Studniční kaple

Studniční kaple to niewielka, gotycka w rodowodzie kaplica w Žďár nad Sázavou, która przez wieki chroniła ważne źródło pitnej wody dla okolicznego opactwa cystersów. Stoi w bezpośrednim sąsiedztwie klasztornego kompleksu i tworzy razem z pobliskim wzgórzem Zelená hora jeden z ciekawszych, choć wciąż niedocenionych, przystanków turystycznych czeskiej Wysočiny.

Skąd wzięła się kaplica i co się w niej znajdowało?

Budowla powstała jako niewielka konstrukcja osłaniająca studnię, z której czerpano wodę uznawaną za wyjątkowo czystą i wartościową dla klasztoru. Pierwotny, gotycki charakter kaplicy zmieniał się na przestrzeni stuleci — obiekt przechodził kolejne przebudowy, dostosowujące go do zmieniających się gustów i potrzeb zakonników. Najważniejszą z nich była barokowa modernizacja przeprowadzona w XVIII wieku według projektu Jana Blažeja Santiniego-Aichela, architekta znanego z charakterystycznego stylu łączącego elementy gotyku i baroku, tzw. baroku gotyzującego.

Wewnątrz kaplicy znajdowała się niegdyś figura Matki Boskiej Studniańskiej, osadzona na żelaznej konstrukcji nad samym źródłem. Oryginalna rzeźba nie zachowała się w pierwotnym miejscu, ale jej kopię można dziś obejrzeć w Muzeum Nowej Generacji, mieszczącym się na terenie zamku w Žďárze. To właśnie tam warto zajrzeć, jeśli interesuje nas historia kultu maryjnego związanego z tym miejscem.

Jak dotrzeć i co zobaczyć w okolicy?

Studniční kaple leży w pobliżu centrum Žďár nad Sázavou, praktycznie w cieniu dawnego opactwa cysterskiego, dziś przekształconego w zamek z muzeum. Spacerem stąd dojdziemy również do najsłynniejszej atrakcji miasta — kościoła pielgrzymkowego św. Jana Nepomucena na Zelené hoře. To dzieło tego samego architekta, Santiniego, powstałe na początku lat 20. XVIII wieku, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO i uznawane za jeden z najbardziej oryginalnych zabytków architektury sakralnej w Europie Środkowej. Kościół zaskakuje symboliką liczby pięć — ma plan w kształcie pięcioramiennej gwiazdy, pięć wejść, pięć wnęk ołtarzowych oraz dziesięć kaplic rozmieszczonych wokół centralnej przestrzeni.

Zwiedzanie warto zaplanować tak, by połączyć oba miejsca w jednej trasie pieszej — kaplica studzienna jako mniejszy, kameralny akcent historyczny, a Zelená hora jako główny, monumentalny cel wycieczki.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Najlepszą porą na zwiedzanie jest sezon od wiosny do wczesnej jesieni, gdy większość obiektów muzealnych w kompleksie zamkowym oraz kościół na Zelené hoře mają pełne godziny otwarcia. Zimą dostępność wnętrz bywa ograniczona, choć sama okolica i widoki na wzgórze zachowują urok o każdej porze roku.

Najczęstsze pytania

Czy do Studniční kaple można wejść do środka? Dostępność wnętrza zależy od aktualnych godzin otwarcia obiektów klasztornych w Žďárze — warto to sprawdzić na miejscu lub w informacji turystycznej przed wizytą.

Co symbolizowała figura w kaplicy? Wewnątrz znajdowała się figura Matki Boskiej Studniańskiej, umieszczona nad źródłem, którego wodę uznawano za szczególnie wartościową dla klasztoru cystersów.

Kto przebudował kaplicę w stylu barokowym? Najważniejszej przebudowy dokonał Jan Blažej Santini-Aichel, ten sam architekt, który zaprojektował słynny kościół na Zelené hoře.

Ile czasu zajmuje zwiedzanie kaplicy i okolicy? Sama kaplica to krótki przystanek na kilkanaście minut, ale w połączeniu ze zwiedzaniem zamku i wejściem na Zelenou horu warto zarezerwować na całość co najmniej pół dnia.