Památník bojů a vítězství nad fašismem

Pomnik bojów i zwycięstwa nad faszyzmem (Památník bojů a vítězství nad fašismem) to wysoki, trzyczęściowy pylon stojący w Parku Miejskim w Czeskim Krumlowie – jeden z niewielu obiektów w mieście, który wprost odwołuje się do historii II wojny światowej. Choć sam pomnik nie jest zabytkiem średniowiecznym ani barokowym, jak większość atrakcji Czeskiego Krumlowa, wart jest odwiedzenia jako świadectwo tego, jak powojenna Czechosłowacja upamiętniała walkę z nazizmem – oraz jako przykład ingerencji w historyczny układ zieleni miejskiej, o którym do dziś dyskutują konserwatorzy zabytków.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Monument znajduje się na terenie Parku Miejskiego (Městský park), rozciągającego się na obszarze dawnego trzeciego zakola Wełtawy, w dzielnicy Plešivec. To spokojna, zielona część miasta, położona już poza murami historycznego centrum wpisanego na listę UNESCO, ale wciąż w bliskiej odległości spacerowej od niego.

Kto zaprojektował pomnik i kiedy powstał?

Autorem projektu jest S. Zadražil, który przygotował koncepcję pomnika w 1987 roku. Sama realizacja nastąpiła jednak dopiero w 1989 roku – i to mimo sprzeciwu specjalistów od ochrony zabytków, którzy ostrzegali, że budowa poważnie naruszy pierwotny, historyczny układ parku.

Jak wygląda pomnik?

Centralnym elementem kompozycji jest wysoki, trzyczęściowy pylon, obłożony płytami z białego wapienia raczańskiego. Pylon stoi na platformie wyłożonej płytami marmurowymi, otoczonej sześcioma poziomo ułożonymi blokami, również obłożonymi marmurem. Na przedniej ścianie umieszczono kamienną rzeźbę – uniesioną, zaciśniętą pięść, symbolizującą sprzeciw wobec faszyzmu. Tylną stronę pylonu zdobi natomiast abstrakcyjny symbol pokoju.

Co oznaczają napisy na bocznych ścianach?

Boczne płaszczyzny pylonu noszą dwie odrębne grupy napisów. Pierwsza to nazwy miast kojarzonych ze zwycięskimi bitwami II wojny światowej – Moskwa, Stalingrad, Warszawa i Berlin. Druga grupa to nazwy miejsc nazistowskich obozów koncentracyjnych: Auschwitz, Mauthausen i Terezín (Theresienstadt). Taki układ napisów – zwycięstwa wojskowe zestawione z miejscami zagłady – był typowy dla socjalistycznej narracji historycznej lat 80. XX wieku.

Dlaczego budowa pomnika była kontrowersyjna?

Realizacja projektu w 1989 roku odbyła się wbrew stanowisku środowiska konserwatorskiego. Budowa pomnika zasadniczo zmieniła układ przestrzenny Parku Miejskiego, naruszając jego oryginalną, historyczną kompozycję oraz sieć alejek spacerowych, która istniała w tym miejscu wcześniej. Do dziś obiekt bywa wskazywany jako przykład ingerencji w zabytkowy teren zieleni, przeprowadzonej z powodów ideologicznych, a nie krajobrazowych.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Pomnik nie znajduje się na głównym szlaku turystycznym Czeskiego Krumlowa – większość odwiedzających kieruje się do zamku i starego miasta, pomijając Park Miejski w Plešivcu. To miejsce raczej dla osób zainteresowanych XX-wieczną historią Czech i architekturą pomnikową epoki socjalizmu niż standardowy punkt na trasie zwiedzania. Spacer po samym parku, obejmującym teren dawnego zakola Wełtawy, może być jednak przyjemnym uzupełnieniem wizyty w mieście – zwłaszcza dla tych, którzy chcą zobaczyć Czeski Krumlov poza utartymi ścieżkami.

Najczęstsze pytania

Co upamiętnia pomnik w Czeskim Krumlowie? Walkę i zwycięstwo nad faszyzmem podczas II wojny światowej – poprzez zestawienie nazw miast zwycięskich bitew z nazwami nazistowskich obozów koncentracyjnych.

Gdzie dokładnie stoi pomnik? W Parku Miejskim (Městský park) w dzielnicy Plešivec w Czeskim Krumlowie, na terenie dawnego trzeciego zakola Wełtawy.

Kto zaprojektował pomnik i kiedy powstał? Projekt przygotował S. Zadražil w 1987 roku, a sama realizacja nastąpiła w 1989 roku.

Z czego wykonano pomnik? Z trzyczęściowego pylonu obłożonego białym wapieniem raczańskim, stojącego na platformie z marmurowych płyt otoczonej sześcioma blokami obłożonymi marmurem.

Jakie napisy znajdują się na pomniku? Nazwy miast zwycięskich bitew II wojny światowej (Moskwa, Stalingrad, Warszawa, Berlin) oraz nazwy obozów koncentracyjnych (Auschwitz, Mauthausen, Terezín).

Dlaczego budowa pomnika budzi kontrowersje? Bo powstał wbrew sprzeciwowi konserwatorów zabytków i zasadniczo zmienił historyczny układ Parku Miejskiego oraz sieć jego alejek.