Pomnik Fridricha Ludwiga Jahna w Czeskim Krumlovie

Pomnik Fridricha Ludwiga Jahna to skromny kamienny obiekt upamiętniający w północnej części Parku Miejskiego (Městský park) w Czeskim Krumlovie, tuż przy okrężnej ścieżce biegnącej wzdłuż rzeki Wełtawy. To jeden z tych detali miasta, które łatwo przeoczyć, spacerując główną alejką parku, a mimo to opowiadają sporo o niemieckojęzycznej historii Krumlova sprzed stu kilkudziesięciu lat.

Kogo upamiętnia pomnik?

Friedrich Ludwig Jahn (1778–1852) był pruskim pedagogiem i publicystą, znanym przede wszystkim jako twórca niemieckiego ruchu gimnastycznego – stąd jego popularny przydomek "Turnvater Jahn", czyli "ojciec gimnastyki". Zainicjował ideę systematycznych ćwiczeń fizycznych na świeżym powietrzu, budując pierwsze publiczne place do ćwiczeń (Turnplatz) i tworząc podwaliny ruchu turnerskiego, który w XIX wieku rozprzestrzenił się w całym niemieckojęzycznym świecie, w tym w Czechach. Jahn był też postacią polityczną – zasiadał w Zgromadzeniu Narodowym we Frankfurcie, biorąc udział w wydarzeniach rewolucji 1848 roku.

Dlaczego pomnik stanął akurat w Krumlovie?

Odpowiedź leży w historii samego parku. Miejski Park powstał w 1907 roku na terenie dawnego ogrodu jezuickiego i został oficjalnie otwarty 16 czerwca 1907 roku z inicjatywy ówczesnego starosty Franka Khemetera. W silnie zniemczonym wówczas Krumlovie ruch turnerski – wzorowany na ideach Jahna – miał liczne grono zwolenników, podobnie jak w wielu innych miastach monarchii austro-węgierskiej z niemiecką większością mieszkańców. Postawienie pomnika patrona tego ruchu w nowo założonym parku miejskim było naturalnym gestem upamiętnienia postaci ważnej dla lokalnej społeczności niemieckojęzycznej.

Jak wygląda pomnik?

Obiekt ma formę prostej steli – nieociosanego głazu granitowego, pozbawionego dekoracyjnych detali rzeźbiarskich. Na jego północnej stronie pierwotnie zamocowana była brązowa tablica z reliefem głowy Friedricha Ludwiga Jahna oraz tekstem pamiątkowym. Ta surowa, niemal naturalna forma odróżniała pomnik od bardziej okazałych realizacji pomnikowych epoki – podkreślała skromność i trwałość, jakie kojarzono z ideą ruchu turnerskiego.

Kiedy powstał i co się z nim działo?

Pomnik odsłonięto w 1910 roku, a więc trzy lata po otwarciu samego parku. W okresie międzywojennym, mniej więcej między 1924 a 1930 rokiem, otoczenie pomnika uległo zmianom – w jego sąsiedztwie wzniesiono drewniany pawilon muzyczny, a układ ścieżek w parku przebudowano, dodając centralną alejkę osiową, która zamknęła wewnętrzny obwód spacerowy. Pomnik stał się więc częścią większego, przemyślanego układu urbanistyczno-parkowego, łączącego funkcję rekreacyjną z upamiętniającą.

Po 1945 roku, w związku z powojennymi przemianami narodowościowymi w Czechosłowacji, brązowa tablica z reliefem Jahna oraz towarzyszący jej napis zostały usunięte ze steli. Sam kamienny głaz pozostał na swoim miejscu, dziś już bez pierwotnej dekoracji i inskrypcji – świadectwo epoki, gdy Krumlov był miastem o wyraźnie niemieckim charakterze.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? W północnej części Miejskiego Parku w Czeskim Krumlovie, przy ścieżce okrężnej wzdłuż rzeki.

Kim był Friedrich Ludwig Jahn? Pruskim pedagogiem i działaczem, twórcą niemieckiego ruchu gimnastycznego, znanym jako "ojciec gimnastyki".

Czy zachowała się oryginalna tablica pomnika? Nie – brązowa tablica z reliefem i napisem została zdjęta po 1945 roku, pozostał sam kamienny głaz.

Kiedy odsłonięto pomnik? W 1910 roku, trzy lata po otwarciu Parku Miejskiego.