Dominican monastery (Jablonné v Podještědí)

Klasztor dominikanów w Jablonné v Podještědí to jeden z najstarszych ośrodków zakonu dominikańskiego na terenie dzisiejszych Czech, nierozerwalnie związany z postacią świętej Zdislavy z Lemberka. Sercem założenia jest bazylika mniejsza św. Wawrzyńca i św. Zdislavy, a cały kompleks leży w mieście Jablonné v Podještědí, w powiecie Liberec, w północnych Czechach, u podnóża Podještědí.

Kiedy powstał klasztor i kto go ufundował?

Klasztor założono około połowy XIII wieku, a jego powstanie wiąże się bezpośrednio z Havlem z Lemberka i jego żoną Zdislavą, późniejszą świętą Kościoła katolickiego. Zdislava, żyjąca w latach około 1220–1252, znana była z opieki nad chorymi i ubogimi w regionie, a po śmierci spoczęła w kościele św. Wawrzyńca, wokół którego rozwinął się cały zespół klasztorny. Dowodem na to, że budowa klasztoru była już w tym czasie zaawansowana, jest fakt, że w 1269 roku odbyła się w Jablonném kapituła prowincjonalna czesko-polskiej prowincji dominikanów – zgromadzenie tej rangi wymagało istnienia w pełni funkcjonującego domu zakonnego.

Jak klasztor przetrwał średniowiecze?

Okres husycki okazał się dla klasztoru katastrofalny. W 1425 roku zarówno sam klasztor, jak i miasto Jablonné zostały zniszczone podczas wojen husyckich. Odbudowa nie nastąpiła szybko – pierwsze prace, prowadzone jeszcze w skromnej, drewniano-glinianej technice, przypadły dopiero na początek XVI wieku. Przez kolejne dziesięciolecia klasztor funkcjonował w znacznie skromniejszej formie niż przed zniszczeniem.

Skąd wzięła się barokowa bazylika?

Prawdziwą przemianę klasztor przeszedł w epoce baroku. Od 1683 roku, dzięki wsparciu właścicieli okolicznych majątków – rodu Putzów z Mimoně oraz rodu Berków z Lemberka – rozpoczęto gruntowną barokową przebudowę całego założenia. W latach 1699–1729 powstała okazała świątynia według projektu cenionego austriackiego architekta Johanna Lucasa von Hildebrandta, znanego z licznych realizacji w monarchii habsburskiej. To właśnie ten kościół, poświęcony św. Wawrzyńcowi i św. Zdislavie, stanowi dziś główny akcent architektoniczny kompleksu.

Co działo się z klasztorem w czasach nowożytnych?

Losy klasztoru w kolejnych stuleciach odzwierciedlają burzliwą historię Europy Środkowej. W 1786 roku, na mocy dekretu cesarza Józefa II w ramach józefińskich reform kościelnych, klasztor został skasowany, a życie zakonne w Jablonném na długi czas ustało. Dominikanie powrócili do klasztoru dopiero w 1945 roku, jednak ich obecność została brutalnie przerwana w 1950 roku wraz z nastaniem dyktatury komunistycznej, która likwidowała zgromadzenia zakonne w całej Czechosłowacji. Rangę świątyni podniesiono w 1996 roku, gdy kościół św. Wawrzyńca i św. Zdislavy otrzymał tytuł bazyliki mniejszej.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Pod kościołem znajduje się krypta św. Zdislavy, będąca celem pielgrzymek i jednym z głównych powodów, dla których turyści i wierni odwiedzają Jablonné v Podještědí. To tutaj koncentruje się kult świętej, silnie zakorzeniony w regionie od wieków.

Najczęstsze pytania

Kim była św. Zdislava z Lemberka? Żyjąca w XIII wieku żona Havla z Lemberka, współfundatorka klasztoru, znana z pomocy chorym i ubogim; została kanonizowana przez Kościół katolicki.

Ile lat liczy klasztor w Jablonném? Jego historia sięga około połowy XIII wieku – klasztor istniał już w pełni ukształtowany w 1269 roku, gdy odbyła się tu kapituła prowincjonalna dominikanów.

Czy obecna bazylika to oryginalna średniowieczna budowla? Nie – widoczna dziś świątynia to efekt barokowej przebudowy z lat 1699–1729 według projektu Johanna Lucasa von Hildebrandta, powstałej po zniszczeniach z okresu wojen husyckich.

Czy w klasztorze wciąż są obecni dominikanie? Zakonnicy wrócili do Jablonného w 1945 roku po wcześniejszej kasacie klasztoru w 1786 roku, a ich działalność została przerwana przez władze komunistyczne w 1950 roku.