Synagoga Tempel w Krakowie

Synagoga Tempel w Krakowie to reformowana synagoga na Kazimierzu, przy ulicy Miodowej 24. Wzniesiona w latach 1860–1862, była symbolem progresywnego, czyli reformowanego nurtu judaizmu w dawnej Polsce. Dziś należy do najciekawszych zabytków żydowskiej dzielnicy i do czterech czynnych synagog miasta.

Kto zbudował Tempel i dlaczego?

Projekt przygotował Ignacy Hercok, a wzorem była wiedeńska synagoga Leopoldstädter Tempel. Budowę zainicjowały środowiska postępowych Żydów krakowskich, skupione w Stowarzyszeniu Izraelitów Postępowych oraz w Towarzystwie Religijno-Cywilizacyjnym. Otwarcie świątyni zwieńczyło 17 lat starań o stworzenie w Krakowie synagogi reformowanej. Obiekt powstał na planie prostokąta i w kolejnych dekadach był rozbudowywany: w 1868 roku, w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku oraz w 1924 roku.

Jak wygląda synagoga Tempel?

Architektura łączy elementy stylu mauretańskiego z formami neoromańskimi i neorenesansowymi. Świątynia słynęła z bogatego wystroju, a o jej prestiżu decydowała również rola, jaką odgrywała w życiu społeczności.

Rola w życiu Krakowa

Pod koniec XIX i na początku XX wieku Tempel stał się ośrodkiem żydowskiej nowoczesności. Kazania wygłaszano tu po polsku i niemiecku, a w synagodze odbywały się uroczystości o charakterze patriotycznym. Świątynia pokazywała, że część krakowskich Żydów łączyła tradycję religijną z udziałem w polskim życiu publicznym i kulturalnym.

Losy synagogi w czasie wojny i po niej

W okresie okupacji niemieckiej budynek został poważnie zdewastowany. Wyposażenie liturgiczne wywieziono, a wnętrze służyło jako magazyn wojskowy i stajnia. Tempel należał do kilku krakowskich synagog, które przetrwały wojnę. Przez kolejne dziesięciolecia obiekt pozostawał w złym stanie. Gruntowny remont, zainicjowany i w dużej mierze sfinansowany przez World Monuments Fund, trwał od 1994 do 2000 roku i przywrócił budowli dawny blask.

Synagoga dzisiaj

Tempel jest czynną synagogą, choć nabożeństwa odbywają się w niej okazjonalnie. Budynek pełni też funkcję miejsca kulturalnego i bywa sceną koncertów, szczególnie w czasie Festiwalu Kultury Żydowskiej. Wchodzi w skład Historycznego Centrum Krakowa wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się synagoga Tempel? Na Kazimierzu w Krakowie, przy ulicy Miodowej 24, w pobliżu innych zabytków dawnej dzielnicy żydowskiej.

Kiedy została zbudowana? W latach 1860–1862, według projektu Ignacego Hercoka.

Czym różni się od innych synagog Kazimierza? To synagoga reformowana. Kazania wygłaszano w niej w językach polskim i niemieckim, a jej forma nawiązuje do świątyń wielkomiejskich, takich jak wiedeński Leopoldstädter Tempel.

Czy synagoga jest dostępna dla zwiedzających? Synagoga jest udostępniana zwiedzającym. W soboty i święta żydowskie pozostaje zamknięta dla turystów, a w piątki zamyka się wcześniej ze względu na szabat.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Spacer po Kazimierzu można połączyć z oglądaniem innych synagog, cmentarzy i uliczek dawnej dzielnicy żydowskiej, a także z odwiedzeniem lokalnych kawiarni i galerii.