńce. Dwa płaskorzeźbione panele autorstwa Ledwarda mają tytuły „1914, wezwanie do broni” oraz „1918, Britannia z flagą zwycięstwa”. Na dwóch brązowych tablicach wyryto 1163 nazwiska mieszkańców Harrogate poległych w obu wojnach, wśród nich kilka kobiet. U podstawy znajduje się również tablica poświęcona kawalerom Krzyża Wiktorii, wpisana do rejestru War Memorials Online. Przy okazji setnej rocznicy wolontariusze odtworzyli historie wszystkich upamiętnionych osób; ponad 300 z nich nie ma znanych grobów. Jak dotrzeć? Prospect Square leży w centrum Harrogate, kilka minut pieszo od głównych ulic handlowych i od Victoria Gardens, które dzieli od pomnika około 210 metrów. Dworzec kolejowy Harrogate znajduje się w odległości krótkiego spaceru. Pomnik stoi na otwartym placu, więc można go oglądać bez biletu o każdej porze. Kiedy przyjechać? Najbardziej wymowny jest dzień Remembrance Sunday, czyli druga niedziela listopada, gdy przy obelisku odbywają się oficjalne uroczystości i składane są wieńce z maków. W pozostałe dni na zwiedzanie wystarczy 15–20 minut, najlepiej w ciągu dnia, gdy w świetle widać szczegóły reliefów. Łatwo połączyć wizytę ze spacerem po pobliskich ogrodach. Najczęstsze pytania Czy Harrogate War Memorial to cenotaf? Nie. Choć miejscowi mówią o nim „Cenotaph”, jest to pomnik wojenny z obeliskiem i tablicami z nazwiskami. Kto go zaprojektował? Ernest Prestwich, a rzeźbiarskie panele wykonał Gilbert Ledward. Odsłonięto go w 1923 roku. Ile nazwisk znajduje się na pomniku? Łącznie 1163, z obu wojen światowych, na dwóch brązowych tablicach. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na publicznym placu i jest dostępny przez całą dobę.

Park Street Gate And Attached Walls And Piers And Railings

Brighton

Park Street Gate w Brighton to zabytkowa brama z 1890 roku, stojąca tam, gdzie South Avenue spotyka się z Park Street, na skraju Queen's Park. Wpis do rejestru (Grade II) obejmuje nie tylko samą bramę, lecz także dołączone niskie mury, filary i żeliwną balustradę, dlatego oficjalna nazwa obiektu jest tak długa. Co to za obiekt? To reprezentacyjne wejście do parku od strony ulicy Park Street, we wschodniej części Brighton w hrabstwie East Sussex. Bramę zaprojektował Francis J. May, inżynier i geodeta miejski (Borough Engineer and Surveyor). Wykonano ją ze sztucznego kamienia, a środkowy otwór przypomina łuk triumfalny. Na bramie widnieje napis „Queen's Park". Po obu stronach przejścia biegną niskie mury zwieńczone żeliwną balustradą. Prowadzą one do filarów na narożnikach z ulicami Park Hill i Freshfield Place. Całość została wpisana na listę zabytków w sierpniu 1999 roku. Dlaczego warto się zatrzymać? Brama powstała w tym samym roku, w którym teren parku kupili zarządcy dawnego toru wyścigowego (Race Stand Trustees) i przekazali go miastu. Nie ma tu atrakcji z biletem ani wystawy; to przystanek architektoniczny na spacerze. Historia Queen's Park sięga czasów Thomasa Attree, który w latach 20. XIX wieku nabył tę ziemię i zlecił Charlesowi Barry'emu budowę willi ukończonej w 1830 roku. Willę rozebrano w latach 70. XX wieku, ale w parku zachował się ogrodowy pawilon (Grade II) oraz wieżyczka zwana Pepperpot. Brama tworzy grupę zabytkową z dawnym Royal Spa przy Park Hill oraz bramą przy Egremont Place, więc łatwo połączyć je w jednym krótkim spacerze. Jak dojść i kiedy przyjść? Obiekt stoi przy ulicy, w otwartej przestrzeni miejskiej, i można go obejrzeć o każdej porze bez opłat. Leży niespełna 2 km od centrum Brighton, na wschód od Old Steine; dojdziesz pieszo lub dojedziesz miejskim autobusem w stronę Kemp Town. Najlepsze światło do zdjęć jest za dnia, a wizytę dobrze połączyć ze spacerem po Queen's Park, gdzie są ścieżki, staw i kawiarnia. Najczęstsze pytania Czy wejście do bramy jest płatne? Nie. To element przestrzeni publicznej przy ulicy, dostępny bez biletu. Kto zaprojektował bramę? Francis J. May, inżynier miejski Brighton. Brama pochodzi z 1890 roku. Z czego jest zbudowana? Ze sztucznego kamienia; towarzyszące jej balustrady są żeliwne. Czy brama to jedyny zabytek w okolicy? Nie. W pobliżu znajdziesz m.in. dawne Royal Spa przy Park Hill, bramę przy Egremont Place oraz ogrodowy pawilon w Queen's Park.

Statue of the Viscount Montgomery

London

Pomnik wicehrabiego Montgomery'ego w Londynie to brązowa rzeźba upamiętniająca feldmarszałka Bernarda Montgomery'ego, stojąca na skwerze Raleigh Green przed głównym gmachem Ministerstwa Obrony na Whitehall. To krótki, darmowy przystanek na spacerze między Trafalgar Square a Pałacem Westminsterskim. Kim był Montgomery i dlaczego ma pomnik? Bernard Montgomery (1887–1976) dowodził brytyjską 8. Armią w Afryce Północnej. W 1942 roku jego wojska odniosły zwycięstwo pod El Alamein, uznawane za jeden z punktów zwrotnych wojny na tym froncie; od tej bitwy pochodzi tytuł wicehrabiego Montgomery of Alamein. Po wojnie był szefem Imperialnego Sztabu Generalnego. Inskrypcja na cokole wymienia jego dowództwa, a rzeźbę ufundowali koledzy z armii i przyjaciele. Co zobaczysz na miejscu? Statua przedstawia feldmarszałka w pełnej postaci, w mundurze, na niewysokim cokole. Autorem jest Oscar Nemon, rzeźbiarz portretujący znane postacie epoki. Pomnik odsłonięto w 1980 roku (data 6 czerwca 1980), uroczystość poprowadziła Królowa Matka. Montgomery nie stoi tu sam. Raleigh Green dzieli z dwoma innymi dowódcami II wojny światowej: wicehrabią Slimem oraz wicehrabią Alanbrooke'em. Trzy pomniki ustawiono obok siebie, dlatego łatwo je obejrzeć podczas jednej wizyty. Każdy ma własną inskrypcję, więc sprawdź tabliczkę, by nie pomylić postaci. Jak dotrzeć? Pomnik znajduje się przy Whitehall, naprzeciw wejścia do gmachu Ministerstwa Obrony. Najbliższe stacje metra to Westminster i Embankment, a od Trafalgar Square dojdziesz pieszo w kilka minut. W pobliżu leżą Downing Street, Horse Guards i Cenotaph. Kiedy przyjechać? Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i jest dostępny przez całą dobę, bez biletu. Najlepsze zdjęcia wyjdą w ciągu dnia, gdy światło pada na brąz. Rano ruch jest mniejszy, a w ciągu dnia Whitehall jest zatłoczony turystami. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, pomnik stoi na otwartym skwerze i można go oglądać bezpłatnie o każdej porze. Kto jest autorem rzeźby? Oscar Nemon, który wykonał ją w 1980 roku. Jakie inne pomniki są obok? Na Raleigh Green stoją też statuy wicehrabiego Slima i wicehrabiego Alanbrooke'a, a niedaleko Cenotaph. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Wystarczy 5–10 minut, a razem z sąsiednimi pomnikami i spacerem po Whitehall około pół godziny.

Statue of the Viscount Alanbrooke

London

Statue of the Viscount Alanbrooke to brązowy pomnik feldmarszałka Alana Brooke'a, stojący przy Whitehall w Londynie, przed gmachem Ministerstwa Obrony. Odsłonięto go 25 maja 1993 roku, a autorem rzeźby jest Ivor Roberts-Jones. Kim był Alanbrooke i dlaczego ma pomnik? Alan Brooke (1883–1963), późniejszy wicehrabia Alanbrooke, w czasie II wojny światowej był szefem Cesarskiego Sztabu Generalnego (Chief of the Imperial General Staff). Należał do najbliższych doradców wojskowych Winstona Churchilla i współtworzył brytyjską strategię wojenną. Tablice na cokole przypominają właśnie to stanowisko oraz jego późniejszą funkcję Master Gunnera, czyli honorowego opiekuna artylerii królewskiej. Fundusze i projekt pomnika były omawiane już na początku lat 90., a uroczystość odsłonięcia z udziałem królowej Elżbiety II zakończyła ten proces w 1993 roku. Co zobaczysz na miejscu? Rzeźba przedstawia feldmarszałka w pełnej postawie, na wysokim cokole. Całość mierzy niemal cztery metry (według rejestru Imperial War Museum 3,95 m). Autor, Ivor Roberts-Jones, znany jest także z londyńskiego pomnika Winstona Churchilla na Parliament Square, więc obie realizacje dzieli podobne, surowe i silnie uproszczone opracowanie sylwetki. Pomnik jest częścią zestawu trzech brytyjskich dowódców II wojny na trawniku przed Ministerstwem Obrony. Obok niego stoją pomniki feldmarszałków Slima i Montgomery'ego. Każdy z nich ma innego bohatera i innego autora, dlatego warto podejść do wszystkich trzech i porównać inskrypcje. Jak dotrzeć? Pomnik znajduje się przy wschodniej stronie Whitehall, na zielonym pasie przed budynkiem ministerstwa, w samym centrum Westminsteru. Do Parlamentu, Downing Street i Horse Guards jest stąd kilka minut spacerem. Najbliższe stacje metra to Westminster i Embankment, a Charing Cross leży około kilkuset metrów na północ. Kiedy przyjechać? Pomnik stoi na otwartej przestrzeni przy ruchliwej ulicy i można go oglądać o każdej porze, bez biletu. Najspokojniej jest wcześnie rano i w weekendy, gdy w okolicy jest mniej urzędników i ruchu. Rzeźbę najlepiej fotografować w świetle dziennym od strony ulicy. Najczęstsze pytania Kto wykonał pomnik Alanbrooke'a? Autorem jest Ivor Roberts-Jones. Pomnik Montgomery'ego obok to dzieło innego rzeźbiarza. Kiedy odsłonięto pomnik? 25 maja 1993 roku, w obecności królowej Elżbiety II. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej przy Whitehall i jest dostępny przez cały czas. Co jeszcze można zobaczyć w pobliżu? Pomniki feldmarszałków Slima i Montgomery'ego przed Ministerstwem Obrony, a dalej Horse Guards, Downing Street i Cenotaph na Whitehall.

Earl Haig Memorial

City of Westminster

Earl Haig Memorial to pomnik konny na Whitehall w londyńskiej dzielnicy City of Westminster. Brązowa rzeźba przedstawia Douglasa Haiga, 1. hrabiego Haig, dowódcę brytyjskich wojsk na froncie zachodnim w czasie I wojny światowej. Stoi przy ruchliwej ulicy rządowej, kilkaset metrów od Downing Street. Kto jest upamiętniony i kto zaprojektował pomnik? Douglas Haig dowodził Brytyjskimi Siłami Ekspedycyjnymi we Francji od 1915 roku do końca wojny w 1918 roku. Na cokole widnieje napis „Field Marshal Earl Haig, Commander-in-Chief of the British Armies in France 1915–1918". Rzeźbę wykonał Alfred Frank Hardiman, a cokół zaprojektował S. Rowland Pierce. Pomnik zamówił parlament w 1928 roku, a Hardiman wygrał ograniczony konkurs w 1929 roku. Dlaczego pomnik budził kontrowersje? Prace trwały osiem lat i od początku wywoływały spory. Krytycy zarzucali rzeźbie stylizowaną sylwetkę konia, jego anatomię i postawę, a także pozycję jeźdźca w siodle i szczegóły munduru. Do dziś pomnik uchodzi za jeden z bardziej dyskusyjnych konnych posągów Londynu. Odsłonił go 10 listopada 1937 roku książę Gloucester, Henryk. Obiekt znajduje się w rejestrze zabytków Historic England i ma status Grade II*. Jak znaleźć pomnik i co zobaczysz? Pomnik stoi na środku szerokiego odcinka Whitehall, na wysokości budynku Ministerstwa Obrony, w pobliżu Horse Guards i Cenotafu. Współrzędne to około 51,5043 N, 0,1263 W. Najbliższe stacje metra to Westminster oraz Charing Cross; z każdej dojdziesz pieszo w kilka minut. Zwróć uwagę na wydłużone, stylizowane proporcje konia oraz na surową, wojskową postawę feldmarszałka. Rzeźba należy do zespołu pomników wojennych wzdłuż Whitehall, więc łatwo połączyć ją ze spacerem po okolicy. Kiedy przyjechać? Pomnik jest dostępny przez całą dobę, bez biletów, bo znajduje się na otwartej przestrzeni miejskiej. Najspokojniej jest wcześnie rano, gdy ruch i tłumy turystów są mniejsze. Zdjęcia najlepiej wychodzą w świetle dziennym, a wieczorem rzeźba jest podświetlona latarniami ulicznymi. W listopadzie, w okolicach Dnia Pamięci, Whitehall wypełnia się uczestnikami uroczystości, ale ruch wokół pomnika bywa wtedy ograniczony. Najczęstsze pytania Czy wstęp do pomnika jest płatny? Nie. To rzeźba na otwartej ulicy, którą można oglądać bezpłatnie o każdej porze. Kto jest autorem pomnika? Alfred Frank Hardiman, a cokół zaprojektował S. Rowland Pierce. Kiedy odsłonięto pomnik? 10 listopada 1937 roku, osiem lat po konkursie wygranym przez Hardimana. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? Cenotaf, Horse Guards, Downing Street oraz inne pomniki wojenne wzdłuż Whitehall.

Anglo-Belgian Memorial

City of Westminster

Anglo-Belgian Memorial (Pomnik Anglo-Belgijski) w Londynie to pomnik wdzięczności, który stoi na nabrzeżu Victoria Embankment w dzielnicy City of Westminster, naprzeciwko Igły Kleopatry. Belgowie ufundowali go jako podziękowanie dla Wielkiej Brytanii za pomoc w czasie I wojny światowej, a przede wszystkim za schronienie dla tysięcy uchodźców, którzy uciekli z kraju po niemieckiej inwazji w 1914 roku. Czym jest Anglo-Belgian Memorial? Pomnik funkcjonuje też pod nazwami Belgian Gratitude Memorial, Belgian Refugees Memorial oraz Belgian Monument to the British Nation. To dar narodu belgijskiego dla narodu brytyjskiego. Nie upamiętnia bitwy ani poległych żołnierzy, lecz gościnność: Wielka Brytania przyjęła w czasie wojny setki tysięcy Belgów, a pomnik jest ich publicznym „dziękuję". Kto go zaprojektował i kiedy odsłonięto? Główną część stanowi brązowa grupa rzeźbiarska autorstwa belgijskiego artysty Victora Rousseau, który sam spędził wojnę na uchodźstwie w Londynie. Kamienną oprawę architektoniczną z portlandzkiego kamienia zaprojektował brytyjski architekt Reginald Blomfield. Pomnik odsłoniła 12 października 1920 roku księżniczka Klementyna, a belgijski premier Léon Delacroix przekazał go Brytyjczykom. Dar przyjął w imieniu Wielkiej Brytanii lord Curzon. Data nie jest przypadkowa: tego dnia przypadała piąta rocznica egzekucji brytyjskiej pielęgniarki Edith Cavell, związanej z pomocą belgijskim i alianckim żołnierzom w okupowanej Brukseli. Co zobaczysz na miejscu? Rzeźba przedstawia grupę postaci z kobietą i dziećmi niosącymi kwiaty, ujętą w sposób symbolizujący wdzięczność i opiekę. Opis z rejestru zabytków zwraca uwagę na wysoką jakość odlewu i podkreśla, że to rzadki w Anglii przykład kontynentalnej rzeźby publicznej. Całość otacza portlandzki kamień z elementami dekoracyjnymi. Obiekt jest wpisany do rejestru Historic England z oceną Grade II*, czyli należy do wyjątkowo cennych zabytków w Anglii. W opisie wpisu zaznaczono też jego wartość jako elementu zespołu z sąsiednią Igłą Kleopatry. Jak dotrzeć na Victoria Embankment? Pomnik leży przy nadbrzeżnej promenadzie nad Tamizą, tuż przy Igle Kleopatry, w pobliżu stacji metra Embankment oraz Charing Cross. Z Trafalgar Square dojdziesz tu pieszo w kilka minut, schodząc ku rzece. Wstęp jest wolny, obiekt stoi w przestrzeni publicznej i możesz go oglądać o każdej porze. Kiedy warto przyjść? Najlepsze zdjęcia wyjdą rano lub w godzinach popołudniowego światła, gdy brąz wyraźnie odcina się od jasnego kamienia. Pomnik świetnie łączy się ze spacerem wzdłuż Tamizy: w okolicy znajdziesz Igłę Kleopatry, Hungerford Bridge i ogrody wzdłuż nabrzeża. Na obejrzenie samego pomnika wystarczy kwadrans, więc to dobry przystanek w trakcie dłuższej trasy po Westminsterze. Dlaczego warto go zobaczyć? To jeden z mniej oczywistych londyńskich pomników, a przez to łatwo go ominąć. Opowiada historię, o której rzadko mówią przewodniki: o masowej migracji z 1914 roku i o tym, jak Londyn stał się domem dla Belgów. Jeśli interesują Cię pomniki wojenne, rzeźba publiczna lub historia I wojny światowej widziana oczami cywilów, zatrzymaj się tu na chwilę. Najczęstsze pytania Czy wstęp na pomnik jest płatny? Nie. Pomnik stoi na publicznej promenadzie i jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę. Kto zaprojektował Anglo-Belgian Memorial? Rzeźbę wykonał Victor Rousseau, a architektoniczną oprawę zaprojektował Reginald Blomfield. Odsłonięcie odbyło się 12 października 1920 roku. Co upamiętnia ten pomnik? Wdzięczność Belgów za pomoc Wielkiej Brytanii w czasie I wojny światowej, zwłaszcza za schronienie dla uchodźców z 1914 roku. Jak długo trwa zwiedzanie? Około 10–15 minut. Warto połączyć wizytę z oglądaniem pobliskiej Igły Kleopatry i spacerem nad Tamizą.

Battle of Britain Monument

City of Westminster

Battle of Britain Monument to rzeźbiarski pomnik w Londynie, w dzielnicy City of Westminster, nad Tamizą na Victoria Embankment. Upamiętnia lotników i personel naziemny, którzy latem i jesienią 1940 roku bronili Wielkiej Brytanii przed niemiecką Luftwaffe. Autorem dzieła jest Paul Day, a odsłonięcie odbyło się 18 września 2005 roku, w 65. rocznicę bitwy. Ceremonii przewodniczył książę Walii w towarzystwie księżnej Kornwalii. Co zobaczysz na miejscu? Pomnik stoi na długiej, około 25-metrowej granitowej konstrukcji wzdłuż nabrzeża. Zdobią ją rzeźby odlane w brązie: dwa wielkoformatowe fryzy w wysokim reliefie oraz grupa figur. Centralna kompozycja nosi tytuł „Scramble” i pokazuje pilotów biegnących do samolotów po sygnale alarmu. Pozostałe sceny przedstawiają życie w czasie nalotów: ludzi w schronach, obsługę naziemną i mieszkańców miasta pod bombami. Na zewnętrznej ścianie umieszczono brązowe tablice z nazwiskami 2936 lotników i ludzi z obsługi naziemnej z 14 krajów. To przypomnienie, że w obronie kraju służyli nie tylko Brytyjczycy, ale też piloci z Polski, Czechosłowacji, Kanady, Nowej Zelandii i innych państw. Skąd wzięła się ta konstrukcja? Granitowa budowla jest starsza od samego pomnika. Powstała w XIX wieku w ramach prac przy nabrzeżu Tamizy i pierwotnie pełniła funkcję wylotu dymu dla podziemnej kolei, gdy pociągi napędzała jeszcze para. Pomysł upamiętnienia bitwy w tym miejscu wyszedł od Billa Bonda, założyciela Battle of Britain Historical Society. Teren użyczyła rada dzielnicy Westminster. Jak dotrzeć? Pomnik leży przy Victoria Embankment, w pobliżu mostu Westminster Bridge i przystani Westminster Pier, naprzeciw London Eye po drugiej stronie rzeki. Najbliższe stacje metra to Westminster oraz Embankment, do każdej dojdziesz pieszo w kilka minut. W sąsiedztwie stoi też pomnik RAF-u, więc łatwo połączyć oba punkty w jednym spacerze. Kiedy przyjechać i ile czasu zarezerwować? Wstęp jest wolny, bo pomnik stoi na otwartej przestrzeni i można go oglądać o każdej porze. Na spokojne obejrzenie rzeźb i przeczytanie nazwisk wystarczy 15–30 minut. Najmniej ludzi jest wczesnym rankiem, a światło najlepiej podkreśla detale brązu w ciągu dnia. Szczególną atmosferę ma w połowie września, gdy obchodzi się rocznicę bitwy. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Spacer wzdłuż Victoria Embankment prowadzi do Westminster Bridge, Pałacu Westminsterskiego z Big Benem oraz Opactwa Westminsterskiego. Po drugiej stronie Tamizy znajdziesz London Eye i South Bank. Z przystani Westminster Pier odpływają rejsowe statki po Tamizie. Najczęstsze pytania Czy wstęp na pomnik jest płatny? Nie. To otwarty pomnik na nabrzeżu, dostępny bez biletu przez całą dobę. Kto jest autorem Battle of Britain Monument? Rzeźbiarz Paul Day. Pomnik odsłonięto 18 września 2005 roku. Czy to to samo co Battle of Britain Memorial w Capel-le-Ferne? Nie. Pomnik w hrabstwie Kent to osobny obiekt na klifach. Opisywany tutaj stoi w centrum Londynu, nad Tamizą. Co oznaczają nazwiska na tablicach? Są to nazwiska 2936 lotników i personelu naziemnego z 14 krajów, którzy uczestniczyli w bitwie o Anglię.

Gurkha Memorial

City of Westminster

Gurkha Memorial to brązowy pomnik w City of Westminster w Londynie, stojący przy Horse Guards Avenue, tuż przy skrzyżowaniu z Whitehall Court. Oddaje hołd żołnierzom gurkhas, czyli Nepalczykom, którzy służyli u boku armii brytyjskiej. To pierwszy pomnik gurkhów w Wielkiej Brytanii i jeden z wielu monumentów wojskowych w dzielnicy rządowej. Co to za pomnik i kto go stworzył? Autorem rzeźby jest Philip Jackson, brytyjski rzeźbiarz znany z pomników publicznych. Postać żołnierza w mundurze w stylu z czasów I wojny światowej, w kapeluszu i w pozycji spoczynku, artysta wykonał we własnym stylu, pracując z żywym modelem. Pozował mu kapitan Khemkumar Limbu. Inspiracją była wcześniejsza rzeźba Richarda Reginalda Gouldena, a cokół zaprojektował Cecil Denny Highton. Dlaczego powstał w 1997 roku? Pomnik odsłoniła 3 grudnia 1997 roku królowa Elżbieta II. Impulsem było przeniesienie kwatery głównej i ośrodka szkoleniowego gurkhów z Hongkongu do Wielkiej Brytanii w tym samym roku. Monument upamiętnia Nepalczyków, którzy walczyli w obu wojnach światowych. W 2015 roku, przy okazji dwusetnej rocznicy służby gurkhów w armii brytyjskiej, miały zostać dodane tablice upamiętniające nowsze operacje. Co zobaczysz na miejscu? Spiżowa figura stoi na kamiennym cokole, a w tle widać gmachy rządowe. Pomnik znajduje się naprzeciwko głównego budynku Ministerstwa Obrony. Warto obejrzeć napisy na cokole i dopiero potem przejść dalej. Pomnik jest niewielki, więc wizyta zajmuje kilka minut, a najlepiej połączyć ją ze spacerem po Whitehall. Jak dojechać? Współrzędne to około 51,505 N, 0,125 W. Do pomnika dojdziesz pieszo z Trafalgar Square wzdłuż Whitehall w kilka minut, a z Westminsteru w nieco ponad kwadrans. Najbliższe stacje metra to Embankment i Westminster. Dojście jest płaskie, po chodniku, bez schodów. Kiedy przyjść? Pomnik stoi pod gołym niebem na ulicy, więc możesz go oglądać o każdej porze i bez biletu. Rano w dni robocze ruch jest największy, a w weekendy okolica jest spokojniejsza i łatwiej zrobić zdjęcie bez przechodniów. W dzielnicy rządowej bywają zamknięcia ulic przy uroczystościach państwowych, np. w okolicach Remembrance Sunday w listopadzie. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi w przestrzeni publicznej i jest dostępny bez opłat. Kto odsłonił pomnik? Królowa Elżbieta II, 3 grudnia 1997 roku. Kim byli gurkhowie? To żołnierze rekrutowani w Nepalu, którzy od dwóch stuleci służą w armii brytyjskiej. Pomnik przypomina ich udział w I i II wojnie światowej. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Whitehall z budynkami rządowymi, Horse Guards, Trafalgar Square oraz inne pomniki wojskowe przy tej samej ulicy. Na Gurkha Memorial wystarczy kilka minut, więc łatwo połączyć go ze spacerem w stronę Westminsteru.

Statue of Queen Victoria

Portslade by Sea

Pomnik królowej Wiktorii stoi na nadmorskim bulwarze w Hove, przy południowym końcu Grand Avenue, w rejonie Brighton and Hove w hrabstwie East Sussex. Jego autorem jest Thomas Brock. Z Portslade-by-Sea dzieli go kilka kilometrów wzdłuż wybrzeża, więc łatwo go włączyć w spacer po nadmorskiej promenadzie. Czym jest ten pomnik i kto go wykonał? To brązowa figura królowej na cokole z granitu z Aberdeen. Brock, jeden z czołowych rzeźbiarzy późnej epoki wiktoriańskiej, stworzył w swojej karierze czternaście pomników Wiktorii, a ten jest jednym z nich. Projekt powstał w 1897 roku, prace ruszyły w marcu 1899 roku, a odsłonięcie odbyło się 9 lutego 1901 roku, kilka tygodni po śmierci monarchini. Koszt wyniósł około 3000 funtów, a napis na cokole wskazuje jako fundatorów mieszkańców Hove. Co zobaczysz? Wiktoria ma na głowie koronę i welon, a w dłoniach jabłko królewskie i berło. Jabłko wieńczy niewielka skrzydlata Wiktoria, czyli personifikacja zwycięstwa. Postać zwrócona jest na południe, ku morzu. Razem z cokołem pomnik ma około 4 metrów wysokości. Brock zaprojektował tę wersję wyższą niż pomnik w Worcester, dzięki czemu dobrze widać ją z daleka wzdłuż promenady. Granitowy cokół zdobią cztery brązowe płaskorzeźby: Imperium, Edukacja, Nauka i Sztuka oraz Handel. To hasła, którymi wiktoriańska Wielka Brytania opisywała swoje osiągnięcia. Wokół górnej części cokołu biegnie łaciński napis. Czy pomnik jest zabytkiem? Tak. Historic England chroni go jako obiekt zabytkowy klasy II (Grade II, wpis nr 1187555). Jak dotrzeć? Pomnik znajduje się na nadmorskim bulwarze między Hove Lawns a okolicą King Alfred, tuż przy skrzyżowaniu z Grand Avenue. Od stacji Hove to około 15 minut spaceru na południe. Obok zatrzymują się autobusy kursujące wybrzeżem, a z Portslade-by-Sea można dojść lub dojechać rowerem ścieżką wzdłuż morza. Miejsc parkingowych przy promenadzie jest mało, więc wygodniej wybrać autobus lub pociąg. Kiedy przyjechać? Pomnik stoi pod gołym niebem i można go oglądać bezpłatnie o każdej porze. Najlepsze światło na brązie jest rano i późnym popołudniem, a letni wieczór na promenadzie jest szczególnie przyjemny. Jesienią i zimą od Kanału La Manche wieje silny wiatr, warto więc zabrać kurtkę. Co jeszcze jest w pobliżu? W odległości kilku minut spaceru znajdują się Hove Lawns, kolorowe domki plażowe i długa promenada. W pobliżu leżą też georgiańskie place dzielnicy Brunswick Town, a centrum Brighton jest oddalone o około 3 km na wschód wzdłuż wybrzeża. Najczęstsze pytania Kto wykonał pomnik Wiktorii w Hove? Thomas Brock, autor czternastu pomników królowej. Kiedy go odsłonięto? 9 lutego 1901 roku. Czy pomnik jest wpisany na listę zabytków? Tak, ma status Grade II w rejestrze Historic England. Czy wstęp jest płatny? Nie. Pomnik stoi na otwartej przestrzeni przy morzu i można go odwiedzić o każdej porze.

Royal Tank Regiment Memorial

City of Westminster

Royal Tank Regiment Memorial to pomnik w City of Westminster w Londynie, stojący na skrzyżowaniu ulic Whitehall Place i Whitehall Court, kilka minut spacerem od Tamizy. Rzeźbiona grupa upamiętnia żołnierzy Royal Tank Regiment, brytyjskiego pułku wojsk pancernych, i pokazuje pięcioosobową załogę czołgu z czasów II wojny światowej. Co przedstawia pomnik? Zobaczysz brązową grupę figur w powiększeniu nieco większym niż naturalne. To załoga czołgu Comet, jednego z brytyjskich modeli z końca wojny. Żołnierze są w trakcie działania: dowódca obserwuje teren przez lornetkę, obok są strzelec, ładowniczy, kierowca i strzelec kadłubowy z karabinem maszynowym. Rzeźba nie pokazuje samego pojazdu, tylko ludzi, którzy nim jeździli, i to czyni ją bardziej osobistą niż typowy pomnik wojskowy. Kto go wykonał i kiedy powstał? Autorką jest angielska rzeźbiarka Vivien Mallock. Podstawą była niewielka makieta z 1953 roku, dzieło szkockiego artysty George'a Henry'ego Paulina. Makieta znajduje się w muzeum czołgów w Bovington w hrabstwie Dorset. Pomnik odsłoniła królowa Elżbieta II 13 czerwca 2000 roku, jako honorowy pułkownik naczelny Royal Tank Regiment. Gdzie dokładnie stoi? Pomnik znajduje się w dzielnicy rządowej, przy Whitehall Court, w sąsiedztwie Whitehall Place. To okolica ministerstw i budynków państwowych, położona między Trafalgar Square a Pałacem Westminsterskim. Nie myl go z innymi pomnikami wojennymi przy samej ulicy Whitehall: to osobna rzeźba, odsłonięta dopiero na przełomie wieków. Jak dotrzeć? Najwygodniej dojść pieszo od stacji Embankment lub Charing Cross, obie leżą w odległości kilku minut marszu. Od Trafalgar Square wystarczy iść w stronę Westminsteru i skręcić w stronę Tamizy. Dojazd autem nie ma sensu: centrum Londynu objęte jest opłatami za wjazd, a parkingi są drogie i rzadkie. Autobusy miejskie zatrzymują się w okolicy Whitehall. Ile czasu potrzeba i kiedy przyjść? Pomnik jest w przestrzeni publicznej, pod gołym niebem, więc można go oglądać o każdej porze i bez biletu. Na samo obejrzenie wystarczy 10–15 minut, najlepiej w ramach spaceru po Westminsterze. Rano jest mniej turystów, a światło dobrze podkreśla szczegóły brązowych figur. W pochmurne dni rzeźba robi poważniejsze wrażenie, ale zdjęcia najlepiej wychodzą przy słońcu. Co jeszcze zobaczysz w okolicy? Z pomnika blisko jest do Trafalgar Square, Horse Guards, Downing Street, Pałacu Westminsterskiego i Big Bena. Ścieżka wzdłuż Tamizy na Victoria Embankment pozwala wrócić spacerem w stronę Charing Cross. Całość da się połączyć w jedną półdniową trasę po rządowym Londynie. Najczęstsze pytania Czy wejście jest płatne? Nie. Pomnik stoi na ulicy i jest dostępny bez opłat o każdej porze. Kto odsłonił pomnik? Królowa Elżbieta II, 13 czerwca 2000 roku, jako honorowy pułkownik naczelny Royal Tank Regiment. Co przedstawia rzeźba? Pięcioosobową załogę czołgu Comet z czasów II wojny światowej, wykonaną przez Vivien Mallock według makiety George'a Henry'ego Paulina. Gdzie można zobaczyć oryginalną makietę? W muzeum czołgów w Bovington w Dorset, gdzie przechowywana jest makieta Paulina z 1953 roku.

The Nelson Monument

Winchester

The Nelson Monument to kolumna ku czci admirała Horatia Nelsona, stojąca na wzgórzu Portsdown Hill w hrabstwie Hampshire, w parafii Boarhunt (okręg Winchester), na południowym wybrzeżu Anglii. Obiekt nie leży w Edynburgu ani w samym Winchesterze – to pomnik na grzbiecie wzgórza nad portem Portsmouth. Czym jest ten pomnik? Monument stoi na granitowej podstawie i mierzy według źródeł od ok. 34 do 37 m wysokości, więc widać go z daleka. Pomysł upamiętnienia zwycięstw brytyjskiej floty pojawił się jeszcze za życia Nelsona, a po jego śmierci pod Trafalgarem 21 października 1805 roku zbiórka nabrała tempa. Kamień węgielny położono w 1807 roku, a środki pochodziły ze składek oficerów i marynarzy, którzy służyli pod jego dowództwem. Dlaczego jest wpisany do rejestru zabytków? Monument figuruje w angielskim rejestrze Historic England jako obiekt zabytkowy II* stopnia (wpis nr 1095592, od 1967 roku). To wysoka kategoria – obejmuje niewielki odsetek zabytków w Anglii. Co zobaczysz na miejscu? Samą kolumnę najlepiej oglądać z zewnątrz, z okolicznych ścieżek i drogi biegnącej wzdłuż grzbietu. Teren należy do instytucji państwowych, dlatego przed wizytą sprawdź aktualne zasady dostępu na stronie lokalnego samorządu. Wzgórze Portsdown Hill słynie z widoków na Portsmouth, Gosport i cieśninę Solent. Jak dotrzeć? Pomnik znajduje się ok. 3 km na północ od portu Portsmouth, przy Monument Lane. W sąsiedztwie leży Fort Nelson – wiktoriańska twierdza z lat 60. XIX wieku, w której mieści się oddział muzeum Royal Armouries z bezpłatnym wstępem (parking płatny, ok. 3 funtów). Najwygodniej połączyć obie atrakcje w jednej wizycie. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora dnia, gdy widoczność nad Solentem jest dobra – późne popołudnie daje też ładne światło. Wokół są ścieżki spacerowe po trawiastym zboczu. Najczęstsze pytania Czy The Nelson Monument leży w Winchesterze? Administracyjnie należy do okręgu Winchester (parafia Boarhunt), ale od miasta Winchester dzieli go spory dystans; geograficznie to okolice Portsmouth i Fareham. Czy można wejść na szczyt kolumny? Zwiedzający oglądają ją z zewnątrz; informacji o wejściu na górę nie znaleźliśmy, a teren podlega Ministerstwu Obrony i innym właścicielom. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? Fort Nelson z kolekcją armat Royal Armouries oraz wzgórze Portsdown Hill z szerokimi panoramami. Kto sfinansował pomnik? Składki zebrali oficerowie i marynarze floty, którzy służyli z Nelsonem; kamień węgielny położono w 1807 roku.

Martyrs' Memorial

Oksford

Martyrs' Memorial w Oksfordzie to neogotycki pomnik stojący w centrum miasta, na rozwidleniu ulic St Giles', Magdalen Street i Beaumont Street, tuż na zachód od Balliol College. Upamiętnia trzech anglikańskich hierarchów, spalonych na stosie w XVI wieku za odmowę wyrzeczenia się swoich przekonań. Kogo upamiętnia pomnik? Pomnik poświęcono Oksfordzkim Męczennikom: biskupom Hugh Latimerowi i Nicholasowi Ridleyowi oraz arcybiskupowi Canterbury Thomasowi Cranmerowi. Za panowania katolickiej królowej Marii I skazano ich za herezję. Latimer i Ridley zginęli 16 października 1555 roku, Cranmer 21 marca 1556 roku. Kto go zaprojektował i po co powstał? Autorem projektu jest Sir George Gilbert Scott, jeden z czołowych architektów epoki wiktoriańskiej. Budowla nawiązuje do średniowiecznych krzyży i gotyku XIII wieku. Na inskrypcji widnieje rok MDCCCXLI (1841), a prace zakończono w pierwszej połowie lat 40. XIX wieku. Fundatorami byli protestanccy anglikanie, którzy chcieli w ten sposób przeciwstawić się wpływom Ruchu Oksfordzkiego, dążącego do zbliżenia Kościoła anglikańskiego z tradycją katolicką. Co zobaczysz na miejscu? Kamienna iglica wznosi się nad wielobocznym cokołem. W jego niszach stoją trzy posągi dłuta Henry'ego Weekesa. Cranmer trzyma Biblię i patrzy na północ, Ridley zwraca się na wschód, a Latimer, ze skrzyżowanymi rękami, na zachód. Pomnik jest wpisany do rejestru zabytków Anglii z klasą II* (numer wpisu 1107172). Czy to miejsce stracenia? Nie. Stosy płonęły w pobliżu dzisiejszej Broad Street, a miejsce to oznacza osobny krzyż wmurowany w jezdnię. Dokładna lokalizacja egzekucji nie jest pewna. Pomnik przy St Giles' stoi kilkaset metrów dalej i pełni funkcję pamiątkową. Jak dojść i kiedy przyjść? Pomnik znajduje się w samym sercu Oksfordu, kilka minut pieszo od Ashmolean Museum, Balliol College i Broad Street. Stoi na otwartej przestrzeni przy ruchliwym skrzyżowaniu, więc oglądasz go z zewnątrz, bez biletu i o każdej porze. Najlepsze światło do zdjęć jest w ciągu dnia, a wczesnym rankiem jest tu najspokojniej. Co roku na początku września w tej części miasta odbywa się St Giles' Fair, ale to osobna atrakcja. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Martyrs' Memorial jest płatny? Nie. To pomnik w przestrzeni publicznej, dostępny bez opłat o każdej porze. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Wystarczy 10–15 minut. Warto połączyć wizytę ze spacerem do pobliskiego krzyża na Broad Street oraz do Ashmolean Museum. Czy można wejść na pomnik? Nie. Konstrukcję ogląda się z zewnątrz, a posągi i zdobienia widać dobrze z poziomu ulicy. Czym różni się pomnik od krzyża na Broad Street? Pomnik przy St Giles' to wiktoriańska budowla z posągami trzech męczenników. Krzyż na Broad Street to niewielki znak w nawierzchni, który wskazuje przypuszczalne miejsce stosów.