Villa of Dušan Jurkovič

Willa Dušana Jurkoviče to jeden z najciekawszych obiektów architektury secesyjnej w Brnie, ukryty w spokojnej, zielonej dzielnicy Žabovřesky.

Budynek przy dzisiejszej ulicy Jana Nečase 335/2 architekt zaprojektował w 1906 roku jako własny dom rodzinny. Dušan Samo Jurkovič, słowacko-czeski architekt związany wcześniej z regionem Wałaskim i inspiracjami ludowej architektury karpackiej, przeniósł się wtedy do Brna i chciał, by jego nowa siedziba stała się zarazem manifestem jego stylu. Willę wzniesiono na zalesionym zboczu nad rzeką Svratką, na ówczesnym obrzeżu podmiejskiej wsi Žabovřesky – miejsce wybrano celowo, bo Jurkovič cenił bliskość natury i chciał, by dom komponował się z krajobrazem, a nie dominował nad nim.

Dlaczego ta willa jest tak ważna dla Brna?

Willa Jurkoviča zajmuje w architekturze secesyjnej Brna miejsce podobne do tego, jakie dla brneńskiego funkcjonalizmu ma słynna Willa Tugendhat. To jeden z kluczowych przykładów, jak lokalna secesja łączyła się z indywidualnym językiem architekta. Budynek trafił też do międzynarodowego katalogu Iconic Houses, zrzeszającego wybitne dwudziestowieczne rezydencje architektoniczne udostępnione dziś zwiedzającym jako domy-muzea.

Jaki styl reprezentuje budynek?

Jurkovič łączył w swojej twórczości wpływy architektury wiedeńskiej i brytyjskiej z elementami sztuki ludowej, zwłaszcza inspiracjami z regionu Wałaskiego i szerzej – karpackiego budownictwa drewnianego. W willi widać to w charakterystycznych detalach dekoracyjnych, drewnianych elementach konstrukcyjnych i dachowych oraz w sposobie, w jaki bryła budynku nawiązuje do tradycyjnych, góralskich form, przetworzonych jednak przez nowoczesny, miejski język architektoniczny początku XX wieku. Jurkovič nie projektował budynku w oderwaniu od otoczenia – planował całą kolonię willową w duchu ówczesnych idei „miasta-ogrodu”, gdzie domy na przedmieściach miały dawać mieszkańcom kontakt z zielenią, a jednocześnie wygodę bliską centrum.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Oprócz samej bryły budynku i jego charakterystycznej stolarki, uwagę zwraca również otaczający willę ogród, zaprojektowany z takim samym pietyzmem jak sam dom – stanowi integralną część założenia i był przedmiotem osobnych opracowań konserwatorskich. Wnętrza willi, dziś dostępne dla zwiedzających, pokazują, jak architekt projektował nie tylko elewacje, ale też detale użytkowe i wystrój, tworząc spójną, autorską całość.

Jak dotrzeć na miejsce?

Willa znajduje się w dzielnicy Žabovřesky, kilka kilometrów od historycznego centrum Brna, w spokojnej okolicy willowej nad Svratką. To dobry cel na spacer lub krótką wycieczkę rowerową wzdłuż rzeki, którą łatwo połączyć ze zwiedzaniem pobliskich terenów zielonych nad Svratką.

Kiedy przyjechać?

Willa funkcjonuje dziś jako obiekt muzealny prowadzony przez Moravską galerię w Brnie, więc zwiedzanie wnętrz jest możliwe w ramach regularnych godzin otwarcia instytucji – warto sprawdzić aktualny harmonogram przed wizytą, ponieważ dostęp do wnętrz bywa ograniczony sezonowo lub organizowany w formie oprowadzań z przewodnikiem.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował willę i kiedy powstała? Budynek zaprojektował architekt Dušan Samo Jurkovič jako własną rezydencję; powstał w 1906 roku.

Dlaczego willa jest uznawana za ważny zabytek? To jeden z czołowych przykładów architektury secesyjnej w Brnie, porównywany pod względem znaczenia do roli, jaką dla brneńskiego funkcjonalizmu odgrywa Willa Tugendhat. Została też uwzględniona w międzynarodowym katalogu Iconic Houses.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje budynek? Willa łączy wpływy architektury wiedeńskiej i brytyjskiej z elementami ludowej architektury drewnianej, charakterystycznej dla regionu Wałaskiego, co widać w detalach dekoracyjnych i konstrukcyjnych.

Czy można zwiedzić wnętrze willi? Tak, obiekt jest udostępniony zwiedzającym jako placówka muzealna prowadzona przez Moravską galerię w Brnie; warto wcześniej sprawdzić aktualne godziny otwarcia.