Chapel of Saint John of Nepomuk

Kaplica św. Jana Nepomuckiego to barokowa budowla z 1722 roku stojąca na wzgórzu nad miastem Stráž pod Ralskem w północnych Czechach, w pobliżu ruin zamku Vartenberk. Choć od dwóch dekad pełni funkcję cerkwi prawosławnej, jej burzliwa historia sięga czasów habsburskich reform józefińskich i pożarów, które nie oszczędziły niewielkiej świątyni.

Gdzie stoi kaplica?

Budowla znajduje się na wschodnim krańcu grzbietu wzgórza zwanego Horky, tuż obok dawnego zamku Vartenberk, z którym łączy ją aleja obsadzona drzewami. To właśnie na tym wzniesieniu, jeszcze przed powstaniem kaplicy, stał kamienny słup z figurą św. Jana Nepomuckiego, postawiony w 1700 roku. Dwadzieścia dwa lata później hrabia Ludwik Hartig, właściciel pobliskiego zamku, zdecydował się zastąpić skromny słup murowaną, barokową kaplicą.

Jak zmieniała się kaplica na przestrzeni wieków?

Losy budowli nie były spokojne. W 1768 roku kaplica ucierpiała w pożarze, a jej odbudową zajął się Adam Hartig, syn fundatora. Kilka lat później, w latach 1776–1780, obiekt pełnił rolę zastępczego kościoła parafialnego — prawdopodobnie w okresie, gdy główna świątynia w okolicy była remontowana lub niedostępna. Za panowania cesarza Józefa II, który przeprowadził szeroko zakrojoną reformę kościelną i zamknął wiele mniejszych kaplic oraz klasztorów w monarchii habsburskiej, kaplicę zamknięto i zamieniono na magazyn prochu strzelniczego. Dopiero po śmierci cesarza budowla odzyskała pierwotne przeznaczenie sakralne — nabożeństwa odbywają się tu nieprzerwanie od 1818 roku.

Co zmieniło się we wnętrzu?

Wyposażenie kaplicy również przechodziło zmiany. W 1814 roku umieszczono w niej szklany ołtarz z rzeźbą, który po kilkudziesięciu latach, w 1859 roku, zastąpiono nowym ołtarzem z obrazem autorstwa malarza Kandlera z pobliskich Chrastavy. Oryginalna figura św. Jana Nepomuckiego, związana z najstarszą historią tego miejsca, nie pozostała jednak w kaplicy na stałe — trafiła najpierw do miejskiego muzeum, a później ustawiono ją przy rondzie na wjeździe do miasta, gdzie mogą ją dziś oglądać kierowcy wjeżdżający do Stráže pod Ralskem.

Dlaczego dziś to cerkiew prawosławna?

Najbardziej nietypowym rozdziałem w historii kaplicy jest rok 2001, kiedy budynek przejęła Cerkiew prawosławna. Ponieważ prawosławie nie uznaje Jana Nepomuckiego za świętego, obiekt otrzymał nowe wezwanie — Cerkwi Świętego Wielkiego Męczennika Pantelejmona. Mimo zmiany nazwy i wyznania, budowla zachowała swój barokowy wygląd sprzed trzech wieków. Nabożeństwa prawosławne odbywają się tu regularnie, każdej niedzieli, co czyni z kaplicy żywe miejsce kultu, a nie tylko zabytek architektury.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Kaplica stoi na wzniesieniu, więc dojście do niej wiąże się z niewielkim spacerem pod górę, ale widok na okolicę i sąsiedztwo ruin zamku Vartenberk wynagradzają ten wysiłek. To miejsce dla osób zainteresowanych zarówno lokalną historią kościelną, jak i ciekawostkami związanymi ze zmieniającymi się granicami wyznaniowymi w regionie Českolipsko.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano kaplicę św. Jana Nepomuckiego w Stráž pod Ralskem? Kaplicę wzniesiono w 1722 roku z inicjatywy hrabiego Ludwika Hartiga, właściciela pobliskiego zamku Vartenberk, w miejscu, gdzie wcześniej stał kamienny słup z figurą świętego z 1700 roku.

Dlaczego kaplica została zamieniona na magazyn prochu? Stało się to za panowania cesarza Józefa II, który w ramach reform józefińskich zamykał liczne mniejsze kaplice i klasztory w monarchii habsburskiej. Kaplica wróciła do funkcji sakralnej po śmierci cesarza, a nabożeństwa odbywają się tu od 1818 roku.

Dlaczego kaplica nazywa się dziś inaczej? Od 2001 roku obiekt należy do Cerkwi prawosławnej, która nie uznaje Jana Nepomuckiego za świętego, dlatego kaplicę przemianowano na cerkiew Świętego Wielkiego Męczennika Pantelejmona.

Gdzie znajduje się oryginalna figura św. Jana Nepomuckiego? Pierwotna figura, związana z najstarszą historią miejsca, znajduje się dziś przy rondzie na wjeździe do Stráže pod Ralskem, po tym jak wcześniej przechowywano ją w miejskim muzeum.