Rudolf Procházka (1918-1989)

Rudolf Procházka (1918-1989) to pamiątkowa tablica w Brnie, upamiętniająca żołnierza czechosłowackiego zagranicznego odporu, który podczas II wojny światowej walczył na kilku frontach, a po powrocie do kraju spędził resztę życia jako leśnik. Tablica wisi na kamienicy przy ulicy Smetanova, w której mieszkał od połowy lat 50. aż do śmierci.

Kim był Rudolf Procházka?

Rudolf Procházka urodził się 1 września 1918 roku w Písku i zmarł 27 marca 1989 roku w Brnie. Z zawodu był leśnikiem — ukończył szkołę leśniczą w rodzinnym Písku, a przed wojną pracował w lasach w Jehnicach pod Brnem. Po niemieckiej okupacji Czech i Moraw w marcu 1939 roku zdecydował się na emigrację: w lipcu 1939 roku nielegalnie opuścił protektorat i przedostał się do Polski, gdzie 14 sierpnia zgłosił się na czechosłowackim konsulacie w Krakowie.

Jak wyglądała jego wojenna droga?

Po wybuchu wojny i agresji sowieckiej na Polskę we wrześniu 1939 roku Procházka trafił do sowieckiej niewoli — 17 września został zatrzymany i internowany w Kamieńcu Podolskim. W 1940 roku, po zmianie sytuacji politycznej, przeniesiono go na Bliski Wschód, gdzie służył w 11. czechosłowackim batalionie piechoty. W 1941 roku brał udział w walkach o Tobruk w Afryce Północnej, jednym z najcięższych epizodów kampanii północnoafrykańskiej. W 1942 roku zgłosił się na ochotnika do lotnictwa, a w styczniu 1943 roku dotarł do Wielkiej Brytanii przez port w Greenock. Został przydzielony do 311. czechosłowackiej eskadry bombowej RAF, gdzie służył jako radiotelegrafista-strzelec pokładowy.

Co robił po wojnie?

Po zakończeniu wojny Procházka pozostał w wojsku i służył w brneńskim garnizonie lotnictwa do 1948 roku. Rok ten był przełomowy dla Czechosłowacji — komunistyczny przewrót lutowy doprowadził do politycznych czystek, które dotknęły wielu weteranów zachodniego frontu, uznawanych przez nowe władze za politycznie niepewnych. Procházka wrócił wówczas do wyuczonego zawodu i pracował jako leśnik aż do emerytury. Od 1955 roku aż do śmierci w 1989 roku mieszkał w kamienicy przy ulicy Smetanova 47 w brneńskiej dzielnicy Veveří. Został pochowany na Centralnym Cmentarzu w Brnie przy ulicy Vídeňskiej.

Skąd wzięła się tablica pamiątkowa?

Tablicę upamiętniającą Rudolfa Procházkę odsłonięto 9 lipca 2008 roku na budynku, w którym mieszkał przez ostatnie ponad trzy dekady życia. Zaprojektował ją i wykonał brneński grafik i designer Jiří Eliška, który nie pobrał wynagrodzenia za swoją pracę — koszty materiałów i montażu pokryli mieszkańcy kamienicy. Inicjatywa miała charakter oddolny i lokalny, co jest częstym sposobem upamiętniania weteranów zachodniego odporu w czeskich miastach, zwłaszcza tam, gdzie za życia nie mogli liczyć na oficjalne uznanie ze strony władz komunistycznych.

Dlaczego warto to zobaczyć?

Tablica na Smetanova 47 to niepozorny, ale wymowny ślad losów jednego z tysięcy czechosłowackich żołnierzy, którzy po wojnie znaleźli się w cieniu politycznych represji, mimo że walczyli o wolność swojego kraju na frontach od Bliskiego Wschodu po Wyspy Brytyjskie. Dla osób interesujących się historią II wojny światowej i losami czechosłowackiego ruchu oporu na Zachodzie to konkretny, namacalny punkt na mapie Brna — przypomnienie, że za każdą tablicą stoi indywidualna biografia.

Najczęstsze pytania

Kim był Rudolf Procházka? Był czechosłowackim żołnierzem, z zawodu leśnikiem, który podczas II wojny światowej walczył w szeregach zachodniego odporu — najpierw w piechocie na Bliskim Wschodzie (m.in. pod Tobrukiem), a później jako radiotelegrafista-strzelec w 311. czechosłowackiej eskadrze bombowej RAF.

Gdzie znajduje się tablica pamiątkowa? Tablica wisi na kamienicy przy ulicy Smetanova 47 w Brnie-Veveří, gdzie Procházka mieszkał od 1955 roku aż do śmierci w 1989 roku.

Kiedy odsłonięto tablicę? Tablicę odsłonięto 9 lipca 2008 roku. Zaprojektował i wykonał ją brneński artysta Jiří Eliška, bez wynagrodzenia za własną pracę.

Co robił Procházka po wojnie? Do 1948 roku służył w brneńskim garnizonie lotnictwa, a po komunistycznym przewrocie i związanych z nim czystkach politycznych wrócił do zawodu leśnika, który wykonywał do emerytury.