Wybrzeże w Wielkiej Brytanii

Start Point Lighthouse

South Hams

Latarnia morska Start Point stoi na cyplu Start Point w hrabstwie Devon, w gminie Stokenham w regionie South Hams, na południowym wybrzeżu Anglii. To czynna latarnia należąca do Trinity House, a jednocześnie jedna z bardziej klimatycznych atrakcji tej części wybrzeża, położona nad klifami niedaleko wsi Torcross i Beesands. Co to za miejsce i kiedy powstało? Latarnię zaprojektował inżynier Trinity House James Walker, a ukończono ją w 1836 roku. Miała chronić statki mijające wystający w morze cypel. Wieża jest zbudowana z granitu, a na jej szczycie znajduje się żeliwna latarnia z miedzianym dachem. W 1991 roku obiekt wpisano do rejestru zabytków Historic England jako budynek klasy II (Grade II), w tym samym stopniu chronione są także pobliska studnia i dawna chlewnia z czasów budowy. Jak zmieniała się latarnia? Pierwsze światło okazało się niewystarczające podczas mgły, dlatego dodano sygnał mgłowy. Najpierw był to dzwon poruszany mechanizmem w budynku przy klifie, a w 1877 roku zastąpiła go syrena. Dzwon trafił wówczas na latarnię na falochronie w Plymouth. Erozja podmyła budynek sygnału mgłowego, który zawalił się około przełomu lat 1989 i 1990; odtąd sygnał elektryczny działa z galerii samej wieży. W 1993 roku latarnię zautomatyzowano i od tej pory steruje nią centrum Trinity House w hrabstwie Essex. W 2018 roku obrotową optykę zastąpiono lampą LED, a stara soczewka jest eksponowana w centrum dla zwiedzających. Czy można zwiedzać? Tak. Latarnia jest otwarta dla zwiedzających w miesiącach letnich, a przy wejściu działa niewielka ekspozycja o historii miejsca. Terminy i godziny najlepiej sprawdzić na stronie Trinity House, ponieważ zależą od sezonu. Dojście prowadzi szlakiem South West Coast Path, więc warto zabrać solidne buty. Kiedy przyjechać i w co się ubrać? Najwygodniej latem, gdy latarnia jest dostępna i dni są długie. Cypel jest odsłonięty na wiatr i deszcz, dlatego nawet w ciepły dzień przyda się cieplejsza warstwa i kurtka przeciwdeszczowa. Panorama obejmuje klify i otwarte morze Kanału La Manche. Co jeszcze w okolicy? Wzdłuż wybrzeża South Hams prowadzi szlak przybrzeżny, który łączy latarnię z wioskami Beesands i Torcross oraz zatoką Start Bay. To dobra baza na całodniową wędrówkę z przerwą na posiłek w jednej z nadmorskich miejscowości. Najczęstsze pytania Kto jest właścicielem latarni Start Point? Trinity House, brytyjska instytucja odpowiedzialna za oznakowanie nawigacyjne wybrzeży Anglii i Walii. Czy latarnia jest nadal czynna? Tak. Od 1993 roku pracuje automatycznie i jest zdalnie nadzorowana z centrum w Essex. Czy latarnia jest zabytkiem? Tak, wpisano ją w 1991 roku do rejestru Historic England jako obiekt Grade II. Czy to ta sama latarnia co Start Point na Orkadach? Nie. Na wyspie Sanday na Orkadach stoi inna latarnia o tej samej nazwie; ta opisana tutaj leży w Devon w południowej Anglii.

Lady Isle Lighthouse

Troon

Lady Isle Lighthouse to latarnia morska na bezludnej wysepce Lady Isle w zatoce Firth of Clyde, około trzech kilometrów na południowy zachód od portowego miasta Troon w hrabstwie South Ayrshire w Szkocji. Zobaczysz ją głównie z brzegu lub z wody, bo na samą wyspę turyści nie wchodzą. Co to za latarnia? Latarnię zbudował Northern Lighthouse Board w latach 1902–1903 według projektu Davida Alana i Charlesa Stevensonów, z rodziny słynnych szkockich budowniczych latarni. Światło zapaliło się 27 stycznia 1903 roku. Powstało na prośbę właściciela portu w Troon, kolei Glasgow & South-Western, oraz kapitanów statków. Miała ostrzegać przed skałami wokół wyspy i prowadzić jednostki do portów Troon i Irvine. Wieża ma niespotykaną konstrukcję: cztery przylegające do siebie betonowe przypory tworzą w rzucie krzyż. Według rejestru zabytków ma do 19 metrów wysokości. Początkowo świeciła gazem, około 1943 roku przestawiono ją na acetylen, a około 2004 roku zasilanie przejęły panele słoneczne. Co jeszcze jest na wyspie? W pobliżu latarni, jakieś 75 metrów na wschód, stoi starsza kamienna stawa nawigacyjna, jedna z dwóch wzniesionych około 1776 roku przez miasto Glasgow. Dawniej na wyspie stała też kaplica pod wezwaniem św. Marii, a na wysepce wypływa źródło słodkiej wody. Latarnia i stawa mają od grudnia 2020 roku status zabytku kategorii B (Historic Environment Scotland). Czy można wejść na wyspę? Nie. Lady Isle jest własnością prywatną, a wyspa służyła przez lata jako ostoja ptaków morskich, dlatego nie ma tu regularnego dostępu dla zwiedzających. Latarnia jest automatyczna i nie ma wycieczek z wejściem do wnętrza. Warto też wiedzieć, że wcześniej istniała oferta noclegu w latarni, ale nie traktuj jej jako dostępnej atrakcji turystycznej bez sprawdzenia aktualnych warunków u organizatora. Jak ją zobaczyć? Najprościej z linii brzegowej w okolicach Troon i Barassie, w dobrą pogodę, najlepiej z lornetką. Wyspa leży na trasie rejsów po Firth of Clyde, więc można ją obejrzeć także z pokładu statku. Dojazd do Troon jest łatwy: miasto ma stację kolejową na trasie z Glasgow i Ayr. Kiedy się wybrać? Widoczność jest najlepsza w pogodne dni, a długie letnie wieczory dają dobre światło do zdjęć. Z plaży latarnia jest niewielką sylwetką na horyzoncie, więc przydaje się teleobiektyw. Najczęstsze pytania Czy mogę wylądować na Lady Isle? Nie, wyspa jest prywatna i niedostępna dla odwiedzających. Kto zaprojektował latarnię? David Alan i Charles Stevensonowie, a zbudował ją Northern Lighthouse Board w 1903 roku. Czy latarnia działa? Tak, jest zautomatyzowana i zasilana energią słoneczną. Gdzie najlepiej ją zobaczyć? Z wybrzeża w okolicy Troon albo podczas rejsu po Firth of Clyde.

Portishead Point lighthouse

Portishead

Latarnia Portishead Point stoi na cyplu Battery Point w Portishead, nadmorskim mieście w hrabstwie Somerset w Anglii, tuż przy ujściu rzeki Severn. To niewysoka, czarna konstrukcja, która od 1931 roku pomaga w nawigacji statkom wpływającym do portu w Bristolu, a dziś jest też celem krótkiego spaceru z widokiem na wody Kanału Bristolskiego. Co to za latarnia? Oficjalnie obiekt nazywa się Portishead Point, ale mieszkańcy mówią o nim zwykle Battery Point, od nazwy cypla. Latarnię zbudowano w 1931 roku jako światło bezobsługowe, czyli automatyczne, bez stałej załogi. Wykonała ją firma Chance Brothers ze Smethwick. Wieża ma około 9 metrów wysokości i składa się z czarnego metalowego ostrosłupa osadzonego na betonowej podstawie. Jedno ze źródeł podaje rok 1930 jako datę uruchomienia światła, więc w literaturze zdarzają się niewielkie rozbieżności. Utrzymaniem latarni zajmuje się Bristol Port Company, czyli spółka zarządzająca portem. Konstrukcja jest po prostu pomocą nawigacyjną, a nie muzeum, więc do środka nie wejdziesz. Dlaczego w tym miejscu? Na wysokości Portishead statki przepływają bliżej brzegu niż w jakimkolwiek innym punkcie wybrzeża Wielkiej Brytanii. Nic dziwnego, że cypel od wieków miał znaczenie strategiczne. Stała tu elżbietańska wieża obserwacyjna, w czasie wojny domowej urządzono baterię, w epoce wiktoriańskiej powstały nadbrzeżne stanowiska artyleryjskie, a w obu wojnach światowych dołożono kolejne umocnienia. Stąd nazwa Battery Point, czyli „punkt baterii". Przy latarni stał też dzwon mgłowy, zamontowany razem z wieżą. Usunięto go pod koniec lat dziewięćdziesiątych z powodu obaw o stan konstrukcji. Dziś dzwon można obejrzeć przy Wyndham Way, niedaleko głównej ulicy Portishead. Jak dojść do Battery Point? Na cypel prowadzą schody zaczynające się obok otwartego basenu i kawiarni Lido Café. Druga opcja to ścieżka od strony dzielnicy Eastwood. Przy górnej części trasy rosną zarośla z norami borsuków, więc warto trzymać się wyznaczonej drogi. Wzdłuż trasy stoją ławki, a spacer jest krótki, więc w jedną stronę wystarczy zwykle kilkanaście minut. Na południe od latarni biegnie dalej nadmorska ścieżka w stronę Redcliffe Bay. Co zobaczysz na miejscu? widok na ujście Severn i, przy dobrej widoczności, na wybrzeże Walii, statki wpływające do portu i wypływające z niego, duży pomnik poświęcony marynarzom z przeszłości i współczesności, tablicę informacyjną w lesie z historią miejsca i opisem przyrody. Okolica jest popularna wśród wędkarzy, bo głęboka woda tuż przy brzegu sprzyja połowom dorsza. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora dnia z dobrą widocznością, bo wtedy widać drugi brzeg kanału. Zachody słońca nad wodą są popularnym celem wieczornych spacerów. Pamiętaj, że warunki na wodzie bywają ostre, a wiatr na odsłoniętym cyplu potrafi być silny, więc zabierz warstwę przeciwwiatrową. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni? Nie. To działająca pomoc nawigacyjna utrzymywana przez zarządcę portu, nie atrakcja z biletami. Oglądasz ją z zewnątrz. Czy można kąpać się przy Battery Point? Nie. Woda jest niebezpieczna z powodu silnych prądów i bardzo dużej różnicy między przypływem a odpływem, a pływanie jest tu zabronione. Gdzie zostawić samochód i skąd zacząć spacer? Najwygodniej zacząć przy basenie i Lido Café, skąd schody prowadzą na cypel. Szczegóły dotyczące parkingu sprawdź na miejscu lub na stronach miasta. Czy to ta sama latarnia co Black Nore? Nie. Black Nore Lighthouse to inny obiekt na brzegu Portishead, położony w innym miejscu wybrzeża. Portishead Point to latarnia na cyplu Battery Point.

Fladda Lighthouse

Cullipool

Latarnia Fladda to niewielka latarnia morska na wysepce w Sound of Luing, widoczna z wioski Cullipool na wyspie Luing w Argyll (Hebrydy Wewnętrzne, Szkocja). Wysepka należy do Slate Islands, czyli archipelagu dawnych łupkowych kamieniołomów, i leży około 1,8 km od brzegu Luing. To jeden z ładniejszych widoków na tym odcinku wybrzeża, ale do samej wieży nie wejdziesz. Gdzie leży latarnia Fladda? Fladda stoi na małej, płaskiej wyspie przy wschodnim brzegu Luing, w cieśninie łączącej Firth of Lorn z wodami na północ od Jury. Nazwa pochodzi ze staronordyjskiego i oznacza „płaską wyspę". Nie myl jej z inną wyspą Fladda, leżącą wśród Treshnish Isles, ani z wysepką przy Skye. Ta tutaj należy do Slate Islands, obok Seil i Easdale. Jak powstała i kto ją zbudował? Latarnię zaprojektowali David i Thomas Stevensonowie, słynni inżynierowie rodu budowniczych szkockich latarni. Zakończono ją w 1860 roku. Northern Lighthouse Board wykupiła wcześniej samą wyspę, by postawić tam znak nawigacyjny dla statków płynących wąskimi przejściami między wyspami. Załogę stanowiło dwóch dozorców. Zaopatrzenie i zmiany przewozili łodzią mieszkańcy Luing, a wodę pitną trzeba było sprowadzać z lądu. Z Cullipool wywodziła się rodzina MacLachlanów, która obsługiwała stację, a jej potomkowie do dziś prowadzą lokalną przeprawę promową Cuan. Co zmieniło się po 1956 roku? W 1956 roku latarnię zautomatyzowano i wycofano dozorców. Była drugą dużą latarnią NLB, w której to zrobiono. Światło zasilano wtedy gazem i sterowano z Edynburga, a w 1989 roku zamieniono je na zasilanie słoneczne. Fladda ma od tamtej pory status światła mniejszego. Domki dozorców sprzedano i są teraz własnością prywatną. Co zobaczysz i gdzie? Z brzegu Luing, szczególnie w Cullipool: sylwetka latarni na tle cieśniny i wysp Firth of Lorn. Najlepiej oglądać ją przy dobrej widoczności, rano lub przed zachodem słońca. W Atlantic Islands Centre w Cullipool: dawna optyka latarni oraz opowieści o dozorcach i życiu na wyspie. Centrum otwarto w maju 2015 roku. Cullipool: wieś z rzędem białych domków robotniczych po łupkowym przemyśle, dobra baza na spacer po Luing. Jak dotrzeć? Na Luing dostaniesz się promem z Cuan na Seil, krótką przeprawą przez Cuan Sound. Seil połączona jest z lądem mostem, który prowadzi drogą z okolic Oban. Z przystani promowej do Cullipool jedziesz kilka kilometrów drogą przez wyspę. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni Fladda? Nie. Wieża jest zamknięta dla zwiedzających, a domki dozorców są prywatne. Latarnię ogląda się z brzegu Luing. Skąd najlepiej widać latarnię? Z okolic Cullipool, położonej naprzeciwko wysepki, w odległości około 1,8 km. Czy latarnia nadal działa? Tak. To czynne światło zarządzane przez Northern Lighthouse Board, zasilane energią słoneczną od 1989 roku. Gdzie obejrzeć dawną optykę latarni? W Atlantic Islands Centre w Cullipool, gdzie znajdziesz też materiały o dozorcach i historii latarni.

Dover Breakwater West End light

Dover

Dover Breakwater West End light to biała, żeliwna latarnia morska stojąca na zachodnim krańcu Południowego Falochronu w porcie Dover w hrabstwie Kent. W dokumentach zabytkowych występuje też jako West Head Light. Wraz ze światłem na Admiralty Pier wyznacza zachodnie wejście do portu, przez które przepływają promy kursujące przez kanał La Manche. Czym jest ta latarnia? Latarnia należy do Południowego Falochronu (Southern Breakwater), wzniesionego między 1898 a 1909 rokiem według projektu firmy Coode, Son and Mathews. Falochron ma około 1,3 km długości i leży jako samodzielna wyspa między Admiralty Pier a Eastern Arm. Opisuje się go jako pierwszy sztuczny port zbudowany w XX wieku. Bloki betonowe ważą od 26 do 42 ton, a nad poziomem wody pokrywa je granit. Sama latarnia ma cylindryczną podstawę i cztery kondygnacje, zwężające się od drugiej w górę. Wokół kopulastej lampy biegnie zewnętrzna galeryjka na zakrzywionych wspornikach. Wysokości źródła nie podają, więc jej tu nie zgadujemy. Co jeszcze znajduje się na zachodnim końcu falochronu? Pod latarnią i wokół niej stoi bateria obronna: płaskodachowe koszary i magazyny amunicji, a nad nimi betonowe stanowiska artyleryjskie. Armaty usunięto, ale zachowały się wyposażenie z początku XX wieku i malowidła na ścianach. Druga latarnia falochronu, Knuckle Light, stoi mniej więcej trzy czwarte drogi wzdłuż konstrukcji, tam gdzie wschodni koniec skręca na północ. Dlaczego to miejsce jest ważne? Falochron pełnił funkcję schronienia dla okrętów podczas obu wojen światowych, także w 1940 roku w czasie ewakuacji z Dunkierki. Obiekt wpisano na listę zabytków w stopniu II (Grade II) 16 grudnia 2009 roku, razem z latarniami Knuckle i West Head (Historic England, wpis 1393607). Jak zobaczyć latarnię? Falochron jest częścią działającego portu zarządzanego przez Dover Harbour Board, więc to nie atrakcja z wejściem dla turystów. Najlepiej obejrzeć ją z wody, z pokładu promu wpływającego do portu lub wypływającego z niego, albo z brzegu w okolicy portu, patrząc na zachód. Współrzędne: 51,11315 N, 1,32997 E. Najczęstsze pytania Czy mogę wejść na falochron i do latarni? Nie ma swobodnego wstępu. Falochron leży w strefie portowej, a latarnia jest obiektem żeglugowym, nie muzeum. Czy latarnia jest zabytkiem? Tak. Jest elementem Południowego Falochronu wpisanego w 2009 roku do rejestru w stopniu II. Jak odróżnić ją od latarni na Admiralty Pier? Admiralty Pier to osobna konstrukcja z własną latarnią z 1908 roku. West End light stoi na wyspowym falochronie leżącym na zewnątrz, na jego zachodnim końcu. Kiedy najlepiej ją zobaczyć? Przy przeprawie promowej w dzień, gdy dobrze widać biały żeliwny korpus. Po zmroku wskazuje ją światło nawigacyjne.

Cromer Lighthouse

North Norfolk

Latarnia morska Cromer stoi na wzgórzu na południowy wschód od centrum miasteczka Cromer, na wybrzeżu hrabstwa Norfolk we wschodniej Anglii. To czynna latarnia, którą zarządza Trinity House, a jej ośmioboczna wieża jest jednym z charakterystycznych punktów północnonorfolkskiego wybrzeża. Co to za latarnia? Obecna wieża powstała w 1833 roku z inicjatywy Trinity House i stanęła na Cromer Ridge, pagórkowatym pasie wzdłuż wybrzeża. Poprzedniczka, ceglana latarnia z 1719 roku, wzniesiona przez Edwarda Browne'a z Ipswich, została utracona w wyniku erozji klifu. Jeszcze wcześniejsza wieża w Cromer, z patentu z 1669 roku, nigdy nie została porządnie zapalona, bo jej właściciel nie miał pieniędzy na utrzymanie ognia. Mimo to stała na mapach jako znak nawigacyjny. Jak wysoka jest wieża? Wieża ma około 18 m wysokości, ale dzięki położeniu na wzniesieniu światło znajduje się na wysokości około 84 m n.p.m. Tak duża różnica to powód, dla którego latarnię widać z dużej odległości zarówno od strony morza, jak i z okolicznych dróg. Źródła podają nieco różne liczby, dlatego warto traktować te wartości jako przybliżone. Co zmieniało się w XX i XXI wieku? W 1958 roku latarnię przestawiono na zasilanie elektryczne. W czerwcu 1990 roku ją zautomatyzowano, więc nie mieszka w niej już obsługa. Według Wikipedii w 2025 roku dotychczasowy układ soczewek bębnowych, używany od 1958 roku, zastąpiono źródłem LED. Czy latarnia jest zabytkiem? Tak. Obiekt jest wpisany na listę Historic England jako budynek zabytkowy kategorii II (Grade II, numer wpisu 1171781), od 21 stycznia 1977 roku. Adres w rejestrze to Overstrand Road w Cromer. Jak dotrzeć i kiedy przyjechać? Latarnia leży na przedmieściach Cromer, przy drodze w stronę Overstrand, więc do centrum miasteczka z molo jest stąd niedaleko. Najlepiej połączyć wizytę ze spacerem po klifowym odcinku wybrzeża. Wnętrze działającej latarni nie jest standardową atrakcją, dlatego przed przyjazdem sprawdź aktualne informacje na stronie Trinity House. Sama wieża jest dobrze widoczna z zewnątrz o każdej porze roku, a najlepsze zdjęcia wychodzą przy czystym niebie. Najczęstsze pytania W jakim roku zbudowano obecną latarnię w Cromer? W 1833 roku, przez Trinity House. Kto zarządza latarnią? Trinity House, brytyjska instytucja odpowiedzialna za pomoc nawigacyjną na morzu. Czy latarnia jest obiektem zabytkowym? Tak, ma status Grade II w rejestrze Historic England od 1977 roku. Czy w latarni mieszka latarnik? Nie. Od 1990 roku działa automatycznie. Dlaczego poprzednia latarnia zniknęła? Wcześniejsza wieża padła ofiarą erozji klifu, która do dziś jest problemem na wybrzeżu Norfolk.

Eddystone Lighthouse

Latarnia morska Eddystone stoi na skalistej rafie Eddystone Rocks, kilkanaście kilometrów na południowy zachód od Rame Head, u wybrzeży Plymouth (Devon i Kornwalia, Anglia). Obecna wieża jest czwartą w tym miejscu, a do dziś pracuje jako znak nawigacyjny na jednym z najniebezpieczniejszych odcinków Kanału La Manche. Dlaczego w tym miejscu postawiono aż cztery wieże? Rafa leży tuż pod powierzchnią wody na trasie statków wpływających do portu w Plymouth. Fale uderzające w skały od otwartego Atlantyku niszczyły kolejne budowle, więc każda następna konstrukcja była wynikiem wyciągania wniosków z porażek poprzedniczki. Jak wyglądały kolejne latarnie? Wieża Winstanleya. Pierwszą, drewnianą latarnię zbudował Henry Winstanley. Zapalono ją 14 listopada 1698 roku. W 1703 roku zniszczył ją sztorm, a razem z nią zginął jej konstruktor. Wieża Rudyerda. Następną, również drewnianą, wzniósł John Rudyerd, a jej budowę ukończono około 1709 roku. Pożar, który wybuchł w lampie, strawił ją w 1755 roku. Wieża Smeatona. Trzecią zaprojektował inżynier John Smeaton. Zbudowano ją z kamienia, a jej kształt i technika łączenia bloków wpłynęły na późniejsze latarnie na całym świecie. Jest też ważnym etapem w historii zastosowania betonu w budownictwie. Wieża Douglassa. Obecną latarnię zaprojektował James Douglass, wykorzystując rozwiązania Smeatona rozwinięte przez Roberta Stevensona. Po raz pierwszy zaświeciła w 1882 roku. Kto dziś zarządza latarnią? Obiekt prowadzi Trinity House, brytyjska instytucja odpowiedzialna za oznakowanie nawigacyjne. W 1982 roku latarnię zautomatyzowano; była pierwszą latarnią Trinity House przestawioną na pracę bez załogi. Na rafę nie wchodzi się jako turysta, ale wieżę widać z lądu przy dobrej pogodzie. Co zobaczysz w Plymouth? Kamienna część wieży Smeatona została rozebrana po wybudowaniu nowej latarni i odtworzona na Plymouth Hoe, gdzie stoi jako pomnik i muzeum. To najlepsze miejsce, żeby poznać historię Eddystone z bliska. Wejście na szczyt to około 93 stopni, strome drabiny i niskie sufity, więc dostęp dla osób z niepełnosprawnościami jest bardzo ograniczony. Z góry, przy czystym powietrzu, widać na horyzoncie obecną latarnię Eddystone. Bilet dla dorosłych kosztował w ostatnich informacjach około 8 funtów (7 funtów przy rezerwacji online); ostatnie wejście o 16:30. Kiedy przyjechać? Wieża Smeatona działa sezonowo. W 2026 roku jesienią jest otwarta w weekendy do 25 października, a od 27 października do 1 listopada od wtorku do niedzieli, potem do końca sezonu zamknięta. W sezonie letnim godziny to zwykle 10:00–17:00, od wtorku do niedzieli. Przed wizytą sprawdź aktualny grafik na stronie The Box Plymouth. Widoczność horyzontu jest najlepsza w pogodne, bezwietrzne dni. Najczęstsze pytania Czy można zwiedzić samą latarnię Eddystone na skałach? Nie, to działający obiekt nawigacyjny na rafie, obsługiwany automatycznie przez Trinity House. Turyści oglądają ją z daleka albo zwiedzają odbudowaną wieżę Smeatona w Plymouth. Która wieża stoi na rafie obecnie? Czwarta, zaprojektowana przez Jamesa Douglassa i uruchomiona w 1882 roku. Gdzie jest wieża Smeatona? Na Plymouth Hoe, w mieście Plymouth. Jej górna część została tam przeniesiona po zastąpieniu jej nową latarnią. Czy latarnia ma załogę? Nie. Od 1982 roku pracuje automatycznie.

Holburn Head Lighthouse

Scrabster

Holburn Head Lighthouse (często pisana także Holborn Head) stoi na skalistym przylądku tuż obok Scrabster, przy Thurso w hrabstwie Caithness, na północnym wybrzeżu Szkocji. Przylądek zamyka od zachodu zatokę Thurso Bay i wychodzi prosto na wody Atlantyku i Pentland Firth. Co to za latarnia i kto ją zbudował? Projekt przygotowali inżynierowie David i Thomas Stevensonowie, rodzina słynąca z budowy szkockich latarni morskich. Zgodę Board of Trade wydano w 1859 roku, ale z powodu kosztów prace ruszyły dopiero w 1861. Światło zapalono w 1862 roku (według rejestru Highland HER – w 1863). Wieża ma około 17 metrów i kosztowała 3900 funtów, a Board of Trade pytał wówczas o wysokość rachunku. Konstrukcja jest nietypowa: wieża jest wbudowana w dom latarnika, w tzw. modelu szkolnego budynku. Dlatego latarnia wygląda bardziej jak solidny dom z wieżą niż samotna kolumna na skale. Jaka jest jej historia w skrócie? Latarnia świeciła od 1862 do 2003 roku. W 1988 roku zautomatyzowano ją i wycofano latarników. W 2003 roku uznano, że światło nie jest już potrzebne, i oficjalnie wyłączono je z eksploatacji. Według rejestru Canmore w czasie II wojny światowej obiekt bombardowały niemieckie samoloty, jednak budynki nie ucierpiały. Od 28 listopada 1984 roku obiekt figuruje w rejestrze Historic Environment Scotland jako zabytek kategorii B (LB14952). Ochroną objęto latarnię z domem latarnika; nowszy dom latarnika na południowy zachód od niej jest z wpisu wyłączony. Czy można wejść do środka? Nie, to nie jest obiekt muzealny. Dawne mieszkania latarników i wieżę przekształcono w prywatny dom, odnowiony zgodnie z wymogami wpisu kategorii B. Latarnię ogląda się więc z zewnątrz, a sam przylądek to dobre miejsce na krótki spacer z widokiem na zatokę i morze. Jak dotrzeć? Latarnia leży przy Scrabster, porcie na zachód od Thurso, skąd odpływają promy na Orkady. Dojazd z Thurso zajmuje kilka minut samochodem, dlatego łatwo połączyć wizytę z oczekiwaniem na prom lub z przejazdem szlakiem North Coast 500. Współrzędne: ok. 58,615 N, 3,54 W. Kiedy przyjechać? Przylądek jest odkryty, więc pogoda decyduje o wrażeniach. Pogodny dzień daje najlepszy widok na Thurso Bay i Pentland Firth; przy silnym wietrze, częstym na tym wybrzeżu, ubierz się ciepło i uważaj przy krawędzi klifów. Latem dni są długie, więc światło sprzyja zdjęciom do późnego wieczora. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował latarnię Holburn Head? David i Thomas Stevensonowie, szkoccy inżynierowie latarni morskich. Czy latarnia nadal działa? Nie. Zautomatyzowano ją w 1988 roku, a w 2003 roku wycofano ją z eksploatacji. Czy można ją zwiedzać w środku? Nie, budynek jest prywatnym domem. Z zewnątrz oglądasz go z okolic przylądka. Jak nazywa się ta latarnia w źródłach? Spotkasz zapisy Holburn Head i Holborn Head; chodzi o ten sam obiekt przy Scrabster.

Pharos Lighthouse

Fleetwood

Pharos Lighthouse w Fleetwood to wysoka latarnia z czerwonego piaskowca, która wyrasta między domami w centrum miasta w hrabstwie Lancashire w Anglii. Zapalono ją w 1840 roku jako jedną z dwóch latarni prowadzących statki do ujścia rzeki Wyre. Dziś jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów Fleetwood. Czym jest Pharos Lighthouse? Pharos, w rejestrze zabytków figurujący jako Upper Lighthouse (górna latarnia), stoi przy Pharos Place, w zwykłej zabudowie mieszkalnej, a nie na brzegu morza. To rzadkość: czynna latarnia otoczona ulicą szeregowych domów. Wieża ma około 28 metrów wysokości, cylindryczny trzon i ośmioboczne zwieńczenie z lampą. Od 1978 roku jest budynkiem zabytkowym w klasie II (Grade II, wpis Historic England nr 1072397). Kto ją zaprojektował i po co powstała? Fleetwood zaplanowano w latach 30. XIX wieku jako nowy port i kurort. Latarnię przypisuje się Decimusowi Burtonowi, architektowi miasta; część źródeł wymienia obok niego kapitana H. M. Denhama, który odpowiadał za stronę nawigacyjną. Budowa trwała w latach 1836–1840. Obie latarnie zapalono 1 grudnia 1840 roku. Czym różni się od Lower Lighthouse? Pharos tworzy parę z niższą Lower Lighthouse (Beach Lighthouse), stojącą na plaży przy promenadzie i mierzącą około 13 metrów. Gdy żeglarze widzieli oba światła w jednej linii, wiedzieli, że wpływają kanałem we właściwy sposób. Nie myl więc obiektów: wysoka wieża wśród domów to Pharos, niska przy morzu to Lower Lighthouse. Co zobaczysz na miejscu? Latarnię ogląda się z zewnątrz. Ciepły czerwony kamień, proporcje wieży i kontrast z otaczającymi domkami dobrze wypadają na zdjęciach, zwłaszcza w świetle popołudniowym. Wnętrze zwykle nie jest udostępniane zwiedzającym. Jak dotrzeć? Latarnia leży w centrum Fleetwood, więc dojdziesz do niej pieszo z głównych ulic miasta w kilka minut. Z Blackpool dojedziesz tu tramwajem nadmorskim, który kończy trasę we Fleetwood. Dobrym pomysłem jest połączenie wizyty ze spacerem na promenadę i do Lower Lighthouse oraz do portu. Najczęstsze pytania Czy można wejść do środka Pharos Lighthouse? Zwykle nie. Latarnia jest dostępna głównie z zewnątrz i tylko okazjonalnie otwierana. Ile ma wysokości? Około 28 metrów, a źródła podają wartości od 27 do 29 metrów. Czy to ta sama latarnia co Lower Lighthouse? Nie. Lower Lighthouse stoi na plaży i jest niższa; razem tworzyły parę świateł nawigacyjnych. Czy latarnia jest zabytkiem? Tak, ma status Grade II od 1978 roku.

Dunollie Lighthouse

Oban

Latarnia Dunollie (Dunollie Lighthouse) to niewielka kamienna latarnia morska na północnym brzegu zatoki w Oban, w regionie Argyll and Bute w zachodniej Szkocji. Stoi na brzegu przy drodze Ganavan Road, około 400 metrów na południe od zamku Dunollie, i wyznacza północne wejście do zatoki Oban oraz do cieśniny Sound of Kerrera. Czym jest latarnia Dunollie? To jedna z najmniejszych latarni w Szkocji. Okrągła wieża ma około 6 metrów wysokości i zbudowano ją z ciemnego kamienia typu whinstone, który dobrze komponuje się ze skalistym wybrzeżem. Surowa, wiejska w wyglądzie bryła z lekko pochylonymi ścianami wygląda raczej jak mała baszta niż typowa latarnia. Obiekt nie jest zamkiem ani muzeum, to czynna pomoc nawigacyjna. Jaka jest historia latarni? Pod koniec XIX wieku port w Oban rozrastał się dzięki żegludze handlowej i wycieczkowej, a wejście od północy wymagało lepszego oznakowania. Zarząd Latarni Północnych (Northern Lighthouse Board) odrzucił wniosek z 1886 roku, ale zaproponował budowę światła w pobliżu zamku Dunollie, utrzymywanego przez lokalny zarząd portu. Latarnię wzniesiono w latach 1891–1892 według projektu inżynierów Davida A. i Charlesa Stevensonów, z rodziny słynnych szkockich budowniczych latarni. Pierwszy raz zapaliła się 13 lutego 1892 roku i zasilał ją gaz z miejskiej sieci Oban. W 1979 roku dodano ekrany kolimacyjne, które pomagają żeglarzom odróżnić kolorowe sektory światła. Dziś instalację zasilają panele słoneczne. Dlaczego jest wpisana na listę zabytków? Historic Environment Scotland wpisał latarnię w grudniu 2020 roku do rejestru obiektów zabytkowych w kategorii C. Za wyjątkowe uznano rustykalne murowanie z whinstone, rzadkie wśród latarni Stevensonów, oraz prostokątne szyby latarni, nietypowe dla świateł tego zarządu. Zabytkowa jest sama wieża; metalowe barierki wokół niej są wyłączone z wpisu. Jak światło działa dziś? Latarnia nadaje dwa błyski co 6 sekund, w sektorach białym i czerwonym, o zasięgu około 8 mil morskich. Warto zobaczyć ją po zmroku, gdy światło widać nad wodą zatoki. Jak dotrzeć i co zobaczyć w okolicy? Latarnia leży przy nadmorskiej drodze na północ od centrum Oban, więc dojdziesz tu pieszo wzdłuż wybrzeża. W pobliżu znajdziesz zamek Dunollie i muzeum Dunollie, widoki na wyspę Kerrera oraz kolejne odcinki nadbrzeża w stronę plaży Ganavan. Najlepszą porą na zdjęcia jest wieczór, kiedy słońce zachodzi nad Sound of Kerrera. Najczęstsze pytania Czy można wejść do środka latarni? Nie. To czynny obiekt nawigacyjny, który ogląda się z zewnątrz, z nadbrzeża. Czy wstęp jest płatny? Nie, latarnię widać z publicznej drogi nadbrzeżnej i oglądanie jej nic nie kosztuje. Czy latarnia to część zamku Dunollie? Nie. To osobny obiekt, który stoi w odległości około 400 metrów od zamku. Zamek i muzeum zwiedza się oddzielnie. Kiedy została zbudowana? Prace trwały w latach 1891–1892, a światło po raz pierwszy zapaliło się 13 lutego 1892 roku.

New Quay

Teignbridge

New Quay w Teignmouth (dystrykt Teignbridge, hrabstwo Devon, Anglia) to historyczne nabrzeże portowe z 1820 roku, które pierwotnie służyło do załadunku granitu przeznaczonego dla Londynu. Dziś to spokojny fragment nadbrzeża nad ujściem rzeki Teign, wpisany na listę zabytków Anglii. Czym jest New Quay w Teignmouth? To kamienne nabrzeże przy ulicy New Quay Street, w pobliżu ujścia Teign do kanału La Manche. Historic England umieszcza je w rejestrze National Heritage List for England w kategorii Grade II, czyli obiektów szczególnie cennych. Nie myl go z innymi miejscami o tej samej nazwie: New Quay w Ceredigion w Walii to nadmorski kurort, a w zachodnim Devonie, nad rzeką Tamar, leży opuszczona osada górnicza o podobnej nazwie. Skąd się wzięło nabrzeże? Nabrzeże zbudowano w 1820 roku z inicjatywy George'a Templera ze Stover, właściciela ziemskiego związanego z regionem Teign. Wykorzystano granit z kamieniołomów Haytor na Dartmoorze oraz wapień z okolic Plymouth. Surowiec spływał w dół rzeki, a stąd statkami płynął do Londynu, gdzie granit szedł na budowę nowego mostu londyńskiego. Dziewiętnastowieczny przewodnik po hrabstwie potwierdza, że Teignmouth eksportował wtedy granit z Haytor oraz glinkę ceramiczną z okolic Kingsteignton, a obszerne nabrzeże powstało właśnie po to, by obsługiwać te ciężkie ładunki. Według opisu zabytku konstrukcja ma około 40 metrów szerokości i wchodzi w wodę na mniej więcej 50 metrów. Co zobaczysz na miejscu? Masywne, kamienne nabrzeże, które pokazuje skalę dawnego handlu towarami masowymi. Przy nabrzeżu stoi pub New Quay Inn wraz z tylnym magazynem; ten zespół również jest wpisany do rejestru zabytków jako Grade II i pochodzi z tego samego okresu. Widok na estuarium Teign, łodzie i życie portowe Teignmouth. Obiekt jest częścią miasta, a nie biletowaną atrakcją, więc zwiedza się go z zewnątrz, podczas spaceru po nabrzeżu. Wnętrz zabytkowych budynków nie zwiedza się; pub działa jak zwykły lokal. Jak dotrzeć? Teignmouth leży na linii kolejowej wzdłuż wybrzeża Devonu, a stacja znajduje się w centrum, w pobliżu nabrzeża, więc z dworca dojdziesz pieszo. Autem dojedziesz z Exeter przez Dawlish albo od strony Newton Abbot; parkingi w mieście są płatne, a zasady zmieniają się, więc sprawdź oznaczenia na miejscu. Współrzędne obiektu to około 50,544 N, 3,499 W. Kiedy przyjechać? Nabrzeże można oglądać o każdej porze roku. Najwygodniejszy jest ciepły sezon, od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy dłuższe dni sprzyjają spacerom po porcie i plaży. Zimą wieje silniej, ale miasto pozostaje otwarte, a pub i kawiarnie działają. Najczęstsze pytania Czy wstęp na New Quay jest płatny? Nie ma biletu: to publiczny fragment nabrzeża w mieście. Płatne mogą być jedynie parkingi i usługi w okolicy. Czy to to samo co New Quay w Walii? Nie. Walijskie New Quay leży w hrabstwie Ceredigion nad zatoką Cardigan. Opisywane tu nabrzeże jest w Teignmouth w Devonie. Do czego służyło nabrzeże? Do załadunku granitu z Haytor na statki. Kamień z Dartmooru popłynął do Londynu, gdzie używano go przy budowie mostu. Czy można wejść do pubu i magazynu? Pub New Quay Inn jest zwykłym lokalem gastronomicznym i obowiązują jego godziny otwarcia. Magazyn z tyłu jest częścią zabytkowego zespołu; traktuj go jako obiekt do oglądania z zewnątrz.

Latarnia morska Smalls

Marloes

Latarnia morska Smalls to najdalej wysunięta w morze latarnia zarządzana przez Trinity House. Stoi na skalnej rafie The Smalls, około 27 km (ok. 20 mil morskich) od wybrzeża Pembrokeshire w Walii. Za punkt odniesienia dla wybrzeża służy gmina Marloes and St Brides, do której formalnie przypisano obiekt. Wieża jest wpisana przez Cadw na listę zabytków Walii (stopień II) i uznawana za narodowy zabytek kraju. Czy można tu dotrzeć? Nie jak do zwykłej atrakcji. Latarnia stoi na otwartym morzu, nie ma tu plaży, mola dla odwiedzających ani regularnych zwiedzań. Zarządza nią Trinity House i pełni funkcję czynnej pomocy nawigacyjnej. Z lądu w Marloes ani w Martin's Haven nie ma pewności, że ją dostrzeżesz: odległość jest duża, a zasięg widzialności zależy od pogody i przejrzystości powietrza. W zestawieniu źródeł nie znaleźliśmy potwierdzenia regularnych rejsów, które do niej dopływają. Park Narodowy Wybrzeża Pembrokeshire opisuje ten rejon jako miejsce rekreacji morskiej, w tym rejsów przyrodniczych, żeglarstwa i nurkowania, ale nie podaje operatorów. Jeśli zależy Ci na zobaczeniu latarni z bliska, pytaj lokalnych armatorów o aktualną ofertę i warunki pogodowe. Jak powstała latarnia? Pierwszą konstrukcję zaprojektował Henry Whiteside, liverpoolski wytwórca instrumentów muzycznych. Drewniany budynek na palach złożono najpierw próbnie w Solvie zimą 1775-76, a potem przewieziono na rafę. Stał około 80 lat i był znany z trudnych warunków życia załogi. Obecna wieża powstała z kamienia pod nadzorem inżyniera Jamesa Walkera, a pierwszy kamień położono w 1858 roku. Pierwszy raz zapaliła się w 1861 roku, a jej projekt wzorowano na słynnej wieży Eddystone Johna Smeatona. W 1978 roku nad lampą zamontowano lądowisko dla helikopterów, a w 1987 roku latarnię zautomatyzowano, więc obecnie nikt tu na stałe nie mieszka. Co warto wiedzieć o historii? Smalls zapisała się w historii dramatycznym epizodem z początku XIX wieku. Według relacji z epoki jeden z dwóch dozorców zmarł podczas sztormu, a drugi, obawiając się oskarżeń, przez długi czas nie rozstawał się z ciałem towarzysza. Wydarzenie przyczyniło się do tego, że latarnie obsadzano większą liczbą dozorców. Kiedy najlepiej patrzeć w stronę Smalls? Wybierz dzień o dobrej widoczności, po deszczu lub przy wyraźnym horyzoncie, najlepiej z klifów w okolicach Marloes i Martin's Haven. Lornetka lub luneta bardzo pomagają. Admiralicja w opisie z 1870 roku podawała, że światło było widoczne przy dobrej pogodzie z odległości około 15 mil. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni Smalls? Nie. To czynny obiekt Trinity House na rafie wśród morza, bez ruchu turystycznego. Gdzie leży latarnia? Na rafie The Smalls, ok. 27 km od wybrzeża Pembrokeshire w Walii, w pobliżu wysp Skomer i Grassholm. Kiedy ją zbudowano? Obecna kamienna wieża została ukończona i zapalona w 1861 roku. Poprzednia, drewniana, służyła około 80 lat. Czy jest automatyczna? Tak, od 1987 roku. Od 1978 roku nad lampą działa lądowisko helikopterów.

Hyskeir Lighthouse

Latarnia Hyskeir (gaelicko Oigh-sgeir) stoi na malutkiej, niezamieszkanej wyspie w Hebrydach Wewnętrznych, w szkockich Highlands. Biała wieża o wysokości 39 metrów od 1904 roku wyznacza południowy kraniec cieśniny The Minch. Gdzie leży Hyskeir? Wyspa leży na otwartym morzu, około 10 km na południowy zachód od Canny i około 14 km na zachód od Rùm. Współrzędne to mniej więcej 56,97 N i 6,68 W. Nie ma tu stałych mieszkańców, a sama latarnia jest obiektem technicznym, więc to cel dla miłośników latarń morskich i żeglarzy, a nie punkt na zwykłej trasie zwiedzania. Najlepiej obejrzeć ją z pokładu łodzi albo z wysp w okolicy, na przykład z Canny. Po co ją zbudowano? Światło ostrzega statki przed trzema zagrożeniami: skałami Mills Rocks, wyspą Canna oraz samym Hyskeir. Latarnię zaprojektowali inżynierowie David Alan i Charles Alexander Stevensonowie, przedstawiciele słynnej rodziny budowniczych szkockich latarni. Wykonawcą była firma D & J MacDougall z Oban. Prace zakończono w 1904 roku. Co jest wyjątkowego w tej latarni? Wieża należy do nielicznych w Szkocji, które nadal mają oryginalną soczewkę hiperradialną, czyli bardzo dużą soczewkę Fresnela. Moc światła podaje się na około 788 000 kandeli. Elektryczność doprowadzono tu w 1959 roku. Jak wyglądało życie latarników? Rodziny latarników mieszkały w Oban, gdzie w 1904 roku wzniesiono osiedle dla personelu. Na wyspie obowiązywały miesięczne dyżury. Od lat 70. XX wieku zmiany dowożono helikopterem, dla którego urządzono lądowisko, a ciężkie zaopatrzenie wciąż płynęło statkiem. Zimą 1980 roku sztorm wstrzymał dostawy oleju i zapasów starczyło zaledwie na około dwa dni. W 1974 roku latarnię odwiedził Moderator Kościoła Szkocji, a w 1994 roku przypłynęli tu John McCarthy i Sandi Toksvig, kręcąc książkę i film dokumentalny. Peter Hill, dawny latarnik, opisał swoje doświadczenia w pamiętniku „Stargazing” z 2003 roku. Kto dziś zarządza latarnią? Latarnia należy do Northern Lighthouse Board. Ostatni latarnicy opuścili ją w marcu 1997 roku, gdy światło zautomatyzowano, co uczyniło ją jedną z ostatnich zautomatyzowanych latarni w Szkocji. Dziś pracą światła steruje się zdalnie z siedziby w Edynburgu. Kiedy się wybrać? Wyprawy w rejon Hebrydów najlepiej planować od późnej wiosny do początku jesieni, gdy morze jest spokojniejsze, a dni dłuższe. Pogoda na Minch zmienia się szybko, więc rejsy zależą od wiatru i fali. Najczęstsze pytania Czy można zwiedzać latarnię Hyskeir? To czynny obiekt Northern Lighthouse Board na niezamieszkanej wyspie. Zwykle ogląda się ją z wody, a ewentualny pobyt na wyspie wymaga wcześniejszego ustalenia zasad z organizatorem rejsu. Kto zbudował latarnię? Zaprojektowali ją David Alan i Charles Alexander Stevensonowie, a zbudowała firma D & J MacDougall z Oban w 1904 roku. Czy w latarni nadal pracują latarnicy? Nie. Latarnię zautomatyzowano w 1997 roku i jest zdalnie monitorowana z Edynburga. Jak wysoka jest wieża? Ma 39 metrów (128 stóp) i ostrzega przed skałami Mills Rocks, Canną i samą wyspą Hyskeir.

St Catherine's Point light

Fowey

St Catherine's Point light to niewielka latarnia morska na cyplu przy ujściu rzeki Fowey w Kornwalii, tuż przy miasteczku Fowey. Nie ma nic wspólnego ze znacznie bardziej znaną latarnią St Catherine's na wyspie Wight — to zupełnie inne miejsce, na południowym wybrzeżu Kornwalii, przy wejściu do portu. Czym jest ta latarnia? Wieżyczka stoi na skraju klifu u wejścia do zatoki portowej i wskazuje statkom drogę do Fowey. Powstała w 1904 roku, a po raz pierwszy zapaliła się w styczniu 1905 roku. Od początku działała bez stałej obsady. Około 1946 roku światło zelektryfikowano. W 2002 roku dzierżawę obiektu wykupił zarząd portu Fowey (Fowey Harbour Commissioners), który opiekuje się nim do dziś. Współrzędne punktu to około 50,327 N i 4,647 W. To latarnia pomocnicza, nie atrakcja z wejściem na szczyt: oglądasz ją z zewnątrz, najlepiej z morza albo ze ścieżki nadbrzeżnej. Co jeszcze zobaczysz na cyplu? Na tym samym przylądku leży St Catherine's Castle, mały zamek artyleryjski z XVI wieku pod opieką English Heritage. Według Historic England wzniesiono go za Henryka VIII w latach 1538–1540, a według lokalnego stowarzyszenia dziedzictwa Fowey między 1538 a 1542 rokiem. Fundatorem i nadzorcą budowy był jeden z miejscowych notabli — źródła wskazują Thomasa Treffry'ego z Place. Fort miał chronić zamożny port przed atakiem z morza w czasie groźby inwazji francuskiej i hiszpańskiej. Kolejne epoki dobudowały własne warstwy: baterie ustawiano tu w czasie wojen holenderskich w XVII wieku, napoleońskich, wojny krymskiej (modernizacja w latach 1855–58, stąd nazwa Fowey Battery) oraz w czerwcu 1940 roku. Całość to zabytek wpisany do rejestru Historic England jako obiekt chroniony (Grade II*). Ruiny i wieża są dostępne bezpłatnie. Jak dotrzeć? Z centrum Fowey wyjdziesz na cypel pieszo szlakiem nadbrzeżnym, w stronę Readymoney Cove. Trasa jest krótka, ale prowadzi po nierównym terenie i schodkach, więc potrzebne są wygodne buty. Parking w samym Fowey bywa zatłoczony latem; wygodniej zostawić samochód na obrzeżach i przejść się pieszo. Miasto jest też dobrze połączone promem z Polruan po drugiej stronie rzeki. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest wiosna i wczesna jesień: mniej turystów, a widok na wejście do portu jest wyraźny. Latem w słoneczne dni cypel jest oblegany, ale wieczorne światło nad zatoką rekompensuje tłok. Przy silnym wietrze z południa klify są zimne i śliskie. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni? Nie. To wieża obsługiwana przez zarząd portu, a zwiedza się ją wyłącznie z zewnątrz. Czy to ta sama latarnia co St Catherine's na wyspie Wight? Nie. Mają podobną nazwę, ale leżą w różnych częściach Anglii. Ta jest w Kornwalii, przy Fowey. Czy zamek St Catherine's jest płatny? Obiekt jest w opiece English Heritage i dostępny do swobodnego oglądania; aktualne zasady sprawdź przed wizytą na stronie organizacji. Ile czasu potrzeba na spacer? Na samo wyjście na cypel i oglądanie zamku oraz latarni wystarczy około godziny, a z dłuższym spacerem szlakiem wzdłuż wybrzeża — pół dnia.

Gairlochy Lighthouse

Gairlochy Lighthouse to niewielka latarnia sygnałowa w Gairlochy, w szkockim regionie Highland, na południowo-zachodnim krańcu jeziora Loch Lochy. Stoi tam, gdzie łodzie wpływają z jeziora do Kanału Kaledońskiego. Nie jest to latarnia morska z klasycznym wysokim kominem, lecz element dawnej infrastruktury żeglugowej, wpisany razem ze śluzami do rejestru zabytków. Czym jest latarnia w Gairlochy? Obiekt oznacza wejście do kanału od strony Loch Lochy. Zdjęcia lotnicze w archiwum Canmore pokazują go na pierwszym planie, tuż przy śluzach, a obok biegnie Mucomir Cut, sztuczny kanał łączący jezioro z rzeką Lochy. Lokalny rejestr zabytków Highland opisuje budowlę również jako lampę sygnałową przy południowym końcu jeziora. Z perspektywy sternika to znak, że dopływa do śluz i wejścia w kanał. Jaka jest historia tego miejsca? Kanał Kaledoński zaprojektował Thomas Telford, a budowa trwała od 1803 do 1822 roku. W Gairlochy najstarsza jest śluza regulacyjna z 1813 roku. Okazała się za mała wobec ilości wody spływającej z Loch Lochy, dlatego w 1844 roku dobudowano drugą, zachodnią śluzę. Rzeka Lochy płynęła pierwotnie do jeziora wzdłuż trasy, którą dziś zajmuje kanał. Żeby rozdzielić jedno od drugiego, wykopano Mucomir Cut. Rozwiązanie nie wystarczyło: w 1834 roku rzeka wystąpiła z brzegów i zalała śluzę. Latarnia, śluzy i lampa sygnałowa tworzą dziś wspólnie zabytek Scheduled Monument SM5294, prowadzony przez Historic Environment Scotland. Co zobaczysz na miejscu? zespół dwóch śluz, wschodniej i zachodniej, z mostem obrotowym, latarnię przy wejściu do kanału od strony jeziora, Mucomir Cut i widok na Loch Lochy, łodzie przechodzące przez śluzy, szczególnie w sezonie żeglarskim. Śluzy w Gairlochy opuszczają poziom wody do odcinka biegnącego aż do górnej śluzy w Banavie, gdzie zaczyna się słynny zespół Neptune's Staircase. Jak dojechać? Gairlochy leży na północ od Fort William, około 11 km drogą. Najwygodniej dojechać samochodem lub rowerem; okolica jest częścią szlaku wzdłuż Kanału Kaledońskiego. Z Banavie do Gairlochy prowadzi ścieżka wzdłuż kanału, popularna wśród spacerowiczów i rowerzystów. Kiedy przyjechać? Największy ruch jednostek jest latem, gdy działają śluzy i pływają łodzie rekreacyjne. Latarnię i okolicę można jednak oglądać cały rok. Weź ubranie na zmienną pogodę, bo w Highland bywa deszczowo nawet w sezonie. Najczęstsze pytania Czy Gairlochy Lighthouse to klasyczna latarnia morska? Nie. To niewielki obiekt sygnałowy oznaczający wejście do Kanału Kaledońskiego z Loch Lochy, a nie latarnia na wybrzeżu. Czy obiekt jest chroniony? Tak. Latarnia wchodzi w skład Scheduled Monument SM5294 razem ze śluzami i lampą sygnałową. Kiedy zbudowano śluzy w Gairlochy? Śluza regulacyjna powstała w 1813 roku, a zachodnia w 1844 roku. Jaki kanał łączy się tu z jeziorem? To Kanał Kaledoński, zaprojektowany przez Thomasa Telforda i oddany w całości w 1822 roku. Przechodzi przez Loch Lochy jako część trasy między wschodnim i zachodnim wybrzeżem Szkocji.

Morecambe Pier Light

Morecambe

Morecambe Pier Light to ośmioboczna latarnia z piaskowca na końcu Stone Jetty w Morecambe, nadmorskim miasteczku w hrabstwie Lancashire w północno-zachodniej Anglii. Stoi tuż przy zatoce Morecambe Bay i jest jednym z najstarszych elementów miejskiego nabrzeża. Czym jest ta latarnia i skąd się wzięła? Stone Jetty zbudowała w 1853 roku kolej North Western Railway jako nabrzeże z terminalem kolejowym, obsługujące zarówno pasażerów, jak i towary. Latarnię wzniesiono krótko po budynku stacyjnym, po morskiej stronie terminalu. Ma ośmiokątny kształt, jest zbudowana z lekko obrobionego piaskowca i mierzy około 11 metrów (36 stóp). Wieńczy ją lampa z jasno pomalowanym daszkiem i zakończeniem w formie szpica. Projekt przypisuje się Thomasowi Stevensonowi, inżynierowi z rodziny słynącej z latarni morskich. Co się działo z portem później? Po otwarciu portu w Heysham w 1904 roku ruch w porcie Morecambe gwałtownie zmalał, a w 1932 roku zamknięto tutejszy plac kolejowy. W latach 1994–1995 molo odnowiono i częściowo przebudowano w ramach większej inwestycji nadmorskiej, połączonej z pracami przeciwpowodziowymi. Budynek stacyjny obok latarni jest dziś zagospodarowany jako kawiarnia. Czy obiekt jest zabytkiem? Tak. Były budynek stacyjny wraz z latarnią figurują w rejestrze Historic England jako jeden wpis o stopniu Grade II, nadany 20 stycznia 1993 roku. Latarnia nie ma więc osobnego numeru, tylko dzieli go z dawnym terminalem. Co zobaczysz w okolicy? Stone Jetty to spokojny spacer w stronę wody. Na molo stoją prace z projektu artystycznego Tern, rzeźby i gry chodnikowe, które powstały przy przebudowie z lat 90. Tuż obok, przy promenadzie, znajduje się zabytkowy Midland Hotel, ikoniczny budynek w stylu art déco, wpisany do rejestru na wyższym poziomie, Grade II*. Z końca mola widać szeroką zatokę i, przy dobrej pogodzie, wzgórza Lake District. Jak dotrzeć? Latarnia leży przy promenadzie w centrum Morecambe, współrzędne to około 54,0745 N, 2,8785 W. Od stacji kolejowej Morecambe dojdziesz pieszo w kilka minut. Wejście na molo jest swobodne, a sama latarnia jest budowlą zabytkową oglądaną z zewnątrz. Kiedy przyjechać? Najlepiej w pogodny dzień, kiedy widoczność nad zatoką jest dobra. Pod wieczór nad Morecambe Bay często robią się efektowne zachody słońca, a spacer po molo łatwo połączyć z przejściem promenadą. W wietrzne dni załóż cieplejszą kurtkę, bo końcówka mola jest odsłonięta. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni? Nie, to zabytkowa budowla oglądana z zewnątrz. Budynek obok pełni funkcję kawiarni. Czy wstęp na Stone Jetty jest płatny? Nie, molo jest częścią publicznej promenady i można po nim spacerować swobodnie. Kto zaprojektował latarnię? Autorstwo przypisuje się Thomasowi Stevensonowi, a obiekt powstał w latach 50. XIX wieku, wkrótce po budynku stacyjnym. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Na samo molo i latarnię wystarczy 20–30 minut. Warto doliczyć czas na rzeźby Tern i pobliski Midland Hotel.

Lundy Old Light

Torridge

Lundy Old Light to stara latarnia morska na wyspie Lundy w Kanale Bristolskim, w hrabstwie Devon (okręg Torridge). Stoi na Beacon Hill, najwyższym punkcie wyspy, i należy do najstarszych zachowanych latarni w tej części Anglii. Dziś jest zabytkiem, który można zwiedzać, a w dawnych domach latarników można nawet przenocować. Jak powstała latarnia na Lundy? Budowę zlecił Trinity House, instytucja odpowiedzialna za oznakowanie angielskich wód. Projekt przygotował Daniel Asher Alexander, geodeta i architekt tej organizacji; Lundy było jednym z ostatnich jego dzieł tego typu. Wieża powstała w 1819 roku (część źródeł podaje 1820) na fundamentach z 1787 roku. Wykonawcą był Joseph Nelson. Dlaczego światło wygaszono? Wybór miejsca okazał się błędem. Beacon Hill leży tak wysoko, że szczyt wyspy często tonie w chmurach i mgle, więc lampa bywała niewidoczna dla statków dokładnie wtedy, gdy była najbardziej potrzebna. W 1829 roku dobudowano drugą, niżej położoną latarnię, aby ominąć ten problem. Ostatecznie w 1897 roku uruchomiono dwie nowe latarnie, North Light i South Light, położone tuż nad poziomem morza, a Old Light wyłączono na stałe. Co zobaczysz na miejscu? Wieża ma status zabytku chronionego (scheduled monument, wpis w rejestrze Historic England z 1970 roku), a sąsiednie domy latarników są obiektem klasy II* na liście zabytków. Obiekt jest pod opieką Landmark Trust, który zarządza wyspą wspólnie z National Trust. Komora latarni została odnowiona w 2012 roku. Z góry roztacza się widok na 360 stopni: na całą wyspę, klify i otwarte wody kanału. Nie myl tego miejsca z latarniami North Light i South Light. To osobne, późniejsze obiekty z 1897 roku, położone na końcach wyspy. Osobnym miejscem jest też stanowisko sygnału mgłowego (Battery), zbudowane na początku lat 60. XIX wieku. Jak dotrzeć na Lundy Old Light? Na wyspę dopływa się łodzią z Ilfracombe na północnym wybrzeżu Devonu. Rejsy dzienne odbywają się kilka razy w tygodniu, o ile pozwala pogoda. Od przystani do latarni idzie się około 45 minut, w górę wyspy, więc warto zabrać wygodne buty i warstwę przeciwwiatrową. Kiedy przyjechać? Najlepszy jest dzień z dobrą widocznością, bo właśnie mgła skazała tę latarnię na porażkę. Na rejs i wejście na wieżę zaplanuj cały dzień. Godziny otwarcia i rozkład łodzi sprawdź u Landmark Trust przed wyjazdem. Najczęstsze pytania Czy Old Light jest nadal czynna? Nie. Przestała działać w 1897 roku, gdy uruchomiono latarnie North Light i South Light. Kto zaprojektował latarnię? Daniel Asher Alexander, architekt związany z Trinity House. Czy można wejść na wieżę? Tak, wieża jest dostępna dla zwiedzających, a widok z komory latarni obejmuje całą wyspę. Czy można tu spać? Tak, Landmark Trust wynajmuje jako apartamenty wakacyjne dawne zabudowania latarników.

Fidra Lighthouse

Dirleton

Fidra Lighthouse to biała latarnia morska z 1885 roku, stojąca na skalistej wyspie Fidra w zatoce Firth of Forth, u wybrzeża East Lothian niedaleko Dirleton. Wyspa leży około 4 km na zachód-północny zachód od North Berwick i niespełna 3 km na północ od Dirleton. Na ląd nie wejdziesz, ale dobrze ją widać z plaży Yellowcraig, oddalonej o jakieś 300 m. Co to za latarnia i kto ją zbudował? Światło zapalono w 1885 roku. Projektantami byli Thomas i David A. Stevensonowie, szkoccy inżynierowie z rodziny, która postawiła wiele latarni wokół wybrzeży kraju. Okrągła wieża ma około 17 m wysokości i jest pomalowana na biało. Światło znajduje się na wysokości około 34 m nad poziomem morza. Obok wieży stoi dwukondygnacyjny blok domków dla dozorców. Przez lata latarnią zarządzała Northern Lighthouse Board, a na wyspie mieszkali dozorcy z rodzinami. Około 1970 roku światło przestawiono na pracę automatyczną, bez obsługi. Według Canmore była to pierwsza latarnia tej instytucji zautomatyzowana w ten sposób. Obiekt ma wpis do rejestru zabytków Szkocji w kategorii C. Dlaczego wyspa jest ważna dla przyrody? Fidra jest dziś rezerwatem RSPB Scotland, a organizacja kupiła wyspę (bez zabudowań latarni) w 1989 roku. Najsłynniejsi mieszkańcy to maskonury. Krzewy zasłaniały wejścia do ich nor, więc liczba zajętych nor spadła w połowie lat 90. do około 400. Po oczyszczeniu wyspy przez pracowników i wolontariuszy RSPB liczba ta przekroczyła 1000. Gniazdują tu także inne ptaki morskie. Czy Fidra to wyspa ze „Wyspy skarbów”? Według lokalnej tradycji kształt Fidry inspirował Roberta Louisa Stevensona przy tworzeniu mapy do „Wyspy skarbów”. Pisarz pochodził z rodziny budowniczych latarni, a wyspa pojawia się też w jego powieści „Catriona”. Podobne pretensje do inspiracji zgłasza jednak Unst na Szetlandach, więc to ciekawostka, a nie udowodniony fakt. Jak zobaczyć Fidrę? Z lądu: najlepszy widok daje plaża Yellowcraig i otaczający ją park z drogą dojazdową od A198, około 3 km od Dirleton. Z North Berwick: Scottish Seabird Centre ma lunety i kamery, przez które obserwuje się kolonię maskonurów. Z wody: rejsy łodzią po Firth of Forth pozwalają zbliżyć się do wyspy bez lądowania. Kiedy: maskonury przylatują na wyspę wiosną i latem, mniej więcej od kwietnia do początku sierpnia. Lądowanie na wyspie nie jest otwarte dla zwiedzających, ponieważ to rezerwat lęgowy i teren z zabudowaniami latarni. Najczęstsze pytania Czy można wejść na wyspę Fidra? Nie jako zwykły turysta. To rezerwat RSPB, a lądowanie wymaga uzgodnienia z zarządcą wyspy. Najlepiej oglądać ją z Yellowcraig lub z łodzi. Kiedy powstała latarnia? Światło zapalono w 1885 roku, według projektu Thomasa i Davida A. Stevensonów. Czy zobaczę tu maskonury? Tak, jeśli przyjedziesz od wiosny do początku lata. Z brzegu przydaje się lornetka, a w North Berwick można korzystać ze sprzętu Seabird Centre. Jak dojechać do Yellowcraig? Samochodem z Dirleton drogą do plaży (około 3 km), potem krótkim spacerem przez wydmy do brzegu.

Killingholme South Low Lighthouse

Killingholme South Low Lighthouse to zabytkowa latarnia morska w South Killingholme, w hrabstwie North Lincolnshire we wschodniej Anglii, tuż przy południowym brzegu estuarium Humber. Czterokondygnacyjna ceglana wieża o wysokości około 15 metrów należy do grupy latarni prowadzących, które przez dziesięciolecia wyznaczały statkom bezpieczny tor wodny. Co to za latarnia? Wieżę wzniesiono w 1836 roku. Lokalny budowniczy William Hearfield miał postawić dwie wieże oddalone od siebie o około 620 stóp (ok. 190 m), a projekt przypisuje się Francisowi Dalesowi. Konstrukcję wykonano z cegły i cementu, tynkowanej z zewnątrz i wewnątrz. Była to pierwotna latarnia dolna (Low Light). Nazwę South Low przyjęła dopiero po 1852 roku, gdy w Killingholme zbudowano nową latarnię dolną, North Low. Od 17 października 1985 roku obiekt ma status zabytku klasy II (Grade II, wpis Historic England nr 1215093). Jak działały latarnie prowadzące? Na Humber pracowały pary świateł: wysokie (High) i niskie (Low). Marynarz płynący torem widział oba światła jedno nad drugim; gdy znalazły się w jednej linii, statek płynął właściwym kursem między mieliznami. South Low współpracowała z pobliską wieżą Killingholme High, przebudowaną w latach 1876–77 i mierzącą około 30 metrów. Nie myl jej z Killingholme North Low, która stoi osobno i ma własny wpis w rejestrze zabytków (nr 1103707). Co zobaczysz na miejscu? To obiekt do obejrzenia z zewnątrz: smukła, bielona wieża na płaskim, rolniczo-przemysłowym krajobrazie wybrzeża. W tle widać zakłady i nabrzeża portowe rozbudowane w okolicy w XX wieku. Wnętrza nie służą zwiedzaniu. Zdjęcia najlepiej robić przy niskim słońcu, gdy cegła i tynk wyraźnie odcinają się od nieba. Jak dojechać? South Killingholme leży w pobliżu Immingham i Grimsby, około 20 km od Grimsby i niewiele dalej od mostu Humber Bridge. Najwygodniej dojechać samochodem; komunikacja publiczna w okolicy kursuje rzadko. Współrzędne latarni: 53,6465 N, 0,2162 W. Zaplanuj trasę tak, by obejrzeć razem wszystkie trzy wieże Killingholme. Kiedy przyjechać? Wieża jest widoczna przez cały rok. Najlepsze warunki do fotografowania to późna wiosna i lato, kiedy dzień jest długi i droga sucha. Okolica jest płaska i wietrzna, więc nawet latem przyda się ciepła warstwa ubrania. Najczęstsze pytania Czy można wejść do środka latarni? Nie, to obiekt oglądany z zewnątrz. Ile lat ma latarnia? Pochodzi z 1836 roku, ma więc prawie 190 lat. Czym różni się South Low od North Low i High? South Low to pierwotna latarnia dolna z 1836 roku; North Low powstała w 1852 roku, a High to wyższa wieża z przebudowy z lat 1876–77. Każda ma osobny wpis w rejestrze zabytków. Gdzie leży South Killingholme? W North Lincolnshire, nad południowym brzegiem Humber; w 2011 roku wieś liczyła około 1100 mieszkańców.

Latarnia morska Corsewall

Kirkcolm

Latarnia morska Corsewall stoi na przylądku Corsewall Point, około 6 km na północny zachód od wsi Kirkcolm, w hrabstwie Dumfries and Galloway na południowym zachodzie Szkocji. To jedna z najstarszych latarni wzniesionych według projektu Roberta Stevensona, a dziś dawny kompleks latarniczy działa jako hotel z restauracją, z widokiem na Morze Irlandzkie. Co to za miejsce i kto ją zaprojektował? Budowę prowadzono w latach 1815–1817 dla Northern Lighthouse Board, czyli szkockiej instytucji odpowiedzialnej za oznakowanie wybrzeży. Projektantem był inżynier Robert Stevenson, dziadek pisarza Roberta Louisa Stevensona. Źródła różnią się co do dokładnej daty pierwszego zapalenia światła: najczęściej podaje się rok 1817, a część opracowań wskazuje 1816. Wieża ma około 28 metrów (92 stopy) wysokości, a obok niej stoją domy latarników otoczone murem. Cały zespół – latarnia, domy dozorców i mury ogrodzenia – jest wpisany na listę zabytków Szkocji w najwyższej kategorii A (numer LB9923, wpis z 1972 roku). Obiekt figuruje też w rejestrze Canmore. Jak wyglądała jej historia? Przez ponad 170 lat latarnię obsługiwali ludzie. Według lokalnych przekazów pierwszy latarnik stracił posadę, gdy mechanizm obracający światło stanął, a on spał na służbie. W 1994 roku latarnię zautomatyzowano i dziś jest nadzorowana zdalnie z siedziby Northern Lighthouse Board w Edynburgu. Budynki mieszkalne sprzedano prywatnie w 1995 roku, a później zamieniono je na hotel. Co zobaczysz na miejscu? Wieżę i zabudowania w stylu Stevensonów – biała latarnia z dawnymi domami latarników tworzy zwarty, dobrze zachowany zespół. Panoramę morza – półwysep Rhins of Galloway wysuwa się w stronę Irlandii Północnej. Przy dobrej widoczności wybrzeże po drugiej stronie cieśniny jest dostrzegalne, a na horyzoncie przesuwają się promy płynące między Stranraer i Belfastem. Klify i brzeg – okolica przylądka to otwarty, wietrzny teren, dobry na krótki spacer i obserwację ptaków morskich. Jak dojechać? Corsewall Point leży na północnym krańcu półwyspu Rhins, około 18 km od Stranraer. Najwygodniej dojechać samochodem drogą wzdłuż wybrzeża przez Kirkcolm; komunikacja publiczna w tej części Szkocji jest rzadka. Stranraer ma dworzec autobusowy i jest punktem przesiadkowym dla pasażerów promów z Irlandii Północnej. Kiedy przyjechać? Najlepiej latem i wczesną jesienią, gdy dni są długie, a widoczność większa. Zachody słońca nad Morzem Irlandzkim bywają szczególnie efektowne. Zimą wiatr na przylądku jest silny, a pogoda zmienna – ubierz się warstwowo. Najczęstsze pytania Czy można wejść na latarnię? Wieża jest częścią czynnej infrastruktury żeglugowej, więc nie jest typową atrakcją z wejściem na szczyt. Z zewnątrz oglądasz ją z terenu przy hotelu; szczegóły dotyczące wstępu warto potwierdzić w hotelu. Czy w latarni można przenocować? Tak. Dawne domy latarników przekształcono w hotel Corsewall Lighthouse Hotel, który oferuje noclegi i posiłki. Czy latarnia nadal działa? Tak. Światło działa od 1817 roku (lub nieco wcześniej, wedle niektórych źródeł), a od 1994 roku jest zautomatyzowane i monitorowane zdalnie. Czy widać stąd Irlandię Północną? W pogodny dzień tak – to jedno z miejsc w Szkocji, z których wybrzeże po drugiej stronie morza jest dostrzegalne.

Killingholme High Lighthouse

Killingholme High Lighthouse to wysoka ceglana latarnia morska w South Killingholme, w hrabstwie North Lincolnshire we wschodniej Anglii, tuż przy ujściu rzeki Humber. Razem z niższą latarnią Killingholme Low tworzyła niegdyś parę świateł nawigacyjnych, które prowadziły statki wąskim torem wodnym estuarium. Wieża jest wpisana do rejestru zabytków Anglii w stopniu II (Grade II). Czym jest Killingholme High Lighthouse? To latarnia typu range light, czyli element pary świateł ustawianych w jednej linii. Marynarz, który widział oba światła jedno nad drugim, wiedział, że płynie właściwym kursem. Wysoka latarnia stoi dalej od brzegu, a niska bliżej wody. W XIX wieku na tym odcinku Humberu działały trzy takie wieże: High oraz dwie niskie, North Low i South Low. Pierwsze światło ustanowiono w 1831 roku. Jak wygląda wieża? Latarnia ma około 30 metrów wysokości i sześć kondygnacji. Jest to okrągła, zwężająca się ku górze budowla z cegły, otynkowana i pomalowana, zwieńczona żebrowaną kopułą. Na północnej ścianie widnieje tablica upamiętniająca przebudowę z lat 1876–1877, wykonaną dla Trinity House w Kingston upon Hull. Wcześniejsza wieża została wtedy powiększona i odbudowana do obecnej postaci. Dlaczego warto ją zobaczyć? Historia żeglugi na Humberze, jednej z najruchliwszych dróg wodnych Wielkiej Brytanii, widoczna w jednym obiekcie. Dobrze zachowany przykład wiktoriańskiej architektury nawigacyjnej. Para z latarnią Low, której relacja krajobrazowa stanowi o wartości zabytku. Industrialny pejzaż wybrzeża: zbiorniki, nabrzeża i porty Immingham leżą w pobliżu. Jak dotrzeć? Latarnia leży na terenie South Killingholme, kilka kilometrów na północny zachód od portu Immingham. Najwygodniej dojechać samochodem drogami lokalnymi z Grimsby lub Immingham. Okolica jest płaska, a wieża dobrze widoczna z daleka. Współrzędne obiektu to około 53,647 N, 0,219 W. Kiedy przyjechać? Wieżę ogląda się z zewnątrz, więc o wyborze terminu decyduje pogoda. Najlepsze zdjęcia wychodzą w pogodne popołudnia późnej wiosny i lata, gdy światło ładnie podkreśla ceglaną fakturę. Wizytę łatwo połączyć z przejażdżką po wybrzeżu Humberu. Najczęstsze pytania Czy latarnia jest zabytkiem? Tak. Została wpisana do krajowej listy zabytków Anglii w stopniu II w październiku 1985 roku. Kiedy ją zbudowano? Pierwsze światło ustanowiono w 1831 roku, a obecna forma wieży pochodzi z przebudowy w latach 1876–1877. Jak wysoka jest wieża? Ma około 30 metrów i sześć kondygnacji. Z czym tworzy parę? Z niższymi latarniami Killingholme Low, które razem z wysoką wieżą wyznaczały bezpieczny kurs na Humberze.

Latarnia morska Berry Head

Brixham

Latarnia morska Berry Head stoi na skalistym przylądku niecałe 3 km na wschód od centrum Brixham w hrabstwie Devon, w południowo-zachodniej Anglii. To jedna z najbardziej nietypowych latarni Wielkiej Brytanii: wieża liczy około 5 metrów, a światło płonie mniej więcej 58 metrów nad poziomem morza. Dlatego określa się ją jako jedną z najniższych i zarazem najwyżej położonych latarni w kraju. Dlaczego ta latarnia jest wyjątkowa? Konstrukcję zaprojektował Thomas Matthews, główny inżynier Trinity House, czyli brytyjskiej instytucji odpowiedzialnej za oznakowanie nawigacyjne wybrzeży. Światło zapalono 4 maja 1906 roku. Wieża jest tak niska, bo klify same dają potrzebną wysokość – wyższa budowla niczego by nie zyskała, a we mgle mogłaby chować światło w chmurach. Czasem słyszy się też o „najgłębszej” latarni. Pierwotny mechanizm obracający soczewkę napędzał opadający ciężar, który poruszał się w szybie o głębokości około 45 metrów. Od 1921 roku latarnia działa bez stałej obsługi, w 1994 roku podłączono ją do sieci elektrycznej, a w 2019 roku stary układ optyczny zastąpiła lampa LED o zasięgu około 18 mil morskich. Co jeszcze zobaczysz na przylądku? Berry Head to krajowy rezerwat przyrody. Klify zamieszkuje jedna z największych kolonii nurzyków (zwanych w Wielkiej Brytanii guillemots) na południowym wybrzeżu Anglii. Przy centrum dla zwiedzających jest punkt obserwacyjny, a kamera skierowana na skałę pozwala podglądać ptaki z wnętrza budynku. Na terenie rezerwatu stoją także ruiny fortów z okresu wojen napoleońskich oraz kawiarnia Guardhouse Café. Wejście na teren jest bezpłatne, a przylądek dostępny przez cały rok. Przed 1875 rokiem w tym miejscu działała stacja sygnałowa, która pełniła rolę punktu Lloyd's dla zatoki Torbay. W październiku 1942 roku niemieckie samoloty zaatakowały latarnię i stację straży przybrzeżnej, jednak obyło się bez poważnych zniszczeń. Jak dotrzeć? Z Brixham na przylądek prowadzi nadmorska ścieżka, spacer z portu zajmuje zwykle około godziny. Można też dojechać samochodem na parkingi w rezerwacie; zasady opłat i godziny otwarcia sprawdź przed wyjazdem u zarządcy terenu, Torbay Coast and Countryside Trust. Kiedy przyjechać? Przylądek warto odwiedzić o każdej porze roku. Wiosną i na początku lata najlepiej obserwować ptaki na klifach. Pogodne popołudnia dają szeroki widok na zatokę Torbay, a wiatr na odsłoniętym cyplu bywa silny nawet latem, więc zabierz ciepłą warstwę ubrania. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni? Latarnia jest czynną pomocą nawigacyjną zarządzaną przez Trinity House. Najlepiej oglądać ją z zewnątrz podczas spaceru po przylądku. Czy latarnia naprawdę jest najniższa i najwyższa? Wieża ma około 5 m, a światło znajduje się około 58 m nad morzem. Źródła różnią się co do tego, czy tytuł dotyczy Anglii, czy całej Wielkiej Brytanii. Czy wstęp jest płatny? Wejście na teren rezerwatu jest bezpłatne. Parking może być płatny. Co poza latarnią warto zobaczyć? Kolonię nurzyków, forty z czasów napoleońskich, centrum dla zwiedzających i widoki na zatokę Torbay.

Rose Ness Lighthouse

Rose Ness Lighthouse to niewielka latarnia morska na klifowym cyplu w południowo-wschodniej części Holm, na wschodnim Mainland, największej wyspie Orkadów w Szkocji. Rose Ness leży na skraju Scapa Flow, a do Kirkwall dojedziesz stąd samochodem w krótkim czasie. To dobry cel na spokojny spacer wzdłuż wybrzeża. Czym jest Rose Ness Lighthouse? To nie wysoka wieża z muzeum, lecz mała, automatyczna latarnia nawigacyjna. Obecna konstrukcja pochodzi z 1983 roku: cylindryczna wieża z tworzywa wzmocnionego włóknem szklanym stoi na ośmiokątnej betonowej podstawie i ma metalową galerię. Zasilają ją panele słoneczne. Światło jest białe, błyska co sześć sekund, a jego zasięg wynosi osiem mil morskich. Obiektem opiekuje się Northern Lighthouse Board, czyli szkocki zarząd latarni morskich. Historic Environment Scotland wpisał latarnię w 2020 roku na listę zabytków w kategorii C. Jaka jest jej historia? Na tym cyplu stały wcześniej starsze znaki nawigacyjne. W 1867 roku postawiono tu kamienny znak nawigacyjny (bakan), zaprojektowany tak, by w dzień był dobrze widoczny z morza na tle klifu. Część źródeł podaje również rok 1905 jako datę uruchomienia żeliwnej latarni, którą w 1983 roku zastąpiła obecna konstrukcja. Dla zwiedzającego oznacza to, że na jednym wzniesieniu widać ślady kilku etapów oznakowania wód Orkadów. Co zobaczysz na miejscu? Smukłą latarnię na tle otwartego morza i klifów. Widok na cieśniny prowadzące do Scapa Flow, jednego z największych naturalnych portów morskich Europy. Stary kamienny znak z XIX wieku w pobliżu nowoczesnej wieży. Klifowe wybrzeże, na którym można obserwować morskie ptaki. Pobliską Ness Battery, osobne stanowisko obronne chroniące zachodnie podejście do Scapa Flow. Jak dotrzeć? Latarnia leży na końcu drogi w okolicach wsi Holm, na południowy wschód od Kirkwall. Najwygodniej dojechać samochodem, a ostatni odcinek pokonuje się pieszo wzdłuż wybrzeża. Współrzędne: 58,8727 N, 2,8320 W. Rozkład autobusów z Kirkwall najlepiej sprawdzić przed wyjazdem, bo na Orkadach kursują rzadko. Kiedy przyjechać? Najlepiej w pogodny dzień od późnej wiosny do początku jesieni, gdy dni są długie, a wiatr słabszy. Latem zmierzch zapada bardzo późno, więc na spacer starczy czasu do wieczora. Zimą na cyplu wieje silnie, a ścieżki bywają błotniste. Na co uważać? Latarnia stoi tuż przy krawędzi klifu. Brzeg jest niestabilny i miejscami podcięty, dlatego trzymaj się z dala od krawędzi, zwłaszcza z dziećmi i psami. Wejście do środka latarni nie jest możliwe, to czynny obiekt nawigacyjny. Weź solidne buty i wiatrówkę. Najczęstsze pytania Czy można wejść do latarni Rose Ness? Nie. To automatyczna latarnia, którą zarządza Northern Lighthouse Board. Ogląda się ją z zewnątrz. Czy latarnia jest czynna? Tak. Światło błyska na biało co sześć sekund i jest widoczne z odległości ośmiu mil morskich. Czy wstęp jest płatny? Nie. Teren jest ogólnodostępny, a dojście prowadzi publiczną ścieżką wzdłuż wybrzeża. Ile czasu potrzeba na wizytę? Zwykle około godziny, jeśli chcesz spokojnie obejść cypel i zrobić zdjęcia. Z dłuższym spacerem wybrzeżem warto zarezerwować pół dnia.

Northfleet Lower Lighthouse

Gravesham

Northfleet Lower Lighthouse to niewielka, czerwona latarnia z żelaznego szkieletu na południowym brzegu Tamizy w Northfleet, w dystrykcie Gravesham w hrabstwie Kent. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków w klasie II (Grade II) i należy do ciekawszych pamiątek rzecznej przeszłości między Gravesend a ujściem Tamizy. Czym jest Northfleet Lower Lighthouse? To ażurowa latarnia zbudowana w 1883 roku z nitowanego kutego żelaza i pomalowana na czerwono. Ma około 16 metrów wysokości. Postawiło ją Trinity House w miejsce wcześniejszego światła. Latarnia pomagała statkom pokonać zakręt, w którym Gravesend Reach przechodzi w Northfleet Hope, czyli odcinek rzeki prowadzący w stronę portu londyńskiego. Wyróżnia ją sylwetka. Zamiast murowanej wieży widać otwartą konstrukcję z żelaza, praktyczne rozwiązanie na błotnistym, przemysłowym nabrzeżu. Rejestry zabytków zaliczają ją do niewielkiej grupy latarni na szkielecie z kutego żelaza, które przetrwały nad Tamizą. Czy zawsze stała w tym samym miejscu? Nie. Pierwotnie latarnia stała przy India Arms Wharf, obok tawerny India Arms. W 1968 roku, wskutek zmian w zabudowie nabrzeża, przeniesiono ją 282 metry w dół rzeki, na obecne miejsce. Dlatego w starszych opisach można spotkać inną lokalizację. Zmieniało się też samo światło. Początkowo zasilał je acetylen, w 1975 roku przestawiono latarnię na gaz miejski, a później na energię elektryczną. Dlaczego jest zabytkiem? Status Grade II latarnia otrzymała 1 listopada 2006 roku (National Heritage List for England, wpis 1392254). Wpis uznaje ją za zachowany przykład wiktoriańskiej techniki nawigacyjnej na Tamizie. Według rejestrów zabytków nie działa już jako czynne światło, więc dziś jest raczej punktem orientacyjnym i świadectwem historii niż pomocą dla żeglugi. Co zobaczysz w okolicy? Northfleet graniczy z Gravesend, historycznym miastem nad rzeką, od dawna będącym bramą na Tamizę. To dobra baza na pół dnia spędzone nad pracującą rzeką: szerokie widoki na wodę w stronę Essex, statki płynące w obu kierunkach i przemysłowy charakter dolnej Tamizy. Latarnia pasuje jako jeden z przystanków takiego spaceru, zwłaszcza dla fotografów, bo czerwony szkielet wyraźnie odcina się od szarej wody i nieba. Kiedy najlepiej przyjechać? To konstrukcja na otwartym nabrzeżu, więc najlepszy będzie suchy dzień z dobrym światłem. Poranek i późne popołudnie dają najładniejsze kolory na wodzie. Wiatr od strony estuarium bywa silny, dlatego poza latem warto zabrać wiatroszczelną warstwę ubrania. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Northfleet Lower Lighthouse? W 1883 roku, przez Trinity House, jako następczynię wcześniejszego światła na tym odcinku rzeki. Jak wysoka jest latarnia? Ma około 16 metrów. To otwarta konstrukcja z nitowanego kutego żelaza, pomalowana na czerwono. Czy stoi w pierwotnym miejscu? Nie. W 1968 roku przeniesiono ją 282 metry w dół rzeki z powodu zmian na nabrzeżu. Pierwotnie stała przy India Arms Wharf. Czy to zabytek? Tak. Od 1 listopada 2006 roku ma status Grade II. Czy to ten sam obiekt co Northfleet Upper Lighthouse? Nie. Upper Lighthouse to osobna budowla. Ten opis dotyczy wyłącznie Lower Lighthouse.