Monument to Jakub Jan Ryba in Přeštice

Pomnik Jakuba Jana Ryby stoi w niewielkim parku w Přešticach, w powiecie Pilzno-Południe w Czechach, tuż pod kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. To miejsce nieprzypadkowe – stała tu dawna szkoła, w której nauczycielski syn Jakub Jan Ryba spędził pierwsze pięć lat życia. Pomnik jest skromny, ale ma bogatą historię i konkretny, udokumentowany rodowód, co czyni go ciekawym punktem dla osób szukających śladów czeskiej muzyki i oświaty na prowincji.

Kim był Jakub Jan Ryba?

Jakub Jan Ryba urodził się w Přešticach 26 października 1765 roku. Z zawodu był nauczycielem, a przy tym kompozytorem i pisarzem – dziś najbardziej kojarzony jest jako autor Czeskiej mszy pasterskiej, znanej też potocznie jako „Hej, mistře!" od pierwszych słów tekstu. Zmarł 8 kwietnia 1815 roku w Rožmitále pod Třemšínem. Přeštice to miejsce jego narodzin i wczesnego dzieciństwa, nie miejsce jego dorosłej działalności – dlatego pomnik w tym mieście ma charakter rodzinno-biograficzny, a nie upamiętnienia miejsca pracy kompozytora.

Jak wygląda pomnik?

Centralnym elementem jest naturalny głaz kamienny, na którym zamocowano miedzianą płytę. Lewa połowa płyty przedstawia płaskorzeźbiony portret Ryby z pełną brodą, zwrócony w prawo. Prawa połowa zawiera napis informujący o tożsamości upamiętnionego, a poniżej umieszczono fragment zapisu nutowego z jego najsłynniejszego dzieła. Autorem płaskorzeźby jest praski rzeźbiarz Štěpán Kořán.

Co dokładnie mówi napis na pomniku?

Na płycie widnieje tekst: „Jakub Jan Ryba, učitel, hudební skladatel a spisovatel. * 26. října 1765 v Přešticích. + 8. dubna 1815 v Rožmitále. Zpěvácký spolek „Skála" a občanstvo města Přeštic. 1935." W wolnym tłumaczeniu: nauczyciel, kompozytor muzyczny i pisarz, urodzony 26 października 1765 w Přešticach, zmarły 8 kwietnia 1815 w Rožmitále – ufundowany przez towarzystwo śpiewacze „Skála" oraz mieszkańców miasta Přeštice w 1935 roku.

Kto ufundował pomnik i kiedy powstał?

Pomnik odsłonięto w 1935 roku, a jego powstanie zainicjował pisarz Rudolf Richard Hofmeister z Rožmitálu. Środki i organizację wzięło na siebie miejscowe towarzystwo śpiewacze „Skála" wraz z mieszkańcami Přeštic – to oni figurują jako fundatorzy na tabliczce. Taki sposób powstania pokazuje, że pomnik był inicjatywą lokalną i społeczną, a nie oficjalnym zamówieniem państwowym.

Czy pomnik jest objęty ochroną zabytkową?

Tak. Pomnik figuruje w Centralnym Rejestrze Zabytków Kultury Republiki Czeskiej pod numerem 14671/4-424, co oznacza, że jego forma i lokalizacja są prawnie chronione jako element dziedzictwa kulturowego kraju.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik? W małym parku w Přešticach, poniżej kościoła Wniebowzięcia NMP, na terenie dawnej szkoły przy dzisiejszej ulicy Třebízského.

Dlaczego akurat w Přešticach, skoro Ryba działał w Rožmitále? Ponieważ to jego rodzinne miasto – tu się urodził i mieszkał do piątego roku życia, zanim rodzina przeniosła się dalej.

Z czego wykonany jest pomnik? Z naturalnego głazu kamiennego z osadzoną miedzianą płytą z płaskorzeźbą i napisem.

Kto jest autorem płaskorzeźby? Praski rzeźbiarz Štěpán Kořán.

Czy można zobaczyć pomnik bez wcześniejszej rezerwacji? Tak, znajduje się w ogólnodostępnym parku miejskim, dostępnym o każdej porze dnia.