Kalwaria na moście Karola

Kalwaria na moście Karola to grupa rzeźbiarska przedstawiająca Ukrzyżowanie, ustawiona na trzecim filarze północnej strony mostu Karola w Pradze. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na moście - nie tylko ze względu na samą scenę Ukrzyżowania, ale przede wszystkim z powodu złoconego hebrajskiego napisu otaczającego krzyż, którego historia sięga końca XVII wieku i wiąże się z bolesnym epizodem antysemityzmu w dawnej Pradze.

Gdzie dokładnie na moście stoi ta kompozycja?

Kalwaria znajduje się na trzecim filarze północnej balustrady mostu Karola, we współrzędnych 50.086444, 14.412351. Most łączy praskie Stare Miasto z Małą Straną, a wzdłuż obu jego balustrad - północnej i południowej - stoi rząd barokowych rzeźb i grup figuralnych. Kalwaria, ze względu na monumentalny krzyż widoczny z daleka, należy do najczęściej fotografowanych punktów całej przeprawy.

Jak wyglądała historia tego miejsca przed obecnym krzyżem?

W tym miejscu krzyż stał już wkrótce po 1361 roku - był to drewniany krucyfiks, który najprawdopodobniej zniszczyli husyci w 1419 roku. Kolejny drewniany krzyż postawiono w 1629 roku, ale i on został poważnie uszkodzony pod koniec wojny trzydziestoletniej, podczas szwedzkiego oblężenia Pragi. Dopiero po tych zniszczeniach na moście pojawiła się figura, która - po kolejnych uzupełnieniach - przetrwała do dziś.

Kto jest autorem obecnego krucyfiksu?

Postać Chrystusa na krzyżu odlano z brązu w Dreźnie - odlewu dokonał Hans Hillger według modelu przygotowanego w 1628 roku przez rzeźbiarza Wolfa Ernsta Brohna. Na moście Karola figurę ustawiono w 1657 roku, we wczesnobarokowym stylu charakterystycznym dla tego okresu. Kamienne wzgórze Golgoty u podnóża krzyża dodał w 1707 roku rzeźbiarz Johann Georg Heermann, a boczne postacie Marii i świętego Jana Ewangelisty dołączył w 1861 roku Emanuel Max - ten sam rzeźbiarz, który wykonał również inne figury zdobiące most.

Skąd wziął się złocony hebrajski napis wokół krzyża?

Złocony napis w języku hebrajskim, otaczający krzyż półkolem, pojawił się w 1696 roku - i jego historia nie ma nic wspólnego z pobożnością. Praskie władze oskarżyły wówczas mieszkającego w mieście Żyda, Eliasza Backoffena, o bluźnierstwo wobec krzyża. Karą, jaką na niego nałożono, było sfinansowanie pozłacanych hebrajskich liter umieszczonych wokół krucyfiksu. Napis powtarza fragment Keduszy, żydowskiej modlitwy nawiązującej do wizji proroka Izajasza - słowa "Kadosz, Kadosz, Kadosz Adonaj Cewaot" oznaczają "Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów". W zamierzeniu miał on stanowić publiczne upokorzenie praskich Żydów, a jednocześnie wymuszoną deklarację uznania chrześcijańskiego symbolu - stąd traktuje się go dziś jako świadectwo ówczesnego antysemityzmu, a nie religijny hołd.

Jak dziś wyjaśnia się turystom tę historię?

W 2009 roku, po apelu grupy północnoamerykańskich rabinów skierowanym do władz Pragi, przy krucyfiksie umieszczono tablice wyjaśniające historię napisu w trzech językach - czeskim, angielskim i hebrajskim. Dzięki temu odwiedzający most mogą poznać nie tylko artystyczną, ale i społeczną historię tego miejsca, które przez wieki było zarówno obiektem kultu religijnego, jak i śladem konfliktów między społecznościami dawnej Pragi.

Najczęstsze pytania

Czym jest złocony napis widoczny wokół krzyża? To hebrajski tekst Keduszy ("Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów"), dodany w 1696 roku jako kara nałożona na praskiego Żyda Eliasza Backoffena, oskarżonego o bluźnierstwo.

Kto wykonał figurę Chrystusa na krzyżu? Odlał ją w Dreźnie Hans Hillger, według modelu rzeźbiarza Wolfa Ernsta Brohna z 1628 roku; na moście stanęła w 1657 roku.

Czy to pierwszy krzyż w tym miejscu? Nie - poprzedzały go dwa wcześniejsze, drewniane krucyfiksy: jeden z czasów krótko po 1361 roku, zniszczony przez husytów, i drugi z 1629 roku, uszkodzony podczas wojny trzydziestoletniej.

Kto dodał postacie Marii i świętego Jana obok krzyża? Rzeźbiarz Emanuel Max, w 1861 roku.

Gdzie dokładnie na moście stoi Kalwaria? Na trzecim filarze północnej balustrady mostu Karola.

Kiedy pojawiły się tablice wyjaśniające historię napisu? W 2009 roku, po interwencji grupy rabinów z Ameryki Północnej u władz Pragi.