Lužany Castle

Zámek Lužany to XIX-wieczna rezydencja w Kraju Pilzneńskim, około 3 km na południe od miasteczka Přeštice, znana przede wszystkim jako dzieło architekta i mecenasa Josefa Hlávki oraz miejsce, w którym Antonín Dvořák skomponował jedną ze swoich mszy. Choć sam budynek nie jest dziś ogólnodostępny, jego historia i związek z czołowymi postaciami czeskiej kultury czynią go jednym z ciekawszych obiektów regionu.

Skąd wzięła się dzisiejsza forma zamku?

Wieś Lužany istniała już w 1175 roku, a na miejscu obecnego zamku w 1245 roku stała drewniana strażnica. W 1583 roku ród Příchovských z Příchovic wzniósł w tym miejscu piętrową renesansową rezydencję — datę tę wciąż można odczytać na zworniku nad głównym wejściem. Na początku XIX wieku obiekt przeszedł barokowe przebudowy, ale swój ostateczny, rozpoznawalny dziś kształt zawdzięcza dopiero drugiej połowie stulecia.

Jaką rolę odegrał Josef Hlávka?

W 1867 roku majątek lużański kupił Josef Hlávka, wiedeński architekt i przedsiębiorca budowlany, który zgromadził fortunę na wielkich realizacjach w monarchii habsburskiej. To za jego czasów, w latach 1886–1887, zamek przeszedł gruntowną przebudowę: Hlávka zburzył część starszej, renesansowo-barokowej substancji i postawił w jej miejsce dwupiętrowy budynek na planie litery Y z dominującą, sześciokondygnacyjną wieżą, utrzymany w stylu neorenesansowym, z bogatą dekoracją sztukatorską i zachowanym oryginalnym wyposażeniem wnętrz. Jako osobne skrzydło dobudował kaplicę pod wezwaniem Matki Boskiej, św. Wacława i św. Antoniego.

Jaki związek ma zamek z Antonínem Dvořákiem?

Poświęcenie nowej kaplicy w 1887 roku Antonín Dvořák uczcił skomponowaniem Mszy D-dur, znanej dziś jako "lużańska". Kompozytor bywał w Lužanach jako gość Hlávki, podobnie jak inni czołowi twórcy epoki — poeta Jaroslav Vrchlický, pisarz Julius Zeyer oraz rzeźbiarz Josef Václav Myslbek, których dzieła do dziś zdobią wnętrza i park zamkowy. Pamiątkową tablicę poświęconą Dvořákowi odsłonięto w zamku w 1951 roku.

Co dziś mieści się w zamku i czy można go zwiedzać?

Na mocy testamentu Josefa Hlávki zamek od 1908 roku należy do fundacji noszącej jego imię (Nadání Josefa, Marie a Zdenky Hlávkových), wspierającej czeską naukę i kulturę. Od 1963 roku obiekt figuruje jako zabytek kultury Republiki Czeskiej. Dziś pełni funkcję siedziby fundacji i miejsca konferencji naukowych, seminariów oraz uroczystości wręczania nagród — nie jest jednak przeznaczony do zwiedzania przez turystów indywidualnych. Grupy o charakterze profesjonalnym mogą umówić wizytę bezpośrednio z zarządem fundacji. Na pierwszym piętrze zachował się prywatny apartament Hlávki, a część pomieszczeń zajmuje ekspozycja poświęcona jego życiu i działalności.

Co warto wiedzieć o otoczeniu zamku?

Zamek stoi na lewym brzegu rzeki Úhlavy, otoczony z trzech stron parkiem krajobrazowym, do którego przylega renesansowy ogród użytkowy. W parku rosną rzadkie okazy drzew, między innymi miłorząb dwuklapowy, tulipanowiec amerykański oraz cyprysik błotny — pozostałość dziewiętnastowiecznej mody na kolekcjonerskie nasadzenia parkowe.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się zámek Lužany? W miejscowości Lužany w powiecie Plzeň-jih (Kraj Pilzneński), około 3 km na południe od Přeštic, na lewym brzegu rzeki Úhlavy.

Kto przebudował zamek do obecnej formy? Architekt i mecenas Josef Hlávka, właściciel majątku od 1867 roku, który w latach 1886–1887 nadał budynkowi neorenesansowy kształt na planie litery Y.

Jaki utwór Antonína Dvořáka wiąże się z zamkiem? Msza D-dur, zwana "lużańską", skomponowana z okazji poświęcenia zamkowej kaplicy w 1887 roku.

Czy zamek można zwiedzać? Nie jest otwarty dla turystów indywidualnych — służy jako siedziba Fundacji Hlávki i miejsce konferencji; wizyty grup profesjonalnych wymagają wcześniejszego uzgodnienia z zarządem fundacji.

Do kogo należy zamek obecnie? Od 1908 roku do fundacji ustanowionej testamentem Josefa Hlávki, wspierającej czeską naukę i kulturę; od 1963 roku obiekt jest zabytkiem kultury Republiki Czeskiej.