Stolperstein dedicated to Antonín František Slavík

Stolperstein poświęcony Antonínowi Františkowi Slavíkowi to mosiężna płyta wmurowana w chodnik przy ulicy Tůmova w Brnie, upamiętniająca inżyniera radiowego i bojownika ruchu oporu, który zginął z rąk nazistów w czasie II wojny światowej. Kamień, jeden z serii tabliczek odsłoniętych w mieście w 2014 roku, przypomina o ostatnim adresie zamieszkania ofiary i jej losie w latach okupacji.

Kim był Antonín František Slavík?

Antonín František Slavík urodził się 20 stycznia 1893 roku w Karlínie, wówczas przedmieściu Pragi należącym do Austro-Węgier. Z zawodu był inżynierem, specjalizującym się w radiotelegrafii — dziedzinie, która w pierwszych dekadach XX wieku dopiero raczkowała w Europie Środkowej. Brał udział w uruchamianiu jednej z pierwszych stacji radiowych na ziemiach czeskich, powstającej w pomieszczeniach wieży widokowej na praskim Petřínie.

Zawodowa droga zaprowadziła go najpierw do Bratysławy, a od 1922 roku do Brna, gdzie związał się z tamtejszym oddziałem Radiojournalu — pierwszej czechosłowackiej rozgłośni radiowej. Od 1928 roku przez ponad dekadę pełnił funkcję dyrektora brneńskiej rozgłośni, budując jej pozycję jako jednego z ważniejszych ośrodków radiowych w kraju.

Jak wyglądała jego działalność w ruchu oporu?

Po zajęciu ziem czeskich przez Niemcy w marcu 1939 roku i utworzeniu Protektoratu Czech i Moraw Slavík nie pozostał bierny. Wstąpił do konspiracyjnego Politického ústředí, a następnie — jako doświadczony radiotelegrafista, cenny dla podziemia ze względu na swoje umiejętności techniczne — do organizacji Obrana národa, jednej z najważniejszych czeskich struktur ruchu oporu wobec okupacji niemieckiej.

Konspiracyjna działalność nie trwała długo. 14 grudnia 1939 roku, w ramach fali aresztowań, które rozbiły pierwszą siatkę Obrany národa, Slavík został zatrzymany przez gestapo.

Jaki był jego dalszy los?

Po aresztowaniu Slavík przeszedł przez kilka miejsc odosobnienia: był więziony na brneńskim Špilberku, następnie w Kounicových kolejích — budynku akademika przekształconym przez Niemców w więzienie i miejsce egzekucji — a później przewieziono go do berlińskiego więzienia Alt-Moabit.

9 czerwca 1942 roku został skazany na śmierć. Wyrok wykonano 27 października tego samego roku w więzieniu Plötzensee w Berlinie, gdzie Slavík został stracony na gilotynie razem z trzema innymi czeskimi członkami ruchu oporu. Miał wtedy 49 lat.

Gdzie dokładnie znajduje się kamień pamięci?

Stolperstein Antonína Františka Slavíka leży na chodniku przy ulicy Tůmova w Brnie, przed budynkiem, w którym mieszkał przed aresztowaniem. Kamień, wykonany z mosiądzu według projektu niemieckiego artysty Guntera Demniga, został wmurowany 17 września 2014 roku — tego samego dnia, w którym w różnych częściach miasta odsłonięto kilka podobnych tabliczek pamięci, a na placu 28. října odbyła się uroczystość poświęcona ofiarom nazizmu związanym z Brnem.

Czym jest projekt Stolpersteine?

Stolpersteine (dosłownie „kamienie, o które się potyka") to międzynarodowy projekt zainicjowany przez Guntera Demniga, w ramach którego przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania ofiary reżimu nazistowskiego umieszcza się w bruku niewielką mosiężną płytę z jej imieniem i nazwiskiem oraz krótkim opisem losu. Projekt obejmuje nie tylko ofiary Zagłady Żydów, lecz także innych represjonowanych przez III Rzeszę — w tym, jak w przypadku Slavíka, członków ruchu oporu straconych za działalność konspiracyjną. W Brnie kamienie tego typu pojawiają się w kolejnych dzielnicach miasta, tworząc rozproszoną, ale spójną sieć miejsc pamięci wplecionych w codzienną tkankę miejską.

Najczęstsze pytania

Kim był Antonín František Slavík? Inżynierem radiowym, wieloletnim dyrektorem brneńskiego oddziału Radiojournalu, a od 1939 roku członkiem konspiracyjnej organizacji Obrana národa, stracony przez Niemców w 1942 roku.

Gdzie dokładnie leży kamień pamięci? Na chodniku przy ulicy Tůmova w Brnie, przed budynkiem, w którym Slavík mieszkał przed aresztowaniem.

Kiedy odsłonięto Stolperstein? 17 września 2014 roku, w ramach szerszej akcji upamiętnienia ofiar nazizmu z Brna.

Jak zginął Antonín František Slavík? Został stracony na gilotynie 27 października 1942 roku w więzieniu Plötzensee w Berlinie, po wyroku śmierci wydanym 9 czerwca tego samego roku.

Za co został aresztowany? Za działalność w konspiracyjnej organizacji Obrana národa, w której jako doświadczony radiotelegrafista zajmował się łącznością podziemia; gestapo zatrzymało go 14 grudnia 1939 roku.