Statue of Edvard Beneš in Brno

Pomnik Edvarda Beneše to brązowa rzeźba drugiego prezydenta Czechosłowacji, ustawiona na granitowym cokole w niewielkim parku przy ulicy Veveří w Brnie – dokładnie naprzeciw budynku Wydziału Prawa Uniwersytetu Masaryka. To jedno z niewielu miejsc w mieście poświęconych bezpośrednio tej postaci, a jednocześnie punkt, który do dziś wywołuje dyskusje o historii Czechosłowacji.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Rzeźbę znajdziemy w dzielnicy Brno-střed, w skromnym skwerze przy ulicy Veveří, tuż przy wejściu na teren Wydziału Prawa Uniwersytetu Masaryka. To lokalizacja nieprzypadkowa – sąsiedztwo uczelni prawniczej nawiązuje do wykształcenia i kariery Beneša, który sam był prawnikiem i socjologiem, zanim objął najwyższe stanowisko w państwie. W 2012 roku w pobliżu pomnika posadzono cztery lipy, co nadało otoczeniu bardziej parkowy charakter.

Kto jest autorem rzeźby?

Autorem oryginalnej kompozycji jest czeski rzeźbiarz Karel Dvořák. Posąg stojący w Brnie to wierna kopia jego dzieła, które od dawna stoi w Pradze, w okolicach Placu Loretańskiego, przed Pałacem Czernińskim. Brązowa figura spoczywa na cokole z kamienia granitowego, a na jego powierzchni umieszczono wygrawerowany, pozłacany napis identyfikujący postać i pełnioną przez nią funkcję.

Kiedy i jak powstał pomnik w Brnie?

Inicjatywa upamiętnienia Beneša w Brnie narodziła się w 2005 roku – wyszła od środowiska Związku Czechosłowackich Legionistów oraz Stowarzyszenia Czechosłowackich Lotników Zagranicznych 1939–1945, a na czele komitetu budowy stanął pułkownik Emil Boček, były pilot RAF. Koszt przedsięwzięcia sięgnął 1,6 miliona koron czeskich – 800 tysięcy zebrano ze zbiórki publicznej, resztę dołożyło miasto Brno. Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 10 kwietnia 2010 roku.

Dlaczego budowa pomnika wzbudziła kontrowersje?

Projekt od samego początku nie cieszył się powszechnym poparciem. Sprzeciw wobec upamiętnienia Beneša zgłaszały przede wszystkim środowiska niemieckie, dla których postać prezydenta pozostaje związana z powojennymi dekretami noszącymi jego nazwisko. Mimo protestów władze miasta i komitet budowy zdecydowały się zrealizować projekt zgodnie z pierwotnym planem. Pomnik również później stawał się celem aktów wandalizmu związanych z tymi samymi historycznymi sporami.

Co warto zobaczyć na miejscu dziś?

Miejsce ma dziś charakter kameralny – to bardziej przystanek dla zainteresowanych historią XX-wiecznej Czechosłowacji niż turystyczna atrakcja na głównej trasie zwiedzania Brna. W 2011 roku pomnik odwiedzili weterani RAF, co podkreśla jego znaczenie dla środowisk kombatanckich związanych z czechosłowackim lotnictwem wojskowym na Zachodzie. Spacerując po Veveří, warto zatrzymać się na chwilę przy tym skromnym, ale symbolicznie ważnym miejscu.

Najczęstsze pytania

Kim był Edvard Beneš? Był drugim prezydentem Czechosłowacji, prawnikiem i politykiem, którego rządy przypadły na burzliwy okres XX-wiecznej historii kraju.

Czy pomnik w Brnie to oryginalne dzieło? Nie – to kopia rzeźby Karla Dvořáka, której oryginał stoi w Pradze przy Placu Loretańskim.

Kiedy odsłonięto pomnik? 10 kwietnia 2010 roku.

Gdzie dokładnie go znaleźć? Przy ulicy Veveří w Brnie, w parku przed Wydziałem Prawa Uniwersytetu Masaryka.

Czy pomnik wzbudzał kontrowersje? Tak, głównie ze strony środowisk niemieckich sprzeciwiających się upamiętnieniu Beneša.