Statue of Tomáš Garrigue Masaryk

Pomnik Tomáše Garrigua Masaryka stoi na Masarykově náměstí w Přešticích, w niewielkiej zachodnioczeskiej gminie w kraju plzeńskim. To jeden z wielu monumentów pierwszego prezydenta Czechosłowacji rozsianych po całym kraju, ale historia przeštickiego pomnika – z jego zniknięciem i powrotem – dobrze pokazuje, jak zmieniały się czasy w Czechach w XX wieku.

Kiedy powstał pomnik?

Oryginalny pomnik Masaryka w Přešticích wzniesiono jeszcze za życia prezydenta, w okresie międzywojennym, gdy kult "tatíčka Masaryka" był w młodej republice czechosłowackiej wyjątkowo silny. Brązowa figura, nieco większa niż naturalnej wielkości (ok. 280 cm), stanęła na kwadratowym cokole z polerowanego granitu z brązowym napisem "T. G. MASARYK". Pierwotnie posąg znajdował się przed budynkiem dawnej Czeskiej Kasy Oszczędności przy placu.

Dlaczego pomnik zniknął?

Los pomnika odzwierciedlał losy pamięci o Masaryku w komunistycznej Czechosłowacji. W 1953 roku, w okresie, gdy władze systematycznie usuwały z przestrzeni publicznej symbole przedwojennej republiki i jej pierwszego prezydenta, posąg został zdemontowany. Przez kolejne dekady miejsce po pomniku pozostawało puste, a sama postać Masaryka na długo zniknęła z centrum miasta.

Kiedy pomnik wrócił na swoje miejsce?

Dopiero po upadku komunizmu, w 1995 roku, na placu w Přešticích ponownie odsłonięto pomnik z figurą T. G. Masaryka – tym razem w parkowej części placu. Odnowiony monument opatrzono tablicą z napisem upamiętniającym tych, którzy walczyli i zginęli za wolność narodu w latach 1914–1918 oraz 1939–1945, łącząc w ten sposób postać Masaryka z szerszą pamięcią o dwóch wojnach światowych.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Pomnik znajduje się na Masarykově náměstí – głównym placu Přeštic, który już samą nazwą oddaje hołd pierwszemu prezydentowi. Plac od dawna pełni funkcję centrum życia miasteczka, a stojący w jego parkowej części pomnik jest jednym z charakterystycznych punktów orientacyjnych dla mieszkańców i odwiedzających.

Dlaczego warto go zobaczyć?

Pomnik Masaryka w Přešticích to nie tylko lokalna pamiątka, ale też namacalny ślad burzliwej historii Czech w XX wieku – od entuzjazmu pierwszej republiki, przez komunistyczne wymazywanie niewygodnych symboli, po powrót pamięci narodowej po 1989 roku. Dla turystów zwiedzających Přeštice to dobry punkt wyjścia do spaceru po Masarykově náměstí i poznania historii miasteczka, które – jak wiele czeskich miejscowości – nosi ślady tych samych narodowych zwrotów historycznych.

Najczęstsze pytania

Kto to był T. G. Masaryk? Tomáš Garrigue Masaryk był pierwszym prezydentem Czechosłowacji, współtwórcą niepodległego państwa czechosłowackiego powstałego w 1918 roku, powszechnie szanowanym jako "ojciec narodu".

Czy pomnik w Přešticích jest oryginalny? Figura pochodzi z okresu międzywojennego, ale po usunięciu w 1953 roku i ponownym odsłonięciu w 1995 roku pomnik znajduje się dziś w innym miejscu placu niż pierwotnie – w jego części parkowej, a nie przed dawnym budynkiem kasy oszczędności.

Gdzie dokładnie w Přešticích stoi pomnik? Na Masarykově náměstí, głównym placu miasta, w jego parkowej części.

Co przedstawia tablica przy pomniku? Tablicę poświęconą pamięci osób, które pracowały i zginęły za wolność narodu w latach 1914–1918 i 1939–1945.