Synagoga Remu

Synagoga Remu to niewielka, szesnastowieczna synagoga krakowskiego Kazimierza i jedyna w mieście, w której do dziś regularnie odbywają się nabożeństwa. Stoi przy ulicy Szerokiej, a tuż za nią rozciąga się jeden z najstarszych żydowskich cmentarzy w Polsce. Razem tworzą miejsce, do którego przyjeżdżają pielgrzymi z całego świata.

Kto dał nazwę synagodze Remu?

Nazwa pochodzi od akronimu rabina Mojżesza Isserlesa (ok. 1525–1572), uczonego uznawanego za jeden z najważniejszych autorytetów aszkenazyjskiego prawa religijnego. Jest autorem komentarza „Mapa", który uzupełnił kodeks Josefa Karo o zwyczaje społeczności aszkenazyjskich. Z tego powodu bywał porównywany do Majmonidesa polskich Żydów. Synagogę ufundował jego ojciec, kupiec i bankier królewski Israel ben Josef, który w 1556 roku uzyskał od Zygmunta Augusta zgodę na urządzenie domu modlitwy.

Jak wyglądała historia budynku?

Pierwszy budynek spłonął w wielkim pożarze miasta żydowskiego w 1557 roku. W 1558 roku rozpoczęto w jego miejscu budowę murowanej synagogi. W XVII i XVIII wieku synagogę przebudowywano, a obecny kształt zawdzięcza głównie remontowi z 1829 roku oraz pracom z 1933 roku. W czasie okupacji niemieckiej wnętrze zostało zdewastowane, jednak po wojnie budynek odbudowano i przywrócono do użytku jako dom modlitwy.

Z najstarszych elementów zachowały się między innymi kamienna szafa na zwoje Tory oraz kamienna skarbonka na datki. Wnętrze jest niewielkie, skromne i kameralne, co mocno odróżnia je od okazałych synagog w innych miastach.

Co warto wiedzieć o cmentarzu Remu?

Przylegający cmentarz powstał w XVI wieku. Pierwszymi pochowanymi miały być ofiary epidemii, a użytkowano go do schyłku XVIII wieku. W 1572 roku pochowano tu Mojżesza Isserlesa. Jego grób jest do dziś celem pielgrzymek, a przy nagrobku często zostawia się kamyki i karteczki z modlitwami. Spoczywają tu także inni znani uczeni, między innymi kabalista Natan Spira oraz rabin Joel Sirkes.

W czasie okupacji cmentarz został niemal doszczętnie zniszczony, a z nagrobków w pierwotnym stanie przetrwało zaledwie kilkanaście. Po wojnie uporządkowano teren i ustawiono wiele nagrobków w rzędach. Zachowały się też renesansowe macewy, ważne dla badaczy sztuki sepulkralnej. Prace konserwatorskie prowadzono tu przez kolejne dekady.

Jak zwiedzać to miejsce?

Synagoga jest czynnym domem modlitwy, a jednocześnie jest udostępniana zwiedzającym. W soboty i święta żydowskie oraz podczas modlitw zwiedzanie nie jest możliwe, a w piątki obiekt zamyka się wcześniej. Obowiązuje strój skromny, a mężczyźni powinni mieć nakrytą głowę. Zachowanie powinno być pełne szacunku, bo to zarówno miejsce kultu, jak i cmentarz.

Samą ulicę Szeroką i otoczenie cmentarza można oglądać przez cały rok, a spacer po dawnym żydowskim Kazimierzu dobrze połączyć z odwiedzeniem pobliskich synagog i muzeów.

Najczęstsze pytania

Czy synagoga Remu jest czynna? Tak, to jedyna synagoga na Kazimierzu, w której regularnie odbywają się nabożeństwa.

Kim był Remu? Rabin Mojżesz Isserles, wybitny krakowski uczony i autor komentarza do kodeksu prawa żydowskiego, zmarły w 1572 roku.

Czy cmentarz jest częścią synagogi? Cmentarz przylega bezpośrednio do synagogi i razem z nią tworzy jeden kompleks, ale to dwa odrębne obiekty o różnej historii.

Co oznaczają kamyki na grobach? To tradycyjny sposób upamiętnienia zmarłych w kulturze żydowskiej, zastępujący kwiaty.

Czy można zwiedzać w szabat? Zwykle nie. W szabat i święta synagoga jest zamknięta dla zwiedzających, więc plan wizyty warto dostosować do kalendarza.