Stolperstein dedicated to Gregorio Martínez Tundidor

Stolperstein dedykowany Gregorio Martínezowi Tundidorowi to mosiężny kamień pamięci wmurowany w chodnik w Madrycie, w dzielnicy Arganzuela. Upamiętnia on jedną z ofiar nazizmu — Hiszpana deportowanego do niemieckiego obozu koncentracyjnego podczas II wojny światowej.

Co to za miejsce?

Stolperstein, czyli „kamień, o który się potyka", to niewielka mosiężna płyta wmurowana w bruk tuż przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania ofiary reżimu nazistowskiego. Projekt zapoczątkował niemiecki artysta Gunter Demnig w latach 90. XX wieku — dziś takie kamienie leżą w setkach miast Europy, przypominając, że za każdą liczbą ofiar stoi konkretny człowiek, konkretna ulica i konkretny dom. Na płycie grawerowane jest imię i nazwisko osoby, a często także rok deportacji oraz nazwa obozu, do którego trafiła.

Madryt dołączył do tej międzynarodowej sieci pamięci, kładąc kamienie dla mieszkańców miasta, którzy po zwycięstwie frankistów w wojnie domowej uciekli do Francji, a stamtąd — po niemieckiej okupacji — zostali zatrzymani i wywiezieni do obozów koncentracyjnych, najczęściej do Mauthausen w Austrii. Przez ten obóz przeszło ponad siedem tysięcy Hiszpanów, wielu z nich nie przeżyło.

Jak dotrzeć?

Kamień znajduje się na chodniku w dzielnicy Arganzuela, na południe od centrum Madrytu, w pobliżu współrzędnych 40.401069, -3.691106. Dzielnica jest dobrze skomunikowana metrem i autobusami miejskimi — najwygodniej dojechać do jednej z pobliższych stacji linii obsługujących ten obszar, a resztę drogi przejść pieszo, zwracając uwagę na chodnik przed wejściami do budynków.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam kamień jest niewielki — to płytka wielkości kostki brukowej, łatwo przeoczyć ją, jeśli się nie wie, czego się szuka. To zresztą część idei projektu: przechodzień „potyka się" wzrokiem o nazwisko, zatrzymuje się i czyta krótką inskrypcję. W Arganzueli takich kamieni jest kilka, ułożonych w ramach jednej inicjatywy pamięci poświęconej mieszkańcom dzielnicy deportowanym przez nazistów. Odwiedzając miejsce, warto zachować spokój i szacunek — to nie atrakcja turystyczna w klasycznym sensie, a miejsce pamięci.

Kiedy przyjechać?

Kamień można obejrzeć w każdej chwili — leży na ogólnodostępnym chodniku, bez ograniczeń godzinowych. Najlepsze światło dzienne do odczytania inskrypcji i zrobienia zdjęcia jest rano lub późnym popołudniem, gdy słońce nie stoi w zenicie. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem innych kamieni pamięci rozsianych po Madrycie — razem tworzą trasę śladami historii hiszpańskich ofiar nazizmu.

Najczęstsze pytania

Czym jest Stolperstein? To mosiężna płyta wmurowana w chodnik przed ostatnim miejscem zamieszkania ofiary nazizmu, z wygrawerowanym imieniem, nazwiskiem i losem tej osoby. Projekt prowadzi od lat 90. niemiecki artysta Gunter Demnig w całej Europie.

Dlaczego kamień znajduje się w Madrycie? Wielu Hiszpanów po wojnie domowej uciekło do Francji, gdzie po niemieckiej okupacji zostali zatrzymani i deportowani do obozów koncentracyjnych, głównie do Mauthausen. Madryt, podobnie jak inne miasta, upamiętnia swoich mieszkańców takimi kamieniami.

Czy trzeba płacić za wstęp? Nie — kamień leży na publicznym chodniku i jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę.

Czy warto zobaczyć więcej takich miejsc w Madrycie? Tak, w dzielnicy Arganzuela i innych częściach miasta znajduje się kilka Stolpersteinów. Można je odwiedzić razem, tworząc krótką, refleksyjną trasę śladami pamięci o ofiarach nazizmu.