Synagoga Kupa w Krakowie

Synagoga Kupa to jedna z siedmiu synagog krakowskiego Kazimierza i zarazem budowla, która zamyka długą listę bóżnic powstałych w czasach, gdy istniało tu odrębne miasto żydowskie. Stoi przy ulicy Miodowej 27, w sercu dawnej dzielnicy żydowskiej, a jej tylne skrzydła sięgają ulicy Warszauera.

Skąd wzięła się nazwa Kupa?

Nazwa pochodzi od hebrajskiego kupat cdaka, czyli puszki na datki. Synagogę wzniesiono w latach 1635–1643 z ofiar rzemieślników i drobnych kupców, a jej ukończenie wsparł cech złotników. Budowla miała jednak kilka nieformalnych nazw. Nazywano ją Szpitalną, bo sąsiadowała z dawnym szpitalem żydowskim, oraz Ubogich, bo gromadziła głównie najuboższych wiernych. Miała więc przede wszystkim charakter skromnej, codziennej bóżnicy dla zwykłych mieszkańców dzielnicy, a nie reprezentacyjnej świątyni bogatego kupiectwa.

Jak wyglądała i jak się zmieniała?

W XVIII wieku synagogę gruntownie przebudowano, z barokowymi akcentami w prostej bryle. W latach 1830–1834 dobudowano dwukondygnacyjną przybudówkę, a w 1861 roku skrzydło zachodnie. Z czasem budynek połączono z sąsiednią kamienicą, w której mieściła się sala modlitewna Bractwa Ner Tamid. Dzięki tym rozbudowom zespół ma dziś nieregularny, wielobryłowy charakter, typowy dla kazimierskiej zabudowy.

Wnętrze słynie z malowideł. Na drewnianym stropie widać panoramy miast Ziemi Świętej i sceny biblijne, a na belkowaniu galerii dla kobiet biegnie pełny cykl znaków zodiaku. To jeden z ciekawszych przykładów dekoracji w krakowskich synagogach.

Co działo się z synagogą w XX wieku?

Podczas II wojny światowej bóżnica została splądrowana, a wiele elementów wyposażenia zniszczono, w tym bimę, czyli podwyższenie, z którego czytano Torę. Po wojnie, w 1945 roku, w Krakowie doszło do pogromu, a synagoga była jednym z miejsc, które wówczas podpalono. W kolejnych dekadach budynek służył celom świeckim: działała w nim wytwórnia macy, przez wiele lat w jednym z pomieszczeń mieścił się ubój rytualny drobiu, a później urządzono tam magazyny i zakład produkcji obuwia.

Odnowa i dzisiejsze życie obiektu

Po przekazaniu budynku krakowskiej gminie żydowskiej w połowie lat 90. rozpoczęto jego odnowę, a prace zakończono na początku XXI wieku. Synagoga wróciła do roli miejsca spotkań wspólnoty, a poza nabożeństwami bywała też areną koncertów, wystaw i innych wydarzeń kulturalnych. Wnętrze nie jest regularnie udostępniane turystom, dlatego budynek najczęściej ogląda się z zewnątrz.

Dlaczego warto ją zobaczyć podczas spaceru po Kazimierzu?

Synagoga Kupa leży na trasie spaceru po zabytkach żydowskich, w pobliżu innych bóżnic, dawnego szpitala i uliczek, które dziś tętnią kawiarniami. Nawet z zewnątrz pozwala zrozumieć, jak wyglądała codzienność mniej zamożnych mieszkańców dawnego miasta żydowskiego i jak wiele zmieniło się w tej części Krakowa po wojnie.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Synagoga Kupa? Przy ulicy Miodowej 27 na Kazimierzu, w Krakowie, w dzielnicy Stare Miasto.

Dlaczego synagoga nazywa się Kupa? Nazwa wywodzi się od hebrajskiego określenia puszki na datki, bo budowlę wzniesiono z ofiar wiernych.

Czy to najstarsza synagoga Kazimierza? Nie. To raczej ostatnia synagoga, jaka powstała w okresie istnienia miasta żydowskiego na Kazimierzu.

Czy można wejść do środka? Wnętrze nie jest regularnie udostępniane zwiedzającym, więc warto zaplanować obejrzenie synagogi z zewnątrz, w ramach spaceru po Kazimierzu.