Stolperstein dedicated to Karel Tomeš

Stolperstein Karla Tomeša to mosiężny „kamień pamięci” wmurowany w chodnik w Brnie, jeden z kilkudziesięciu tego typu upamiętnień rozsianych po mieście w ramach ogólnoeuropejskiego projektu Stolpersteine. Kamień leży przed domem, w którym mieszkał upamiętniony, i nosi jego imię, datę urodzenia oraz informację o losie podczas okupacji niemieckiej.

Kim był Karel Tomeš?

Karel Tomeš (ur. 11 lipca 1877, zm. 28 stycznia 1945 w obozie koncentracyjnym Dachau) był czechosłowackim politykiem i samorządowcem, który w latach 1925–1935 pełnił funkcję burmistrza Brna. Jako działacz miejski nadzorował okres intensywnego rozwoju miasta w okresie międzywojennym. Zginął w ostatnich miesiącach II wojny światowej, uwięziony przez niemieckie władze okupacyjne w Dachau – jednym z najstarszych i najdłużej działających obozów koncentracyjnych III Rzeszy.

Dlaczego kamień stoi akurat w tym miejscu?

Stolperstein znajduje się przy Tomešovej – ulicy w dzielnicy Staré Brno, nazwanej na cześć Karla Tomeša w 1946 roku, rok po jego śmierci. To właśnie tu, na przełomie 1927 i 1928 roku, Tomeš wybudował dla siebie trzykondygnacyjną willę zaprojektowaną przez architekta Oskara Pořískę w stylu funkcjonalistycznym. Dom był jego prywatną rezydencją do momentu aresztowania. Umieszczenie kamienia dokładnie przed tą posesją jest zgodne z ideą projektu Stolpersteine – upamiętnienie ma znajdować się w miejscu ostatniego wolnego zamieszkania ofiary, nie w miejscu jej śmierci.

Kto ufundował ten Stolperstein?

Kamień poświęcony Karlowi Tomešowi został ułożony w 2015 roku z inicjatywy organizacji Sokol Brno I – brneńskiego oddziału ruchu gimnastyczno-społecznego Sokół, do którego historycznie należał sam Tomeš. Sokół był organizacją szczególnie prześladowaną przez niemieckie władze okupacyjne za jej patriotyczny charakter i powiązania z przedwojennymi elitami samorządowymi i społecznymi Czechosłowacji, co czyni symboliczne upamiętnienie jednego z byłych działaczy przez tę samą organizację szczególnie znaczącym gestem pamięci.

Czym w ogóle są Stolpersteine?

Stolpersteine (dosłownie „kamienie potknięcia”) to międzynarodowy projekt artystyczny zapoczątkowany przez niemieckiego artystę Guntera Demniga w latach 90. XX wieku. Polega na wmurowywaniu w chodnik przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania ofiar nazizmu niewielkich, kwadratowych płyt z mosiężną tabliczką. Do dziś ułożono ich ponad sto tysięcy w kilkudziesięciu krajach Europy, w tym w Czechach, gdzie upamiętniają ofiary Holokaustu, więźniów obozów koncentracyjnych, uczestników ruchu oporu oraz inne osoby prześladowane przez reżim nazistowski. W Brnie kamienie układane są od kilkunastu lat, a inicjatywa opiera się głównie na zaangażowaniu lokalnych organizacji, szkół i mieszkańców.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się ten Stolperstein? Kamień leży w chodniku przy ulicy Tomešova w dzielnicy Staré Brno, przed willą, w której mieszkał Karel Tomeš (współrzędne: 49.19564, 16.592392).

Czy trzeba szukać wejścia lub biletu? Nie – Stolperstein to element chodnika, dostępny bezpłatnie i przez całą dobę, tak jak pozostałe upamiętnienia tego typu w mieście.

Czy w pobliżu są inne Stolpersteine? Tak, Brno posiada kilkadziesiąt takich kamieni rozmieszczonych w różnych dzielnicach, w tym kilka w okolicach Starego Brna.

Jak zachować się w tym miejscu? Stolpersteine mają charakter miejsca pamięci – warto zachować powagę, nie deptać celowo tabliczki i, jeśli to możliwe, na chwilę się zatrzymać.