Stolperstein dedicated to Teodoro Arranz Saugar

Stolperstein poświęcony Teodoro Arranzowi Saugarowi to mosiężna płytka pamięci wmurowana w chodnik przy Calle Tarragona 13, w madryckiej dzielnicy Arganzuela. To jedno z ponad dziewięćdziesięciu takich upamiętnień rozsianych po stolicy Hiszpanii, poświęcone mieszkańcom Madrytu deportowanym do nazistowskich obozów koncentracyjnych.

Co to jest Stolperstein?

Stolperstein, czyli dosłownie „kamień, o który się potyka", to niewielki, kostkowy element bruku o wymiarach 10 na 10 centymetrów, zwieńczony mosiężną płytą z wygrawerowanym imieniem i nazwiskiem ofiary oraz najważniejszymi datami z jej życia. Projekt zapoczątkował niemiecki artysta Gunter Demnig, a jego idea polega na tym, by kamień znajdował się dokładnie w miejscu, gdzie dana osoba mieszkała, zanim została aresztowana lub zmuszona do wyjazdu. W samej Europie ułożono już ponad 110 tysięcy takich płyt, a ich liczba stale rośnie. W Madrycie kamienie te koncentrują się głównie w dzielnicach Lavapiés i Arganzuela, gdzie przed wojną domową i drugą wojną światową mieszkało wielu Hiszpanów, którzy trafili później do obozów koncentracyjnych w Niemczech i Austrii.

Kim był Teodoro Arranz Saugar?

Teodoro Arranz Saugar urodził się w 1914 roku. Po zakończeniu hiszpańskiej wojny domowej znalazł się na emigracji we Francji, gdzie – jak wielu innych republikańskich uchodźców – został internowany, w jego przypadku w obozie w Moosburgu. Stamtąd trafił do transportu deportacyjnego i w 1941 roku dotarł do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii. Później został przeniesiony do podobozu Gusen, znanego z wyjątkowo ciężkich warunków pracy przymusowej w tamtejszych kamieniołomach. Zmarł w Gusen 29 grudnia 1941 roku. Kamień przy Calle Tarragona 13 przypomina o jego losie w miejscu, które przed wybuchem wojny było jego madryckim adresem.

Jak dotrzeć na miejsce?

Kamień znajduje się na chodniku przed budynkiem przy Calle Tarragona 13, w spokojnej, mieszkalnej części dzielnicy Arganzuela, na południe od dworca Atocha. Najwygodniej dojechać metrem do stacji Palos de la Frontera lub Delicias (linia 3) i przejść kilka minut pieszo w głąb dzielnicy. Okolica jest dobrze skomunikowana również autobusami miejskimi kursującymi wzdłuż pobliskich alei. Warto zaplanować spacer łączący kamień z pobliskim Madrid Río i parkiem wzdłuż rzeki Manzanares.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam kamień jest niewielki i łatwo go przeoczyć – dlatego warto iść z konkretnym adresem w ręku. Na mosiężnej płytce widnieje imię i nazwisko, rok urodzenia, informacja o deportacji oraz miejsce i data śmierci. To skromny, ale przejmujący sposób upamiętnienia – bez pomnika, bez tablicy na budynku, tylko pojedynczy element w bruku, obok którego codziennie przechodzą mieszkańcy dzielnicy. W pobliżu, w rejonie Arganzueli i sąsiadującego Lavapiés, można znaleźć kolejne podobne kamienie poświęcone innym madrytczykom o zbliżonych losach.

Kiedy warto przyjść?

Miejsce jest dostępne przez cały rok i o każdej porze dnia, ponieważ znajduje się w przestrzeni publicznej, na zwykłym chodniku osiedlowym. Najlepiej odwiedzić je w spokojniejszych godzinach porannych lub wczesnopopołudniowych, kiedy ulica nie jest zatłoczona i łatwiej dostrzec detal w bruku. Warto połączyć wizytę ze spacerem po Arganzueli i Madrid Río – to przyjemna trasa niezależnie od pory roku.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Stolperstein od tablicy pamiątkowej? Stolperstein umieszczany jest w chodniku, dokładnie w miejscu ostatniego wolnego zamieszkania ofiary, a nie na fasadzie budynku – to celowy zabieg, by przechodzień „potknął się" o pamięć o konkretnej osobie.

Czy w Madrycie jest więcej takich kamieni? Tak, w mieście znajduje się ich ponad dziewięćdziesiąt, głównie w dzielnicach Lavapiés i Arganzuela, upamiętniających mieszkańców deportowanych do obozów nazistowskich.

Czy trzeba płacić za wstęp lub rezerwować wizytę? Nie, kamień znajduje się w przestrzeni publicznej i jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę.

Czy warto łączyć wizytę z innymi atrakcjami w okolicy? Tak, Arganzuela sąsiaduje z parkiem Madrid Río i dworcem Atocha, co pozwala połączyć krótką, refleksyjną wizytę przy kamieniu ze spacerem nad rzeką.